TEKNİK KILAVUZ :
QUARD VE QUEND SOĞUK
ŞEKİLLENDİRİLMESİ
Distributed by
Duferco
®
1. Giriş
Quard®, aşınmaya dayanıklı çelik ve Quend®, yüksek dayanımlı çelik en iyi soğuk şekillendirme performansı için geliştirilmiştir. Çeliğin saflığı, istikrarlı kalınlık özellikleri, yüzey
kalitesi, düşük kalıntı gerilimleri ve dar kalınlık toleransları
bükme işleminin kusursuz, dar çaplı ve emniyetli olarak
gerçekleştirilmesini sağlar.
Quard, aşınmaya dayanıklı çelik plakalarımızın ticari markası
olup halihazırda 400 ve 450 Brinell olmak üzere iki farklı
sertlik seçeneğine sahiptir. Şirketimiz ilave olarak 500 ve 550
Brinell sertlik değerine sahip ürünleri müşterilerimizin hizmetine yakın zamanda sunmak amacıyla üretim hattını büyütmeyi
sürdürmektedir.
Quend, yüksek dayanımlı yapısal çelik plakalarımızın ticari markasıdır ve bu sınıftaki ürünlerimiz minimum 700 MPa
akma dayanımına sahip Quend 700 ile başlamaktadır.
İlerleyen zamanda Quend 900, Quend 960 ve Quend 1100
ile ürün çeşitlerimiz devam edecektir.
Quard ve Quend çeliklerde üstün bükme performansının elde
edilmesi için 8 mm ve daha altındaki kalınlıklara sahip
plakaların geliştirilmesinde daha da özel önem gösterilmiştir.
Quard ve Quend çeliklerimizin üstün dayanım özelliklerinin
yanı sıra dar kalınlık toleransları, mükemmel yüzey kalitesi ve
düzgünlük özellikleri malzemelerimizin soğuk şekillendirilebilirlik özelliğini arttırmaktadır.
Üstün
Yüzey kalitesi
çatlak oluşumuna karşı dayanım:
bükme çizgisi boyunca çatlak
oluşum noktalarını azaltır
Dar kalınlık
toleransları
yüksek işleme istikrarı :
bükmede sabit bir geri esnemeyi (spring back)
garanti eder
Düzgünlük
yüksek işleme istikrarı :
bükme toleransının azalmasını sağlar
2. Bükme
Plakaların soğuk şekillendirilmesi plakada plastik deformasyona veya büküm dış yüzeyinde gerilmeye sebep olur.
Malzemenin şekillendirilebilirlik limitini aşmaksızın plastik
deformasyona tabi tutulabileceği maksimum sınır bükme
için uygulanabilecek minimum yarı çapı belirler.
Çeliğin şekillendirilebilirliğini veya hatasız olarak uygulanabilecek plastik şekillendirme kapasitesini belirleyen faktörler
aşağıda sıralanmıştır:
A. Çeliğin Türü :
Düşük dayanımlı çelikler daha yüksek dayanımlı çeliklere
kıyasla daha iyi şekillendirilme özelliğine sahiptir ve bu
sayede daha dar yarıçaplarda bükülebilirler. Genel anlamda
iyi şekillenebilirlik için düşük karbon içeriği bir ön koşuldur,
bu nedenle yüksek dayanımlı Q&T çeliklerin üretiminin yalın
bir kompozisyonda üretilmesi iyi şekillendirilebilirlik avantajı
sağlar. Çeliğin dayancı ve sertliği arttıkça geri esneme (spring
back) ve uygulanması gereken baskı kuvveti artar, kullanılacak kalıbın daha büyük yarıçaplı olması gerekir.
B. Haddeleme Yönü :
Çelik plakaların üretim süreçlerinde haddeleme işlemi uygulandığı için haddeleme doğrultusuna bağlı olarak plakadaki
özellikler değişiklik gösterecektir.
Haddeye dik yönde mikroyapı daha avantajlı şekilde dizilmiş
olacak, bu sayede şekillendirilebilirlik ve buna bağlı olarak ta
bükülme özellikleri bükme çizgisinin haddeleme yönüne dik
seçilmesi durumunda artacaktır.
C. Plaka kenar ve yüzey durumu :
Bükme çizgisinde plaka kenarlarının düşük kaliteli olması
veya bükme çizgisi boyunca yüzey kalitesinin iyi olmayışı bu
bölgelerin çatlak oluşma noktaları olarak rol oynamasına
sebep olur ve bu da plakanın bükme performansını sınırlar.
Bu sebeple düzleştirme ve/veya keskin köşelerin/kenarların,
kesim kenarlarındaki çapakların, oyukların sıcak kesim kenarlarında oluşan cürufun ve derin çiziklerin ve varsa bükme
çizgisi üzerinde ince hadde kabuğunun bükme öncesinde
giderilmesi gerekmektedir. Her zaman plakanın zayıf kaliteli kenar ve / veya yüzeyini iç tarafa, yani bükme baskısının
uygulanacağı tarafa gelecek şekilde yerleştirin.
Bükme Presi.
Plakanın haddeleme yönü
plaka üzerindeki çizgilerle
aynı doğrultudadır.
t
Bükme Hattı
R
R = basma aparatı yarıçapı
W = kalıp açıklığı
W
t = plaka kalınlığı
D. Sürtünme :
Plaka ile kalıp kenarları arasındaki sürtünmenin azaltılması
için serbestçe dönebilen çelik rotlu kalıp kullanılması tavsiye
edilir.
Sürtünmenin azaltılması için bir başka yol da plaka ile kalıp
kenarlarının temas noktalarına sprey yağlayıcı sıkmaktır.
Kalıp açıklığı bükme işlemi için en uygun olacak şekilde
ayarlanmalıdır. Kalıp açıklığının arttırılmasıyla geri esneme
(spring back) artarken bükme kuvveti azalır.
E. Basma Aparatı (Punch) :
Q&T çelikler bükülürken basma aparatı (punch) yarıçapı
bükülecek plakanın hedeflenen bükme yarıçapıyla aynı veya
biraz daha geniş olmalıdır.
Basma aparatının yarıçapı Tablo 1 ve 2’de verilen Quard ve
Quend plakaların bükülmesi için gerekli minimum R / t
oranına uygun seçilmelidir.
Şekillendirme süresince plaka ile basma aparatı arasındaki
temasın tam olarak sağlanması için basma aparatı çalışma
yarıçapı en az 180 º çevreli olmalıdır.
Uyarı
Yüksek dayanımlı Q&T çeliklerin soğuk şekillendirilmesi
sırasında yüksek kuvvetler kullanılmaktadır. Bu sebeple plaka
veya bükme makinasının kırılması ve parça fırlaması riskine
karşılık makinaya yakın çalışan operatörler güvenlik talimatlarına daima uymalı ve bükme sırasında makinaya çok yakın
veya makinanın önünde bulunmamalıdırlar.
3. Bükme Tavsiyeleri
a. Basma Aparatı Yarıçapı
Hadde yönünde veya haddeye dik yönde 90 º büküm yapmak
için tavsiye edilen minimum basma aparatı yarıçapı R (mm)
Tablo 1. Quard aşınmaya dayanıklı çelik.
Plaka
Kalınlığı, mm
≤
t
Bükme yönü
<
Bükme Yarıçapı, R
(mm)
Quard 400
Quard 450
-
8
Haddeye dik
Hadde yönünde
2,5 x t
3,0 x t
3,5 x t
4,0 x t
8
20
Haddeye dik
Hadde yönünde
3,0 x t
4,0 x t
4,0 x t
5,0 x t
20
-
Haddeye dik
Hadde yönünde
4,5 x t
5,0 x t
5,0 x t
6,0 x t
Tablo 2. Quend yüksek dayanımlı çelik.
Plaka
Kalınlığı, mm
≤
t
Bükme yönü
<
Bükme Yarıçapı, R
(mm)
Quend 700
Quend 900
Quend 960
-
8
Haddeye dik
Hadde yönünde
1,5 x t
2,0 x t
2,5 x t
3,0 x t
8
20
Haddeye dik
Hadde yönünde
2,0 x t
3,0 x t
3,0 x t
4,0 x t
20
-
Haddeye dik
Hadde yönünde
3,0 x t
4,0 x t
4,0 x t
5,0 x t
B. Kalıp Açıklığı
Quard ve Quend plakaların bükümü için tavsiye edilen kalıp
açıklığı oranı (W / t- oranı) 11 – 14 aralığında olmalıdır.
c. Geri Esneme (spring back)
90° büküm için tahmin edilen geri esneme.
Çelik Kalitesi
Tipik geri esneme
Quard 400
8–10°
Quard 450
10–12°
Quend 700
6–8°
Quend 900 / 960
8–10°
Geri esneme aşağıdaki etkenlerle artar :
• Plaka sertliği ve dayanımının artması;
• Kalıp açıklığının arttırılması;
• Basma aparatı yarıçapının arttırılması.
4. Bükme kuvvetinin hesaplanması
Bükme için gerekli enerji.
W
F=C•
Rm • b • t2
b
W
Rm = gerilme dayanımı, (MPa)
t = plaka kalınlığı, (mm)
C = sabit katsayı(1.5)
b = büküm çizgisi uzunluğu, (mm)
W = kalıp açıklığı, (mm)
t
örnek :
Bükme kuvvetinin hesaplanması :
Quard 400 :
(1,250 x 2,500 x 102)
Rm : 1,250 MPa;
F (Newton) = 1.5 x
Plaka kalınlığı (t) = 10 mm;
Büküm çizgisi uzunluğu (b) = 2,500 mm;
F = 3906250 Newton / 10 000
Kalıp açıklığı (W) : 120 (W = 12 x t).
120
= 391 ton, (grafiğe bakınız)
Quard 400, 450 ve Quend 700 plakaların 2.500 mm bükme çizgisi uzunluğunda
bükülmesi için kalınlığa göre bükme kuvveti gereksinimi.
Bükme Kuvveti, ton
1400
1200
1000
800
600
400
Quend 700
Quard 400
200
0
Quard 450
0
5
10
15
20
Plaka kalınlığı
25
30
35
NOTLAR :
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
NOTLAR :
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
..............................................................................................
Distributed by
Duferco
Duferco Çelik Tic. Ltd. Şti.
Atatürk mah. Ata 2/3 Plaza Kat 2 Daire 25 347570
Ataşehir - İstanbul / TÜRKİYE
Tel.: +90 216 456 69 39 (pbx) Faks: +90 216 456 69 40
[email protected]
www.quard.me
www.quend.me
®
Download

Bükme Kılavuzu - Duferco | Türkiye