BİTKİ ANALİZ YÖNTEMLERİ
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL
Adnan Menderes Üniversitesi
Ziraat Fakültesi
Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü
3. Ders
BİTKİ ANALİZLERİNDE BAŞARILI OLMANIN
KOŞULLARI
Bitki analizlerinin belirli bir süre içerisinde
tamamlanabilmesi ve başarılı sonuçlar alınabilmesi,
analizi yapan kişinin sahip olduğu bilgi düzeyi ve
bilgisini kullanması ile yakından ilişkilidir. Ayrıca
çalışmaların yapıldığı yörenin bitki, toprak ve iklim
özellikleri üzerinde yeterli bilgiye sahip olması da
önemlidir.
2
Bitki analizlerinde başarılı olmak için bazı koşulların
yerine getirilmesi gerekmektedir. Bunlar;
- Analitik kimya ile ilgili temel ve nitelikli bilgilere
sahip olunması ve bu bilgilerin etkin şekilde
kullanılması
- Bitki örneklerinin zamanında ve usulüne göre
alınması ve laboratuvara getirilmesi
- Bitki örneklerinin yapılacak analizlere ve analizlerin
özelliğine göre hazırlanması
- Laboratuvar olanakları ile uyumlu analiz
yöntemlerinin seçilmesi
- Belirlenen yöntemin uygulanması için gerekli
malzemeler ile kimyasal maddelerin ve çözeltilerin
hazırlanması
3
- Yapılan ön analizler ile yöntemin çalışır hale
getirilmesi
- Bitki analiz sonuçlarının doğruluğunun ve
uygunluğunun standart örnekler
kullanılarak karşılaştırılması
- Bitki analiz sonuçlarının değerlendirilmesi
4
Analitik kimya ile ilgili temel ve nitelikli
bilgilere sahip olunması ve bu bilgilerin
etkin şekilde kullanılması
Bitki analizlerini yapacak kişi analizin
niteliğine göre analitik kimya bilgilerin çok iyi
bilmesi gerekmektedir. Analiz öncesi bu
bilgilerini tazelemelidir. Periyodik tablonun
kullanılmasından başlayarak elementlerin
simgeleri ezberlenmeli ve atom ağırlıkları
anımsanmalıdır.
5
6
Kimyasal çözeltilerin nasıl ve ne şekilde
hazırlandıkları, çözünen ve çözücülerin ne
anlama geldiği doymuş ve doymamış
çözeltilerin anlamları üzerinde durulmalıdır.
Kimyasal çözeltilerin konsantrasyon birimleri
olan molarite (m) normalite (N), yüzde (%), ppt
(binde bir), ppm (milyonda bir) ve ppb
(milyarda bir) gibi birimlerinin neyi
gösterdikleri, nasıl hesaplandıkları, birbirlerine
nasıl ve ne şekilde dönüştürüldükleri
öğrenilmelidir.
7
Molarite
Bir litre çözücüde çözünmüş olan maddenin mol gram sayısıdır. Molarite (M)
harfi ile gösterilir.
Çözünen mol sayısı (n)
Molarite(M) = ---------------------------Çözeltini litre olarak hacmi (V)
Eğer 0,440 mol üre, CO(NH2)2, sulu çözeltinin 1,000 L sinde çözünmesiyle
çözeltinin Molarite olarak derişimi;
0,440 mol CO(NH2)2
---------------------------- = 0,440 M CO(NH2)2
1 L çöz.
Diğer taraftan, çözeltinin 250,0 ml sinde 0,110 mol üre bulunuyorsa, bu
çözeltinin molaritesi yine 0,440 M olur.
0,110 mol CO(NH2)2
-------------------------- = 0,440 M CO(NH2)2
0,2500 L çöz.
8
Normalite
Bir litre çözeltide çözünmüş olan eşdeğer-gram sayısıdır. Normalite
(N) harfi ile gösterilir.
N = M . td
9
Analiz sonuçlarının ve birimlerin nasıl ifade
edileceği çok iyi bilinmelidir. Ölçü birimlerini
miktarları ve ifade şekilleri ülkeden ülkeye
farklılık arz etmektedir. Bu yüzden ölçü
birimlerini birbirlerine dönüştürürken karışıklık
yaşanabilmektedir. Mesela ülkemiz uluslar
arası birimler sistemine (SI) dahildir.
Ülkemizde ağırlık ölçüsü olarak kg’ın as ve üs
katları kullanılırken ABD’de lb kullanılmaktadır.
Uzunluk ölçüsü olarak m ve katları
kullanılırken ABD’de foot (ft), mil (mi) gibi ölçü
birimleri kullanılmaktadır.
10
11
Bitki örneklerinin zamanında ve usulüne göre
alınması ve laboratuvara getirilmesi
Bitki analizlerinin başarılı olması ve yapılan
değerlendirmelerin gerçeği yansıtması alınacak bitki
örneklerinin usulüne uygun şekilde ve doğru
zamanda alınmasına bağlıdır. Usulüne uygun ve
doğru zamanda alınmayan örnekler üzerinden
yapılacak analizler her ne kadar en doğru ve
güvenilir şekilde yapılsa da gerçek sonuçları
yansıtmayacaktır.
12
Alınacak bitki örneklerinin
zamanı ve usulü yapılacak
olan analize göre değişiklik arz
etmektedir.
Ayrıca çevre koşulları da
analiz sonuçlarını etkileyecek
önemli bir faktördür. Mesela
bazı analizler için yağmurlu
günlerde alınacak bitki
örnekleri doğru sonucu
yansıtmayacaktır.
13
Ayrıca arazi yapısı da bitki örneklerinin analiz
sonuçlarını etkileyen çok önemli bir faktördür.
Mesela engebeli arazilerden alınacak örnekler
arazinin alındığı noktaya göre farklı sonuçlar
verebilir.
14
Bitki örnekleri alındıktan sonra
özellikle taze örnekler ile
çalışılıyorsa soğukta muhafaza
eden kaplar içerisinde en seri
şekilde laboratuvara taşınmalıdır.
Buharlaşma sonucu bitki
örneklerinin içeriğinde bazı
kimyasal veya fiziksel değişiklikler
söz konusu olmaktadır.
Laboratuvara getirilen bitki
örnekleri analiz yapılıncaya kadar
uygun ortamda muhafaza
edilmelidir.
15
Bitki örneklerinin yapılacak analizlere ve
analizlerin özelliğine göre hazırlanması
Laboratuvara getirilen bitki örnekleri üzerinde analizi
etkileyecek bir bulaşma olmamalıdır. Mesela bitki
örnekleri üzerinde bulunan toz toprak demir miktarının
yüksek görülmesine neden olur. Üzerinde toz bulunan
ve demir analizi yapılacak bitki örneklerinin orta
sertlikte plastik bir fırça ile süpürülerek temizlenmesi
gerekmektedir.
Bitki örneklerinin analiz öncesi yıkanarak
temizlenmesi işlemi ise analizin niteliğine göre karar
verilebilecek bir uygulamadır.
16
Bitki örnekleri kurutularak analiz edilecekse
uygun yöntemle ve bekletilmeden kurutulmalı
ve kurutma işlemi sonrasında örnekler
bekletilmeden analiz edilmelidir. Örneğin %90
nem içeren bitki örnekleri 60-80 °C’de 12-48
saat arası sürede tutularak kurutulabilir.
Analizler genellikle öğütülmüş örneklerde
gerçekleştirilir. Öğütme işlemi ne kadar ince
olursa örnekleri temsil gücüde o derece
yüksek olur.
17
Laboratuvar olanakları ile uyumlu analiz
yöntemlerinin seçilmesi
Uygulanacak olan analiz planlanırken laboratuvar
imkanları göz önünde bulundurulmalı analize
başlamadan önce eksik kimyasal, makine ve teçhizat
varsa bunların temini sağlanmalı ve analize ondan
sonra başlanmalıdır.
Laboratuvarda modern cihazlar varsa analiz yöntemi
bu cihazlara göre planlanmalı, modern cihazlar yoksa
eldeki imkanları en optimum şekilde kullanarak analiz
işlemleri gerçekleştirilmelidir.
18
Analizde kullanılacak olan cihaz çok iyi
tanınmalı kullanmasını bilmiyorsak bir
uzmandan destek alınmalı deneme yanılma
yöntemi ile cihaz asla çalıştırılmamalıdır.
Kullanılacak olan analiz yöntemi basamaklar
halinde bir kağıda yazılmalı ve analiz işlemi bu
kağıttan kontrol edilerek gerçekleştirilmelidir.
19
Belirlenen yöntemin uygulanması için gerekli
malzemeler ile kimyasal maddelerin ve çözeltilerin
hazırlanması
Analizde kullanılacak gerekli laboratuvar malzemeleri
ve kimyasal maddeler eksiksiz olarak sağlanmalıdır.
Çalışmada çözelti kullanılacaksa analize başlamadan
önce hazırlanmalı ve uygun koşullarda muhafaza
edilmelidir. Bazı analizlerde kullanılacak kimyasalların
hemen kullanım öncesi hazırlanması gerekebilir. Bu
gibi kimyasallar uygun zamanda hazırlanmalıdır.
Yöntemin dayandığı esasın ve kritik noktaların ne
olduğu çok iyi anlaşılmalıdır.
20
Yöntem uygulanırken işlem sırasına özellikle
dikkat edilmelidir.
Bekleme süresi gerektiren adımlarda uygun süre
beklenmeli süre tamamlanmadan bir sonraki
adıma geçilmemelidir. Aksi takdirde analizlerden
beklenen sonuç alınamaz veya yanlış sonuçlar
alınır.
21
Yapılan ön analizler ile yöntemin çalışır hale
getirilmesi
İlk kez uygulanacak analizlerin analiz yöntemleri
takip edilerek yapılsa bile bazen doğru sonucu
vermesi çeşitli nedenlerden dolayı pek mümkün
olmayabilir. Bunun için analiz öncesi bir ön deneme
yapıp sonuçları görmekte ve analiz yöntemini bu
sayede oturtmakta yarar vardır. Bu sayede hatalı
sonuçlar alınmasının ve gereksiz kimyasal israfının
önüne geçilmiş olacaktır.
Cihazların uygun yöntemlerle kalibre edilip
ayarlanması gerekmektedir.
22
Bitki analiz sonuçlarının doğruluğunun ve
uygunluğunun standart örnekler
kullanılarak karşılaştırılması
Analiz sonuçlarının doğruluğunu ispatlamak
amacıyla uygun standart örnek kullanmak
sureti ile sonuçlar test edilebilir. Değişik
laboratuvarlarda yapılan analiz sonuçları
benzer sonuçlar vermelidir.
Analizlerde yapılabilecek hatalar iyi bilinmeli
bu hataları yapmamaya özen gösterilmelidir.
Analizler tekrarlanabilir olmalı ve mümkünse
tekerrürlü yapılmalıdır.
23
Bitki analiz sonuçlarının değerlendirilmesi
Analiz sonrası sonuçlar uygun yöntemlerle
değerlendirilmeli gerekli ise uygun istatistiksel
analizler gerçekleştirilmelidir.
Analiz sonuçlarına bakılarak yapılan yorumlar
en riskli yorumlardır. Bu yüzden analiz
sonuçları uygun yöntemlerle gerçekleştirilmeli
hatalı ve yanlış veri işlenmesinden
kaçınılmalıdır.
Değerlendirme mutlaka o alanda deneyim
sahibi tecrübeli bir kişi tarafından yapılması
gerekmektedir.
24
Download

BİTKİ ANALİZ YÖNTEMLERİ - Adnan Menderes Üniversitesi