SAKARYA ÜNİVERSİTESİ
OSMANLI TÜRKÇESİ
Hafta 14
Yrd.Doç.Dr. Mehmet MEMİŞ
Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi’ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan
bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan ders içeriğinin tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik,
fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.
Her hakkı saklıdır © 2012 Sakarya Üniversitesi
ÜNİTE
14
Yazma Metin Okuma
Çalışmaları
İÇİNDEKİLER
14.1. Rik’a Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
14.2. Ta’lik Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
14.3. Nesih Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
HEDEFLER
Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
 Osmanlı el yazması metinlerinde kullanılan yazı çeşitlerini tanıyabilecek,
 Rik’a hattıyla yazılmış el yazması metinleri çözümleyebilecek,
 Ta’lik hattıyla yazılmış el yazması metinleri çözümleyebilecek,
 Nesih hattıyla yazılmış el yazması metinleri çözümleyebilecek,
 Farklı el yazmalarında harflerin aldığı şekilleri tanıyabileceksiniz.
ÖNERİLER
Bu üniteyi daha iyi kavrayabilmek için okumaya başlamadan önce;
• Mahmut Ak ve Fahameddin Başar’ın Osmanlı Türkçesi (İstanbul 2004)
kitabının ‘Osmanlıca Tarihi Metinler’ ve ‘Belgeler’ kısmını,
• Muharrem Ergin’in Osmanlıca Dersleri (İstanbul 1995) adlı kitabının El
Yazısı Örnekleri bölümünü inceleyiniz.
2
Yazma Metin Okuma
Çalışmaları
14.1. Rik’a Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
[Mahmut Yazır’ın el yazısı]
Okunuşu:
Uyanık olan isti‘dâd ve kâbiliyyetlerin inkişâfları ise ötekilerden ziyâde dikkat ve ihtimam
ister. Çünkü bunlar fitili ateş almış bir bombadaki barut gibi olduklarından mukâvemet
haddini aştıkları anda patlayarak mecralarını değiştirirler. Bedîî hisse hâdim olmak
yolundan hevâ ve şehvet tarafına kayarak sâhibini yazıdan vazgeçirtip bir takım kötü
temâyüllere düşürebilirler. Bu hal diğer şeylere olan isti‘dâd ve kâbiliyyetler hakkında da
düşünülecek bir mes’eledir. Bir çobanın oğlu okur adam olur. San‘atkâr olur. Bir
okumuşun veya san‘atkârın oğlu ayyaş, hırsız veya kâtil olabilir. Onun için bu kısım
isti‘dâd ve kabiliyyette olanlar kendilerini önceden ayarlamalı, işi çığırından çıkarıp da
sonunda perîşanlığa nedâmete düşmemelidir. Kendisini idâre edecek…
3
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
inkişâf
Bedî’
Isti‘dâd
nedâmet
Meydana çıkma, açılma, âşikar olma
Emsali olmayan, görülmemiş
……………
……………
[Mustafa Kemal Atatürk’ün el yazısı]
4
Okunuşu:
Kemâl-i i‘timâd ile söyleyebilirim ki bu sene vazîfe-i vekâletimiz hitâm bulup da milletin
kıymetli emânetini kendisine iâde edeceğimiz zaman, millet yolunda maddî ve manevî
bütün kudret ve kâbiliyyetlerini sarf etmiş olanların hazz-ı vicdânîsini hissetmekle bahtiyâr
olacağız. Efendiler, tevessül ettiğimiz büyük icrâatta, milletimizin yüksek kâbiliyyeti ve
yüksek akl-ı selîmi başlıca mürşîdimiz ve menba-ı muvaffâkiyetimiz olmuştur. Bunu lîsanı şükrân ile tekrar ederim. Bilerek veya bilmeyerek, isteyerek veya istemeyerek kendisine
zarar verenlere karşı inkisârı derin olan milletimizin, kendi uğrunda esaslı ve hayırlı mesâi
sarf edenlere karşı da nihâyetsiz vefâkârlığı ve kadirşinaslığı müsellemdir.
Gazi M.Kemal
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
hitâm
inkisâr
müsellem
tevessül etmek
Son
Gücenme, kırılma
……………..
…………….
[İbnü’l-emin Mahmud Kemal’in el yazısı]
5
Okunuşu:
Üstad-ı muhterem efendim
Ziyaret-i âlînize gelmek istedim, mâniler zuhûr etti. İnşâallah bir gün geleceğim. Tercümei hâlinizi gönderdiğinizden dolayı teşekkür ederim. Yalnız resim uymadı. Mâziye değil,
hâle âit resminiz lâzımdır. Bunu lütfederseniz pek memnun olurum. “pîr-i mûsikî” halinde
görünmek “nevcivân-ı mûsikî” sûretinde görünmekten elbette daha kıymetlidir. Bir rica
daha var, dayınız Hâfız Ahmed Efendi merhûma dâir yazdığım suallerin cevâbını –sür‘at-i
mümküne ile- verirseniz merhûmun rûhunu şâd etmiş olursunuz.
Bâkî duâ ve hürmet muhterem efendim.
27 Eylül 1956
İbnü’l-Emîn
Mahmûd Kemâl
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
nevcivân
pîr
hâl
Pek genç, delikanlı
…………..
………….
[Ali Nihat tarlan’ın el yazısı]
6
Okunuşu:
Çok sevgili evlâdım,
Emekliye sevk edilmem benim için büyük bir şereftir. Hakîkatte ağır bir ızdırab yükünün
altından kurtulmuş bir insanın sevincini hissettim. Tesellîye değil, tebrîke lâyık ve
muhtâcım. Ancak en büyük ümîdim sizlersiniz.
Bizim nesil, türlü sebeplerle kâfi derecede çalışamadık. Fakat sizin nesliniz ve sizin
yetiştirdiğiniz nesil, büyük hizmetler ve muvaffâkiyetlere namzettir. Husûsiyle ahlak ve
fazîlet cephesi çok şâyân-ı i‘timâddır.
Sana ve arkadaşlarına en az benim kadar uzun fakat bahtiyâr bir tedrîs hayâtı dilerim.
Derin şükranlarımla gözlerinizden öperim.
Dr. Nihat Tarlan
[Orhan Seyfi Orhon’un el yazısı]
7
Okunuşu:
Var Olmak, Yok Olmak Mes'elesi
- Orhan Seyfi OrhonDostlarım, sizleri terk etmem için,
Bir sebep yok bence!
İyi, yahut da fenâ, her neyse,
Uyuşup gittik, alıştık artık!
Yaşlılık gerçi biraz can sıkıcı,
Hele düşkünlük acı,
Sevilen şeyler boş...
Boş ama,
Yaşamak her şeye rağmen yine hoş!
Aşağıdaki metni okuyup bilmediğiniz kelimeleri öğreniniz
8
14.2. Ta’lik Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
[Mehmed
Esad
Yesari’nin ta’lik
kıt’ası]
Okunuşu:
Merhûm Cennetmekân Sultân Ahmed
Efendimiz Hazretlerinin hasb-i hâlleridir
İftirâkınla efendim bende tâkat kalmadı
Yah-pâre oldu bu dil aşkda muhabbet kalmadı
Şol kader ağlatdı ben bîçâreyi hükm-i kazâ
Giryeden hiç hazret-i Ya'kub'a nevbet kalmadı
El-Abd’ül-fakîr Mehmed Es‘ad el-Yesârî
Gaferallâhu zünûbehû ve setera uyûbehû
9
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
iftirâk
yah-pâre
girye
dil
hasb-i hâl
Ayrılık, hicran
Buz parçası
Göz yaşı
………….
…………
[Sultan III.
Mustafa’nın
hatt-ı
Hümâyunu]
Okunuşu:
Benim vezirim bu Galata kalaycı esnafları üç dört defa arzu hâl eylediler olmadı. Bir
netice verilmedi. Galata kadılarımı karışır yoksa voyvodalar mı karışır? Kanûn nice ise
öylece hükmedip kat-ı nizâ ola. Mahallinden derkenâr idüp nice ise ve nice görülür ise arz
eyliyesiz. Ve Hâdim oğlu şakînin keyfiyeti tahkik oldukta katline mübâşeret oluna.
Âsitane’de sâhib olan kimdir? Anı tecessüs eyleyip i‘lâm eyleyesiz. Türkmen ağalığı Çapar
oğluna iltizâm idesiz. Ol kadar akçeyi teslîm etmek üzere ve paşa mezbûra söyleşilen
eyâletler ve mean Bursa tevcîh-i hümâyûnum olmuştur.
10
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
şakî
kat-ı nizâ
mübâşeret
mezbûr
iltizam
tecessüs
Eşkıya
………
Girişme, başlama
……….
Kendi üzerine lazım addetme
…………
[Hamit aytaç’ın ta’lik kıt’ası]
Yukarıdaki ta’lik metni okuyup bilmediğiniz kelimeleri öğreniniz.
11
14.3. Nesih Hattıyla Yazılmış Metin Örnekleri
[İstanbul’da çarşı ve pazarların
düzeni hakkında 17. Asra ait bir
nesih yazma eserden, M. Ak-F.
Başar,
Osmanlı
Türkçesi,
İstanbul 2004]
Okunuşu:
Bab 18, İstanbul’a gelen ham meyvelerin ahvâllerin bildirir ki bu hiçbir
vilâyette yoktur. Bunu pazarcılar muhtesipler bir kelek şehrin ittiler.
Gemiciler Müslümanlara odun taşımazlar. Abes yere ham kelekleri ve ham
meyveleri taşıyıp şehre getirirler. Müslümanların akçeleri zayi olur ki olmağa
komazlar hamla devşirirler. Yabana dökülür gider. Pes bu husûsa kat‘i yasak
lâzım olmuştur. Bundan dahî vezîr-i a‘zam hazretlerine kat‘i çok sevâb-ı azîm
hâsıl olur. Şol vech ile yasak olunsa ki gemiciler katı ham yemiş getirdikde
hiç pazarcılar ve halk almasalar ve ham yemiş getiren gemici…
12
Şu kelimelerin anlamlarını öğreniniz, (anlamı verilmeyenleri sözlükten bulunuz):
yemiş
kelek
muhtesip
meyve
ham
……
[Meşahir-i Hattâtîn-i Osmâniye
adlı nesih yazma risaleden]
Yukarıdaki sayfayı okuyup bilmediğiniz kelimeleri öğreniniz.
13
ÖZET
Yukarıda verilen örnekler el yazması metinlerde çok görülen rik’a, ta’lik ve nesih yazı türlerinden
seçilmiştir. Harflerin farklı yazı çeşitlerinde aldığı şekillere dikkat ediniz. Okunuşları verilen metinleri
okunuşlarına bakmadan çalışıp takıldığınız yerleri okunuşlarından karşılaştırınız. Metin sonunda verilen
kelimeleri ve varsa bilmediğiniz diğer kelimeleri Osmanlıca sözlüklerden bularak öğreniniz. El yazması
metinleri kolay okumak ve anlamak çok metin okumakla ve kelimeleri öğrenmekle mümkündür. Bu nedenle
burada verilenlerin dışında başka metinler de okuyunuz.
14.4. DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdaki metin hangi yazı çeşidi ile yazılmıştır?
a) Sülüs
b) Rik’a
c) Celî
d) Kûfi
e) Muhakkak
2. Aşağıdaki tarihi nasıl okursunuz?
a) 27 Eylül 1906
b) 28 Eylül 1956
c) 27 Mayıs 1952
d) 27 Eylül 1956
e) 27 Mayıs 1906
3. Aşağıdaki levhanın yazı türü hangisidir?
14
a) Sülüs
b) Müsenna
c) Ta’lik
d) Kûfi
e) Muhakkak
4. Aşağıdaki tamlamanın doğru okunuşu hangisidir?
a) matlaı nûr ziyâdır bu
b) matla nûr-ı ziyâdır bu
c) matlaı nûrı ziyâdır bu
d) matla-ı nûr ziyadır bu
e) matla-ı nûr-ı ziyâdır bu
5. ‘Kırılma, gücenme, bedduâ’ anlamlarına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?
a) inkisâr
b) iftirâk
c) iltizam
d) inkişaf
e) iptilâ
15
CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5.
B
D
C
E
A
14.5. KAYNAKLAR
Ak Mahmut - Başar Fahameddin; Osmanlı Türkçesi, İstanbul 2004.
Baltacı Cahit; İslam Paleografyası, İstanbul 1989.
Ergin Muharrem; Osmanlıca Dersleri, İstanbul 1995.
Kütükoğlu Mübahat S.; Osmanlı belgelerinin Dili (Diplomatik), İstanbul 1998.
16
Download

osmanlı türkçesi - sauPORT