PERSPEKTİF
SAYI: 43
MART 2014
Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) 2013-IV. Çeyrek
(Ekim, Kasım, Aralık) ve 2013 Yılı Değerlendirmesi
ERDAL TANAS KARAGÖL
• 2013’te gerçekleşen ekonomik büyümenin kaynağı nedir?
• Gerçekleşen ekonomik büyümede Türkiye’nin dünya sıralamasındaki yeri nedir?
• 2014 için hedeflenen ekonomik büyüme rakamı nasıl etkilenir?
GİRİŞ
Türkiye, 2013 yılında Amerika Merkez Bankası’nın
(FED) tahvil alımında azaltmaya gideceğini duyurması, Ortadoğu’da yaşanan siyasi belirsizlikle ve Mayıs
ayının son günlerinde başlayan Gezi olaylarına rağmen
beklentilerin üzerinde ekonomik büyüme gerçekleştirmiştir. TÜİK verilerine göre, Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla
(GSYH) 2013 yılı ilk çeyreğinde yurtiçi talebin ve ihracatın katkısıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre reel
olarak yüzde 2,9 ve ikinci çeyrekte yüzde 4,5 olmak
üzere, 2013’ün ilk yarısında yüzde 3,7 oranında yüksek bir büyüme oranı gerçekleşmiştir. 2013 yılı ikinci
yarısında da ekonomik büyümesini sürdürmeye devam
eden Türkiye ekonomisi, FED’in genişletici para politikasına yönelik yaşattığı belirsizliklere rağmen 2013
yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 4,3 oranında büyüyerek beklentilerin üzerinde büyümesini sürdürmüştür.
Son çeyrekte ise bir önceki yılın aynı dönemine
göre reel olarak yüzde 4,4 oranıyla beklentilerin (4,1)1
üzerinde büyümüştür. GSYH, 2013 yılı tamamında
ise bir önceki yılın aynı dönemine göre reel olarak yüz1. Erdal Tanas Karagöl, “2013 Yılı Dördüncü Çeyrek GSYH Büyüme
Beklenti Anketi”, SETA Perspektif, Sayı: 42, Ankara.
de 4,0 oranında artmıştır (Grafik 1). Ayrıca, Türkiye
ekonomisi 2009’un son çeyreğiyle başlayan 17 çeyreklik büyüme serüvenine hız kesmeden devam etmiştir.
Gerçekleşen bu büyüme oranı ile birlikte 2014-2016
Orta Vadeli Program’da (OVP) hedeflenen yüzde
3,6 büyüme hedefinin aşıldığı görülmektedir. Türkiye gerçekleştirdiği bu büyüme trendi ile 2014-2016
OVP’de kişi başına düşen geliri 2016 yılı için hedeflenen 12.670 Dolar üzerine çıkarması, yüksek gelirli
ekonomiler grubuna daha önce girmesine de katkı yapacaktır. Ayrıca GSYH, 2013 cari fiyatlarla 1.561.510
GRAFIK1. BİR ÖNCEKİ YILIN AYNI DÖNEMİNE GÖRE
SABİT FİYATLARLA GSYH’DE DEĞİŞİM (YÜZDE)
5
4.5
4.5
4.3
4.4
4
4
3.5
3
2.9
2.5
2
1.5
1
0.5
0
2013-I
2013-II
2013-III
2013-IV
2013
Kaynak: TÜİK
Erdal Tanas KARAGÖL
1992’de İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesinden mezun oldu. Yüksek lisansını ABD’de Connecticut Üniversitesi’nde, doktorasını İngiltere’de
York Üniversitesi’nde tamamladı. Karagöl’ün çeşitli gazete ve dergilerde dış borçlar, cari açık, ekonomik büyüme, savunma harcamaları, enerji,
işsizlik, kamu harcamaları, yoksulluk ve sosyal yardım alanlarında makaleleri ve araştırma raporları yayımlanmıştır. TÜBİTAK’taki çalışmalarının
yanı sıra TÜBA asosiye üyesi olan Karagöl, halen Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak çalışmakta ve
SETA’da ekonomi bölümünde çalışmalar yapmaktadır.
PERSPEKTİF
GRAFIK 2. İKTİSADİ FALİYET KOLLARINA GÖRE
GSYH GELİŞME HIZLARI (YÜZDE)
9
16
8
14
7
12.4
12
8
6.2
6
5
6
4.9
5
4
4.4
3
2.4
0
3.9
3.1 2.8
3
2
in
Ç
0
0.3
zy
Ar a
ja
H ntin
in
di
st
a
T n
G ürk
ü
Su ne iye
ud y K
i A or
ra e
b
Av ista
us n
tra
l
Ja ya
po
ny
Ka a
na
da
G
ün AB
ey D
Af
rik
Br a
ez
i
Al lya
m
an
ya
R
us
y
ng a
ilt
e
M re
ek
si
k
Av
Fr a
ru
a
pa ns
Bö a
lg
es
i
ne
do
En
m
en
ku
lK
ira
la
ta
l
a
ar
m
Lo
rim
G
ay
O
te
l
le
rv
e
al
m
ka
n
E
iti
yi
n
na
at
Sa
lık
ı
al
lÇ
ne
so
er
iP
iç
Ev
ve
0.7 0.7
0
-2
1.9
1.3 1.2
1
-1
2.6 2.6 2.6
-0.9
Fi
na
ns
tır
a
t
ri
aa
Sa
n
ri
iy
et
le
et
le
al
Fa
iz
m
H
rta
cı
lık
go
ra
4.4
2
Si
iA
5.5
4.7
4
2
al
5.7
6
10
M
7.7
ly
a
17.4
18
ta
20
GRAFIK 3. 2013 YILI IV. ÇEYREK BÜYÜME ORANLARI:
G-20 ÜLKELERİ (YÜZDE)
Kaynak: TÜİK
milyon Türk Lirası’na ve 820.012 milyon Amerikan
Doları’na ulaşmıştır.
2013 yılı tamamında, iktisadi faaliyet kollarına
göre GSYH gelişme hızları incelendiğinde, en yüksek büyüme oranı yüzde 17,4 oranı ile mali aracılık
hizmetleri ve ikinci sırada yüzde 12,4 oranı ile finans
ve sigorta faaliyetleri olduğu görülmüştür. Üçüncü
olarak, en yüksek gelime hızı ise yüzde 6,2 ile inşaat
sektöründe gerçekleşmiştir (Grafik 2). Diğer yönden,
üretim için en önemli göstergelerden birisi olan 2013
yılı son çeyreğinde sanayi üretimi artışının hızı ise yüzde 4,9 olarak gerçekleşmiştir. Bunun öncü göstergesi
olan sanayi üretim indeksi verilerine göre 2013 yılı son
çeyreğinde takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretiminin Ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre
yüzde 0,7, Kasım ayında yüzde 4,7 ve Aralık ayında
yüzde 7,1 oranında artmış olduğu görülmektedir.
ÜLKELER VE EKONOMİK BÜYÜME
2013 yılının başından itibaren iyileşme gösteren küresel
konjonktürle birlikle ABD’de uzun süren durgunluğun
yerini toparlanmanın alması ve ABD’de de hedeflenen
işsizlik oranlarına yaklaşılmasıyla beraber FED tahvil
alımlarında azaltmaya gitmiştir. Gelişmekte olan ülkelerin bir kısmında yaşanan siyasi gelişmeler ve FED para
politikaları nedeniyle artan faizlerin ekonomik büyümeyi sınırlandırabileceği endişesi baş göstermiştir.
2
Kaynak: Trading Economics
ABD ve AB ülkelerinin yanı sıra gelişmekte olan
ülkelerin içinde bulunduğu G-20 ülkelerinin ekonomik büyüme oranları incelendiğinde dünyanın ikinci
büyük ekonomisi olan Çin, 2013 son çeyreğinde yüzde 7,7›lik büyüme kaydederek G-20 ülkeleri içerisinde ilk sırada yerini almıştır. İkinci sırayı yüzde 5,7 ile
Endonezya, üçüncü sırayı yüzde 5,5 ile Arjantin, dördüncü sırayı yüzde 4,7 ile Hindistan almıştır. Türkiye
ekonomisi, G-20 ülke sıralamasında yüzde 4,4 ile beşinci sırada yerini alarak en hızlı büyüyen ekonomiler
arasına girmiştir (Grafik 3).
2013 yılsonu verilerine bakıldığında, Çin yüzde
7,7 büyüme ile yıllık en yüksek ekonomik büyüme
oranını gerçekleştirmiştir. Çin’i yüzde 5,7 ile Endonezya takip etmektedir. Yüzde 4,7 oranıyla üçüncü
sırayı Hindistan almıştır. Türkiye ise yüzde 4,0 oranında büyüyerek, gelişmekte olan ekonomiler arasında büyümesini sürdürmüştür (Grafik 4). Bu büyüme
rakamıyla 2014-2016 Orta Vadeli Programı dâhilinde yer alan yüzde 3,6’lık ekonomik büyüme hedefini
aşarak büyümesini kesintisiz sürdüren nadir ülkelerden biri olmuştur.
Diğer yandan, 2013 yılı dördüncü çeyrekte 34
üyeye sahip OECD ülkeleri içinde en yüksek büyümeye sahip ülke yüzde 4,7 ile Şili olmuştur. Türkiye
OECD ülkeleri arasında yüzde 4,4 ile ikinci sırayı alırken, Güney Kore yüzde 3,9 büyüyerek üçüncü sırada
setav.org
GAYRI SAFI YURTIÇI HÂSILA (GSYH) 2013-IV. ÇEYREK (EKIM, KASIM, ARALIK) VE 2013 YILI DEĞERLENDIRMESI
GRAFIK 4. 2013 YILI BÜYÜME ORANLARI:
G-20 ÜLKELERİ (YÜZDE)
GRAFIK 6. 2013 YILI BÜYÜME ORANLARI:
SEÇİLMİŞ OECD ÜLKELERİ (YÜZDE)
5
9
7.7
4
4
3.7
7
3.3
2.8
3
4.7 4.7
3.7
2.6
2.6
1
2
1.9
1.3 1.2
1
0
0.7
0.5
0
-1
-0.9
-2
En
do Çin
ne
z
Ar ya
ja
Su Hi ntin
ud ndi
i A sta
ra n
bi
st
a
T n
G ürk
ün
iy
ey e
Av Ko
us re
tra
ly
ng a
ilt
Ja ere
po
n
Ka ya
na
da
G
ün AB
ey D
Af
r
Br ika
ez
Al ilya
m
an
y
R a
us
M ya
Av ek
ru sik
pa
a
Bi
rli
Fr i
an
sa
0
-1
0.7
0.5
0
AB
D
2.6 2.6 2.6
2
sp
an
ya
Fi
nl
an
di
ya
ta
ly
a
Yu
na
ni
st
an
1.3
2.8 2.7
3
2.7
an
ya
H
ol
la
Eu
nd
a
ro
Bö
lg
es
i
Fr
an
sa
4
4
2.7
2
Al
m
5
Tü
rk
G
iy
ün
e
ey
Ko
re
sr
ai
Av
l
us
tra
ly
a
5.5
ta
ly
a
5.7
6
ili
ng
ilt
er
e
Ja
po
ny
a
8
-0.2
-0.6
-0.9
-2
-2.3
-3
GRAFIK 5. 2013 YILI IV. ÇEYREK BÜYÜME ORANLARI:
SEÇİLMİŞ OECD ÜLKELERİ (YÜZDE)
GRAFIK 7. ÖZEL SEKTÖR, KAMU SEKTÖRÜ, İHRACAT
VE İTHALAT GELİŞİM HIZLARI (YÜZDE)
6
14
4.7
12
4.4
3.9
4
2.8
3
2.6
6
-0.2
n
ta
ya
4.9
4
an
is
di
a
ly
ta
an
-0.6
Yu
n
sp
i
sa
es
lg
an
Fr
ro
Eu
e
a
nd
H
ol
la
ya
er
ilt
an
m
ng
a
D
Al
ny
po
Ja
AB
l
a
ai
ly
sr
ra
st
Av
u
e
re
iy
rk
Tü
G
ün
ey
Ko
ili
an
0.5
0
0
nl
0.7
Fi
0.7
ya
1.3
1
2
0
-0.9
-2
-2
-3
9.3
8
2.6
2
-1
11.5
10
3.3
Bö
5
-2.6
İhracat
Kamu Sektörü
thalat
Özel Sektör
-1.5
-4
Kaynak: TÜİK
yerini almıştır. Küresel ekonomik krizin etkilerini üzerinden atmaya başlayan Avrupa Bölgesinde ise yüzde
0,5 oranında büyüme yaşanmıştır (Grafik 5).
Ayrıca 2013 yılı sonunda, 34 üyeye sahip OECD
ülkeleri içinde en yüksek büyümeye sahip olan ülke
yüzde 4,0 ile Türkiye olmuştur. 2013 yılı Mayıs ayında
FED’in likiditeyi azaltacağı yönündeki açıklamalar ve
FED’in açıklamaları doğrultusunda küresel ekonomideki belirsizlik ortamının artmasına rağmen Türkiye
ekonomisinin güçlü makroekonomik göstergeleri sayesinde 2013 yılında ekonomik büyüme hedeflerin üzerinde gerçekleşmiştir. Güney Kore yüzde 3,7 ile ikinci
sırayı alırken, İsrail OECD ülkeleri arasında yüzde 3,3
büyüyerek üçüncü sırada yerini almıştır (Grafik 6).
2013 yılı tamamına bakıldığında ekonomik büyümeye kuşkusuz en büyük katkı hane halkı tüke-
setav.org
timinin yanında kamu sektöründe gerçekleşirken,
özel sektörün etkisi kamu sektörüne nazaran 2012
yılında bir miktar düşük kalmıştır (Grafik 7). Avrupa
Bölgesi’nde küresel ekonomik krizden sonra yaşanan
toparlanma Türkiye’nin ihracat oranlarına pozitif bir
şekilde yansımıştır. 2013 yılında Ortadoğu ülkelerine yapılan ihracat yüzde 16,2 oranında azalırken, küresel krizin etkilerini yavaş yavaş üzerinden atan AB
ülkeleri de ihracat artışlarına katkıda bulunmuştur.
2012 yılında AB-28 ülkelerine yapılan ihracat oranı yüzde 39 iken bu oran 2013 yılı sonunda yüzde
41,5’e yükselmiştir (Tablo 1).
SONUÇ VE 2014 BEKLENTİLERİ
Gelişmiş ekonomilerde 2013 yılı başlarına kadar etkisini sürdüren küresel ekonomik kriz, ABD ve AB’den
3
PERSPEKTİF
TABLO 1. ÜLKE GRUPLARINA GÖRE İHRACAT
Ülke Grupları
2012
2013
Değişim
Değer (Dolar, 000)
(%)
Değer (Dolar, 000)
(%)
(%)
152 461 737
100,0
151 812 239
100,0
-0,4
59 398 377
39,0
63 033 830
41,5
6,1
2 294 934
1,5
2 412 931
1,6
5,1
C-DİĞER ÜLKELER
90 768 426
59,5
86 365 477
56,9
-4,9
1-Diğer Avrupa Ülkeleri
14 166 917
9,3
14 216 109
9,4
0,3
2- Afrika Ülkeleri
9 443 604
6,2
10 042 964
6,6
6,3
Kuzey Afrika Ülkeleri
3 913 246
2,6
4 104 697
2,7
4,9
Orta Amerika ve Karayip Ülkeleri
6 662 554
4,4
6 576 698
4,3
-1,3
769 630
0,5
1 004 192
0,7
30,5
2 191 084
1,4
2 127 389
1,4
-2,9
Yakın ve Ortadoğu Ülkeleri
42 451 153
27,8
35 585 315
23,4
-16,2
Diğer Asya Ülkeleri
10 574 649
6,9
12 020 472
7,9
13,7
5-Avustralya ve Yeni Zelanda
490 339
0,3
538 476
0,4
9,8
6-Diğer Ülkeler
105 250
0,1
149 166
0,1
41,7
Genel Toplam
A-AVRUPA BİRLİĞİ (AB-28)
B-TÜRKİYE SERBEST BÖLGELERİ
Güney Amerika Ülkeleri
4-Asya Ülkeleri
Kaynak: TÜİK
gelen olumlu verilerle etkisini yitirmeye başlamıştır.
Ne var ki 2013 yılı Mayıs ayında FED’in yaptığı açıklamada hedeflenen işsizlik oranlarına yaklaşılmasıyla
beraber tahvil alımında azaltmaya gideceğini duyurması gelişmekte olan ülkelerde panik havası oluşmasına neden olmuştur.
Türkiye ekonomisi 2013 yılında Amerika Merkez
Bankası FED’in tahvil alımında azaltmaya gideceğini
duyurması, Ortadoğu’da yaşanan siyasi belirsizlikler,
Mayıs ayının son günlerinde başlayan Gezi olaylarına
rağmen temel makroekonomik göstergelerde oldukça
iyi bir performans sergilemiştir. TÜİK verilerine göre,
2013 yılı dördüncü çeyrek ekonomik büyüme rakamı yüzde 4,4 ve 2013 yılı büyüme rakamı ise yüzde
4,0 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye ekonomisindeki
başta bankacılık ve kamu maliyesinde meydana gelen
olumlu gelişmeler, FED açıklamalarının etkisinin sınırlı kalması ve Türkiye’nin ihracat pazarının esneklik
kabiliyetinin olması küresel belirsizlikten sınırlı ölçüde etkilenmesini getirerek, Orta Vadeli Program’da
4
(OVP) hedeflenen yüzde 3,6’lık beklentilerin üzerinde
ekonomik büyüme kaydetmesini sağlamıştır.
Bu dönemde ekonomik büyümeye tüketim ve
ihracat önemli katkılar yapmıştır. Öte yandan, 2013
yılı son dönemine ait veriler, dünya ticaretinin giderek iyileşme gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu küresel iyileşmede en büyük katkıyı ise, Avrupa ülkelerinin gerçekleştirdiği göze çarpmaktadır. Dolayısıyla,
gerek başta en büyük ticaret partneri olan Avrupa’nın
ve aynı zamanda diğer ülkelerin ticaretinde görülen hızlanmaların, 2014 yılında Türkiye ihracatının
2013’teki olumlu performansına ivme kazandırması
beklenmektedir.
Gezi olayları ve 17 Aralık darbe girişimi, ülke
risk priminin ve buna bağlı olarak faizlerin artmasına ve döviz kurunun daha yüksek seviyelere çıkmasına
neden olmuştur. Diğer yandan Merkez Bankası’nın
artırdığı faizlerle birlikte uzun vadede gerçeklemesi
öngörülen yatırımların olumsuz etkilenmemesi ve hedeflediği ekonomik göstergelere ulaşmak için faizlerin
setav.org
GAYRI SAFI YURTIÇI HÂSILA (GSYH) 2013-IV. ÇEYREK (EKIM, KASIM, ARALIK) VE 2013 YILI DEĞERLENDIRMESI
düşük olması gerekmektedir. Dolayısıyla yapısal problemleri çözmek için başlatılan mevcut projelerin bir an
önce hayata geçirilerek tamamlanması sürdürülebilir
ekonomik büyüme açısından da önemlidir.
Küresel ekonomideki olumsuzlukların yüksek olduğu bu dönemde hızlı tedbir alacak bir siyasi iradenin varlığı Türkiye ekonomisinin daha dayanıklı olmasını sağlamaktadır. Ayrıca, 2013 yılında Orta Vadeli
Program’da ekonomik büyüme için hedeflenen yüzde
4 ve üzerinde bir büyüme oranının gerçekleşmesi için,
iç talebin yanı sıra ihracatın da ekonomik büyümeye
katkısının artırılması gerekmektedir.
Diğer yandan, 17 Aralık süreci etkisinin 2014
yılının ilk yarısına negatif anlamda bir etkisinin olmaması için siyasi ve ekonomik istikrarın sürmesi,
Türkiye ekonomisinin sahip olduğu kamu maliyesi,
www.setav.org | [email protected] | @setavakfi
setav.org
sağlam bankacılık sektörü, güçlü reel sektör ve hane
halkının güçlü yapısının devamı ekonomiyi dış şoklara karşı koruyacaktır. 17 Aralık süreciyle başlayan ve
yerel seçimler öncesi yaşanılan ortam ile devam eden
siyasi istikrarsızlık yoluyla ekonomik istikrarsızlık
oluşturma çabalarının bertaraf edilmesi adına alınan
seçim sonuçları ise hayati önem arz etmektedir. Bu
nedenle, 30 Mart seçim sonuçları hem siyasi hem de
ekonomik istikrar için çok önemli olmuştur. 30 Mart
seçimlerinde AK Parti’nin ulaştığı yüksek oy oranı,
ekonomik ve siyasi vesayetleri ortadan kaldıracaktır.
Bu seçimler, 2023 yılına 10 yıl gibi bir sürenin kaldığı bu dönemde ekonomi için belirlenen hedeflere
ulaşılması, başta ise yıllarca ekonomik vesayet olarak
adlandıracağımız yapısal sorunları çözme konusunda
önemli bir fırsat olacaktır.
SETA | Ankara
Nenehatun Caddesi No: 66 GOP Çankaya
06700 Ankara TÜRKİYE
Tel:+90 312.551 21 00 | Faks :+90 312.551 21 90
SETA | Washington D.C.
1025 Connecticut Avenue, N.W., Suite
1106 Washington, D.C., 20036 USA
Tel: 202-223-9885 | Faks: 202-223-6099
SETA | İstanbul
Defterdar Mh. Savaklar Cd. Ayvansaray Kavşağı
No: 41-43 Eyüp İstanbul TÜRKİYE
Tel: +90 212 395 11 00 | Faks: +90 212 395 11 11
SETA | Kahire
21 Fahmi Street Bab al Luq Abdeen
5
Flat No 19 Kahire MISIR
Tel: 00202 279 56866 | 00202 279 56985
Download

Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) 2013-IV. Çeyrek (Ekim