BÜYÜME TEORİLERİ
SUNUM 8
İÇİNDEKİLER
1) Modelin Tarihsel Gelişimi
2) Modelin Temel Varsayımları
3) Modelin İşleyişi
4) Dengeli Büyüme Süreci
5) Yatırımın Hızlandıran Teorisini İçeren Büyüme Süreci
6) Zorunlu Büyüme Oranı
7) Tam İstihdam ve Büyüme
Harrod-Domar Büyüme Modeli
2
İÇİNDEKİLER
Büyüme teorieleri gelişmekte ola ülkelere oranla, tek. Ve beş
sermayey önem veren gelişmiş ğülklere daha uygun
düşmektedir.
Ancak GOU de bu modellerden belli ölçülerde
yararlanabilmektedir.
Modern büyüme teorilerinin üretilmesinde:
19259 B. Buhran ve I dünya sav. Sonrası ülkeler arasındaki
gelir farklıllıklarının artışı önemli olmuştur.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
3
İÇİNDEKİLER
aBD li Evsey D. Domar , ingilterei Roy F. Harrod, modern
büyüme teorileri bağlamında birklikte anılırlar.
Birlikte zikredilmeleeinin enedi, aynı konu üzerinde şzamalnlı
olarak çalışmalardır.
H-D odeli, Kısa dneme dayalı keynezyen makro ekonomik
modlei uzun deöneme tyaşımaya ve genişletmeye
matuftu.
Bu iki iktisatçı, ABD’nin uzu dönemde hangi şartlar altında
eksik istihdamdam tam istihdam seviyesine
uaşabileceklerini ve bu seviyeyi nasıl sürdüreceklerini
sorgular.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
4
1) Modelin Tarihsel Gelişimi

Keynes (1936)


Eksik istihdam
Keynes bu tezinde;



Para, Faiz ve İstihdamın Genel Teorisi
Yatırımların toplam talep üzerindeki etkisini hesaba katmış
Sermaye birikimi üzerindeki etkisini ihmal etmiştir.
Keynes, kısa dönemli statik bir analiz yapmıştır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
5
1) Modelin Tarihsel Gelişimi

Harrod (1939)


Dinamik Teori Üzerine Bir Deneme
Eksik istihdamda tam ist. geçişin şartlarını sorguladı.
Evsey D. Domar (1946, 1947)

(Büyüme ve İstihdam isimli eserinde) tam istihdam seviyesini
yakalamış bir ekonomide bu dengeyi bozmadan devamlı
büyümenin şartlarını analiz etti.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
6

İkinci Dünya Savaşı sonrasında iki bloklu Soğuk Savaş
ortamında kapitalizmle sosyalizm aralarında gelişme yaratma
güçleri konusunda yarışmaya girdiklerinde, Keynes teorisinin
dinamikleştirilmesi ve uzun dönemde istikrarlı büyüme
koşullarının araştırılması çabaları içinde,

yatırımın üretim kapasitesini artırıcı ve gelir yaratıcı özelliklerini
göstermek üzere

Roy F. Harrod ile Evsey D. Domar tarafından ayrı ayrı geliştirilmiş olan büyüme
teorisidir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
7

Harrod- Domar modeli bazen de beraber açıklanmakta ve
aralarında büyük fark gösterilmemektedir. İkisi arasında
göze çarpan en önemli fark,


Harrod'un eksik istihdamdan hareket ederek tam istihdam
koşullarını,
Domar ise tam istihdamdan yola çıkarak bu istihdamı devam
ettirebilecek faktörleri araştırmasıdır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
8
2) Modelin Temel Varsayımları

Neo-Klasik büyüme modeli
Harrod-Domar büyüme modeli

Harrod-Domar modeli Keynesyen bir modeldir.

Mikro temelli
Makro temelli
Harrod-Domar Büyüme Modeli
9
Keynezyen statik analiz







İkt. Büyüme: bugünü tüketimden feragat etmektir.
Mal üretimi gelir yaratır, bu gelir yine mallar için talep yaratır
Tüketim malları?
Sermaye malları?
S. Bütün gelirler hanehalkına ödenirse ve bu grup C yaparsa,
sermaye malları için olan Pazar nerede ortaya çıkar?
Hane halkı tasarruf yapar:bütün gelirler C olarka kullanılmaz.
Tüketimden feragat edilerek, hanehalkı, firmaların srm.malları satın
alması için bir tarsarruf (fon) havuzu oluşturur. Aracılar vasıtasıyla,
bu fonlar yatırımcılara aktarılr.
Sermstokunun artmasıyla üretim kap.artar.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
10
Keynezyen statik analiz









Kısa dönemde denge ist. Ve gelir seviyesini efektif talep belirlr. Efektif talep:Ç
tüketim harc ve yat.har. Oluşur.
Y=C+I
Üretim neticesinde Elde edilen gelir ise C+S olarak kullanılır,
Bu anlamda
I=S olur
Bu herhangibir gelir ve ist.seviyesinde dengenin sağlanabilmesi şartıdır.
Bir diğer ifadeyle Ex-ante (planlanan, dönem başı) S-I eşitliği sağlanmalıdır.
Statik bir analizdir. Zaman içirisnde meyd.gelecek değişmelerle ilgilenmemiştir.
Şunlar sabittir:





Emek mikt ve kalitesi
Sermaye mik. Ve kalitesi
Tekn
Rek.şartları
Tük. Haz ve alışkanlıkları
Harrod-Domar Büyüme Modeli
11
Keynezyen statik analiz









Kısa dönemde ex-ante I=S eşitliği mantıklıdır.
Ama uzun dönemde artık statik analiz olmaz.
Çünkü net tasarruf anlam olarak dinamik bir kavramdır.
Gelirin bir kısmı sürekli S ye gidiyorsa, bu S lerd net yatırım olarak ser.stokuna
akıyorsa, ekon. Üretim kapsaitesinin temel belirleicilerinden biri olan ser. Stoku da
değişecektir.
Oysa Keynes, serm. stokunu veri kabul etmiştir.
Net yatırım: ser. Stokuna yapılan ilavedir.
Üretim kap.arttıpında yaplacak analiz artık statik olmayacaktır.
Kısa dönemde yapılacak olan net yatırımlar, serm stokunun artmasına yol açarak tam
istihdam gelir seviyesinin devamlı sağa doğru (Y2) kaymasına neden olacaktır. Ancak
Keynes, bununla ilgilenmemiştir.
Bu durum H-D tarafından dikkate alınmış ve modern büy. Teorileri türetilmiştir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
12
3) Domar Modelin İşleyişi

Yatırımların dual etkiisi
I
Talep etkisi(gerçekleşen)
I
harcama
Kapasite etkisi(potansiyel)
C
harcama
Harrod-Domar Büyüme Modeli
13
Domar modeli
Kapasite artırıcı etki:





(arz &üretim yönüyle ilgilenir)
Yapılan yatırmlar, (yol, baraj, bina, makine)sayesind ekonomiler, daha
fazla mal ve izmet üretme gücü kazanırlar.
Ekon.üretim kapasitesi dolayısıyla pot.arz miktarı artar.
NOT: üreitm kapastesinin artması ve fiilen üretilen mal ve hzimet
miktarının artması farklı şeylerdir.
Üreitm kap.artışı ve fiilen yapılan üretim ancak tam ist.şartları
sağlandığında birebirine eşit olur.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
14
Domar modeli
Yatırımların Gelir artırıcı etkisi:



(talep yönüyle ilgilenir)
Yatırımların olgunlaşması sürecinde yapılan
harcamalar, Çarpan etkisi mekanizması işleyişi
doğrultusunda gelir artışına neden olur.
Keynesin kısa dönem itibariyle analiz ettiği bu
etki, uzun dönemde tam istihdamın belirleyici
kriterlerinden biri olmuştuır
Harrod-Domar Büyüme Modeli
15
2) Modelin Temel kavramlar

Tasarruf eğilimi

Sermaye/hasıla oranı

Hasıla / Sermaye oranı (yada sermayenin ort. verimliliği)
Harrod-Domar Büyüme Modeli
16
2) Modelin Temel kavramlar

17
2) Modelin Temel kavramlar
b-Sermaye/Hasıla oranı







K/ Y ile bulunur.
Bir birim üretim için gerekli K miktarını verir.
Makine techizat, parasal değer olarak ifade edilr.
Ör:
1 TL değerinde çıktı üretimek için 5 TL lik sermaye gerekiyorsa, 100 TL lik üretim
için 500 TL sermaye gerekir (5/1=5).
Marjinal ser/hasıla oranı: ∆K/∆Y






Üretimi 1 birim artırmak (∆Y) için ne kadar I gerek old. Verir. (∆K=I)
Yani I/∆Y dir
Zaman içinde tek.gelişmeler, marj.K/Y oranını değiştirebilir. Bu oran, yoğun
sermaye kullanan teknolojilerde artar. Düşük serm. Kullan tek. ise düşer.
Marj.K/Y ile K/Y eşit olması zorunluluğu yoktur.
Eşitlik ancak tek.gelişmenin olmadığı durumda olabilir.
Domar modelinde tek.gelişme sabit varsayıldığından K/Y ile Marj.K/Y oranları eşit
kabul eidlmiştir
Harrod-Domar Büyüme Modeli
18
2) Modelin Temel kavramlar






b-Hasıla /Sermaye oranı (sermayenin ort.verimliliği)
Y/K ile bulunur.
(NOT: sermaye-hasıla oranının tersidir)
Ör:
1 TL değerinde çıktı üretimek için 3 TL lik sermaye gerekiyorsa, sermayenin ort.verimliliği
1/3 tür. (0,33)
Sermayenin ort.verimliliği: üretim kap.belirlenmesinde dikkatleri emek verimliliğinden
sermaye verimliliğine çekmektedir.

Sermaye stoku ve üreti mikt.değişmeler dikkate alındığında ise

Sermayenin marjinal verimliliği ile çalışılır. ∆Y/∆K



Domar modelinde σ = ΔY / ΔK (σ simgesi sigma olarak isimlendirilir)
Sermayenin ort.verimliliği ile Sermayenin marjinal verimliliğinin eşit olması şartı yoktur.
Tek.gelişmeler bu ornları etkiler. Ancak Domar da tek.gelime sabit old için bu oranlar
eşittir.
Y/K=∆Y/∆K
Harrod-Domar Büyüme Modeli
19
2) Modelin Temel varsayımları





Devlet yok
Dışa kapalı
Sadece özel sektör var. Özel sektör yatırımların kap.artırıcı etkisi
üzerine yoğunlaşır
Ekonomide gecikme yok. Üretimdeki artış aynı anda
yat.harcamalarını artırır, bu da gelir artışına yol açar
Ekonomi tam ist.denge seviyesindedir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
20
3) Modelin İşleyişi


Üretim kapasitesinde artış, doğal kayn, sermaye ve üretim
tek. Değşimenin fonksiyonudur
Domar modelinde üretim kapasitesinde artış, K ve Y/K
(serm. Ort.veriml.) ile ifade edilir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
21
Kap.artırıcı etki


K
Ekonominin ana motoru sermaye stokudur.
σ = Sermayenin ortalama verimliliği

σ = ΔY / ΔK

ΔY = σ . ΔK
I

ΔY = σ . I
Artan üretim kapasitemizin tam kullanıldığını gösterir





Y= I x σ
Kap.artırıcı etki (arz yönüyle ilgili)
Ya = I x σ
yani,
Üretimkap.artış=yatırım tut. X serm.ort.verim
Harrod-Domar Büyüme Modeli
22
3) Modelin İşleyişi

Harrod-Domar Büyüme Modeli
23
Gelir artırıcı Etki

Harrod-Domar Büyüme Modeli
24
Gelir artırıcı Etki ve kapas. Artırıcı etki farı

Harrod-Domar Büyüme Modeli
25
Dengeli Büyme oranı tespiti

Harrod-Domar Büyüme Modeli
26
Dengeli büyüme için yıllık büyüme hızı
Harrod-Domar Büyüme Modeli
27







Ör: başlan.gtam ist.MG seviyesi 500 TL
Marj.tas.eğilimi % 20
Ser.ort.ver:=%30
Bu ekonomide dengeli büyümeyi 3 dönem için ele
alalım.
g=∆Y/Y= ∆I/I= α. σ
=0,2 x 0,3= 0,06=%6
Yani tam ist. Dengesinin devam ettirilebilmesi için
yatırımların her yıl % 6 oranında artırılması
gerekir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
28
4. sütün. Yapılan yartırımın kapasite artıtıcı etkisini verir
5. sütun : I daki önceki döneme göre değişim
6. sütun: yatırım artışının ort.çıkardığı gelir (talep)artırıcı etkisi
7 sütun: gerçekleşen talep düzeyi

z
Harrod-Domar Büyüme Modeli
29
Yatırımların gelir artırıcı etkisi, bir dönem gecikmeli ortaya çıkmaktadır.

z
7
Harrod-Domar Büyüme Modeli
30
Dengeli büyüme sürecinden sapmalar:
büyümenin istikrarsızlığı

Tas.eğlimi ve ser. Verimliliği sabit kabul edildiğinde, tam
ist.korunabilmesi için (teknik deyimle ekonominin tam kap.üretim
düzeyine ulaşabilmesi için),






sadece I harcamalarının dönemler itibariyle yükselmesi yeterli olmamakta,
I da meydana gelen artışın bir öncek dönemde meydana gelen artıştan daha
fazla olması gerekmektedir.
ΔI3 > ΔY2 > ΔY1
yani (6,74>6,36>6) dır.
Çünkü dönemler boyunca mutlak I daki artış üretim kapasitesini artırır.
Mar.tas.eğiliminin sabit kabul edilmesiyle, çarpan katsayısı da sabittir. Bu
durumda, talepteki artış, kapasitedeki artışa eşit olur.
Ancak, bu durumun gerçekleştirilebilmesi ve devam ettirilebilmesi için


Birbirini izleyen dönemlerde I daki artışların bir önceki dönemde fazla olması gerekir
Aksi takdirde ekonomi tam ist. Durumunu sürdürüemez .


Ya atıl kapasite ortaya çıkar ve ekonomi durgunluk sürecine girer
Yada P düzeyi yükselir ve enf.sürecine girer
31
Durgunluk süreci



Tam istihdamın devamı için gerekli olan büyüme ornaı % 6 olarak belirtilmiştir.
Büyümeye eşit orandaki yatırım artış hızı,

Kapasite ve gelir artışını eşit kılar ve denge devam eder.
Bu gelir seviyesind edengeli büyümenin sağlanabilmesi için yatırımların % 6 oranından
artırılması gerekirken, % 5 oranında arttığın varsayalım.
2. dönem itibariyle: kapasitedeki artış>gelirdeki artış oranı (talep düzeyi, potansyel üretimi
satın alabilecek düzeye ulaşmamış ve 5 TL lik atıl kapasite ortaya çıkmıştır).


ÖR: Bir kek kalıbı imal ettik (üretim kapasitesi artışı) ancak talep olmayınca kek kalıbının sadece yarısı kadar kek
pişirdik.)
Bu dönemde 5 TL lik atıl kapasite ortaya çıkmıştır. (Üretme gücümüz var, fakat bunun
gerekçesi olan talep yeterli değil)
S: Bu süreç devam ederse ne olur?
32







C: ekonomi durgunluğa girer.
Ayrıca gelecek dönemlerde arz ile talep arasıondaki dengesizlik gittikçe
artmaktadır:
Arz Yönü
Talep Yönü
530
525
561,5
551,25
Bu durum, durgunluğun boyutlarını artırıcı etki yapar.
Sonuç: denge yatırım düzeyinden daha düşük bir oranda I yapılırsa,
yeterli gelir ve talep oluşmaz. Kapasite atıl kalır.

Yani, kek kalıbı doldurulmaz. Boş kalır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
33
Enflasyonist süreç






Denge yatırı düzeyinden daha fazla yatırım yapılması, ekonomileri enflasyonist
baskıya maruz bırakır.
I nın bir önceki döneme oranla % 7 arttığını varsayalım.
Bu dengekl büyüme için gerekli orandan daha büyük bir orandır.
2.dönem: yaırımlar 107 TL ye yükselir. Bu ise talebi 535 TL ye yükseltir.
Hem kap.hemde gelir artışı oldu ancak gelirdeki artış oranı, kap.artış
ornında daha büyüktür. (yani talep düzeyi, pot.üretim miktarından 5 TL
fazladır)
Bu ise enflasyonist bir sürece nedne olacaktır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
34
HARROD MODELİ







Felsefi olarak Domar ile örtüşür. Ancak yatırım – üretim ilişkisini açıklaması Domar
modelinden farklıdır.
Domar: yapılan yatırımın, üretim kapasitesini ne kadar artıracağı ve meydana gelecek gelir
(talep) artışının artan bu kapasiteyi tam kullanmaya imkan verip vermeyeceği
konusunu analiz eder.
Bu anlamda geleceğe dönük bir analizdir.
Harrod ise üretim ve gelir artışına bağlı olarak yatırımların ne kadar artırılabileceğini
araştırmıştır.
Domara göre kalkınmanın temel problemi, gelirin (talebin) artan kapasiteyi tam kullanacak
düzeye çıkıp çıkamayacağı iken; (yani, kek kalıbı doldurulabilecek mi?)
Harrod’a göre kalkınmanın temel problemi; gelirin mevcut tasarrufları massetmeye
(soğurmaya&içine almak) yetecek bir yatırım artışına imkan verecek bir düzeye çıkıp
çıkamayacağıdır (yani Gelir ve buna bağlı olarak şekillenen I ile ilgilenir. Özetle S=Ip olacak
mı?),
NOT: I’yı Gelir belirler.
Domar modelinde Çarpan mekanizması/katsayısı kullanmış; Harrod ise Hızlandıran
prensibi/katsayısını kullanmıştır
35
Harrod Temel denklem








Temel denklem esasında Domar ile aynıdır.
Domar g=∆Y/Y= ∆I/I= α. σ
Serm.verimliliği (yada hasıla/sermaye katsayısı) kullanmış
iken (σ); Harrod denkleminde bunu tersi olan
sermaye/hasıla katsayısını (k) yi kullandı.
k= ∆K/ ∆ Y (serm.hasıla katsayısı)
∆K=I (I, K stokundaki net artıştır)
I=S ve S=s.Y ise
k= ∆K/ ∆ Y k=I/ ∆ Y k=sY/ ∆ Y
∆ Y/Y=s/k g= ∆ Y/Y=s/k elde edilir
Harrod-Domar Büyüme Modeli
36
Domar ile aynı sonuç elde edilir.

Temel denklem esasında Domar ile aynıdır.

Domar g=∆Y/Y= ∆I/I= α. σ





Harrod
∆ Y/Y=s/k g= ∆ Y/Y=s/k elde edilir
Domar denklemi ile karşılaştıralım:
α = s ise ve k =1/ σ
k yerine 1/ σ koyarsak, Harrod modeli Domara dönüşür.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
37
Harrod modeli varsayımları




Belirleyici iki adet değişken vardır:
I ve S
Modelin denge şartları bu 2 değişkenin dönem başı ve
dönem sonunda sahip oldukları değerler üzerinden
kurulur.
NOT: model, Tam ist. Milli gelir denge seviyesinin nasıl
sağlanacağına odaklanmaktadır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
38
Tasarruflara ilişkin temel kabuller




S ye önemli görev yükleniştir.
Ekonomik dengenin sağlanması anlamında S, akort eden durumundadır.
Yani: ekonomide tam istihdamın devam etmesi isteniyorsa,
Yatırım, ser.marj.verimliliği, ve hızlandıran gibi değişkenlerin tasarruf eğilimine ayak
uydurması gerekmektedir
ex-ante (planlanan&dönembaşı)
ex-post (gerçekleşen&dönem sonu)
Sp
Sg
Ip
Ig
S=s.Y dir
Y=milli gelir
Harroda göre; bu tasarruf planlanan tasarruf niteliğindedir. Sp ile gösterilir.
Harroda göre bütün tasarruf planları gerçekleşeceğinde Sp=Sg olacakrtır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
39







Diğer taraftan,
Dönem sonu gerçekleşen yatırım da gerçekleşen tasarrufa eşit olacaktır.
Ig=Sg.
Sg=Sp ise
Ig=Sp olacaktır.
Ancak, Ip yi şimdiye kadar hiç analize dahil etmedik.
S yapan kişilerle, I planlayan kişiler farklı kesimler old için



Ip=Sp şeklinde bir eşitliğin sağlanması beklenemez.
Ayrıca böyle bir zorunluluk yoktur.
Sp ve Ip değerlerine göre ekonomide denge durumundan sapmalar olabilri.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
40
Sapma durumları

S

I
Y1 Yo
Y1 ve Y2 dengesizlik durumlarıdır.
Yo düzeyinde Planlanan yatırımlar,
tasarruflara eşittir.
Y2
Harrod-Domar Büyüme Modeli
41
Sapma durumları:
durum 1: Sp>Ip olsun



S

I



Y1 Yo
Y2 dengesizlik durumlarıdır.
Sp>Ip
Sp=Sg
Sg=Ig olur
ancak
Sg>Ip dengesizliği ortaya çıkar.
(Iq>Ip)
Y2



Yani ekonomide gereğinden fazla yatırım
yapılmış demektir. (çünkü planlanan I dan
büyük tasarruf var.)
Yani arz fazlası yada talep yetersizliği
görülür.
Sonuç: üretilen mallar satılmaz; arzu
edilmeyen stok birikimi olur.
42
Sapma durumları:
durum 2: Sp<Ip olsun



S

I



Y1 Yo
Y2




Y1 dengesizlik durumlarıdır.
Sp<Ip
Sp=Sg
Sg=Ig olur
ancak
Sg<Ip dengesizliği ortaya çıkar.
(Ip>Ig) olur.
Yani ekonomide gereğinden daha az yatırım
yapılmış demektir.
(çünkü, Sp < Ip idi.)
Yani talep fazlası görülür.
Sonuç: üretilen mallar satılır; mal
yeterli olmadığı için stok birikimi erir,
stoklar azalır.
43
Harrod: Hızlandıran prensibi

Domar, yatırım oranını neyin belirlediğine girmeyen bir yaklaşım seçmiştir.

Harrod, yatırımlarda meydana gelen artışı ne belirleri araştırıyor.


Hızlandıran modelini kullanıyor.
Bu prensip, Ip’nin belirleyicisi konumundadır.
Hızlandıran katsayısı (k): Yatırım ve gelirde meydana gelen değişme
arasındaki ilişkiyi açıklıyor. Hızlandıran oranı yatırımcıların gelirdeki değişime
bakarak ne kadar yatırım yapacaklarını belirledikleri şeydir.

k = K / Y dir
44
Harrod: Hızlandıran prensibi

Bir dönemdeki yatırım, milli gelirdeki değişme ile belirleniyor






It = k.(Yt – Yt-1)
I = k . ΔY
Sermaye stok cinsinden bir değişkendir; I ise akım değişkendir.
Üretim ile Sermaye stoku arasında paralellik arz eden bir ilişki vardır. Yani
yüksek miktarda üretim gerçekleştirmek için daha fazla serm. Stokuna ihtiyaç
vardır.
Şayet üretim artışı isteniyorsa, bunu gerçekleştirebilmek için gerekli olan
sermaye artışı (yatırım) tespit edilir.
Bu tespitte, k’nın (hızlandıran katsayısı) da etkisi vardır. Modelin basitliği
açısından k sabit varsayılmıştır.
45
Modellerin cebirsel kıyaslaması


Domar’a göre,

ΔY = σ . I

I = 1/σ . ΔY
Harrod’a göre,

Cebirsel olarak birbirine eşit. Ama 1/σ ve w farklı anlamlar
içermektedir
I = k . ΔY
Harrod-Domar Büyüme Modeli
46
Modelin işleyişi

1.
2.
3.
3 büyüme huzu vardır:
Gerekli byüme hızı (warranted growth rate)
Fiili büy. Hızı
Doğal büy. Hızı
1.Gerekli büyüme hızı:
Gerçekleştiğinde herkesin memnun kalacağı, herkesi
tatmin eden büyüme oranıdır.
Bu büyüme özellikle, ekonomik faaliyetlerin sonucuna
göre yatırım planlaması (Ip) yapan girişimcilerin için
daha da önemlidir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
47
1.Gerekli büyüme hızı:





Bu büyüme hız yakalandığında, atıl kapasite yada kapasite
fazlalığı gibi olumsuz bir durum oluşmaz.
Arzu edilmeyen Mal stoku oluşmaz, üretilen malların tamamı
satılır.
Durumdan memnun kalan müteşebbisler, bir sonraki dönemde
aynı oranda üreitm artışı planlar.
Keynesyen deyimle Gerekli büyüme oranı:
Sp=Ip olması durumudur.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
48








S:Gerekli büyüme hızı nasıl hesaplanır?
Gw x Cr=s
Gw=∆Y/Y dir.
s=maj.tas. Eğilimi s=S/Y = ∆S/∆Y
Cr=required capital. İhtiyaç duyulan sermaye miktarıdır.
Yani,
Cr, sermaye-hasıla katsayısı (yada hızlandıran katsayısı) ndan
başka bir şey değildir.
Cr= I/∆Y
I= ∆K idi.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
49

S:gelişme sürecinde denge koşulu, Sp=Ip idi. Bunu sınayabilir miyiz?

Gw x Cr=s idi

Gw = ∆Y/Y
ve Cr= I/∆Y şeklinde yazalım .
∆Y/Y x I/∆Y=S/Y kısaltmalar ardından
I/Y=S/Y olur.

I=S elde edilir


Harrod-Domar Büyüme Modeli
50
2.Fiili büyüme hızı





Ex-post bir kavramdır. Yani dönem sonu büyüme
oranıdır.
GxC=s
Modele göre Sp=Sg idi.
C ise dönem sonunda ortaya çıkan sermaye ihtiyacını
verir (aynızamanda hızandıran katsayısı idi. ∆K/ ∆Y).
Şimdi Gerekli ve fiili büyü. Oranlarını karşılaştıralım.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
51
Gerekli ve Fiili büyüme Oranlarını
Karşılaştırması




3 durum ortaya çıkar.
A-Denge Durumu
B-Enflasyonist süreç
C-Durgunluk süreci
Harrod-Domar Büyüme Modeli
52
Gerekli ve Fiili büyüme Oranlarını
Karşılaştırması







A-Denge Durumu:
Gerekli büyüme ornaı=Fiili büyüme ornaı
Yani dönembaşı planlana büyüme hızı=gerçekleşen büyüme
oranıdır.
İdeal bir durumdur
Harrod modlinde dengeli büyümenin şartı da budur.
Diğer bir ifadeyle; üreitm planları gerçekleşmiş, üretilen malların tamamı
satılmış, istenmeyen stok birikimi olmamıştır. yada talebin
karşılanmaması gibi bir durum ortaya çıkmamıştır.
Bu durum tüketiciciler, Özellikle ÜRETİCİLER açısından memnuniyet verici
bir durumdur.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
53






Gerekli büy
GwxCr=s

Denge
GwxCr=GxC
Sonuç
Gw=G ve Cr=C
Buna göre, gelirde meydana gelen bir değişmenin teşvik ettiği
(uyardığı&hızlandıran prensibi gereği) yatırımı temsil eden Cr, mevcut gelir
seviyesinde yapılan yatırımlara eşit olur.
Ayrıca, dönem başı değerler, d.sonu değerlere eşittir
Sp=Ip = Sg=Ig
Harrod modelinde denge şartı: Ip=Sp idi. (Denge Durumu)


Fiili büyü
GxC=s
(Veya
Gerekli b.h.=Fiili b.h)
Dengenin sağlanabilmesi için, bir önceki dönem gelirlerine göre
planlanan yatırımlarını (Ip), içinde bulunulan dönemde
gerçekleştirilen tasarruflara (Sg) eşit olması gerekir.
Denge şartının gerçekleşmesi, ekonominin hızlı bir gelişme sürecine girmesi
demektir.
54












B-ENFLASYONİST SÜREÇ:
G>Gw durumdur.
Gerç. Büyüme hız>gerekli büy.hızı (denge durumu GwxCr=GxC ise)
Cebirsel olarak Cr>C olur.
Yani hızlı gelir artışı, sonuçta daha fazla yatırımı teşvik etmiştir.
Daha fazla yatırım, daha fazla sermaye gerektirdiğinden bir sermaye yetersizliği ortaya
çıkar.
Bu yetersizlik, üretimin talebe cevap verecek oranda artırılamamasına neden olur.
Sonuçta, arz-talep dengesi bozulur. Toplam talep>top.arz olur.
Müteşebbisler açısından ise, G>Gw durumu, ekonominin tahmin edilenden hızlı büyümesidir.
Üretim, gelir ve istihdam hızlı bir şekilde artmıştır.
Bu artıştan daha fazla yararlanma düşüncesi, müteşebbisleri daha fazla yatırım yapmaya
teşvik eder.
Yatırımların artırma isteği, müteşebisin sermaye talebinin (Cr) artması demektir. Bu durumda
Cr>C eşitsizliği daha da büyür.
S: Bu durumdan yola çıkan Harrod nasıl bir sonuca ulaşmıştır?
55




C: Ekonomi bir kez dengeden uzaklaşınca gelecek her dönem
için dengesizlik kümülatif olarak daha da artar.
Bun vurgulamak için modelde KARARSIZ DENGE yada
BIÇAK SIRTI DENGE kavramları kullanılmıştır.
Enflasyonist durumda,
Ip> Ig=Sg
Harrod-Domar Büyüme Modeli
56











C-DURGUNLUK Süreci:
Gw>G
Dönem başı hedeflenen büyüme hızına, dönem sonunda ulaşılamaması.
Daha düşük bir hızın gerçekleştirilmesi
Bu durumda, denge durumunu gösteren eşitsizlik gereği C>Cr olur.
Yani, dönem başından planlanandan daha fazla yatırım yapılmış,
(Ig>Ip)
Ve aşırı kap.ortaya çıkmıştır.
Yani üretim talepten daha fazl artmıştır.
İstenmeyen stok birikimi oluşur, ekonomiyi durgunluğa iter.
Müteşebbisler gelecek dönem itibariyle daha ihtiyatlı olacaktır. Yatrımları
azaltma yoluna gideceklerdir. SONUÇ: işsizlik ve eksik kapasite kullanımı
olarak kendini gösterir. Harrod-Domar Büyüme Modeli
57
3.Doğal Büy. hızı

Üretime dair Belirli sınırlandırmalar old anlamına gelir.
Belirli bir dönemde üretim artışının ulaşabileceği MAKSİMUM byüklüğü ifade eder.
S: Doğal büyüme hızı hangi fak tarafından belirlenir?
C: emek, sermaye, doğal kaynak artışı ve tek.gelişme

Bu unsurlar için tek.ve nüfus ön plana çıkar.

Çünkü, Harrod modelinde, artan işgücünün tam istihdamını sağlayacak bir büyüme hızı



belirlenmesi temel hedefir. (Temel hedef: işgücüne katılanların istihdam edilmesi için ekonomi %
kaç büyümelidir)







S: Artan işgücünün tamamının istihdamını sağlayacak doğal büyüme hızı nasıl hesaplanır?
C: =nüfusu artışı + emeğin verimindeki artış.
Emeğin verimindeki artışı sağlayan unsur ise tek.gelişmedir.
Buna göre
Gn=n+tk (nüfus artış hızı + tek.gelişme hızı)
NOT: Doğal büyüme hızı, Emeğin tam istihdamını hedeflediği için TAM İSTİHDAM BÜYÜME HIZI olarak
ta bilinir.
Ör: nüf artış hızı: % 1, tek.gelişme %2 ise Gn=%1+%2=%3 olur
58
Özet ve irdeleme





Her iki modelde orijin olarak Keynezyen analize dayanır
Her iki yazar da çalışmalarını keynezyen düşüncenin zafer
yıllarında kaleme aldı
Her iki modelde de, büyüme sürecinin açıklanmasında
merkez rol oynayan kavram yatırımdır.
Ancak yatırım olgusuna bakış açıları farklıdır.
Domar: geleceğe dönük analiz. İçinde bulunulan dönemde
yapılan yatırımın, gelecek dönemlerde üretim
kapasitesinde meyd. getireceği artışları dikkate alır.


Öne çıkan husus: artan üretim kapasitesinin tam kullanımını
sağlayacak denge büyüme hızının tespit edilmesi (kek kalıbı ve kek
üretimi).
Kullanılan araç, Keynezyen Çarpan katsayısı ve mekanismasıdır 59






Harrod: daha çok geriye dönük bir analiz olarak kabul edilri.
Dengeli büyme şartı: Önceki dönem gelirine göre planlanan
yatırımların, içinde bulunulan dönemde gerçekleştirilecek tasarruflara
eşit olmasıdır (Ip=Sg).
Kullanılan Keynezyen araç, hızlandıran katsayısı ve mekanizmasıdır
Hızlandıran, uyarılmış yatırımlarla ilgilidir.
Model: gelir düzeyinde önceki dönemler itibariyle meydana gelmiş
değişiklikler karşısında MÜTEŞEBBİSLERİN nasıl tepki gösterecekleri
ile ilgilenri.
Geçmiş dönem gelir artışlarından memnun kalmaları halinde,
gelecek dönemlerde de aynı büyüme hızının yakalanabilmesi için gerekli
davranış biçiminin sergileyecekleri varsayılır.
60
Modele Eleştiriler








İki modelde, soyut, hesaplaması zor kavramları kullanır
Tas.eğilimi, serm-hasıla oranı, serm.verimliliği değerleri hesaplaması zordur.
Bundan dolayı Domar’ın vurguladıpı gibi, modlein sonuçları kesinlikten ziyade
eğilimleri belirtmek amacıyla kullanılmalıdır.
Serm.-hasıla katsayısı jhesabı yapılırken, sektörel ayrıma gidilmemiştir.
Ekonominin tamamı için tek bir katsayı hataklı sonuçlara nedne olur.
Tas.eğilimi ve serm hasıla oranının kısa ve uzun dönemde eşit ve sabit kabul
edilmesi yanlış bir varsayımdır.
Serm-hasıla oranının sabit kabul edilmesi, üretim fak.arasında ikamenin
olmayacağı ve tek.gelişmenin olmadığı anlamına gelir.
İki modelde de, sermaye üretim artışını sağlayan TEK faktör olarak kabul
edilmiştir. Emeğin üreitme katkısı ve tek.gelişmeler yok sayılmıştır.
Bu eleştirilere RAĞMEN: H-D modeli, yatırımların kap.yaratma etkisi ve uyarılmış
yatırımlar gibi olguları ön plana çıkartmak suretiyle, ekonominin fiili işleyişimnin
daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmuştur
Modelde Devlet müdahalesi



Ekonominin doğası dengesiz
Müdahale
Ekonominin ana motoru sermaye stoku yatırımlara kaynak
problemini getiriyor.
Ekonominin gelişmesi ekonomiye müdahale edilip kaynak
bulunması gerekiyor.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
62
3) Modelin İşleyişi





Girdi – çıktı matrisi
sektör bağımlılık
Kapasitenin kullanımı için sektörler arasındaki ilişkinin
belirlenmesi gerekiyor
Bu da devletin ekonomiye müdahalesi yanında, devletin
ekonomiyi planlamasını gerektiriyor.
Örneğin;
Ayakkabı üretimi = makine + deri
Sektörler arasındaki bağımlılığın çözülmesi gerekir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
63
3) Modelin İşleyişi

Jan Tinbergen

1960 yılında Türkiye’ye gelip DPT kuruluyor.


Nobel ödüllü
Sektörler arasındaki girdi çıktı matrisi oluşturuluyor.
Örneğin;
1 birimlik ayakkabı için 0,2 birim ineğe ihtiyaç var gibi
Harrod-Domar Büyüme Modeli
64

1960 yılında yeni bir siyasi oluşuma gidilmesiyle birlikte, aynı paralelde ekonomik
politikalarda da değişikliğe gidilmiştir. 1961 Anayasası devlete iktisadi ve sosyal hayatın
tanzimi, geliştirilmesi ve planlanması ile ilgili birtakım görevler yüklemiştir. Bu planlar
Atatürk döneminde uygulanan sektörel odaklı sanayileşme planlarından farklı olarak
sadece iktisadi ve sanayi planları mahiyetinde olmayıp aynı zamanda toplumun ekonomik,
sosyal ve kültürel gelişmelerini birlikte ele alan toplumsal ve genel kalkınma planlarıdır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
65

Bu planları hazırlamakla görevli Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) bu amaç
doğrultusunda teşkilatlanmıştır. 1962’den itibaren Türkiye’de planlı kalkınma
dönemi başlamıştır. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (BBYKP) 1962 yılına
yetişmediğinden 1962 yılı için yıllık program hazırlanmış ve BBYKP (1963-1967),
1963’ten itibaren yürürlüğe konmuştur (Şahin, 2011: 131). Bu planlar az önce de
ifade edildiği gibi daha çok bütünleyici nitelikte olan makro planlardır. Makro
planların ayırt edici özelliği kamu kesimi için emredici, özel sektör için ise teşvik
edici nitelikte olmasıdır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
66

1961 Anayasası yürürlüğe girdikten sonra yapılan genel seçimlerin sonrasında
İsmet İnönü başkanlığında CHP-Adalet Partisi (AP) koalisyonu kuruldu.
Zamanın yetersizliği ve hazırlıkları tam yapılmamış olması nedeniyle,
hükümet BBYKP öncesinde 1962 yılını kapsayan bir geçiş programı hazırlayıp
yürürlüğe koydu.

Bu plan on beş yıllık perspektif planın birinci dilimi olarak hazırlanmıştı.
Planın teknik modellerini Prof. J. Tinbergen kurmuştu. Model, sektörel
boyutları olan basit bir Harrod-Domar tipi büyüme modeliydi.

Böylece büyüme hızı (∆Y/Y), yatırım (I), tasarruf hacmi (S) hesaplanmakta ve daha
sonra girdi-çıktı tabloları aracılığıyla sektörlerin hedeflerine göre (büyüme) proje
seçilmektedir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
67



ÜBYKP ikinci plandan faklıdır.
Üçüncü plan matematiksel bir modele dayandırılmış ve bu
modelden türetilen veriler planın temelini
oluşturmaktaydı.
Aslında özünde Harrod-Domar tipi büyüme modelidir.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
68
3) Modelin İşleyişi




Neo-Klasik modelde ekonominin kendi büyüme yolu
vardı. Devletin ekonomiye müdahalesi geçici bir etki
yapıyordu. Yani bir dönemlik bir etki yapıyordu.
Harrod-Domar modeli ise devlet ekonomiye müdahale
etsin, hatta planlasın diyor.
Peki bundan niye vazgeçtik?
Niye devlet planlama yapmıyor?

Dış ticaretin artması
Harrod-Domar Büyüme Modeli
69
Download

buyume ve kalkinma 3