ISTANBUL TICARET ODASı
Yayınlan
DEPOCULUK MKKINDfl ETÜD
ve
İSTAN6ULDIKİ DEPOLAR
1966
İstanbul
İ Ç İ N D E K İ L E R
Sahife
I — DEPOCULUK FONKSİYONUNUN ÖNEMİ
7
II — D E P O Ç E Ş İ T L E R İ
8
A. Yetki ve sorumluluk bakımından depolar
;
8
1 —• T i c a r î d e p o l a r
,2 — Ö z e l y e t k i v e s o r u m l u l u ğ u o l a n d e p o l a r
a. K e f a l e t i h a i z d e p o l a r :
aa. Gümrük transit
bb. V e r g i d e n m u a f
antrepoları
depolar
b< Y e d d - i e m i n d e p o c u l u ğ n
c. U m u m î
Mağazalar
B. Yapı ve teçhizat bakımından depolar
1 — Açık
1^
depolar
2 — Teçhizatı haiz depolar
a. T a ş ı m a i s t i f t e ç h i z a t ı o l a n d e p o l a r
b. T e m i z l e m e , a y ı k l a m a , tasnif vesaire teçhizatı
, olan depolar
c. S o ğ u t m a v e k l i m a t e s i s l e r i o l a n d e p o l a r
m
— TÜRKİYE'DE UMUMÎ MAĞAZACILIK
12
IV — İ S T A N B U L V E C İ V A R I N D A D E P O C U L U K
A . Depoların tasnifi,
,
15
16
a. T e ç h i z a t a g ö r e t a s n i f
b. Ş e h i r i ç i n d e d a ğ ı l ı ş a g ö r e
tasnif
B . Depoların ücret tarifelerinden örnekler
18
Ö r n e k 1. G e n e l S m t e a l i s t e s i
Ö r n e k 2. Ç e ş i t l i s a n a y i m a l l a r ı
Örnek 3. Balık, Et, p a s t ı r m a v.s.
Ö r n e k 4. P e y n i r , Y o ğ u r t ,
Ö r n e k 5. K i m y e v î
Yumurta
maddeler
V — DEPOCULUK FONKSİYONUNUN
EKSİKLİKLERİ
VE ETKİLERİ
VI ~
23
DEPOCULUK KONUSUNDA ALINMASI
TEDBİRLER VE GÖRÜŞLER.
GEREKLİ
23
E k : İ s t a n b u r d a k i depoların listesi (elde edilebilenler)
Bibliografya
,
30
G i r i ş :
Ziraatın,
sanayiin
ve
bilhassa
ticaretin
gelişmesi,
sosyal
d ü z e n ü z e r i n d e s o n d e r e c e d e tesirli o l m a k t a v e b u e k o n i m i k fa­
aliyetlerin geniş halk kitlelerinin ihtiyaçlarını yeterli bir
karşılaması
de
ayni
için
ölçüde
üretim
ile
birlikte
gelişmesinin
Maların üretimi
pazarlama
temini
faaliyetlerinin
gerekmektedir.
ile p a z a r l a n m a s ı v e
tüketimi arasında,
rek m a l l a r ı n m a h i y e t i icabı, g e r e k s e s e v k ve t ü k e t i m
arasmda
geçen
zaman
dolayisiîe,
fonksiyon
vardır. B u
depolama
fonksiyonu adını
Modern
muhafazası
maktadır.
muayyen
maddelerin bütün
arzı
imkânlarını
nin
kurulması
kurutması,
gelişmesüe
fonksiyonu,
içinde
her
ve
depoculuk
da
maksadile
Bu
içinde
depolama
istanbul'daki
ftmidUe
takdim
bir
içinde
maların
veja
istikrarını
bir önem
devrelere
açması
bir
etmesi;
ambalaj
bakımlarmdan
karşımıza
denge­
değerlendirilmesi
iktisadî
çıkmaktadır.
gibi
ve
fi­
depoculuk
faaliyetler
dünyasmda
Bu
verebilmek,
yapilmasirja
taşı­
bağlı
piyasaya
temin
sınıflandırma,
malların
sadece
muntazaman
h a k k ı n d a b i r fikir
sebeple
bu
konu­
zemin
hazırlamak
ilgili
faaliyetlerin
eser hazırlanmıştır.
malların
pazarlanması
fonksiyonundan,
depolardan
Müteşebbis,
buîmian
talep arasmda
fiyat
incelemeler
bu küçük
etüdde
yol
yerde
hizmetleri
serinlemesine
arz ile
yaşadığımız
her
boyunca
temizleme
imkânlarına
zaman
bir yıi
dolayısîle
ayıklama,
faliyetierin
nansman
fonksiyonu,
mevsimlere
sağlayarak
ve,
devreleri
faaliyetlerin
d e m e k değildir. B u faaliyet iktisadî
İstihsali
ge­
almaktadır.
depolama
olan
yan
yapılması zarurî
fonksiyon, iktisadî
anlamda
şekilde
öğrenci
ile
memleketimizde
ve
özellikle
bahsedilmiştir.
ve
ilgilenecek
herkese
faydalı
olacağı
oîımur.
İSTANBUL TİCARET
ODASI
DEPOCULUK HAKKINDA ETÜD VE İSTANBULDAKİ
DEPOLAR
1 — Depoculuk Fonksiyonunun Önemî :
E k o n o m i k faaliyetler genelikle iki büyük grup içerisinde m ü t a l â a
edilirler: Üretim ve Pazarlama.
Üretim faaliyetleri için gerekli mallar, üretime tahsis
edilecek
m i k t a r a ulaşmcaya veya ü r e t i m işlemlerine tabi tutuluncaya
kadar
bir yerde muhafaza edilirler. Bu mallar zirai yapıda ise bir kısmı
tüketilmek üzere toplanır, temizlenir,
sınıflandırılır, ambalajlanır ve
tüketim mahallerine sevek edilmek üzere bir yerde saklanırlar.
Tüketim mahallerinde de fiilî t ü k e t i m e k a d a r bir yerde muhafa­
za edilmeleri gerekir. Bu muhafaza işleri için malların bazen nakle^
dilmeleri zarureti vardır, ve zaruret sebebile, nakilden evvel konomik sevkiyata elverişli m i k t a r d a malın bir 3/erde toplanması mecburi­
yeti ortaya çıkabilir. Bu d u r u m t e k r a r depolama fonksiyonuna ihti­
yaç olduğunu gösterir.
Yukarıda sayılan hallerin hepsi, depolama işlerinin ekonomik ha­
yatta ne k a d a r sık rastlanılan bir olay olduğunu açıkça
belirtmekte­
dir.
Ayrıca mallar ü r e t i m d e n tüketim veya kulamima yerlerine ula­
şıncaya k a d a r ithalâtçı, toptancı, perakendeci, ihracatçı gibi tevzi ka­
nallarından geçmek zorunda kalırlar. B u r a d a da malların m ü s t h s i l müstehlik zincirinden geçişlerinde depoculuğun önemi ortaya çıkmak­
tadır.
Malların cinsine ve pazarlama safhalarına göre farklı ehemmiyet­
ler arzetmesine rağmen, ciddî ve rasyonel bir anlayışla ifa edilen de­
poculuğun, hangi safhada olursa olsun pazarlama faliyetlerine
çok
şe3der kazandırdığı m u h a k k a k t ı r . Bilhassa m o d e r n anlamı ile
ideal
bir pazarlama sistemi içinde hedef, mal ve hizmetlerin m u n t a z a m akı­
şının sağlanması olduğuna göre depolamanın önemli bir
fonksiyon
olduğunu kabul etmek gerekir.
Depoculuğun gayelerden biri, bilhassa ziraî mahsullerde görülen
mevsimlik ü r e t i m i n yıllık tüketime uyduruimasıdır. Hububat, tütün,
p a m u k , yün, y u m u r t a , sebze ve meyveler ancak muayyen
aylarda
üretilmekte b u n a mukabil tüketimleri b ü t ü n yıl boyunca sürmekte­
dir. Üretim ve tüketim devreleri arasındaki dengesizliğin giderilmesi
önemli bir mesele olarak ortaya çıkmaktadır. Dengenin sağlanması da
depoculuk sayesinde m ü m k ü n olabilmektedir.
Sana3âde ise ziraatin aksine olarak istikrarlı bir arz
fonksiyond
mevcuttur ve b u d u r u m çeşitli sebeplerle yıl zarfında değişiklik gös­
teren talebe u y m a problemini ortaya çıkarmaktadır. Meselâ yaz ayla­
rında otomobil lâstiği, ince giyim eşyası mubayaası
artmakta,
palto
vesaire gibi giyim eşyalarına talep ise çok azalmaktadır. Kış ayların­
da ise d u r u m tersine olmaktadır. Bu misalleri, battaniye, hasır şap­
ka, şemsiye gibi örneklerle çoğaltabiliriz.
Depoculuk fonksiyonunun rasyonel olarak ifa edilmediği memle­
ketlerde bu sanayi kolları adeta mevsimlik faaliyette b u l u n m a y a zor­
lanmaktadır.
B u n d a n başka depoculuğun gelişmesi, emtea üzerine kredi mua­
melelerin, üretim pazarlama faaliyetlerinin
finansman
ihtiyacını
karşılama imkânlarını sağlamaktadır. Bu imkân, p a r a n ı n devrini hız­
landıran, ekonomik faaliyetlerde finansman problemlerinin yarattığı
durguluk veya kesiklikleri azaltan tesirlerile, memleket ekonomisine
canlılık sağlayan faktörlerden birisi olarak kabul edilebilir.
î î — Depo Çeşitleri
A. Yetki ve sorumluluk b a k ı m ı n d a n depolar :
Depolar çeşitli b a k ı m l a r d a n
tasnife tabi tutulabilirler.
Burada
depolar önce, n o r m a l ticarî depolar ve bazı özel yetki ve sorumluluk­
ları olan depolar diye iki g r u p t a mütalâa edilmiş, ayrıca depolar tek­
nik yapılarına göre sınıflandırılmış b u l u n m a k t a d ı r .
1 ~
Ticarî depolar
Ziraî ürünlerin ve sınaî m a m u l ve yarı mamullerin mıüstahsilden
müstehlike k a d a r şevkinde kulandan depolara, ticarî mahiyette depo­
lar denilebilir.
Bu depolar ya doğrudan doğruya depolama hizmetini
karşıla­
m a k üzere t a m a m e n depoculuk fonksiyonunu ticarî maksatlarla ba­
şarırlar, veyahut bir sanayi veya ticaret işletmesinin kendi depo ihti­
yacım kısmen veya t a m a m e n karşılarlar.
Bu tip depoların aşağıda izah
edilecek olan depolardan
farkı,
depolama fonksiyonunu başarırken, ayrıca bazı özel yetki ve sorum­
lulukları olmamasıdır.
2 — Özel yetki ve sorumluluğu olan depolar
Bu sTuba giren depolar kendilerine bazı özel k a n u n veya
sair
mevzuat ile verilmiş yetkileri haiz olup tabiatile bazı
da yüklenirler.
Bu sınıfa giren depolar şöyle sıralanabilir :
a. Kefaleti haiz depolar
b. Yedd-i emin depoculuğu
c. U m u m î Mağazalar
sorumlulukları
a. Kefaleti haiz depolar :
Özellikle iktisaden ileri memleketlerde rastlanılan b u depolar iki
tiptir :
a ) G ü m r ü k Transit Antrepoları :
Bazı hallerde malların sipariş verilen evsafa u y m a m a s ı sebebiyle
ihtilâf ç ı k m a k t a ve mal çekilememektedir. İşte b u m a k s a t l a işletilme­
si şahıs mülkiyetinde olmakla beraber, bir h ü k ü m e t adamının
da
kontrolü altında olan bu depolara mal k o n m a k t a ve m a l depodan
çekilene k a d a r da g ü m r ü k ödenmemektedir.
b b ) Vergiden muaf Antrepolar :
Bu depolar da bilhassa t ü t ü n ve içki için kullanılmaktadır.
Bu
gibi maddelerden alınmakta olan istihlâk resimleri mal depolandığı
zaman değil de depoyu terkedişinde tahsil edilmektedir. Meselâ
içki
ve t ü t ü n fermantasyon m a k s a d ı ile depoya k o n u l d u ğ u n d a hiç b i r re­
sim tahsil edilmemekte, ve b u m a l a r çok defa senelerce b u depolar­
da k a l m a k t a d ı r . Bu tip depolarda yıllarca kalan şaraplar veya viskiler
fıçılardan şişelere gene bir devlet m e m u r u nezaretinde ve depo bina­
sı içinde d o l d u r u l m a k t a d ı r . Şişelere çok zaman b u h u s u s u
belirten
etiket k o n u l m a k t a ve ticarî b a k ı m d a n bir reklâm vasıtası
telâkki
edilmektedir.
b. Yedd-î emin depoculuğu :
Bu çeşit depoculuk, A m e r i k a ' d a kanunlarla da teşvik edildiği hal­
de ancak 1929 dünya iktisadî buhranı neticesinde gelişmiştir. B u se­
nelerde, b a n k a l a r ı n malî d u r u m l a r m n bozuk olması sebebiyle firma­
ların kredi temin etmekte m ü ş k ü l â t a uğramaları, yedd-i emin depocu­
luğunun gelişmesinde b a ş h c a âmil olmuştur. Yedd-i emin depoculu­
ğunun muhtelif faydaları mevcuttur.
aa) Her şeyden evvel b a n k a l a r sağlam bir karşılığı olmayan emtealara tatbik ettikleri faiz haddinden daha aşağı bir faiz tatbik et­
mektedirler.
b b ) U m u m î Mazaîarm
kolay satılmaktadır.
makbuzu
gibi makbuzlar
piyasada
çok
cc) Aynı z a m a n d a bu usul e m t e a n m a m b a r a nakledilmesi
bir mecburiyeti de vazetmediğinden çok iktisadî olmaktadır.
gibi
c. Umumî Mağazalar :
U m u m î Mağazalar ifa ettikleri hizmet b a k ı m ı n d a n çok yönlü ku­
ruluşlardır. U m u m î Mağazalar arzettikleri hizmetlerin çeşitleri dolayısiyle b u g ü n k ü iktisadî nizamda önemli bir rol oynayan müesseseler­
dir.
U m u m î Mağaza depoculuk ve distribütörlükte b i r ihtisaslaşma­
dır. Mal teslim alındığında mal sahibine m a k b u z verilir, depoya alı­
n a n eşyalar h a k k ı n d a kayıt tutulur. Aynı z a m a n d a kredi
imkânları,
sigorta, satış acentaları ve navlun tarifeleri v.s. h u s u s l a r
hakkında
müşteriye bilgi verilebilir. Satış mevzuunda da u m u m î
mağazaların
sağladıkları i m k â n l a r d a n faydalanılmaktadır.
Nakliye şirketleri birleşerek emtealarım bir u m u m î a m b a r a koy­
m a k t a ve b u suretle nakliyatta komple tarife avantajlarından fayda­
lanılmaktadır.
U m u m î mağazaların ifa ettikleri hizmetlerden biri de
satıcının
bir mümessili sıfatiyle, siparişlerin yerine getirilmesi, sipariş alınma­
sı, mağazanın bir kısmının mümessil fonksiyonunu ifa e t m e k üzere
ayrılması ve temsil edilenin şubesinin haiz olacağı selâliiyet ve so­
rumluluklarla hareket etmektir.
Önemli bir fonksiyon da deponun, malın teslim
ğı verdiği makbuzlardır. Bu makbuzlar b a n k a l a r d a n
faydalı olmakta, b a n k a l a r kredi mevzuunda, u m u m î
hafaza edilen emteaya kredi talep edenin deposunda
nisbetle daha fazla iltifat etmektedir.
edilmesi karşılı­
kredi temininde
mağazalarda mu­
b u l u n a n emteaya
Umumî mağazaların ithalât işlerindeki fonksiyonu inkâr
edile­
mez. İ t h a l â t yapıldıktan sonra mallar vakit geçirilmeden istihlâk sa­
hiplerine intikal etmelidir. G ü m r ü k formaliteleri g ü m r ü k masrafları,
kredi temini, alıcı ile satıcı arasındaki ihtilâf ve b u n a benzer sebep­
lerle; veya malzemenin toplanması, m o n t a j ameliyesi, sevk
talimatı
veya konsinyasyon talimatı beklenilmesi gibi n o r m a l sebeplerle
de
depolama ihtiyacı ortaya çıkabihr. Bu muameleleri yerine getiren bir
u m u m î mağaza, depoculuk fonksiyonu ile birlikte ithalât işlemlerini
de ahenkli bir şekilde yürütebilir.
Yukarıdaki misallerle rolü belirtilmeye çalışılan U m u m î Mağaza­
ların depoculuk hizmetlerine ilâve olarak serbest liman işletilmesi
imtiyazı da verildiği görülmektedir. Umumî mağazaların memleket
ekonomisindeki önemini nazara alan K a n u n yapıcı sıkı b i r
kontrol
sistemi k u r m a y a genellikle dikkat etmektedir.
B . Yapı ve teçhizat bakımından depolar :
Depolar, h u k u k î ve malî yetki ve sorumlulukları ne olursa
ol­
sun, yapısı ve teçhizatı b a k ı m ı n d a n sınıflandırılmaya tabi tutulabilir.
1 — Açık depolar :
Yapı ve teçhizat b a k ı m ı n d a n en basit olan depo şekli b u d u r . Et­
rafı bazen d u v a r veya çit ile çevrili olabileceği gibi hiç bir duvar ol­
madığı d u r u m l a r da olabilir.
Açık hava ş a r t l a r ı n d a n kola3dıkla müteessir olmayan,
çalınma,
yanma gibi tehlikelere karşı yapısı icabı pek müsait olmayan madde­
ler b u r a l a r a depolanır. Bekçi dikmek suretile emniyet temin edilebi­
len b u tip depolara, k ö m ü r , m a d e n cevheri, k u m , çakıl, demir gibi
maddeler k o n u l m a k t a d ı r .
2 — Teçhizatı haiz depolar :
Depoculukta
kullanılan
depo teçhizattı
tabirinden
şunlar
anlaşı­
lır :
a) E m t e a n m depo içinde b o z u l m a d a n nakil edilmesini ve mun­
tazam istifini sağlayan teçhizat, (vinç, forklift vesaire)
b ) H u b u b a t veya bakliyat cinsinden olan d ö k m e malları
lemek, tasnif etmek ve ilaçlamak için kullanılan teçhizat.
temiz­
Bilhassa gıda maddelerinin muhafazasında kullanılan ve emteayı
uygun hava şartları yaratacak bozulmasını önleyen teçhizat ile (kli­
m a ve soğuk hava tesisatı) yukarıda belirtilen teçhizatın hepsine ay­
ni depoda r a s t l a m a k m ü m k ü n olduğu gibi, yalnız b i r çeşidine sahip
olan depolar da mevcuttur.
Bu çeşit depolar genellikle müstehlik merkezleri ile ihracat bina­
sı ve bölgelerinde temerküz eder.
Teçhizatı haiz depoların tercih
ikidir :
edilmesine tesir
aa) Piyasada temizlenmiş, ayıklanmış, tasnif
değerinin d a h a yüksek olması.
eden
edilmiş
sebepler
emteanm
b b ) Bu nevi işlemleri y a p t ı r m a k için ilâve nakliye ücretine kat­
lanmak mecburiyetinin o r t a d a n kalkması.
C. Soğutma, klima tesisleri olan depolar :
Zamanımızda yalnız iç pazarların değil Okyanuslar aşırı pazarla­
rın dahi beslenmesi soğuk zincirinin temini yoluyla m ü m k ü n olabiî-
mekte, meyveler, sebzeler, et, kümes havanları, süt ve sütten yapılan
gıda maddeleri b u soğuk zinciri sayesinde uzak p a z a r l a r a
ulaşabil­
mektedir.
Soğuk tekniği imkânları, soğuk muhafazanın, b a k t e r i ve küflerin
gelişmeleri için müsait olmayan bir zemin hazırlayarak
maddelerin
bozulmalarını önlemesi yanında yiyecek maddelerinin olgunlaşmasını
tanzim eden (enzym) hareketinin daha yavaş işlemesini de
sağla­
maktadır.
Ancak dayanıksız ve az dayanıklı maddelerin muhafazasında
rol
oynayan soğuk tekniğinden, dayanıklı maddelerin de muhafazasında
faydalanılmaktadır. K u r u incirler ,ceviz ve fındık ve emsali maddeler
de aşırı b u h a r l a ş m a ve k u r t l a n m a y a karşı bir tedbir olarak soğukta
muhafaza edilmektedirler. Yünlü eşyaların kürklerin h a ş a r a t ı n zarar­
lı tesirlerinden k o r u n m a s ı için de soğuk muhafazaya bırakılma tema­
yülü gittikçe yayılmaktadır. Çiçek soğanları, fidanlar ve ser bitkileri­
nin de satışa arzedilene k a d a r gelişmelerini d u r d u r m a k m a k s a d ı
ile
soğuk tekniğinden istifade edilmektedir.
I I I — Türkiye'de U m u m i Mağazacılık :
Umumî Mağazalar Türk Anonim Şirketi memleketimizde u m u m î
mağazacılığı geliştirmek maksadiyle k u r u l m u ş bir teşekküldür. Gerek
kuruluşu memleket bünyesine oturtacak ve iktisadî nizama faydalı kı­
lacak selâhiyetlerden m a h r u m kılınmış olması itibariyle gelişememiş
ve fonksiyonunu ifa edememiştir.
Esas mukavelede
isimler geçmektedir.
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
Umumî Mağazaların kurucuları
olarak
şu
Ticaret odalarını temsilen Ticaret Bakanlığı
Ziraat Bankası
î ş Bankası
Sümerbank
Osmanlı Bankası
E m l â k Kredi Bankası
Türk Ticaret Bankası
Gene ayni mukavelenamenin iştigâl konularım tanzim eden dör­
düncü maddesinde de U m x u m î Mağazaların iştigâl etiği konular olarak
şu sahalar belirtilmektedir.
1) Alelumum antrepo muamelâtı,
2) Eşyanın t a m a m ı veya kısımları
ve rehin varant senetleri verilmesi,
için emre m u h a r r e r
makbuz
3) Tevdi olunan eşyanın m ü ş t e r e k veya müteferrik
4) Eşyanın işlenmesi ve manipülasyonu
triyaj ve temizleme dahil)
sigortadan,
(fümügasyon,
kalibraj,
5) Zarfların değiştirilmesi, tamiri ve yenilenmesi,
6) Eşya mamullerinin
mesi verilmesi,
alınması ve tasdikli
nümuna
şahadetna­
7) Eşyanın ekspertizi,
8) Eşyanın tahmil - tahliye, depolama, sevk, nakliye ve
leme işleri,
gümrük­
9) Tevdi olunan eşyanın arzu ile veya cebren satışı gibi, u m u m î
mağazaların faaliyeti sahasına giren b ü t ü n işleri,
10) Şirket, k u r u l u ş maksadının ve işlerinin
çevrilmesine lüzumlu gayrı menkulleri alabilir.
düzenlenmesine
ve
11) İthalât, ihracat ve dahili ticaret, alışa ve satışa tavassut işle­
ri, yerli ve yabancı nakil vasıtaları acenteliği ve işletmeciliği ile lü­
zumlu görülecek yerlerde acentelikler mutemetlikler ve irtibat büro­
ları ihdası ve dış memleketlerdeki ticarî firmaların reprezantanlıkları,
12) Yukarıda yazılı maddelerdeki
man durumu»
muamelelere
münhasır
finans­
gibi h u s u s l a r sıralanarak Şirket yukarıda açıklanan maksadiyle doğ­
r u d a n doğruya m ü n a s e b e t t a r
b u l u n a n b i l u m u m malî, ticarî
sınaî
muamelâtı icia ve bu m u a m e l â t ile iştigâl eden diğer şirketlerin his­
se senetlerini ve tahvillerini satın alabilir ve b u nevi şirketler kurabi­
lir.
«Şirketin merkezi Ankara olup gerek Türkiye'de ve gerek yaban­
cı memleketlerde lüzum görüldükçe İ d a r e Meclisi tarafından Umumî
H e y e t e arzedilmek şartiyle şubeler ve mümessillikler açılabilecek ve
keyfiyet Ticaret Bakanlığına ihbar ve Türkiye Ticaret Sicili Gazete­
sinde ve gerekli sair yerlerde gazetelerle ilân edilecektir.
Şirketin m ü d d e t i k a n u n hükümlerine ve işbu
esas mukavelena­
mede yazılı hallerde veya u m u m î h e y e t tarafından kısaltma
veya
uzatma h a k k ı n d a bir k a r a r verilmedikçe, kat'î k u r u l u ş u n d a n itibaren
elli seneden ibarettir.»
UMUMÎ MAĞAZA MAKBUZLARI
Depoların muhafaza için kendilerine tevdi edilen mallara karşı­
lık m a l sahibine verdikleri makbuzlar ticarî hayatta her zaman, bil-
hassa finansman muamelelerinde emniyetle kullanılabilmektedir. Bu
makbuzlar sayesinde, mallar el değiştirmeden m a k b u z l a r ı n el değiş­
mesi mülkiyetin intikali için kâfi olmaktadır.
MAKBUZ
SENEDİ
Umumî Mağazalara tevdi edilen emtea ve zahire karşılığı verilen
m a k b u z senedinin aşağıda belirtilen hususları muhtevi olması
icap
etmektedir.
'
1) Tevdi edenin ad ve soyadı ile senet ve ikametgâhı,
2) Tevdiatın yapıldığı u m u m î mağazanın
lunduğu yer.
ticaret unvanı
ile bu­
3) Tevdi olunan şeylerin tabi olması lâzım gelen b ü t ü n resim,
h a r ç ve vergilerin ödenip ödenmediği ve sigorta edilip edilemediği,
4) Tevdi olunan şeylerin cins ve m i k t a r ı ile mahiyet ve kıymeti­
nin bilinmesi için açıklanması lâzım gelen hususlar.
5) Ödenmiş olan veya ödenecek ücret ve masraflar.
6) Senedin kimin n a m ı n a veya emrine tanzim edildiğini gösteren
bir ibare.
7) Umumî mağaza sahibinin imzası
VARANT
Bishassa g ü m r ü k resmi ödenmemiş malları muhafaza etmek maksadiyle olan u m u m î mağazaların bu mallar mukabili verdikleri re­
hin senedine varant denir.
V a r a n t m da m a k b u z senedinin haiz olması gereken hususları ih­
tiva etmesi ve m a k b u z senedine bağlanması lâzımdır. Makbuz senedi
ve v a r a n t t a n müteşekkil vesikanın dip koçanlı bir defterden koparıl­
mış olması ve defterin u m u m î ır^ağazaya ait vesikalar arasında sak­
lanması lâzımdır.
Makbuz senedi ve v a r a n t ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro
şeklinde devredilebileceği gibi beyaz ciro ile de devredilebilir. İki se­
net de teslim edilirse cirantanın haklarını hamiline devreder.
Bu t a k d i r d e şu üç d u r u m ortaj^a çıkmaktadır.
1) Makbuz senedi varantla beraber ciro edilirse u m u m î
zaya tevdi edilmiş şeylerin mülkiyeti intikal eder.
2) Yalnız m a k b u z senedi devredilirse varant
hamilinin
mağahakkı
mahfuz k a l m a k şartiyle u m u m î mağazadaki e m t e a n m mülkiyeti
ledilmiş olur.
nak­
3) Yalnız v a r a n t
m u ş olur.
doğ­
devredilirse emtea
üzerinde
rehin hakkı
Ancak v a r a n t hangi borç için ciro edilmişse o borç için
hakkı doğar b o r ç ödenmediği takdirde emtea satılarak b o r ç
edilir.
rehin
tasfiye
Makbuz senedi ile v a r a n t m ziyaı veya m i r a s ve iflâs sebebiyle çı­
kan ihtilâflar hariç u m u m î mağazalara tevdi olunan e m t e a üzerinde
haciz, elkoyma veya rehin yapılamaz yalnız m a k b u z senedinin hamili
varant ile temin edilmiş b o r c u n a n a p a r a s ı ve faizlerini u m u m î ma­
ğazaya y a t ı r a r a k vade gününden önce dahi eşyayı çekebilir.
Afet v u k u u n d a v a r a n t m hamili, sigorta bedelinden alacağım tah­
sil eder.
B ü t ü n gelişmiş memleketlerde müessir bir kuruluş olarak fonksi­
yonunu ifa eden Umumî Mağazaların inkişafının
sağlanması
için
alınması gereken tedbirleri r a p o r u n d a izah eden H a m b u r g Limanı ve
Umumî Mağazalar İ d a r e Meclisi Reisi mütehassıs E r n s t Plate Umumî
Mağazaların inkişafı için şu tedbirleri öngörmektedir.
Bunlar özet olarak aşağıda belirtilmiştir :
a) Liman işleri ile Umumî Mağaza hizmetleri birbirinden ayrıl­
maz bir kül teşkil etmektedir. Ancak depoculuk hizmetlerinin
ifası
Denizcilik Bankasına verilmiş olduğundan faaliyet sahası
büsbütün
daralan u m u m î mağazalar inkişaf edememektedir. Halbuki
Batı Av­
r u p a memleketlerinde Liman İşleri ile Umumî Mağaza hizmetleri be­
r a b e r y ü r ü t ü l m e k t e ve dolayisile Umumî Mağazalara geniş
inkişaf
imkânları açılmaktadır.
b ) Umumî Mağazaların gelişmesini engelleyen hususlardan
biri
olarak memleketimizdeki b a n k a depoculuğu üzerinde
durulmalıdır.
Bankaların emtea üzerinde kredi muameleleri için malın
kendi de­
polarına konması mecburiyetini
vazetmesinin Umumî
Mağazaların
faaliyet sahasını d a r a l t m a k t a d ı r .
c) Umumî mağazaların gelişmesini engeleyen başka bir
faktör
Devlet müesseselerinin de depoculuk faaliyetinde bulunmalarıdır.
d) Yazar r a p o r u n d a liman ve depoculuk
hizmetlerinin
karma
ekonomik bir teşebbüs tarafından yürütülmesini teklif etmektedir.
IV — İ s t a n b u l ve civarındaki depolar :
Türkiye'nin en büyük ticaret ve sanayi merkezi olan, iç ticaret,
ihracat ve bilhassa ithalât b a k ı m ı n d a n iş hacmi önem arzeden
İstan­
bul şehrinde ve civarında b u l u n s n depoların adet, evsaf, mevki
ve
mükellefiyete göre d u r u m l a r ı n ı n tespitine çalışılmıştır.
Hiç bir yerde doğru d ü r ü s t kaydı b u l u n m a y a n , zaman
zaman
nakliyecilerin ve tacirlerin kendi işleri için tesis ettikleri, ve arızî
veya tâli olarak ticarî maksatlarla kullanılan depoların tespit edilme­
si k a t i y e t l e m ü m k ü n olamamıştır.
Bu sebeple haklarında bilgi derlenmesine çalışılan İstanbul
ve
civarındaki depoların, ancak bir kısmı h a k k ı n d a bilgi toplanmış olup,
bunlar çeşitli tablolar halinde aşağıda gösterilmiştir.
A. Haklarında bilgi derlenen depoların tasnifi :
İstanbul ve civarındaki depolar, özel sektör, nakliye
ambarlan,
bankalar ve resmî sektör depoları olarak gruplandırılmış olup;
a — Depoların teçhizata göre tasnifi. Tablo Tde,
b — Depoların şehir içinde dağıhşları itibarile tasnifi, Tablo 2'de
gösterilmiştir.
TABLO
DEPOLARIN
A — Resmî
TEÇHİZAT
I
DURUMLARINA
GÖRE
TASNİFİ
Depolar
Kapasite
D. p o
Cinsi
Depo Sayısı
Teçhizatsız
2
Teçhizath
Soğuk
B
M-
—
Ton
—
1.100
—
124.150
10
—
6
6.087
3.856
11.488
54
26.640
1.100
19.670
4.500
—
—
16.409
— Özel D e p o l a r
Teçhizatsız
Teçhizath
Soğuk
C — Nakaiye
—
8
—
24
31.688
5
6.315
Ambarları
Teçhizatsız
D
M^
(x)
2.500
.50
Bankalar
Teçhizatsız
10
36.914
1.300
—
Teçhizath
15
515.667
87.961
—
(x)
Derlenen
Depoların
A
—
bilgilerde
İstanbul
Resmî
değişik
içinde
Depolar
birim
ölçüleri
d a ğ ı h ş l a r ı itibarile
Bölge
~2
Hahç
ismen
gösterilmiştir.
tasnifi :
:
Teçhizatsız
Adet
kullanıldığından
M'
"
Depolar
M'-
Ton
1.100
Teçhizatlı
Ton
M'
Bölge
Adet
Depolar
Haydarpaşa
—
—
49.500
2
Maltepe
Silivri
—
—
20.000
1
—
—
1
Yenikapı
—
—
19.000
1
Hasköy
—
—
3.000
4
Kuruçeşme
—
—
30.650
1
Soğuk
1
Zeytinburnu
1
Haydarpaşa
2
Beşiktaş
B —
Ticarî
Haliç
5
Galata
5.000
3.856
Depolar :
Eminönü
10
1.448
160
Teçhizatsız
3
Depolar
5.927
Karaağaç
1
2.000
-
Depolar
9.000
—•
11.000
14.040
—
—
Unkapanı
1.900
arası
1.100
1.670
—
1700
—
Şişli
—
—
10
Maltepe
—
—
13.000
24
Silivri
—
—
3.500
—
—
4,500
—
—
1
Yenikapı
1
Teçhizatsız
Eminönü
2
-
500
Depolar
Unkapanı
208.690
arası
4
Haliç
82.000
1
Galata
2.925
1
Beşiktaş
6.400
Soğuk
—
—
—
depolar
3
Haliç
28
—
3.275
1
Kadıköy
50
—
1
Rami
1
Büyükdere
—
—
—
3.500
14.000
—
—
17.610
—
9.634
(Eminönü -
18
(Unkapanı
c
—
( arası
Bankalar :
Teçhizatsız
3
3
Haliç
(Eminönü
Beyoğlu
1
Sirkeci
12.558
1.200
—
2.543
100
—
-
(Unkapanı
1
depolar
(arası
—
—
12.165
—
—
—
—
—
—
360
1
Cerrahpaşa
3.527
1
Pendik
5.761
Teçhizatlı
Adet
Bölge
2
Sirkeci
2
Kuruçeşme
3
Galata
7
Sa-lıpazarı
Haliç
1
M»
M-
Ton
16.161
5.000
—
—
24.525
—
284.422
30.175
—
153.096
28.261
—
(Eminönü61.988
(Unkapanı
Diğer
taraftan,
şekilde
bir
depolarm
manzara
teçhizat
durumlarma
(TABLO
A.
göre
şehir
içinde
yapılışları,
Teçhîzatsız
III)
Depolar
Ton
Adet
Bölge
İstanbul
ciheti
48
43.393
2.400
Beyoğlu
ciheti
7
14.400
—
500
11
5.761
—
13.000
19
521.935
77.761
24.000
11
293.747
54.700
—
3
—
—
69.500
24
23.565
3.856
16.409
—
—
5.000
Kadıköy
B.
İstanbul
ucihet
Kadıköy
İstanbul
i
ciheti
Soğuk
17.270
Depolar
ciheti
Beyoğl
C.
ciheti
Teçhizatlı
şu
vermektedir.
Depolar
ciheti
Beyoğlu
ciheti
3
14.160
Kadıköy
ciheti
2
50
1.448
Tablo II de gösterilen d u r u m a göre, b u e t ü d ü n yapılması sıra­
sında h a k k ı n d a bilgi derlenebilen 128 deponun,
% 71 inin Haliç ve İstanbul yakasında
% 16,4 ü n ü n Beyoğlu yakasında
% 12,6 sının Kadıköy cihetinde b u l u n m a k t a olduğu anlaşılmak­
tadır.
(Nakliye ambarlarının depoları sayılmamıştır)
B — Depoların ücret tarifelerinden örnekler
Depoculuk k o n u s u n d a k i tatbikat ile ilgili olarak İstanbul'da carî
depo ücretleri h a k k ı n d a bazı bilgilerin b u r a p o r a ilâvesinin
faydalı
olacağı d ü ş ü n ü l m ü ş t ü r .
Meslek olarak depoculuk işiyle meşgul olan firmaların bazı madN o t : Paporun sonunda
İstanbul'da tespit edilebilen
Özel S e k t ö r , v e
Nakliye
Şirketleri
B a n k a v e R e s m î S e k t ö r d e p o l a r ı n ı n d ö k ü m l ü bir l i s t e s i b u l u n m a k t a d ı r . T a b l o
IV.
deler için taayyün etmiş ücret listeleri mevcuttur. Bu listelerden bazı
örnekler m ü t e a k i p sahifelerde dercolunmuştur.
Bununla beraber, bu
listelerde b u l u n m a y a n e m t e a için teamül, mal sahibi ile depocu arar
smda yapılacak anlaşmaya göre ücretin t a h a k k u k ettirilmesi şeklinde
görülmektedir.
(ÖRNEK
GENEL
1)
EMTEA
LİSTESİ
Muhafaza Ücreti
Sıra
No.
1
M a l ı n
Cinsi v e
Çuval
muhafaza
müddeti
Ambalajı
Çuval
ambalajlı
»
2
Fıçı
Fıçı
ambalajlı
»
3
Harar
4
Sandık
ambalajlı
ambalajlı
Sandık
Asit
ve
benzerleri
Genel
Özel
TL.
TL.
50 kg.
.30
50-100
.60
100-125
.75
25- 25 kg.
.50
50-100
.75
100-150
1.50
150-250
2.00
80 kg.
.75
50-100 kg.
1.00
Harar
»
»
5
Miktarı
100-200
2.00
12.50/m^
200 d e n
60 kg.
Damacana
1.00
1,25
80 kg.
6
Kauçuk
7
Saç
8
Oto
maddeleri
10
8,00
Balya
lâstik
Balya
9
100 kg,
Balya
Kâğıt
Bunların
dışında
çok
büyük
parçalar
1,00
büyük
1.60
İzmit
1.00
îthâl
1.50
fiatlar dizilir.
pazarlık ü z e r i n e
(ÖRNEK
ÇEŞİTLİ
ufak
2)
SANAYİ
MALLARI
Muhafaza Ücreti
Sıra
No.
Cinsi
1
ve
50 kg.
Özel
Miktarı
TL.
TL.
Çuvallı
Adedi
—.18
—.27
yukarı
»
»
kadar
Haralar
»
»
»
»
—.40
»
—.60
muhafaza
»
76-120
»
2
»
»
70 kg.
71-120
»
»
121
»
Yapak,
kendir,
yukarı
100 k g . k a d a r
101-160
»
161-200
»
müddeti
kadar
51- 75 k g .
121
3
Genel
M a l ı n
Ambalaj
»
»
—.40
—.50
—.70
tiftik.
Balya
»
—.75
—.50
»
1.10
Muhafaza
Sıra
No :
4
Genel
Malın
Cinsi
ve
muhafa
müddeti Ambalajı
Balya
151-200
»
»
»
201-300
»
»
»
2.—
»
»
—.60
Radyolar
6
Buzdolapları,
1.25
Ambalajlı
1.50
»
121-150
»
»
»
2.-
151-200
»
»
»
2.50
201-300
»
»
»
3.25
Çamaşır
makineleri,
75 kg. k a d a r
»
»
—.75
76-100
»
»
»
1.—
101-200
»
»
»
1.25
sobaları
»
»
—.75
Sandık
»
—.55
Gaz
9
Cam
40-50 p a r m a k tek
40-50
»
çift
»
»
1.—
60-80
»
tek
»
»
—.55
»
çift
»
60-80
160
hk
3 mm.
1.—
»
»
1.20
»
»
1.60
4 mm.
»
»
3.20
5-6 m m .
»
»
4.—
»
5.60
»
7-8 m m .
Telli
cam
Arnova
cam
Adedi
»
»
2.—
»
»
2.—
»
3.20
»
»
6.40
20 kg. k a d a r
»
—.15
21- 50 kg. k a d a r
»
—.20
»
—.40
»
—.80
cam
cam
Kristal
cam
Tenekeli
ve
damacanalı
51-100 kg. k a d a r
101-200
14
»
»
Demirler
Yuvarlak,
kare,
silme
profil
ve
T.
Köşebent
Pik
Kâğıt
balyaları
bobinleri
15
4.80
Sandıklı
»
Strie
Marbrit
13
1.70
120 kg. k a d a r
8
12
1.10
»
5
11
»
»
121-150
10
TL.
Pamuk,
120 kg. k a d a r
7
Miktarı
Yeraltı
»
5000
»
5000
»
6.50
Tonu
6.50
gazete
120 kg. k a d a r
Adedi
—.60
—.80
1.—
121-150
»
»
»
151-200
»
»
»
201-300
»
»
1.40
kabloları
1000 kg. k a d a r
2500
ve
Tonu
»
»
yukarı
Makara
»
»
»
4.—
»
6.—
»
»
12.—
8.—
ücreti
ÖZÜ:
TL.
Muhafaza
Sıra
Özel
Miktarı
TL.
TL.
»
»
»
2.40
»
»
-.32
»
»
»
1.—
Malın
N . Cinsi v e m u h a f a z a
16
Çuval
ve
Ambalajı
müddeti
kanaviçe
Balya
300 k g . k a d a r
17
301-450 kg. k a d a r
»
451-600
»
»
Bidon,
fıçı,
»
varil
60 kg. k a d a r
61-120 kg. k a d a r
121-150 k g . k a d a r
151-200
»
»
201-300
»
»
300 k g .
18
yukarı
S a n d ı k l ı ve k a f s s î i
2.80
3.60
—.40
1.60
1.75
mallar
Adedi
20 - k g . k a d a r
21 - 40
ücreti
Genel
»
41 - 80
—.12
»
—.25
»
—.40
Antrepo}'a alman eşya giriş gününden itibaren 15 günden az bir
süre dahilinde çekildiği takdirde bunlardan 15 günlük, 15 günden faz­
la ve bir aydan az bir süre dahilinde çekildiği takdirde ise bir aylık
antrepo ücreti almır.
(örnek
Bahk, Et
1
Bank
dondurma
2
)>
3
3)
Pastırma
Vesaire
Dökme
3
aylık
3
»
Sandıklı
Çuvallı
»
3
»
Et dondurma
3
»
Dökme
5
Süt d o n d u r m a
3
»
Tenekeli
6
7
Donmuş
beher
8
Balık
malara
buzlu
Kuru
çiroz
ay
için
muhafaza
senelik
»
Tenekeli
li
Balık yumurtası
»
Sandıklı
12
Tuzlu
»
Sandıklı
»
Fıçılı
(Örnek
Peynir, Yoğurt,
Beyaz
peynir,
kırıntı
peynir,
»
»
100.-
»
»
»
»
»
»
310.—
»
600.—
600.—
»
»
400.—
»
400.—
»
4)
Yumurta
lor, krc-
yoğurt
5.—
Teneke
Tenekesi
Çuval
Çuvalı
15.—
Kilosu
0,30
2.50
Aylık
o Kaşar
400.—
»
»
ma,
400.—
»
»
1
»
»
muhafaza
»
balık
»
400.—
200.—
»
Tuzlu
400.—
400.—
Pastırma
balık
»
»
»
»
»
Tarama
13
400.— 'TL.
Sandıklı
IG
9
Tonu
(sıra)
Senelik
3
Gravyer
4
Beyaz
Senelik
peynir,
yoğurt,
reçel
Senelik
5
Meyve
Senelik
i
Kutu
5
2.50
"Sandık
Kilosu
0.30
0.35
(örnek
Kimyevî
5)
Maddeler
Muhafaza
Sıra
Malın
N . Cinsi ve m u h a f a z a
1
Bikarbonat
2
Genel
müddeti
Ambalajı
Çuval
»
Miktarı
50
Kg.
TL.
50 Kı
75
40
50
30
3
Kara
boya
4
Nitrat
de
»
50
30
5
Perborat
»
50
30
6
Limon
»
50
30
7
Solvey
»
50
30
8
Solvey
»
75
40
9
Sülfat
»
»
100
60
50
30
»
100
60
50
30
sud
tuzu
10
Şap
tozu
11
»
12
Titan
»
13
Tripolifosfat
»
50
30
14
Üstübeç
»
50
30
30
»
15
Üre
»
50
16
Talk
»
50
30
17
Parafin
»
50
30
18
Aseton
Fıçı
160
200
19
Bikromat
»
300
250
20
Esans
25
20
21
Dodeçyl
»
200
200
22
Hydrosülfit
»
100
80
23
»
»
50
40
24
Asit
25
Kireç
fosforik
26
Kostik
27
Silikat
kaynağı
de
sud
200
181
200
333
250
»
300
250
pul
»
70
60
kostik
»
200
150
»
300
250
100
80
Kostik
29
Posta
30
Trikloretilen
31
Şap
parça
32
Çivit
33
Bikarbonat
34
Kâğıt
35
» Avrupa
36
»
Sirke
150
»
»
28
37
»
ruhu
anonium
»
50
40
»
50
40
Balya
100
80
180
150
»
Bobin
100
200
Damacana
80
80
ücreıi
Özel
TL
V — Depoculuk fonksiyonunun eksiklikleri ve etkileri
Depoların ihtiyaca kâfi gelmemesi ve genel olarak depoculuk tek­
niğinin iyi bilinmemesi sebebiyle uğranılan zararlar ve aksaklıklar şu
şekilde özetlenebilir :
1 — Malların istiflenmesinde bilgisizlik neticesi ambalaj
m a k t a ve m a l ziyana u ğ r a m a k t a d ı r .
bozul­
2 — Piyasaya sürülmek maksadiyle getirilen mallar
depoların
uzun muhafaza şartlarını haiz olmaması sebebiyle fazla bekletilemeden satılmakta böylece iyi bir fiat b u l a m a d a n elden çıkarılmaktadır.
3 — Çok zaman mekanik vasıtalar olmadığı için istifleme
el
emeği ile yapılmakta ve neticede çeşitli ziyanlar husule gelmektedir.
4 — H a m a l vasıtasiyle yapılan tahmil ve tahliye işleri
b a k ı m ı n d a n da ziyana sebep olmaktadır.
zaman
5 — Depolar, muhafaza ettikleri yiyecek madelerini haşerelerden
k o r u m a k için gerekli mücadeleyi de y a p a m a m a k t a d ı r l a r .
6 — Depoların iyi teçhiz edilmiş olmamaları, çabuk bozulur ve­
ya az dayanıklı maddeler piyasasının daralmasına sebep olmakta, b u
da aşağıdaki mahzurları meydana getirmektedir.
a) Fiatlar yüksek olmaktadır. Zira istihlâk piyasasına
getirilen
malların muhafaza şartlarının iyi olmaması sebebiyle gerektiği şekil­
de değerlendirilemediğini gören müstahsil, istihsalini kolay
kolay
a r t t ı r m a m a k t a ve b u d u r u m fiatlarm yükselmesine yol açmaktadır.
b ) Yukardaki şartlar muvacehesinde istihsalin daima günü
gü­
nüne ayarlanması da talebin arzın peşinde koşmasına sebep olmakta,
dolayisiyle malını s a t m a k gibi bir problemi olmayan müstahsil kali­
te meselesine önem vermeyi lüzumsuz telâkki etmektedir.
Vr — Memleketimizde
depoculuk fonksiyonunun gelişmesi
n u s u n d a alınması gerekli tedbirler ve görüşler
ko­
1 — Piyasaya yakın yerlerde buzhane tesisi gerekmektedir.
Bu
suretle çabuk bozulan malların evsafı bozulmadan tüketime arzı ko­
laylaşmış olacaktır.
2 — Hususî sektöre depoculuğu teşvik eden mahiyette kolaylık
gösterilmesi depoculuğun gelişm^esi bakımından önemlidir. Bu koauda devlet tarafından kredi yardımları ve temel yatırımlarının d e r u h t e
edilmesi yerinde olur.
3 — U m u m î olarak depoculuk fonksiyonunun iyi b i r şekilde ifa
edilmesinde müessir olan husus makine ve teçhizattır. Bu sebeple b u
gibi tesislerin ithalinde g ü m r ü k kolaylıklarmm temini faydalı
tır.
olacak­
4 — Depoculuğun yalnız bir muhafaza yeri anlamını aşarak seleksiyon ve standardizasyon fonksiyonlarını da ifa edecek b i r şekil­
de teçhiz edilmesi ^malların bekleme zamanında değer kazanmalarını
sağlayacaktır.
5 — Piyasaya yakın ve deniz kıyısına yakın yerlerde depo sitele­
rinin tesisi, emtea nakli ve tevzinde, tevzi masraflarını azaltacak yön­
de tesir icra edecektir.
6 —
7 —
8 —
9 —
H a m a l teşkilâtının islâh edilmesi,
Depoculuk muamelâtının h u k u k î bir teminata bağlanması,
Bir depocular federasyonu tesisi,
Depoculuğun ehemiyetinin müstahsile anlatılması,
10 — Depoculuğun gelişmesi mevzuunda öngörülen
tedbirlerden
biri de malın müstahsilden depoya intikalinin kesintisiz olarak sağ­
lanmasıdır. Umumiyetle müstahsilin hasadı m ü t e a k i p , m a h s û l ü n tüc­
carın deposuna, tüccarın deposundan da açık deniz limanındaki
de­
poya nakledilmesi yerine m ü t e a d d i t kesintilerin o r t a d a n kaldırılarak
malın doğrudan doğruya açık deniz limanındaki depoya intikali,
bu
sebepten vuku bulacak zarar ve ziyanları o r t a d a n kaldıracaktır.
11 — Depoculuğun gelişmesi h u s u s u n d a depo ücretlerinin azaltıl­
ması için ittihaz edilecek tedbirlerin de faydalı olacağı m u h a k k a k t ı r .
Bu tedbir şu şekilde özetlenebilir :
a) Depolama safhasında malların bozulmasını önleyici t e d b i r l e r :
Son zamanlarda her emtea için ayrı ayrı en iyi muhafaza şartları tes­
pit edilmiştir. Isı ve r u t u b e t şartlarının konservelerin muhafazasında
dahi bozulma ve paslanmanın kontrol altına alınmasında müessir ol­
dukları bilinmektedir. Meselâ patateslere depoya alındıklarında
ilâç
püskürtülere kilâçlanmakta ve bu suretle filizlenme bir m ü d d e t gecik­
tirilebilmektedir. Armut, elma ve kiraz gibi meyvelerin muhafazasın­
da k u t u gözlerinin plâstikten imalinin, bozulmayı daha azalttığı müşahade edilmiştir. Müstahsilin h a ş a r a t a karşı istihsal safhasından iti­
baren ilâç kullanması da depo safhasında h a ş a r a t t a n ırıütevellit uğ­
ranacak ziyanları azaltmaktadır. Antibiotiklerle yapılan tecrübeler ne­
ticesinde muhtelif meyvelerde bozulmanın geciktirebileceği de anlaşıl­
mış b u l u n m a k t a d ı r . Bazı antibiotikler tavuk etlerinin ve taze balığın
muhafazasında kullanılmaktadır.
b ) Depoda mevcut hizmetlerin ucuzlatılması. Bu mevzuda düşü­
nülecek tedbirler yeni bir organizasyonla işgücünün
müessiriyetinin
arttırılması ve ilâve mekanik tesislerin hizmete sokulmasıdır.
Depolarda emek ve masrafm bÜ3'ük kısmı maların depolanma ve
boşaltılmasında v u k u b u l m a k t a d ı r . Mesele b u açıdan incelenecek olur­
sa, depo binalarının iki kat yerine tek katlı ve geniş olarak
inşası
daha uygun görülmektedir. Fork - lift, konveyör sistemleri, o t o m a t i k
boşaltma teçhizatı ve diğer mekanik tesislerle birlikte pallet storage'in
tatbiki b u yolda faydalı olacaktır.
Meselâ bu konuda Amerikada yapılan hesaplara göre çok kath
bir depoda 14 kişilik bir m ü s t a h d e m k a d r o s u ile günde azamî 5 kam­
yon ve bir ayda 40.000 k u t u muameleye tabi t u t u l m a k t a d ı r . Halbuki
yeni teçhizat alındıktan sonra günde 10 kamyon ve ayda 50.000 kutu
7 kişiyle boşaltılabilmiştir.
c) Aynı z a m a n d a malların kokuya karşı hassasiyetlerinin
de
kontrol altına alınabilmesi yolunda çalışmalar yapılmaktadır. Bu yol­
da başarı sağlanabildiği takdirde malların b e r a b e r
saklanabilmesi
m ü m k ü n olacak ve b u da deponun iş hacmini arttıracaktır.
d) Depolarda muhafaza edilen mallara karşı müstehliklerin di­
rencini azaltmak: Müstehliklerin bu temayülleri bir hakikatten ziyade
peşin h ü k ü m l e r e istinat etmektedir. Ancak depoculuğun iptidaî olarak
tatbik edildiği zamanların mirası olan b u düşünce yavaş yavaş orta­
dan k a l k m a k t a ise de esas mesele müstehlikten ziyade pazarlama ka­
nallarındaki mutavassıtların bu k o n u n u n faydaları hakkında bilgi sa­
hibi kılınmasıdır.
e) Malın bünyesi üzerinde yapılabilen
değişiklikler de
depo
fonksiyonunun şümulüne tesir etmektedir. Meselâ d o n m u ş , konsantre
portakal suyunun inkişafı, meyvenin taze olarak muhafazası
j^erlne
d o n m u ş olarak muhafazası mevzuuna önem verilmesine âmil olmuş­
tur. Portakal tozu piyasada tutulduğu takdirde şüphesiz muhafaza sis­
temi de t e k r a r değişecektir.
İkinci bir misal olarak da, servise hazr et yemeklerindeki müs­
tehlik temayülünün neticesi olarak etlerin muhafazası ile alâkalı şart­
ların değişmesi konusu zikredilebilir.
f) Denizcilik Bankasının ifa ettiği liman ve depoculuk hizmetle­
rinin İslahı b a k ı m ı n d a n layterlerle yapılan yükleme ve b o ş a l t m a hiz­
metlerinin
kaldırılması zaman ve emek kaybını önlemesi
itibariyle
önemli olacaktır.
TABLO
IV
Ek: İstanbul'daki Depoların listesi
(Elde
edilebilenler)
1 — Ö z e l
Deponun
İsmi
A.
D e p o l a r
Kapasite
TEÇHİZATI
OLMAYAN
M a l
C i n s i
DEPOLAR
Hali
Ercan
100
ton
Hububat, ot, s a m a n
Rıza
Altınkeser
100
ton
H u b u b a t , ot, s a m a n
Gümüş
150
ton
H u b u b a t , ot, s a m a n
Eşref Özsoy
100
ton
Hububat, ot, s a m a n
Esat
150
ton
H u b u b a t , ot, s a m a n
H u b u b a t , ot, s a m a n
Hasan
Öztürk
Musevi Cemaati
150
ton
î l y a s Çetin
200
ton
Muradoğlu Deposu
5.000
Akçay Ardiyesi
3.000
Fındıklı Ardiyesi
8.000
H u b u b a t , ot, s a m a n
Her
M^
n e v i ticarî
Muhtelif
Ticarî
emtea
emtea
emtea
150
ton
Muhtelif
Niko Haralambidis
50
ton
Muhtelif
N a c i Yıldız
20
ton
Muhtelif
emtea
300
ton
Muhtelif
emtea
1.350
ton
Muhtelif
emtea
ton
Muhtelif
emtea
200
ton
H e r n e v i ticarî e m t e a
10.000
ton
Her çeşit
mal
lon
Her çeşit
mal
Mücahettin
Sönmez
S. A t l a m a z o ğ l u
Tavil
(Yusuf
Standardt
İsmail
Dano)
Kol.
Şti.
Gerezli
Umumî
Atifet
1.000
Cavit
Mağazalar
Duhaniye
(3
Tunca
T.A.Ş.
adet)
30.000
Her
çeşit
mal
M a l t e p e (Kaltal) F a b . Ait. (7 a d e t ) 10.000
ton
Tevfik
ton
Ziraî ilâç
ton
H u b u b a t , ot,
saman
H u b u b a t , ot,
saman
Çakır
Avram
50
Susar
100
deposu
Mehmet Dağlı
20O
ton
Nuri
100
ton
H u b u b a t , ot,
saman
saman
saman
Özkök
Ziya G ö k t ü r k
200
ton
H u b u b a t , ot,
Zeki ve İ h s a n S a r ı b e k i r
150
ton
Hububat, ot,
Zeki
100
ton
H u b u b a t , ot,
saman
saman
ve
İhsan
Sarıbekir
100
ton
H u b u b a t , ot,
Maksut Sinanoğlu
200
ton
H u b u b a t , ot,
saman
İlyas Engin
150
^on
H u b u b a t , ot,
saman
ton
H u b u b a t , ot,
saman
100
ton
H u b u b a t , ot,
saman
150
ton
Hububat, ot,
saman
ton
H u b u b a t , ot,
saman
H u b u b a t , ot,
saman
Hüseyin
Bahaettin
Süleyman
Özer
Eşref
Uluşahin
Ahmet
Birca
250
n
Hanm_ U l u ş a h i n
Hasan
Onat
Haydar
Veli
150
Aslan
Gezginer-Ali
Davut
Muhan
Müeyyet
Bartuv
Artin
Anesti
Tekyeli
Sahil
Çetinkaya
150
ton
150
ton
150
ton
200
ton
600
M^'
500
Ifp
H u b u b a t , ot,
saman
H u b u b a t , ot,
saman
H u b u b a t , ot,
saman
Manifatura
Her çeşit
eşyası
depolanmaktadır.
mal
Çerkezyan
4.500
M^
K e r e s t e , d e m i r ve s a n d ı k l ı
Keşişoğlu
4.500
M^
Yiyecek maddeleri
540
Demir,
mallar
hariç her nevi
om-
tea
Yani
Keçecîoğlu
tel, s a ç
galvaniz.
Osman
Kaptanoğlu
620
ton
Manifatura
boru,
kangal
demir
Deponnn
İsmi
Mahmut
Şafak
Kapasite
Cebeci
900
T.A.O.
TEÇHİZATI
Turyaq
Şasa
Cihan
Ivi2
C i n s i
Her
200
B. MEKANİZASYON
Avni
M a l
çeşit ticarî
Kendi
mallarmı
OLAN
DEPOLAR
200.025
M^
Yağ
20.000
M^
M^
H e r türlü ticarî
Ardiyesi
2.925
ve
emtea
depo
etmektedir.
sabun
İthalât
emtea
maddeleri
ve
kimyevî
madde­
ler
Ellialtioğlu
Ardiyesi
6.400
İthalât
ve
ihracat
madeleri,
bilhassa
fındık
8.665
M3
Kuru
20.000
M^
Ticarî
Migros
Zambak
Haliç
Ardiyesi
Antrepoculuk
Ltd.
Şti.
4.500
C.
SOĞUK
HAVA
Karlıova
28
Migros
Asri
Sınaî
T.A.Ş.
Otomatik
Agop
Balıkçılık
Petro
Ali
M'^
lon
E t , s e b z e , m e y v e ve
Meyve ve
peynir
Meyve ve
peynir
2.170
Balık
ton
ve
ton
Peynir
Haraskevaidis
47
ton
Peynir
Tipi
50
M^
Peynir,
1.200
ton
Et, balık
300
ton
Süt
300
ton
3.500
ton
8.000
M'^
T.A.O.
Kuğucan
Sanayi
Santral
hava
A.Ş.
ve
buz
Fab.
A.Ş.
Yumurta,
balık, meyve
krema
Yusuf
Kol.
Yarar
ve
Kardeşleri
1.400
M^
2.000
ton
ten
ve
ve
peynir
v.s.
süt
mamulleri,
Süt
meyve
mamulleri
Meyve
Süt
mamûleri
ve y a ş
Akas
peynir
peynir
97
Ertem
hububat.
Fab.
Peynir
Pertev
Soğuk
498
2.570
M^
Tansever
maddeleri,
peynir
tc:ı
V.
Ali R ı z a
Yalnız
75
Dağlaroğlu
Buzhane
Mehmet
Peynir
14.000
ve O n n i k
Küçük
M^
3.000
T a h t a k a l e S o ğ u k H a v a ve B u z
A.Ş.
Tııtsat
muhtelif.
235
Buzhaneciİik
ihracat
M^
DEPOLARI
Z a h a r y a A. F a y d a l ı
Güven
maddeleri
emtea
İthalât,
42.00
- Haliç -
gıda
,et v e b a l ı k ,
kuıu
meyve
Peynir
donmuş
dondur­
Balık,
yumurta,
süt
mamulleri.
Balık,
yumurta,
süt
mamulleri.
ma
Ticaret
DBIIİZ
A.Ş.
2.000
ton
donmuş
75
ton
dondur­
ma
Esnaf
Şeyh
Buzhanesi
Davut
Odesea
A.
H.
Oreopulos
Apikoğlu
3.000
M^
300
ton
Peynir,
m.eyve
250
M"
Peynir
ve k a ş e r
1.227
M^
Gıda
(100 t o n
maddeleri
Meyve, sütlü
mamuller
soğuk)
Takubal
Balıkçılık
1.700
ton
( d o n m u ş Balık
muhafa­
za)
ve
meyve
NAKLİYE
Deponun
İsmi
Antalya
Güzel
Şan
50
Nakliyat
Nakliyat
'Erciyes
Nakliyecilik
tun
A.
TEÇHİZATI
OLMAYAN
Bankası
C i n s i
Her
türlü ticarî
eşya
Her
türlü ticarî
eşya
eşya
105
Her
türlü ticarî
450
Her
türlü ticarî
eşya
760
Her
türlü ticarî
eşya
II — Bankalara
İs
M a l
2.500
Bursa
İzmir
ŞİRKETLERİ
Kapasite
ait
Depolar
DEPOLAR
Yapak,
9.263
tiftik,
naylon,
ipek
ipliği,
lâstikler
Vakıflar
Bankası
576
M'
Manifatura,
Selanik
Bankası
17.427
M'
ça
D s r i , tiftik, kıl g i b i i h r a ç m a l i a r ı
ile k â ğ ı t ,
elektrik
malzemesi,
kalay,
hırdavat,
yedek
iplik, k a r a b i b e r
par
gibi
ithâl
malları.
Osmanlı
Bankası
3.527
M"
Naylon
ipliği,
madde,
pamuk,
lâstik, yapak,
plâstik
tıbbî
müs­
tahzarat.
Ayvansaray
( Y a p ı ve
Kredi
Bankası)
Banko
1,200
di
Rorna
Tıbbî
100
dek
Pamuk
Bank
B.
olan
936
MEKANİZASYO?^
IvF
Ziraî
ilâç
fotoğraf
ye­
ilâç
kırtasiye
TEÇHİZATI
(Demirkapı)
Yapak,
16.160
ği,
ve Kıedi
Bankası
Dsnizcilik
Bankası
(Salıpazarı)
Nakliyat,
17.960
260.361
M"'
30.175
M-
Eminenö
(D.
Bankası)
61.988
Galata
( »
»
)
24.061
Camialtı
( »
»
)
27.302
( »
Etibank
»
)
(Haliç)
Denizcilik
Bankası
Denizcilik
Bankası
Ambarlama
Denizcilik
(Sarayburnu)
parkı
inşaat
ve
,ipek
ipli­
malzemeleri,
Makine
genel
ve
makine
16.857
M'^
uçuk,
boya
3.600
M"
Bakır,
k u r ş u n ve
1.650
M-
5.000
}VP
Montaj
5.525
M-
İthal
19.000
M-
Kömür
Kuruçeşme
olarak,
yar ımamûl
ve
kimyevî
ithâl
Kuruçeşme
yeri
Bankası
mul
104.234
naylon
it­
maddeleri.
Ambarlarda
9.756
Hasköy
tiftik,
lâstikler
hâl
kömür
ziraî
depolar
İş Bankası
Yapı
ve
parçaları.
malları
ma­
madeler.
aksamı,
ka­
maddeler.
çinko
malları
Ill — Resmi
A. T E Ç H İ Z A T I
Deponun
OLMAYAN
İsmi
Kızılay
Kapasite
depolan
Giresun Tarım Satış
leri
Birliği
İst.
Depolar
DEPOLAR
M a l
C i n s i
500
ton
Her
çeşit
emtea
600
ton
H e r 'çeşit
fındık
Kooperatif­
Şb.
ve
levazımat
B . M E K A N İ Z A S Y O N T E Ç H İ Z A T I OLAN DEPOLAR
Toprak
OFİS
Mahsulleri
DEPOLARI
Haydarpaşa
(T.M.O.)
49.500
tOD
Hububat,
sır
bakliyat,
pirinç v e
mı­
Kuruçeşme
(T.M.O.)
12.000
ton
Hububat,
sır
bakliyat,
pirinç v e
mı­
3.000
*-on
Hububat,
sır
bakliyat,
pirinç v e
mı­
15.000
ton
Her
2.000
ton
Her çeşi
Ambarı
5.000
ton
Her çeşi
temtea
Malzeme
1.250
ton
Her çeşi
temtea
5.000
ton
Kok, kok
tozu,
kok
briketi,
lin­
tozu,
kok
briketi,
lin­
tozu,
kok
briketi,
lin­
Hasköy
(T.M.O.)
Maltepe
(Kartal)
(T.M.O.)
Silivri
(T.M.O.)
Karayoları
Transit
Devlet
Kömür
çeşit
emtea
temtea
1 inci B ö l g e
Satış
ve
Ofisi
Tevzi
Depoları
yit
Kuruçeşme
12.400
ton
Kok, kok
yit
Yenikapı
19.000
ton
Kok, kok
yit
C. S O Ğ U K
Et
ve B a l ı k
HAVA
Kurumu
Zeytinburnu
DEPOLARI
3.000
ton
2.000
ton
donmuş
Et,
balık,
soğuk
ve,
peynir,
sebze, bira,
yağ,
süt,
mey-
yumurta,
muhafa­
za
5.927
40
Haydarpaşa
hacim
ton
buz
is­
tihsal
edilmek­
tedir.
1.448
ton
E t ve
peynir
donmuş
ve
soğuk
muhafaza
kapasite­
si vardır.
Eeşiktaş
2.000
ton
soğuk
3.000
Lon
muhafa- salça,
za
don-
Yağ,
pekmez,
krema,
yoğurt,
bulama,
kavur-
m a , lor, h e r ç e ş i t p e y n i r ,
muş mu-ve
hafaza
bal, reçel,
meyve sulan,
meyve,
balık,
et.
Beşiktaş
Atatürk
Orman
Çiftliği
Deposu
Karaağaç
Süt mamulleri
160
Kurumları
3.856
M=
Et, peynir
ve y u m u r t a .
telemo
bağırsak,
B İ B L t O G R A F Y A
1 — Modern Marketing Dynamics and m a n a g e m e n t
H a r r y Walker Hepner
2 — Outlines of Marketing
Hugh E. Agnew A.B.
Harold A. Conner
William H. Doremus
3 — Principles of Marketing
Theodors N. Beckman
H a r o l d H. Maynard
William R. Davidson
4 — The Handling and Marketing of fruit vegetables et grower
Syipper Level.
5 — Marketing
: Alexander
Surface
V. Alderson
6 — Pazarlama
: Mehmet Oluç
7 — Marketing and Advertising
Mc Graw-Hill
8 — Modern Marketing
Dynamics and management
9 — Marketing of Agricultural p r o d u c t s
Richard
10 — Türk Ticaret K a n u n u : Prof. Cevat Yücesoy
11 — Türk Ticaret K a n u n u : İsmail Doğanay
Download

DEPOCULUK MKKINDfl ETÜD ve İSTAN6ULDIKİ DEPOLAR