GASTROİNTESTİNAL SİSTEM
CERRAHİ ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ
Yrd.Doç.Dr.Fatih Taşkesen
Dicle Üniversitesi
Genel Cerrahi Anabilim Dalı
Gastrointestinal sistem olarak bilinen sindirim sistemi;




Çiğneme Yutma; yiyeceklerin daha küçük parçalara
ayrılması, nemlendirilmesi ve ağızdan yemek borusuna
gönderilmesi
Sindirim; büyük besin moleküllerinin sindirim kanalında
mekanik ve kimyasal olarak daha küçük partiküllere
ayrılması
Emilim; küçük besin moleküllerinin ince bağırsaklardan
kana ve lenf dolaşımına geçmesi
Boşaltım: sindirilmemiş ve emilmemiş maddelerin
vücuttan uzaklaştırılması
Sindirim Organları




Çiğneme, Sindirim, emilim ve boşaltım olaylarının
gerçekleştiği ağızdan anüse kadar olan bölüm.
Sindirim kanalı
Yardımcı-ilişkili yapılar
Her bir bölümü özel bir fonksiyona göre adapte
olmuştur.
Sindirim kanalını oluşturan yapılar









Ağız,
Farinks (yutak),
Özefagus(yemek borusu),
Mide,
İnce bağırsaklar,
Kalın bağırsaklar,
Rektum,
Anal kanal,
Anüs.
Sindirim kanalı ile ilişkili yapılar


Sindirim sisteminde sindirim kanalına dahil olmayan
ancak sindirim sistemi ile ilişkili yapılar da vardır.
Bunlar;
 Dişler,
 Dudaklar,
 Çeneler,
 Tükrük bezleri,
 Pankreas,
 Karaciğer,
 Safra kesesidir.
Sindirim kanalının yapısı
ve genel özellikleri



Sindirim kanalının bütün bölümleri aynı temel
doku tabakalarına sahiptir.
Tüp tarzındaki yapıların duvarı içten dışa doğru;
mukoza – submukoza - muskularis externa seroza şeklindedir. (Özefagusta seroza yoktur)
Karıştırmak ve ileriye doğru itmek iki önemli
fonksiyonudur
Ağız ve ağız boşluğu








Ağız besinlerin vücuda girdiği bölümdür.
Ağız yanaklar, dudaklar, dil, damak ve dişler tarafından
çevrelenmiştir.
Yanaklar ağzın yan duvarını oluşturur.
Dudaklar ve çeneler gıdaları çiğnenebilir pozisyonda tutarak
sindirime yardım eder.
Dil nemlendirilmiş ve çiğnenmiş gıdaların bir bolus (topak
halinde) olarak yutulmasına yardım etmek üzere farinkse
iletilmesine yardım eder.
Damak ağız boşluğunun tavanını oluşturur. Ön bölümü sert
arka bölümü yumuşaktır. Arka bölümdeki çıkıntı küçük dili
(uvula)’yı oluşturur.
Dişler maksilla ve mandibula kemiklerindeki oyuklara
yerleşmiştir. Süt dişi 20, daimi dişler 32 adettir.
Ayrıca dil tat tomurcukları ihtiva eder.
Tükrük bezleri

1.
2.
3.


Ağızda 3 çift geniş tükrük bezi bulunur.
Parotid; kulağın önünde ve altında
Submandibular; mandibulanın alt ucunun altında
Sublingual; ağız tabanında dilin altında
Bu bezler kimyasal sindirimi ağızda başlatırlar,
Tükrük salgısını yada salyayı oluştururlar, bütün
bezler içeriklerini ağız boşluğuna boşaltırlar.
Farinks ve özefagus
(Yutak ve yemek borusu)



Farinks: Ağızdan özefagusa kadar olan bölümdür.
Farinks gıda ve hava için ortak geçiş noktasıdır.
Özefagus (Esophagus):farinksten mideye besin
taşıyan 25 cm uzunluğunda tüp kanaldır.
Peristaltik Hareket:
 Ağızda
başlatılan çiğneme hareketi farinkste
peristalsis olarak isimlendirilen kasılma dalgası
oluşturur.
 Farinkste
oluşan peristaltik hareket gıdayı
özefagusa, oradan da mideye doğru iter.
 Peristaltik dalga tüm sindirim kanalı boyunca yayılır.
Özefagus




Yemek borusunun 2 ucundaki sfinkterler (büzük)
normalde kapalıdır ve kapak görevi de görür.
Üst sfinkter yutma işlevi sırasında açılır ve lokmanın
özofagus içine geçişini sağlar ve kapalı iken pasaja
hava geçişini engeller.
Alt özofagus sfinkteri (KÖS) sadece yemek borusu
içinden yiyecek ve içecek geçişi halinde açılır, midenin
hemen girişindedir. KÖS mide içeriğinin yemek
borusuna geri kaçmasını önlemede en önemi
mekanizmayı oluşturur.
Özefagus mukus olarak isimlendirilen sindirim salgısını
da üretir. Ancak üretilen mukus midedeki mukus gibi
aside karşı koruyucu değildir. Bu yüzden mide sıvısının
zararlı-hasar yapıcı etkisine daha duyarlıdır.


Özefagus ta emilim (yiyeceklerin absorbsiyonu) olmaz.
Yutulan lokma ,özefagusta meydana gelen itici
hareketler sonucu (solucan vari, yada deniz dalgaları
gibi) mideye doğru itilir. Özefagus un bu hareketleri
istemsiz kas hareketleridir ve normal olarak
hissedilmez.
Mide
Mide; içine giren yiyeceklerin kimyasal ve fiziksel olarak
parçalandığı 25-30 cm uzunluğunda J şeklinde bir organdır.
Yaklaşık 1-1,5 litrelik kapasiteye sahiptir. maksimum 4 litre
sıvı tutma kapasitesi vardır. Mide 4 bölümde incelenir;
1.Kardia
Özefagusa yakın olan bölüm
2.Fundus
Kardiyak bölgenin üzerinde , balona benzer bir yapıdır ve
geçici olarak yiyecekleri depolar. Bazen hava ile dolabilir.
3.Gövde-korpus
En geniş bölgedir
4.Antrum ve Pilorik bölge
İnce bağırsaklara yakın olan son bölümüdür.
Daralarak pilor kanalına dönüşür.







Midenin 4 major, birkaç da minör arteri olup, hepsi turunkus
çölyakustan çıkar.
Küçük kurvatur:
Sol gastrik arter  Çölyak Turunkus
Sağ gastrik arter  A.Gastroduedonalis
Büyük kurvatur:
Sağ gastroepiploik arter  A.Gastroduedonalis
Sol gastroepiploik arter  Splenik arter
A. Gastrica Breves: Ayrıca mide fundus ve proksimal korpusunu
besleyen ve direkt splenik arterden çıkar.
Venler arterlere parelel seyreder ve portal sisteme dökülür.
Parasempatik innervasyon vagus, sempatik invervasyon çölyak
pleksusdan olur.



Mide de salgı yapan salgılayan bir organdır.
Mide duvarında bulunan hücre ve bezler birçok
önemli salgılar üretir. Bunlar ;
 Sindirim enzimleri,
 Hormonlar,
 Hidroklorik asit,
 İntrensek faktör
Kendi çıkardığı asitten kendini korumak için
yapışkan, alkalin-bazik bir mukus da üretir.





Mide mukozasından sindirim sıvıları salgılanır.
İçinde yiyecek varsa her 20 saniyede bir mikst dalgalar meydana
gelerek mide içindeki sıvı-katı karışımı (kimüs) karıştırır.
Sonuçta krem kıvamında yarı sıvı bir materyal meydana
gelir.Meydana gelen karışım incebarsaklar tarafından emilim
oluşturacak seviyeye geldiyse ,azar azar miktarlarda, pilor kanalını
geçerek duodenuma geçer.
Sıvıların mideyi terk etmesi katılardan daha hızlıdır.Sıvının mideyi
boşaltması yaklaşık 20 dakikayı alır.Katı-sıvı karışımı materyalin
mideyi terk etmesi ise yaklaşık 1.5 saati bulur.
Proksimal mide sıvıların boşalmasını, antrum ise katı partiküllerin
boşalmasını kontrol eder. Mide boşalması nöral ve hormanal kontral
altındadır.
İnce bağırsaklar
Duodenum:
 İnce bağırsakların C şeklindeki başlangıç bölümüdür
 Yaklaşık 25 cm uzunluğundadır,
 pankreas ve safra kesesinden gelen enzimlerin kimus
ile karışımı sağlanarak sindirimin kalan bölümü
tamamlanır.
Jejenum:
 Yaklaşık 1 metre uzunluğundadır
 Pek çok kıvrım (plika) ve villus içerir
 Sindirim ve emilim görevleri vardır
Ileum:
 Yaklaşık 2 metredir
 Emilimin büyük bir bölümü gerçeleştirilir
 Peyer’s patchleri (lymphoid tissue) ihtiva eder.




İnce barsakların tümü SMA tarafından beslenirken,
duedonum çölyak arterden de dallar alır.
Venler ise arterleri takip eder ve aynı isimli venöz
yapılara dökülürler.
Jejunumun damarsal yapıları daha uzun, damar
arkları ise birkaç adettir. İleumda ise damarsal yapılar
daha kısa, ancak damar arkları çok sayıdadır.
Parasempatik innervasyon vaguslar, sempatik
innervasyon ise splanknik sinirler aracılığıyladır.
Villi-mikrovilli



İnce bağırsaklarda emilim yüzeyini artıran villi denen
çıkıntılar mevcuttur.
Bunlar
Villilerde ayrıca mikrovilli adı verilen ilave çıkıntılarda
vardır.






İnce bağırsaklarda emilim yüzeyini artıran villi denen çıkıntılar
mevcuttur.
İncebarsaklarda büyük miktarlarda besin ve sıvı emilmektedir.
Günlük olarak yaklaşık; birkaç kilogram karbonhidrat
(şeker,unlu yiyecekler vs.), 1 kg kadar yağ, 500 gram protein ve
20 litre su her gün incebarsaklardan emilmektedir.
Hemen hemen vücudun tüm besin ihtiyacı incebarsaklardan
emilim sayesinde karşılanır.
Besinlere özgü ince barsak kısımları mevcuttur. Örneğin; demir
(kan yapımı için esas madde) duodenumda, Vitamin B12
ileumdan emilir.Yine de emilimin esas olduğu yer jejunum (orta
bölüm) dur.
Kan damarları ince barsaklardan emilen besin maddelerini ilk
önce barsaktan karaciğere taşır.

Diğer bazı özellikleri;
 İnce Barsak Kriptleri : buradan enzim, hormon,
mukus salgılanır.
 Peyer Plakları : Lenf düğümleri ( barsaktan kan
akımına bakterilerin girişini önlerler)
 Brunner Bezleri : Mideden gelen mide asidinden
ince barsağı korumak için (ince barsağın ilk
kısmında bulunur) alkalin-bazik bir mukus salgılar.
Kalın bağırsaklar





Kolon-kalın barsak- sindirim sisteminin son organıdır.
Sindirilmiş maddelerin kalıntıları ve sindirilemeyen
maddelerden oluşan katı atıkların (dışkı-gaita-feçes)
kurutulmasından sorumludur.
Yaklaşık 1.5 metre boyundadır.
Kimus ince bağırsakları terkettiği zaman sindirim
tamamlanmış olur ve kimus kalın bağırsaklara geçer.
Kalın bağırsaklar sıvı halindeki kimustan su ve
tuzların kaldırılması-emilmesi işlevini görür
Kalınbağırsakların bölümleri






İnce barsakla birleştiği noktadan (ileoçekal bölge)
anüse kadar 6 alt bölgeye ayrılmıştır.
1.Çekum
2.Ascending (çıkan) kolon
3.Transvers kolon
4.Descending (inen) kolon
5.Sigmoid kolon
6.Rektum
 1.Anal kanal
 2.Anüs




Kalınbarsağın; transvers kolon proksimaline kadar olan
kısmı SMA( ileokolik, sağ kolik ve middle kolik arter),
kalan kısmı ise İAM (sol kolik, sigmoideal arter)
tarafından beslenir.
Rektumun 2/3 proksimal kısmı İAM’ın dalı olan
superior ve middle rektal arter, 1/3 distal kısmı ise
internal iliyak arterin dalı olan internal pudental arterin
dalı olan inferior rektal arter tarafından beslenir.
Venler ise arterleri takip eder ve aynı isimli venöz
yapılara dökülürler.
Rektumda damarsal yapılar nedeniyle porto-kaval
anastomoz mevcuttur.







Atık maddelerin kolon boyunca ileri itilmesi için
hareketleri çok önemlidir.
İleri itici hareketleri incebarsaktakinden daha yavaştır.
Saatlerden ziyade günler alır. Kolon hareketleri hareket
ve yiyeceklerle artar, uykuyla azalır. Kolonun Transit
zamanı yaklaşık olarak saatte 1 cm dir.
Bu hareketler refleks mekanizmalar ile çalışır
Duedonokolik refleks ileum içeriğini kalın bağırsaklara
iter,
Gastrokolik refleks mideye besin girdiğinde kolonda
kitle hareketini başlatır ve feçesi rektuma iter,
Rektuma feçesin gelişi defaksyon refleksini başlatır,
Defekasyon refleksi ile feçes anüsten dışarı atılır.
Kalın bağırsakların görevleri


Emilim;
 Suyun
kalan bölümleri, tuzlar ve vitaminlerin
bazısı kalın bağırsaklardan emilir.
Bakteriyel aktivite:
 Kalın bağırsaklarda Vit K ve B12 nin sentezinde
rol alan faydalı bakteriler vardır.
 Bu canlı veya ölü bakteriler kuru feçes ağırlığının
% 20-25 ini oluştururlar
 Bu bakteriler intestinal gazları da oluşturur.
Kalın bağırsakların görevleri




Feçes oluşumu;
Sindirim sisteminin son ürünü feçestir.
Günde yaklaşık 150 gr feçes vücuttan atılır (bunun
100 gr su, 50 gr ı katı maddedir)
Su ve bakteriler yanında feçes yağ, nitrojen, safra
pigmentleri, sindirilemeyen gıdalar (sellülöz gibi)
ihtiva eder.
Sindirim organı olarak Karaciğer




Karaciğer vücuttaki salgı yapan en büyük organdır.
Yaklaşık ağırlığı 1.5 kg’dır.
Vücudun ağırlığının yaklaşık % 2.5 unu oluşturur.
Abdominal boşluğun üst bölümündedir.
Sindirim organı olarak Karaciğer


Karaciğerin çok büyük bölümü periton ile (Glisson
kapsülü) örtülüdür.
Karaciğerin ligamanları:
 Falsiform ligaman: sol lobu medial ve lateral
segmentlere ayırır.
 Koroner ligaman: karaciğeri diyafragmaya asar
 Gastrohepatik ve hepatoduedonal ligamanlar; sol
triangular
ligamanların
devamıdır.
Hepatoduedonal ligaman içerisinde hepatik arter,
portal ven ve koledok bulunur. (Önemi: Pringle
manevrası !)




Karaciğer; arkada VCİ, önde safra kesesi fossası ile
sağ ve sol loblara ayrılır.
Sağ, orta ve sol hepatik venler karaciğerin venöz
kanın VCİ’a döker ve karaciğeri 4 sektöre ayırır( sağ
anterior - posterior, sol medial – lateral)
Segmenter sistemde karaciğerin venöz drenajı ve
kaudat lob dikkate alınır. Sağda dört (5,6,7,8), solda
3 (2,3,4) ve birde segment 1 (Kaudat lob) mevcuttur.
Kaudat lob; kan akımını portal triaddan direkt kendi
alır ve venöz kanı ise hepatik kanlardan bağımsız
direkt VCİ’a boşaltır.


Karaciğerin kanlanması Hepatik arter (%25) ve portal
ven (%75) ile olur.
Portal ven: Superior mezenterik ven ve splenik venin
birleşmesi ile oluşur. Bazen inferior mezenterik vende
portal venin bir birleşkesi olabilir.
Karaciğerin görevleri







Metabolik düzenleme;portal venden alınan amino
asit, karbonhidrat ve lipit düzeylerinin algılanıp
ayarlanması.
Fazla amino asitlerin üreye çevrilmesi,
Plazma proteinlerinin sentezi,
Vitamin ve minerallerin depolanması,
İlaçların, zehirlerini kimyasal maddelerin metabolize
edilmesi(detoksifikasyon),
Depo görevi; karbonhidrat, vitamin, yağ , amino asit,
Safra sentezi ve salgılanması
Safra kesesi




Karaciğerin yüzeyindeki çukurlukta yerleşmiş armut
şeklinde bir kesedir.
Sağ hepatik arterin bir dalı olan sistik arter tarafından
beslenir.
Venöz dolaşımı; direkt karaciğere drene olur.
Sistik Kanal aracılığıyla depoladığı safrayı ana safra
yollarına iletir.



Safra kesesi karaciğerden gelen safrayı sindirim için
gerekinceye kadar depolayıp, konsantre hale getirir.
Safra kesesinin kasılması kesedeki safrayı boşaltır.
Safra yağ sindirimi için gereklidir.
Sindirim organı olarak Pankreas

Retroperitoneal yerleşimli olup, mide arkasında, duedonum
ve dalak arasında transvers pozisyonda bulunur.

Yaklaşık 100 gram ağırlığında 15 cm boyunda dır.
Gastroduedonal
arterin
dalı
olan
superior
pankreatikoduedonal (ant-post) ve SMA dalı olan inferior
pankreatikoduedonal (ant-post) ile splenik arterin dalı olan
dorsal pankreatik arter tarafından beslenir.
Venler; arterlerle aynı adı taşıyarak; SMV, splenik ven ve
bazen İMV aracılığıyla portal vene taşırlar.
Pankreas ekzokrin salgısını Wirsung kanalı ile koledok
aracılığıyla (bazen direkt) duedonum 2.kıtaya boşaltır.




Bezen Santorini adlı aksesuar pankreas kanalıda bulunabilir.





Pankreas ekzokrin ve endokrin salgı hücrelerine
sahiptir.
Her gün yaklaşık 1.5 litre pankreas salgısı
duodenuma dökülür.
Pankreas sıvısı yaklaşık tüm yiyecek tiplerini
sindirmeye yarayan enzimlerden oluşan zengin bir
karışımdır. Bu enzimlerin bir kısmı aktif, bir kısmı
inaktif formdadır.
Pankreas sıvısı yüksek alkalen-kuvvetli bazikdir.
Mideden gelen kuvvetli asidik materyalin nötralize
olmasını sağlar.
Pankreas ta ayrıca çeşitli hormonlar üretilir. Bunlar
adacıklar şeklinde pankreas içinde yerleşmişlerdir.
(Langerhans Adacıkları).
Download

GASTROİNTESTİNAL SİSTEM CERRAHİ