Derleme | Review
Türk Aile Hek Derg 2010; 14(4): 183-187
doi:10.2399/tahd.10.183
www.turkailehekderg.org
Kronik idiyopatik bel a¤r›s›na yaklafl›m
Approach to chronic idiopathic back pain
‹pek Tany›ld›z›1, Vildan Mevsim2
Summary
Kronik idiyopatik bel a¤r›s› (K‹BA); en s›k 30-50 yafllar› aras›nda
görülür, insanlar›n %85’ini hayatlar›n›n bir döneminde etkiler, nedenleri aras›nda fiziksel, psikolojik ve toplumsal etkenler yer al›r,
en s›k karfl›lafl›lan fiziksel yetersizlik nedenidir. Bel a¤r›s›na yaklafl›m›n en önemli bölümü öykü ve sistemik fizik muayenedir. Ay›r›c›
tan›da k›rm›z› bayraklara mutlaka dikkat edilmelidir. K‹BA’n›n oluflumunda yafl, kad›n olmak, e¤itim düzeyi düflüklü¤ü, depresyon,
stres, ifl memnuniyetsizli¤i, egzersiz eksikli¤i önemli etkenlerdir.
Tedavide bu noktalar› da göz önünde bulundurmal›, ilaçlar›n yan›
s›ra biyopsikososyal ve multidisipliner yaklafl›mdan yararlanmal›d›r.
Biyopsikososyal modelde biliflsel davran›flç› ve problem çözücü tedavi stratejileri kullan›lmaktad›r. Duygusal stresi azaltarak a¤r› alg›s›n›n ve a¤r›ya olan cevab›n azalt›lmas›n› sa¤layarak kal›c› sonuç
alabilen biliflsel davran›flç› tedavi birinci basamak sa¤l›k kurulufllar›nda desteklenmelidir: Böylece kronik a¤r› ve k›s›tl›l›¤›n gelifliminin
önlenmesi sa¤lanabilir.
Chronic idiopathic back pain (CIBP) is most important cause of
physical insufficiency that can be seen mostly 30-50 age group. It
effects 85% of people any time of their lives and physiological,
psychological and social factors are the causes of CIBP. When
approaching back pain, the most important factors are the history
and physical examination of the patient. It is important to watch
out the red flags. Age, being female, low education status, depression, stress, dissatisfaction with job, lack of exercise are the important factors of CIBP. When planning the treatment, these factors
must be evaluated and biopsychosocial and multidisciplinary
approach must be used. In this approach; instead of biological factors, social, psychological and cultural factors are also studied.
Cognitive behavioral and problem solving therapy methods are
used in biopsychosocial approach. In summary, by lowering the
emotional stress on pain perception and lowering the replay to
pain and to get continuity of the treatment, cognitive behavioral
treatment can be used in the first step of the health care system.
This will help prevent chronic pain and restriction.
Anahtar sözcükler: Kronik idiyopatik bel a¤r›s›, biyopsikososyal
yaklafl›m, birinci basamak hizmetleri.
Key words: Chronic idiopathic back pain, biopsychosocial
approach, primary care.
el a¤r›s›, kürek kemi¤inden kalçaya uzanan bölgede yer alan, bacaklara yay›labilen a¤r›d›r:1,2 12 haftadan uzun sürdü¤ünde kronik bel a¤r›s› (KBA)
olarak adland›r›l›r.2,3
B
Spesifik patolojiler d›fl›nda görüntüleme yöntemleriyle nedeni tam olarak belirlenemeyen bel a¤r›s›, idiyopatik bel a¤r›s› olarak tan›mlan›r;2,3 ‘lumbago’, ‘bel incinmesi’, ‘mekanik a¤r›’ gibi adlarla da an›l›r.2,4,5
1)
2)
Derleme
Özet
Bel A¤r›s›n›n S›kl›¤› ve Görülme Yafl›
Bel a¤r›s›n›n yaflam boyu prevalans› %72.9’dur.6 Kronik idyopatik bel a¤r›s› (K‹BA)’n›n prevalans› ise %6.8%33.0 aras›nda de¤iflir.7 Bel a¤r›s› kad›n ve erkeklerde
eflit oranda, en s›k 30-50 yafllar› aras›nda görülür. 45 yafl
alt›ndaki kiflilerde ifl gücü kayb›n›n en önemli nedenidir.8
65 yafl ve üstü hastalarda bel a¤r›s› nedenleri aras›nda
Dokuz Eylül Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, ‹zmir
Dokuz Eylül Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Doç. Dr., ‹zmir
2010 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2010 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
183
kanser, bas›ya ba¤l› k›r›k, spinal stenoz ve aort anevrizmas› daha s›k görülür.4
Derleme
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›n›n
Nedenleri
K‹BA, bel a¤r›s›n›n en s›k görülen fleklidir;4,9 bel a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuranlar›n sadece %15’de patolojik
neden bulunur, %85’inde ise herhangi bir patolojiye
rastlanmaz.2 Bel a¤r›s› nedenleri; mekanik bel a¤r›s›
(%97), iç organlara ba¤l› nedenler (%2), spinal hastal›klard›r (%1). Mekanik bel a¤r›s› nedenleri aras›nda idiyopatik bel a¤r›s› %70 ile en büyük yeri kaplar. ‹diyopatik
bel a¤r›s›n›n spinal yap›lardan kaynaklanabilece¤i gösterilmifltir.4 Yine de nedenler tamamen anlafl›lamam›flt›r,
a¤r›n›n oluflumuna fiziksel, psikolojik, meslekî, toplumsal
pek çok etken katk›da bulunur.3,10 Her türlü anatomik,
demografik veya psikososyal faktöre ra¤men aç›klanamayan olgular da bulunmaktad›r.11
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›n›n
Sonuçlar›
K‹BA, üst solunum yolu enfeksiyonundan sonra hekime baflvurunun ikinci en önemli nedenidir.4,8 K‹BA olan
eriflkinlerin 6 ayl›k izleminde, %44.3’ünün bel a¤r›s› nedeniyle sa¤l›k kurulufluna baflvurduklar› saptanm›flt›r: Bu,
sa¤l›k kurulufllar›na yap›lan toplam baflvurular›n
%28.6’s›d›r.12 ABD’de 45 yafl ve alt›ndakilerde aktivite
k›s›tl›l›¤›n›n en s›k nedeni K‹BA’d›r.13 Spesifik olmayan
bel a¤r›s›n›n h›zla düzeldi¤ini gösteren çal›flmalar olmakla beraber,14 büyük hasta gruplar›n› kapsayan baz› çal›flmalarda prognozun daha kötü oldu¤u gösterilmifltir.15
Türkiye’de yap›lan maliyet de¤erlendirme çal›flmas›na
rastlanmamakla beraber yurt d›fl›nda yap›lan çal›flmalarda, K‹BA endüstrileflmifl ülkelerdeki en pahal› selim hastal›k ve fiziksel yetersizli¤in en s›k nedenidir.16,17 K‹BA’n›n sa¤l›k sistemine maliyeti çok büyüktür.8,11
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›na Yaklafl›m
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›n›n Tan› ve
Ay›r›c› Tan›s›
Bel a¤r›s›na yaklafl›mda en önemli olan tan› arac› iyi
bir öykü ve sistemik fizik muayenedir. Görüntüleme
yöntemleriyle baz› yap›sal de¤ifliklikler saptansa da bunlar›n bel a¤r›s›n›n nedenini oluflturdu¤unu net olarak
184
Tany›ld›z› ‹, Mevsim V | Kronik idiyopatik bel a¤r›s›na yaklafl›m
söylemek mümkün olmad›¤› gibi bu de¤ifliklikler bel a¤r›s› olmayanlarda da yayg›n olarak görülmektedir.11,18
Tan› ve ay›r›c› tan› için altta yatan sistemik hastal›k,
nörolojik hasar, a¤r›y› art›rabilecek sosyal, psikolojik
stres kayna¤› olup olmad›¤› araflt›r›lmal›d›r.
Nörolojik defisitle ilgili sorgulamada ay›r›c› tan›da
k›rm›z› bayraklara dikkat edilmelidir.
K›rm›z› bayraklar afla¤›daki gibidir;
a) Spinal osteomiyelit; damariçi ilaç kullan›m›, idrar yolu ya da deri enfeksiyonu, son üç ayd›r steroid kullan›m öyküsü oldu¤unda düflünülmelidir,
b) Spinal k›r›k ya da travma; steroid kullan›m›, yafll› hastada düflünülmelidir,
c) Disk f›t›klaflmas›; diz alt›na yay›lan bacak a¤r›s›, bacakta güçsüzlük, uyuflukluk, kesintili topallaman›n
varl›¤›nda düflünülmelidir,
d) Ankilozan spondilit; 40 yafl alt›nda, sabah bel tutuklu¤u varsa düflünülmelidir,
e) Kauda ekina sendromu; idrar kaç›rma, e¤er tarz›
anestezi, d›flk› kaç›rma oldu¤unda düflünülmelidir,
f) Kanser; deri kanseri d›fl›nda kanser varl›¤›, 5 kg’dan
fazla kilo kayb›, 50 yafl›n üstünde yatak istirahat› ile
a¤r›da de¤ifliklik olmamas› durumunda düflünülmelidir.
‹dyopatik bel a¤r›s› olanlarda fizik muayenede; belde
ve çevre yumuflak dokuda hassasiyet, a¤r›n›n bacaklara
yay›lmamas› önemli bulgulard›r. Bu hastalarda nörolojik
defisite rastlanmaz.
K›rm›z› bayrak ciddi durumlar› belirtmek için kullan›l›rken, durumu karmafl›k hale getirebilecek psikososyal
etkenler sar› bayrak, iflten kaynaklanabilecek ve yetersizli¤e neden olabilecek durumlar mavi bayrakla gösterilir.
‘Siyah bayrak’; kifli eski iflinde çal›flamayaca¤› halde, ifle
baflka bir pozisyonda dönebilmesi mümkünken çal›flma
sisteminin bu durumu sa¤lamamas›n› niteler.2
Bel a¤r›s› tan›s›nda görüntüleme yöntemleri nörolojik defisit saptand›¤›nda tercih edilir.
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›n› Etkileyen
Faktörler
K‹BA’n›n risk faktörleri aras›nda a¤›r yük kald›rmak
veya itmek, obezite, kötü yaflam koflullar›, düflük sosyoekonomik düzey, artan yafl, kad›n olmak, e¤itim seviyesinin düflüklü¤ü, depresyon, ifl memnuniyetsizli¤i, stresli
olaylar karfl›s›nda çaresizlik, egzersiz eksikli¤i yer almaktad›r.3,10,11,16,19,20 A¤r›n›n fliddetlenmesine yol açan önemli
nedenler ise yak›n›n› kaybetme, iflini kaybetme ve boflanmad›r.21 A¤r› ile iliflkili korku ve depresyon da k›s›tl›l›kta
art›fla neden olmaktad›r.10,22,23 Depresyon ve hareketsiz
kalma a¤r› efli¤ini ve tolerans düzeyini düflürmekte.16,24
hastalar›n tedaviye cevab›n› olumsuz etkilemektedir.25
Biyopsikososyal model alt› temel elemandan oluflur:
Duyusal (fiziksel duyu), duygusal (a¤r›n›n hayata etkisi),
biliflsel (a¤r› fark›ndal›¤›), davran›flsal (a¤r›ya karfl› tutum), fiziksel çevre (a¤r›dan kaç›nmaya neden olabilecek
d›fl etkenler), toplumsal çevre (bu a¤r›dan etkilenen herkes). Bu faktörler birbirleriyle etkileflim içindedir.34 Biyopsikososyal modelde biliflsel davran›flç› tedavi ve problem çözücü tedavi stratejileri kullan›l›r.
Kronik ‹diyopatik Bel A¤r›s›n›n Tedavisi
Biliflsel davran›flç› tedavi, 1980 bafllar›nda “hastalar›n
söyledi¤i ve yapt›¤› her fley davran›flt›r” düflüncesi ile ortaya ç›km›flt›r. A¤r›n›n alg›lanmas›nda geçmifl a¤r› deneyimleri önem kazan›r. Kronik a¤r›n›n baflar›l› tedavisi
için hastan›n a¤r›s›n› tan›mlamas›, günlük yaflam içinde
do¤ru aktiviteyi yapabilmesi ve medikal kaynaklar› do¤ru
kullanmas› gerekir.25 Biliflsel davran›flç› tedavide hedef;
kiflilere kendi kendini de¤erlendirme ve kendini ifade et-
Derleme
Birinci basamak sa¤l›k hizmetlerinde hastalara ço¤unlukla ilaç verildi¤i (analjezik, steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar, kas gevfleticiler, steroidler, antidepresanlar),26 egzersizin ise, tedavinin bir parças›3,27,28,29 olarak dahi önerilmedi¤i gözlenmifltir.26 K‹BA tedavisinde
biyopsikososyal ve multidisipliner yaklafl›m da kullan›lmaktad›r.16,25,30-32
me ve iletiflim becerisi kazand›rmak, gevfleme egzersizle-
Biyopsikososyal Yaklafl›m
Biyomedikal model; a¤r›n›n biyolojik ya da medikal
bilgilerle aç›klanabilece¤ini, her zaman biyolojik bir nedenden kaynakland›¤›n›, ruhsal, duygusal problemlerin
ise kronik a¤r›n›n bir sonucu oldu¤unu, a¤r›n›n gerçek
tedavisinin ancak medikal yaklafl›mla mümkün olaca¤›n›.33 savunur. Fakat a¤r›n›n yap›s› araflt›r›ld›¤›nda, sadece
biyolojik süreçlerin a¤r›y› aç›klamaya yetmedi¤i görülür;
psikolojik ve toplumsal etkenler de a¤r›n›n ortaya ç›kmas›nda rol oynar. Psikolojik terimi; a¤r›n›n ruhsal, duygusal ve davran›flsal yönüne, sosyal terimi ise di¤er insanlarla olan etkileflime iflaret eder.34 A¤r› ve yaralanmaya karfl›
duyulan korku a¤r›n›n kendisinden daha fazla fonksiyonel k›s›tl›l›k yarat›r.16,23,35 A¤r›ya ba¤l› korkunun azalt›lmas›na ve a¤r›dan kaç›nmaya yönelik teknikler idyopatik
kronik a¤r› tedavisinin önemli bir parças›d›r.23,36 Hastalar,
a¤r›y› bölgesel olarak tedavi etmek yerine, a¤r›y› daha
do¤al alg›lamay›, daha az kaç›nmay›, anksiyete ve korkuyu azaltan tedavilerden yararlan›rlar.37 Böylece biyomedikal yaklafl›m›n avantajlar›n› kaybetmeden psikososyal
nedenler de de¤erlendirilebilir.34
Biyopsikososyal model; insan iflleyiflini, hastal›k ve rahats›zl›k ba¤lam›nda anlamada biyolojik, psikolojik ve
sosyal faktörlerin belirgin rol oynad›¤› gösteren genel bir
yaklafl›md›r. Ayr›ca bilinç ve vücudun beraber de¤erlendirildi¤i modern bir kavramd›r.38 Kiflinin biyolojik faktörleri yan›nda, sosyal, psikolojik ve kültürel yönlerinin
de araflt›r›lmas›n› öngörür.33
ri ö¤retmek, davran›fl yönetimi, problem çözme becerisi,
a¤r›ya karfl› olan duyusal tepkilerin de¤erlendirilmesini
ö¤retmek, böylece hastal›ks›z dönemi korumak amaçlan›r.25 Biliflsel davran›flç› tedavi modelinde korkuya ba¤l›
kaç›nma fiekil 1’deki gibi özetlenebilir.16
Kullanmama
depresyonu k›s›tl›l›k
Hasarlanma
‹yileflme
Yaralanmadan
sak›nma
A¤r›
Rahatlama
Tekrar yaralanma
korkusu
Olay›
felaketlefltirme
Korku yok
fiekil 1. A¤r›ya ba¤l› korkunun biliflsel davran›flç› tedavi modeli.16
A¤r› ile ilgili inan›fllar ve a¤r› ile bafla ç›kma stratejileri üzerine yap›lan çal›flmalar; çaresizli¤in azalt›lmas›n›n
a¤r› kontrolünü sa¤lad›¤›n› göstermektedir. A¤r›n›n hastal›k olarak alg›lanmas›n›n azalmas›yla, fiziksel k›s›tl›l›k,
depresyon, umutsuzluk ve hekim baflvurular› azalmakta-
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 4 | 2010
185
d›r.25 Ancak tüm hastalar, bu tedaviden ayn› yarar› görmemektedirler. A¤r›lar›n› olumsuz olarak alg›layan, az
kontrol edilebilir olarak gören, huzursuz, olumsuz hayat
olaylar› ile çok karfl›laflm›fl olanlar, tedaviden di¤er hastalar kadar yararlanamazlar. A¤r›n›n kontrol edilebilir oldu¤unu düflünen, a¤r›ya ba¤l› daha az depresyon ve anksiyete gelifltiren kiflilerde tedavi daha etkilidir.25
Sonuç olarak; multidisipliner tedavinin uzun dönemde k›s›tl›l›¤› ve ifl kayb›n› önledi¤i25,29 a¤r›da, medikal tedavi ihtiyac›nda, depresyonda azalma sa¤lad›¤›, ifllevselli¤i artt›rd›¤› ve maliyeti azaltt›¤› gösterilmifltir.25,31 Multidisipliner yaklafl›m›n en fazla yarar› kronik bel a¤r›s› tedavisinde ortaya konmufltur.9
Biyopsikososyal modeldeki di¤er bir yöntem de prob-
Kaynaklar
lem çözme tedavisidir. Problem çözümü; probleme yönelim, problemin tan›mlanmas› ve formülasyonu, alternatiflerin belirlenmesi, karar verilmesi ve karar›n uygu-
1.
2.
lanmas› basamaklar›ndan oluflur.29
Derleme
Van Tulder M, Malmivaara A, Esmail R, Koes B. Exercise therapy for low
back pain. Spine 2000; 25: 2784-96.
Weiner SS, Nordin M. Prevention and management of chronic back pain.
Best Prac Res Clin Rheumatol 2010; 24: 267-79.
Sonuç olarak; biyopsikososyal model alttaki psikososyal faktörleri de¤erlendirir, bu faktörleri biyolojik yönü-
3.
4.
nün yan› s›ra biliflsel davran›flç› tedavi yaklafl›m›na göre
tedavi eder, hastay› kendi hastal›¤›n› yönetmesi için des-
5.
nik a¤r› ve k›s›tl›l›¤›n geliflimini önlemede etkili olabilmektedir.37 Biliflsel davran›flç› tedavi yan›nda egzersizin
de standart tedaviye eklenmesi k›s›tl›l›¤› azaltmakta-
Abraham I, Killackey B. Lack of evidence based research for low back
pain. Arch Intern Med 2002; 162: 1442-4.
6.
vab›n azalt›lmas›n› sa¤lar. Biliflsel davran›flç› tedavinin birinci basamak sa¤l›k kurulufllar›nda desteklenmesi, kro-
Deyo R, Weinstein J. Primary care, low back pain. N Engl J Med 2001;
344: 363-70.
2
tekler; duygusal stresin, a¤r› alg›s›n›n ve a¤r›ya olan ce-
Van Tulder M, Koes B. Low back pain. Am Fam Physician 2002; 65:9259.
Dündar P, Özyurt B, Özmen D. Manisa’da k›rsal bir bölgede kad›nlarda
bel a¤r›s› s›kl›¤›; ev iflleri ve di¤er faktörlerle iliflkisi. A¤r› 2006; 18: 51-6.
7.
Loney P, Stratford P. The prevalence of low back pain in adults: a
methodological review of the literature. Phys Ther 1999; 79: 384-96.
8.
Andersson G. Epidemiological features of chronic low back pain. Lancet
1999; 354: 581-5.
9.
Kool J, Oesch P, Bachmann S, Knuesel O ve ark. Increasing days at work
using function-centered rehabilitation in nonacute nonspecific low back
30,38
d›r.
pain: a randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil 2005; 86: 85764.
Multidisipliner Yaklafl›m
10. Descarreaux M, Normand M, Laurencelle L, Dugas C. Evaluation of a
Psikososyal faktörler, tek bafl›na uygulanan medikal
Ther 2002; 25: 497-503.
tedavinin baflar›s›n› azaltabilir; multidisipliner yaklafl›m
11. Giesecke T, Gracely R, Grant M ve ark. Evidence of augmented central
bu nedenle gelifltirilmifltir.9 Bu program›n amac›; bel a¤-
pain processing in idiopathic chronic low back pain. Arthritis Rheumatol
r›s› ile ilgili bilgilendirme, kiflisel bak›m› ö¤retme, korku
ve endifleyi azaltma, kiflilere kendi bel a¤r›s› ile bafla ç›kabilmeyi ö¤retme ve ifllevselli¤i art›rmakt›r. Bunu yaparken hastalar›n fiziksel ve iflle ilgili durumlar›n› yeniden
düzenlenmesi sa¤lan›r.
2004; 50: 613-23.
12. Walker B, Muller R, Grant WD. Low back pain in Australian adults.
Health provider utilization and care seeking. J Manipulative Physiol Ther
2004; 27: 327-35.
13. Kent P, Keating J. The epidemiology of low back pain in primary care.
Chiropr Osteopat 2005; 13: 13.
14. Coste J, Delecoeuillerie G, Cohen de Lara A ve ark. Clinical course and
Multidisipliner a¤r› yönetimi; fizyoterapi, geri dönüflüm terapisi, masaj, ilaç tedavisi, meslek terapisi, egzersiz
fizyolojisini içerir. Hareket terapileri de kullan›labilir.39
Multidisipliner yaklafl›m; biliflsel davran›flç› stres e¤i40
timi, gevflemenin ö¤retilmesi, bel okullar› ve fiziksel egzersiz programlar›ndan oluflur.41 Biliflsel davran›flç› stres
186
specific home exercise program for low back pain. J Manipulative Physiol
prognostic factors in acute low back pain: an inception cohort study in
primary care practice. BMJ 1994; 308: 577-80
15. Croft P, Macfarlane G, Papageorgiou A ve ark. Outcome of low back pain
in general practice: a prospective study. BMJ 1998; 316: 1356-9.
16. Pincus T, Vlaeyen J, Kendall N ve ark. Cognitive-behavioral therapy and
psychosocial factors in low back pain. Spine 2002; 27: 133-8.
17. Hoy D, March L, Brooks P ve ark. Measuring the global burden of low
back pain. Best Pract Res Clin Rheumatol 2010; 24: 155-65.
e¤itimi ve gevfleme tekniklerinde herhangi bir araç kulla-
18. Kovacs F, Fernández C, Cordero A, Muriel A. Non specific low back pain
n›lmamakta,39 gerekirse medikal tedavi düzenlenmekte, ifl
in primary care in the Spanish national health service: a prospective study
ergonomisi de anlat›lmaktad›r.
Service Res 2006; 6: 57.
Tany›ld›z› ‹, Mevsim V | Kronik idiyopatik bel a¤r›s›na yaklafl›m
on clinical outcomes and determinants of management. BMC Health
19. Frymoyer J, Rosen J, Clements J, Pope M. Psychologic factors in low
back pain disability. Clin Orthop 1985; 195: 178-84.
30. Linton SJ, Boersma K, Jansson M, Svärd L, Botvalde M. The effects of
cognitive-behavioral and physical therapy preventive interventions on
20. Atlas S, Chang Y, Kammann E ve ark. Long-term disability and return to
work among patients who have a herniated lumbar disc: the effect of dis-
pain-related sick leave. Clin J Pain 2005; 21: 109-19.
31. Guzmán J, Esmail R, Karjalainen K, Malmivaara A, Irvin E, Bombardier
C. Multidisciplinary bio-psycho-social rehabilitation for chronic low-
ability compensation. J Bone Joint Surg Am 2000; 82: 4-15.
21. Lampe A, Söllner W, Krismer M ve ark. The impact of stressful life
events on exacerbation of chronic low back pain. J Psychosom Res 1998; 44:
back pain. Cochrane Database Syst Rev 2007; 18; CD000963.
32. Van der Windt D, Hay E, Jellema P, Main C. Psychosocial interventions
for low back pain in primary care: lessons learned from recent trials. Spine
555-63.
22. Geisser E, Haig A, Theisen M. Activity avoidance and function in persons
with chronic back pain. J Occup Rehabil 2000; 10: 215-27.
23. Main CJ, Foster N, Buchbinder R. How important are back pain beliefs
and expectations for satisfactory recovery from back pain? Best Pract Res
Clin Rheumatol 2010; 24: 205-17.
(Phila Pa 1976) 2008; 33: 81-9.
33. Engel GL. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Scince 1977; 196: 129-36.
34. Hanson R. Coping with chronic pain: a guide to patient self management.
Biopsychosocial model of pain; 29-31. http://www.longbeach.med.va.gov/
Our_Services/Patient_Care/cpmpbook/cpmp-3.html adresinden 28/8/2010
24. Hayden J, Van Tulder M, Malmivaara A, Koes B. Meta-analysis: exercise
therapy for nonspecific low back pain. Annals of Int Med 2005; 142: 765-
program to prevent low back injuries. N Engl J Med 1997; 337: 322-8.
25. Mccracen L, Turk D. Behavioral and cognitive-behavioral treatment for
chronic pain. Spine 2002; 27: 2564-73.
36. Asmundson G, Norton G, Allerdings M. Fear and avoidance in dysfunctional chronic back pain patients. Pain 1997; 69: 231-6.
26. Somerville S, Hay E, Lewis M, ve ark. Content and outcome of usual pri-
37. Von Korff M, Moore J, Lorig K, ve ark. A randomized trial of a lay per-
mary care for back pain: a systematic review. Br J Gen Pract 2008; 58: 790-
son-led self-management group intervention for back pain patients in pri-
7, i-vi.
mary care. Spine (Phila Pa 1976) 1998; 23: 2608-15.
27. Van Middelkoop M, Rubinstein SM, Verhagen AP, Ostelo RW, Koes
BW, van Tulder MW. Exercise therapy for chronic nonspecific low-back
pain. Best Pract Res Clin Rheumatol 2010; 24: 193-204.
Derleme
75.
tarihinde eriflilmifltir.
35. Daltroy L, Iiversen M, Llarson M, ve ark. A controlled trial of an educational
38. Ostelo R, Van Tulder M, Vlaeyen J, Linton S ve ark. Behavioral treatment
for chronic low back pain. Cochrane data base Syst Review 2007; 4:1-27.
39. Guzman J, Esmail R, Karjalainen K, ve ark. Multidisciplinary rehabilitation
28. Koes B,Van Tulder M, Ostelo R, Burton K. Clinical guidelines for the
management of low back pain in primary care: an international comparison. Spine 2001; 26: 2504-13.
for chronic low back pain: systematic review. BMJ 2001; 322: 1511-6.
40. Shaughnessy M, Caulfield B. A pilot study to investigate the effect of lumbar stabilization exercise training on functional ability and quality of life
29. van den Hount J, Vlaeyen J, Heuts P, Zijlema JH, Wijnen JA. Secondary
in patients with chronic low back pain. Int J Rehabil Res 2004; 27: 297-301.
prevention of work-related disability in nonspecific low back pain: does
41. Kaapa E, Frantsi K, Sarna S, Malmivaara A. Multidisciplinary group reha-
problem solving therapy help? A randomized clinical trial. Clin J Pain
bilitation versus individual physiotherapy for chronic nonspecific low
2003; 19: 87-96.
back pain. Spine (Phila Pa 1976) 2006; 31: 371-6.
Gelifl tarihi: 02.09.2010
Kabul tarihi: 12.12.2010
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Doç. Dr. Vildan Mevsim
Dokuz Eylül Üniversitesi T›p Fakültesi
Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
Balçova 35340 ‹zmir
Tel: 0232 412 49 51
e-posta: [email protected]
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 4 | 2010
187
Download

000 DRL bel agrisi - Türkiye Aile Hekimliği Dergisi