ÖĞR. GÖR. ÖZLEM KARATANA
ACİL BAKIM II
Belirti ve Bulgular
 Semptom (belirti); hastanın söylediği
 Bulgu; paramediğin bulduğudur.
TANIYA GÖTÜRÜCÜ
(DİAGNOSTİK) BULGULAR
 NABIZ
 SOLUNUM
 KAN BASINCI
 VÜCUT ISISI
 DERİ RENGİ; solukluk-sarılık-kırmızı-siyanoz?
 KAPİLLER DOLUM; tırnak üstü
PUPİLLA BÜYÜKLÜĞÜ- IŞIK
REFLEKSİ;
 Beyin fonksiyonlarında bir sorun olduğunu pupillerden
(gözbebeklerinden) anlayabiliriz
 PEARRL kısaltması kullanılarak soruna daha sistematik
ulaşılabilir.
P E® pupils equal - gözbebekleri eşit
A R® and round - ve yuvarlak
R L® reactive to light - ışığa reaksiyon var
 Kısaltmadaki maddeler normalde olması gerekenlerdir.
Gözbebeği yuvarlağının milimetrik ölçümü sonucu
daralması veya aşırı büyümesi, eşitsizliği veya ışığa tepki
vermemesi( ışık tutulduğunda daralmaması, karanlıkta
genişlememesi) bir sorun olduğunun göstergesidir.
Pupil Konstriksiyonu ve
Dilatasyonu
KAFA TRAVMASI YA DA FELÇ
UYUŞTURUCU KULLANIMI YA DA
MSS HASTALIĞI
DİNLENME YA DA ŞUUR KAYBI
BİLİNÇ DURUMU
 BİLİNÇ ; Bireyin kendisinin ve çevresinin farkında





olma durumudur.
Hastaya sözel, dokunarak veya ağrılı uyaran verilerek
bilinç düzeyi anlaşılabilir. AVPU, bilinç düzeyini
belirlemek üzere kullanılan bir kısaltmadır.
A ® Alert - uyanık - bilinçli
V ® Verbal stimuli - sözel uyarıya yanıt var
P ® Painful stimuli - ağrılı uyarana yanıt var
U ® Unresponsive - bilinci kapalı - uyarılara yanıt
vermiyor
Bilinç Düzeyleri;
1-Bilinçli olma : Uyanık ve farkında olma
2-Konfüzyon:Hasta uyanık olmasına rağmen, hem kendisinden
hem de çevresinden haberdar değildir. Şaşkınlık hali vardır.
3-Letarji :Hasta normal uykuda gibidir. Sesli uyaranlarla
uyandırılır, uyaran kesilince tekrar uykuya dalar. Uykulu hal ve
farkında olma.
4-Stupor : Tekrarlayan ağrılı uyaranlarla uyanma ve farkında olma
durumu baskılanmış.Tümüyle bilinçsiz görünümdedir.Tam
koopere değildir
5-Vejetatif (bitkisel) : Uyanık fakat farkında değil. Komadaki bir
hastanın bilinçte düzelme olmadan uzun süre bazen yıllarca
yaşamasıdır.
6-Koma: Hem uyanık değil hem de farkında değil
HAREKET EDEBİLME
 Şuuru açık bir insanın istemli hareketleri
yapamamasına paralizi (felç) denir.
 Vücudun bir tarafında olan paralizi (hemipleji)
beyinde kanama veya pıhtılaşma sonucu olabilir.
• Kollar normalken bacakları hareket ettirememek,
boyundan daha aşağı seviyede medulla spinalis
yaralanmasını gösterir.
DİAGNOSTİK BULGULARIN
KULLANILMASI:
 Uygun tedaviye başlamak için diagnostik
bulguların tam değerlendirilmesi gerekir.
 Diagnostik bulgular her 10-15/ dk bir
değerlendirilmelidir.
 Bu hastaların iyiye veya kötüye gittiği hakkında
bizlere bilgi verir.
 Gözlemlerin yapıldığı saat ile birlikte kayıt
edilmesi çok önemlidir.!!!!!!
DEĞERLENDİRME VE
TEDAVİDE ÖNCELİKLER
 İLK DEĞERLENDİRME
 OLAY YERİNE VARIŞ
Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri (AABT) veya Acil
Tıbbi Teknisyen (ATT) olay yerine vardığında, öncelikle
çevreyi tehlike açısından araştırmalıdır. Aksi halde,
çevreyi yeterince değerlendirmeme sonucunda hem
yardım yapacak kişi yaralanmakta hem de yardım
başarısızlıkla sonuçlanmaktadır. Kazazedeye ulaşmaya
çalışırken dikkatsizlik sonucu yaralanmanın
anlamı fazladan bir kazazede demektir.
ÖLÜ KAHRAMANLAR HAYAT KURTARAMAZ.
YARALI KAHRAMANLAR İSE SADECE SORUN
OLUŞTURURLAR.
O NEDENLE, OLAY YERİNE GİRMEDEN ÖNCE
OLASI TEHLİKELERİ ARAŞTIRIN.
KAZA YERİNİN ÖZELLİKLERİ





* Gaz (buharından oluşmuş) bulut
* Tehlikeli kimyasal madde tabelası veya kaplar
* Kimyasal madde levhaları olan araçlar
* Sıvı veya toz kimyasal madde yayıntısı
* Rüzgarın yönü, su, arazi ve kötü hava gibi tehlikeler
Elektrik kabloları vb. tehlikeler
 * Yanıcı maddeler
 * Kazazedenin tepesinde bulunan stabil olmayan
malzemeler(örneğin: yıkık tavan vb. gibi)
 * Olay yerini görmeyi engelleyen unsurlar
 * Birbirine girmiş araçların tipleri ve sayıları
 * Yaralıların ortalama sayısı
İLK MUAYENE
 Kritik ve birçok sistemin etkilendiği yaralanmalarda
(multisistem travma), yaşamsal tehlike oluşturan
durumların acilen tanınması ve tedavi edilmesi önceliklidir.
 Travmalı hastaların % 90 dan fazlasının yaraları hafiftir. Bu
tip hastalarda ilk ve ikinci muayeneyi yapmak için vakit
vardır. Ancak kritik durumdaki yaralılarda sadece ilk
muayene için yeterli vakit vardır. Bu hastalarda hedef, bir
an önce sorunu saptamak, resüstasyonu başlatmak ve
hastaneye ulaştırmaktır.
 Bunun nedeni, sadece hastanın hastane bakımına duyduğu
gereksinim değildir; en basit anlatımla, acil bakımın
hemen yapılması, etkili yapılması ve hastaneye götürürken
ambulansta bu acil bakımın devam ettirilmesidir.
İLK MUAYENEDE 5 ADIM
 A - Airway management and cervical spine control (soluk




yolunun ve boyun omurlarının kontrol edilmesi)
B - Breathing (solunum - soluk alıp verme eyleminin
kontrol edilmesi)
C - Circulation and bleeding ( dolaşımın durumunun ve
kanamanın olup olmadığının kontrol edilmesi)
D - Disability ( hastanın yetersizliklerinin
belirlenmesi)
E - Expose and protect from the enviroment (hastanın
maruz kaldığı çevresel tehlikelerin farkına varılması
ve hastanın korunması)
İlk muayene hayati tehlike oluşturan durumları tespit
etmenizi, ikinci muayene ise vücudun diğer
bölümlerindeki yaralanmaları veya ilk anda göze
görünmeyen yaralanmaları saptamayı sağlar.
İKİNCİ MUAYENE
 Baştan ayağa muayene olarak da adlandırılan ikinci
muayenede amaç ilk muayenede fark edilemeyen
sorunları saptamaktır.
 Kritik durumdaki travma hastası ilk muayene
sonrası mümkün olduğunca kısa sürede
hastaneye götürülmeli (gerekli acil bakım
sağlandıktan sonra ! ), alanda ikinci muayene ile
vakit kaybedilmemeli. Vakit olursa ambulansta
ikinci muayene yapılabilir. Oksijen tedavisi ilk
muayenede hastanın gereksinimine göre yüksek
yoğunlukta olacak şekilde başlanılmalıdır.
BAŞ
 Başta saçlı deri ile kemik yapı, yüzde kemik yapı ve
cilt önce gözle sonra elle muayene edilerek sıyrık,
kesik, morluk, kemik asimetrisi, kanama, yüz
kemiklerinde hasar, ağızda, burunda, kulaklarda,
gözlerde herhangi bir sorun var mı araştırılır.
 Burundan ve kulaktan kanama varsa, beyin omurilik
sıvısı (BOS) sızıntısı da var mı araştırılmalıdır. BOS
sızıntısı genellikle kafatası travmalarında görülür,
şeffaf bir sıvı akar, kanın rengi de daha açıktır. Kafa
travması olan hastalarda kulak arkasında Battle
sign’s, göz çevresinde de raccoon eyes denilen
morluklar olabilir. Gözler eşitlik, büyüklük, ışığa tepki
yönünden muayene edilir. Ağız içi yara bere, yabancı
cisim, takma dişler ve nefes kokusu (aseton kokusu
hiperglisemi, alkol kokusu alkol koması, petrol
ürünleri zehirlenme tanısına yardımcı olur) yönünden
değerlendirilir.
BOYUN
 Önce gözle morluk, sıyrık, kesik, trakea hattında
sapma, boyun venlerinde şişkinlik, elle ile servikal
omurlarda hassasiyet, deformite var mı araştırılır.
Boyun omurlarında hassasiyet varsa boyun
mutlaka boyunluk veya benzeri malzeme ile
hareketsiz tutulmaya çalışılır. Trakea normal
hattından ayrılmışsa bu tansiyon pnömotoraksın
belirtisidir. Boyun venleri şişkin ise bu kalp
yetmezliği, akciğer ödemi belirtisidir
GÖĞÜS
 Göğüs gözle, elle ve steteskop ile muayene edilir.
Gözle yara bere, göğüs hareketlerinde eşitsizlik,
görünür anomali; elle sternum, kaburga kemikleri
dokunarak kırık; steteskop ile her iki akciğer üstorta - alt loblarda solunum sesleri yönünden
araştırılır.
KARIN
 Gözle morluk, sıyrık, kesik, ameliyat izi, araştırılır. Göbek
merkez olacak şekilde karın dört kadrana bölünür ve her
kadran el ile ağrı, sertlik, kitle, hassasiyet yönünden
muayene edilir. Eller soğuk olmamalıdır. Eli karna sert
bastırıp aniden çekmek çok tehlikelidir, peritonit gelişmiş
hastalarda ani ağrıya, dolayısıyla ağrı şokuna neden olup
hastanın durumunun daha kötüleşmesine yol açabilir.
Bastırıp aniden çekme sonucu ağrı oluşmasına REBOUND
denilmektedir ve hastane öncesinde ASLA muayene
yöntemi olarak kullanılmaz! Alanda gürültü nedeniyle iyi
duyulamayacağından ve vakit kaybı nedeni olacağından
hastane öncesi barsak seslerinin dinlenilmesi
önerilmemektedir.
PELVİS
 Kırık açısından değerlendirilmelidir. İki el ile kalça
kemiğine önce yanlardan sonra üstten, ayrıca tek el
ile simfisiz pubis üzerinden bastırılır. Ağrı,
krepitus (çıtırtı hissi) ve deformite araştırılır.
Çünkü, kalça kemiğindeki kırıklar aşırı iç
kanamalara ya da iç organlarda ciddi
yaralanmalara neden olabilirler.
EKSTREMİTELER
 Öncelikle tüm muayenede olduğu gibi gözle kollarda ve
bacaklarda yara-bere, şekil bozukluğu var mı araştırılır. Üst
ekstremitelerin elle muayenesi klavikula(köprücük) kemiği
ile başlar, parmak uçları ile biter. Kas ve kemik yapı tüm
ekstremitelerde dikkatle incelenir. Aynı şekilde, kalça
kemiğinden başlayan alt ekstremiteler incelenir. Hem kol
hem de bacak dolaşım ve nörolojik sistem yönünden
muayene edilir. Dolaşım için tüm periferik nabızlara ve
kapiller geri doluma bakılır. Nörolojik muayenede,
dokunarak duyular; hastadan kollarını ve ayaklarını havaya
kaldırması istenerek hareket muayenesi; ellerinizi
tutmasını sonra sıkmasını isteyerek ellerdeki güçler,
ellerinizi hastanın ayakları altına dayayarak ileri itmesini
isteyerek ayaklardaki güçler saptanabilir.
NÖROLOJİK MUAYENE
 İkinci muayenedeki nörolojik muayeneye göre
daha detaylı olmalıdır. Onun için Glasgow Koma
Skalası (GKS; Erişkin, Çocuk) değerlendirilir.
GKS ‘ de pupiller, motor ve duyusal fonksiyonlar
değerlendirilebilir.
PUPİLLER RESPONSE
 Gözbebekleri PEARRL kısaltmasına göre
değerlendirilir. PEARRL, gözbebeklerinin
büyüklüğünün, eşitliğinin ve ışığa tepkisinin
ölçümü için kullanılmaktadır. Önemli nokta:
toplumda önemli oranda gözbebekleri büyüklüğü
farklı olan insanlar var. Ancak ışığa verilen tepki
aynıdır. Işık tutulduğunda gözbebekleri farklı
sürelerde tepki veriyorsa bu eşitsizlik olarak
değerlendirilir. Eşit olmayan pupiller kafaiçi
basıncının arttığının veya üçüncü kafa sinirine bası
olduğunun belirtisi olabilir.
Fiziksel muayene sonrası hastaya gereksindiği acil bakım
verilir ve en kısa zamanda ambulansa taşınarak
hastaneye götürülür. Hastaya muayene esnasında ve
nakil esnasında rahat edeceği pozisyon verilebilir.
Ancak, omurgalarda zedelenme olasılığında veya
varlığında sırt üstü sırt tahtasında yatmalıdır. Komada
ise, kusma olasılığı göz önünde bulundurularak yan
yatırılır(omurgada sorun varsa, sırt üstü yatırılıp soluk
yolu açıklığı sağlandıktan sonra gerektiğinde aspire
edebilmek için aspirasyona hazırlıklı olunur).
BAŞTAN AYAĞA DEĞERLENDİRME
Tıbbi sorunlu hastalar (nontravmatik) ile
yaralanan (travmatik) hastaların
değerlendirilmesinde öncelikler;
HASTAYI
DEĞERLENDİRMEK İÇİN
İZLENEBİLECEK ADIMLAR
Hastadan veya yakın çevresinden kısa sürede
öykü almak üzere kullanılabilecek bir kısaltma:
HİKAYE
H : Hastalık öyküsü - Geçmiş hastalık, ameliyat,
travma öyküsü
İ : İlaçlar - Kullandığı ilaçlar (Sürekli, geçici, doğum
kontrol hapları)
K : Kazanın veya hastalığın ortaya çıkış nedeni
A : Alerjileri ve alışkanlıkları (sigara - alkol içimi
gibi)
Y : Yedikleri/içtikleri - Son yediği saat, son yediği ve
içtiği, miktarları
E : Emareler - Belirti ve bulgular
FİZİKSEL MUAYENE ESNASINDA
RASTLANABİLECEK SORUNLARIN
SAPTANABİLMESİ İÇİN İPUÇLARI
Download

2)_hastanın_değerlendirilmesi[1]