Karbonhidratların büyük çoğunluğu güneş
ışığı enerjisiyle atmosferdeki
karbondioksidin suyla fotosentezi sonucu
oluşan biyomoleküllerdir.
Genel formülleri
CnH2nOn
şeklindedir.
Karbonhidratlar, basit şekerler
(monosakkaritler) halinde bulunabilirler.
Diğer basit şekerlere bağlanarak nişasta,
selluloz, glikojen ve inülin gibi
polisakkaritleri, pürin, pirimidin ve
fosfatlara bağlanarak nükleik asitleri,
proteinlere bağlanarak glikoproteinleri,
lipidlere bağlanarak glikolipidleri, alkollere
bağlanarak glikozitleri, diğer organik ve
inorganik gruplara ve bağlanarak
mukopolisakkaritleri ve diğer karbonhidrat
türevlerini oluştururlar.
Karbonhidratların basit şeker
ünitesine göre sınıflandırılması
2. Disakkaritler:
İki adet monosakkarit içerir.
Sükroz = çay şekeri = sakkaroz: glukoz +
fruktoz.
Maltoz: glukoz + glukoz.
Laktoz = süt şekeri: glukoz + galaktoz.
Trehaloz: glukoz + glukoz.
Karbonhidratların basit şeker
ünitesine göre sınıflandırılması
3. Oligosakkaritler:
Molekülünde 3-10 kadar monosakkarit içerir.
Karbonhidratların basit şeker
ünitesine göre sınıflandırılması
4. Polisakkaritler = Glikanlar:
a) Depo polisakkaritler:
Nişasta: glukoz polimeri
Glikojen: glukoz polimeri
İnülin: fruktoz polimeri
Dekstran: bakteri ve mayalarda
Fruktan: bitkilerde.
Mannan: bakteri, maya ve bitkilerde.
Karbonhidratların basit şeker
ünitesine göre sınıflandırılması
4. Polisakkaritler = Glikanlar:
b) Yapısal polisakkaritler:
Sellüloz: Bitki hücresi zarında.
Glikopolisakkaritler: Bakteri hücre membranında
Kondroitinler: korneada, kıkırdakta, kemikte.
Hyaluronik asit: eklem sıvısında, bağ dokusunda, gözde.
Heparin: antikoagulan.
Keratosülfat: Kostal kıkırdaklarda.
Dermatan sülfat: Deride.
Karbonhidratların basit şeker
ünitesine göre sınıflandırılması
5. Türev karbonhidratlar:
Şeker fosfatları,
deoksi şekerler,
amino şekerler,
şeker alkolleri,
şeker asitleri ve
askorbik asit bu gruptandır.
• Aynı çeşit monosakkaritlerin
polimerleşmesiyle homopolisakkaritler
oluşur. İki veya daha çok farklı
monosakkaritler birleşerek
heteropolisakkaritleri oluştururlar. Bağ
doku yapısında yer alan hiyaluronik asit
heteropoli-sakkaritlerdendir. Polisakkaritler
bitkilerde nişasta halinde
depolanabildikleri halde insan ve
hayvanlarda az miktarda glikojen halinde
depolanabilmektedir. Bitkisel dokularda
bol bulunan sellüloz çok yaygın bir
polisakkarittir.
Enerjisi çok olan besinler alınır, sindirilerek
barsaktan emilebilecek moleküler yapıya
dönüştürülür ve emilir. Vücutta
metabolizma sonucu
CO2
ve
H2O
gibi enerjisi düşük metabolitler halinde
vücuttan atılır. Böylece yaşam için gerekli
enerji sağlanır.
• Karbonhidratlar besinlerimizin yaklaşık
yarısını oluştururlar. Metabolik olayların
gerçekleşmesi için gerekli enerji
karbonhidratların oksitlenmesiyle sağlanır.
Genel olarak üretimi kolay, bol ve ucuzdur.
Suda çözünebilen basit şekerler tatlıdırlar.
Nişasta, sakkaroz ve laktoz besinlerimiz
içindeki önemli karbonhidratlardır.
• Karbonhidratların sindirimi ağız
ve barsakta olmaktadır. Ağızda
a-amilaz, gastrointestinal
kanalda daha sonra pankreatik
amilaz, disakkaridazlar,
oligosakkaridazlar, izomaltaz,
glikoamilaz, laktaz ve sakkaraz
etkisileriyle sindirim gerçekleşir.
Enzimler, monosakkaritleri
birbirine bağlayan a1-4 ve a1-6
bağlarını kırarak emilime hazır
hale getirir. Fruktoz, glukoz,
galaktoz gibi monosakkaritler
halinde barsaktan emilirler.
Emilim ise duodenumda başlar,
jejunumda devam eder.
Karbonhidratların sindirimi
Diyetteki polisakkaritin α-amilaz ile yıkımı
Barsak
epitel
hücrelerinden salgılanan
Barsak
epitel
hücrelerinden
salgılanan
diskkarit
ve oligosakkaritlerisindiren
sindiren enzimler
diskkarit
ve oligosakkaritleri
enzimler
.
• Hücrelere enerji sağlayan olaylar, glikoliz
ve sitrik asit siklusunu kapsar. Glikoliz
tepkimeleri ile glukoz üç karbonlu piruvata
çevrilir. Piruvat daha sonra astil KoA’ya,
daha sonra da CO2 ve H2O’ya dönüşür.
Sitrik asit siklusuyla bir molekül glukozdan
38 ATP’lik enerji sağlanır. Astil KoA, lipid
ve aminoasitlerin metabolizmalarında da
enerji oluşmaktadır. Metabolizmada sitrik
asit döngüsü, maksimum enerjinin
oluştuğu yoldur.
Download

TEK MİDELİLERDE METABOLİZMA