1. Özellikler Teorisi
Liderlik teorileri
Turizm İşletmeciliği ve Yönetimi
4. HAFTA
* Başarılı bir liderliği bireyin sahip olduğu
karakteristikleri açısından inceler.
* Bir kişinin lider olarak kabul edilebilmesi için
çeşitli özellikler itibariyle grup üyelerinden
farklı olması gerekir.
* Lider, fiziksel ve kişisel özellikleri açısından
takipçilerinden farklıdır.
LİDERLİK NEDİR ?
Belli şartlar altında, belirli kişisel
ya da grup amaçlarını gerçekleştirmek
üzere, bir kimsenin bir başkasının
faaliyetlerini etkilemesi ve
yönlendirmesi sürecidir.
Liderlik Teorileri
 Özellikler Teorisi
 Davranışsal Teori
 Durumsal Teori
Özellikler teorisine göre liderin
özellikleri
 Yaş
 Boy
 Cinsiyet
 Irk
 Yakışıklılık
 Başkalarına güven
verme
konuşma
yeteneği
 Zeka
 Bilgi
 Güzel
 Kişiler arasında
ilişki
kurma yeteneği
 İnisiyatif sahibi olma
 Hissel olgunluk
 Samimiyet
 Dürüstlük
 Doğruluk
 Açık sözlülük
 Kendine güven duyma
 Kararlılık
 İş başarma yeteneği
DavranıĢsal Liderlik Teorisi ve Liderlik
Liderlik sürecini açıklamaya çalışan bu teorinin ana
fikri, liderleri başarılı ve etkin yapan hususun, liderin
özelliklerinden çok, liderin liderlik yaparken gösterdiği
davranışlar olduğudur. Liderin astlarıyla iletişim şekli,
yetki devredip devretmemesi, planlama ve kontrol
şekli, amaçları belirleme şekli vs. gibi davranışlar
liderin etkinliğini belirleyen önemli faktörler olarak ele
almıştır.
1
BU KURAMDA, LĠDER DAVRANIġININ ĠKĠ BOYUTU VARDIR:
A-Görev odaklı liderlik (grubu verimli çalıştırır, kaliteli iş
yapmaya yöneltir)
B-ĠliĢki odaklı liderlik (bireysel gelişimlere katkı yapar, destek
olur)
Görev Odaklı Ġnsanlar
*Hedef ve sonuçlara bakar
*Kontrol eder
*Rakamlar koyar
*Zaman sınırı koyar
*Kiminle uğraştığına değil neye
ulaştığına bakar
ĠliĢki Odaklı Ġnsanlar
*Kendisi ve çalışanlarla sürekli ilişki
kurar
*Serbest bırakmayı uygun görür
*Zamanla yarışmaz, rahattır
*Başarı, geliştirdiği insani
ilişkilerdedir
*Dost insanlardır
DAVRANIŞÇI YAKLAŞIMI TEMSİL EDEN ÇALIŞMALAR
1) Douglas ve Mc Gregor'un X-Y teorileri
2) Ohio State Üniversitesi liderlik çalışmaları
3) Michigan University liderlik çalışmaları
4) Blake ve Mouton'un yönetim gözeneği modeli
5) Likert'in sistem 4 modeli
6) Tannenbaum ve Schmidt’in Liderlik Doğrusu Modeli
1) Douglas ve McGregor'un X-Y Teorileri
1957’de, McGregor, yöneticilerin davranışlarını
insan davranışı hakkındaki VARSAYIMLARI belirler diyor
McGregor 'a göre, bu varsayımlar birbirine zıt görüşleri içeren iki
grupta toplanabilir ve X teorisi ile Y teorisi olarak adlandırılabilir.
X teorisi şu varsayımları içerir:
 -Ortalama bir insan çalışmayı sevmez
 -sorumluluk ve işten mümkün olduğu kadar kaçar.
 -güvenceyi ve garantiyi her şeye tercih eder.
BUNA ĠNANAN LĠDERE GÖRE: İnsanları çalıştırmak için onları
zorlamalı, yakından kontrol etmeli ve amaçları gerçekleştirmek için
gerektiğinde cezalandırmalı (otoriter)
• Buna karşın, Y teorisinin varsayımları:
-Kişi için çalışma, oyun ve dinlenme kadar tabiidir.
-Kişi doğuştan tembel değil. Onu bu hale getiren tecrübelerdir
-Kişi belirlediği amaç doğrultusunda kendi kendini kontrol ederek
çalışır.
-Her insanın potansiyeli vardır. Uygun şartlar altında kişi
bunları geliştirir ve daha fazla sorumluluk yüklenmeyi öğrenir.
-Bazıları çalışmadığında rahatsız olur, rahatsız eder
BUNA ĠNANAN LĠDERE GÖRE: çalışanlar kendi
özdenetimini sağlayabilir, yapılması gereken uygun bir ortam yaratmak
suretiyle insanın kendini geliştirmesini ve sahip olduğu enerjiyi amaçları
doğrultusunda kullanmasını sağlamaktır. İyi çalışmaya verilen ödüller bağlılık
yaratır (katılımcı-demokratik lider)
X teorisi inancındaki liderler verimi önemser; iş görenin
isteklerini ve özel durumlarını iş dışında bırakır; daha çok otoriter,
baskıcı ve sıkı denetim vardır. Herhangi bir gelişme yoktur, sınır
verimlilik, depresyonda kültür var.
Y teorisinin benimseyen liderler kurumun amaçları ile
çalışanların bireysel hedeflerini bütünleştirir. Kişisel gelişimi
sağlayıcı, özgürleştirici, etkinleştirici, yetki ve sorumluluk vererek
güçlendiricidir. Kontrol, başarı ve sürekli iyileştirme vardır. Daha
demokratik ve katılımcı (participative) bir liderlik vardır.
“Pygmalion Etkisi” Kavramı: liderlerin izleyicileri
hakkındaki düşünce ve tavırları izleyicilerin davranış ve
performanslarını açıklar-gösterir(at sahibine göre kişner)
2) Ohio State Üniversitesi Liderlik ÇalıĢmaları
1945'te başlayan Ohio State Üniversitesi liderlik çalışmasında
Öncelikle askeri organizasyonlardaki liderlik olgusu
üzerinde durulmuĢtur.
Çalışmanın amacı liderin nasıl tanımlandığını tespit etmek olmuştur.
1800 sorudan oluşan bir anket form kullanılarak lider davranış
biçimi belirlenmeye çalışılmıştır.
Yapılan faktör analizi sonucu liderlik sürecini ve lideri açıklayan
faktörler (150) belirlenmiştir.
Bu çalışmaların sonucunda iki önemli bağımsız
değişkenin önemli rol oynadıkları belirlenmiştir.
2
1-Kişiyi dikkate alma faktörü (iliĢki yönelimli), liderin
davranışlarında izleyicilerine ağırlık vermesini gösterir (liderin
izleyicileri üzerinde güven ve saygı yaratması, dostluk-arkadaşlık
geliştirmesi)
2-İşe ağırlık verme ve inisiyatif (görev yönelimlilik) faktörü
ise, liderin, işe ve işin tanımlanmasına verdiği ağırlıkla ilgili
davranışları ifade eder. (hedef, organize etme, iletişim sistemi, iş
süreleri belirleme vs davranışları ifade eder).
Ohio State çalıĢmalarının temel bulguları:
1) Lider kişileri dikkate aldıkça personel devir hızı (çalışan değişimi)
ve devamsızlığı azalmaktadır,
2) Lider inisiyatif aldıkça grup üyelerinin performansı artıyor.
3) Eğer lider katılımcı ise, iş gören şikayetleri ve işgücü devri en
düşük, iş tatmini en yüksek düzeydedir
4) Eğer lider iş merkezliyse, aynı konularda daha başarısız
bulunmuştur.
3) Michigan University Liderlik ÇalıĢmaları

1948 civarında Michigan Üniversitesi’ndeki çalışmalarda, liderlerin
davranışlarının küçük grupların performansları üzerindeki etkisine
dikkat edilmiştir..

Ohio State çalışmalarında olduğu gibi, liderliğin iki faktör etrafında
toplandığı görülmüştür:
 -işe yönelik davranış (liderlik)
 -iş görene-kişiye yönelik davranış (liderlik)
ÇALIġMA SONUÇLARI
A-kişiye yönelik bir liderlik davranışı daha etkin ve verimli.
B- çalışanlar özel ve yakından denetlendiklerinde (kontrol, ceza vs)
verimleri düşüyor; uzaktan denetlendiklerinde verim artıyor
Bu nedenle en etkili liderler iĢ gören merkezli, katılımcı
(demokratik) olanlardır.
Ohio araĢtırmalarından çıkan baĢka diğer sonuçlar:
1.Grup otoriter lider bekliyorsa en uygunu bu liderliği uygulamaktır.
2. Grup daha az otoriter lider istiyorsa, liderin yapıyı harekete geçirme
davranışına tepki gösterecektir.
4)Blake ve Mouton'un yönetim tarzı
matriksi modeli
 Eğitim programlarında kullanılan bu model, liderlerin davranışlarında
ağırlık verdikleri faktörleri iki grupta toplamıştır. Bunlar:
 -üretime yönelik olma (concern for production)
3. Yapılan iş, detaylı düzenlenmiş ve zaman kısıtlı ise herkese ilgi göstermeye
çalışan lider başarılı olamaz, devamsızlıklar ve şikâyetler artar.
 -kişiler arası ilişkilere yönelik olma (concern for relationships)
boyutlarıdır.
4. İşin özelliği bireyin kendini gerçekleştirmesini önleyici nitelikte ise, bu yoldan
motive etmenin faydası olmayacaktır.
5. Astların üstlerle irtibatı az ise, yönetim tarzı otoriter liderlik tipinde olacaktır.
6. Çalışanlar devamlı ilişki içinde ise liderden yüksek anlayış bekleyeceklerdir.
3
Düşük
Kişiler Arası İlişkilere Yönelik Olma
Yüksek
Yönetim Tarzı Matriksi
9
8
7
9.9 Takım Yönetimi: Kişilerin
kendilerini işlerine adamaları
organizasyonel amaçların, ortak
menfaatin esas alındığı bir
dayanışma içinde gerçekleştirilmesi
ve bu durumun sağladığı güven ve
saygı ilişkilerinin korunması
çalışmalarda başarı sağlar.
1.9 ġehir kulübü yönetimi: Dikkatler
insan ihtiyaçlarına çevrilmiştir. Bu
sayede samimi bir organizasyon
ortamı ve rahat bir iş temposuna
olanak veren tatminkar ilişkiler gelişmiştir.
6
5
5.5 Organizasyonel Yönetim: Yeterli organizasyonel
performans için hem işin yaptırılma gereklerini
değerlendirmek, hem de insanların morallerini
yeterli düzeyde tutmak gerekir.
4
3
2
1
1.1 Zayıf Yönetim: İşin
yapılmasındaki minimum
gayret ve çaba, organizasyonel
üyeliği korumak için uygun görülür.
1
Düşük
2
3
4
9.1 Otorite- Ġtaat Yönetimi:
Faaliyetlerdeki verim insanların en az
seviyede katılımlarının düzenlenmesinden
kaynaklanır.
5
Üretime Yönelik Olma
6
7
8
9
Yüksek
5)Likert 'in sistem 4 modeli
• Likert’in Sistem 4 modeli lider davranışlarının
anlaşılması ve gruplanması ile ilgili olarak geliştirilen
modellerden biridir.
• Yöneticilerin davranışlarını dört grup altında
toplamıştır. Her grup belirli varsayımları ve belirli
davranışları içerir.
• Likert’in araştırmaları, verimliliği yüksek grupların
Sistem 3 ve 4 tipi yönetim altında olduklarını, verimliliği
düşük grupların ise Sistem 1 ve 2 tipi bir yönetim
altında olduklarını göstermiştir.
D)Likert 'in sistem 4 modeli
Modelde 81 çeşit liderlik var. Bunlardan 5 temel lider tipi:
1-Zayıf lider (1,1): iş gören ve üretime ilgi en düşük düzeyde; izleyenler kendi
haline bırakılmış
2-Otorite ve Ġtaat (9,1): lider maksimum düzeyde görevle ilgili, bunun için
güç, yetki ve denetimden yararlanır; kişiye önem vermez
3-ġehir Kulübü Liderliği (1,9): İş görene en üst, üretime en alt düzeyde
önem verilir





Likert liderlik biçimlerinde dörtlü bir sınıflandırma
kullanmaktadır.
Sistem 1 (otoriter lider)
Sistem 2 (babacan lider)
Sistem 3 (astlara danışan lider)
Sistem 4 (katılımcı lider)
4-Denge Sağlayıcı liderlik (5,5): hem üretime hem de kişilere ortalama
ölçüde ağırlık verir. Ne üretimin ne insanların ihtiyaçları tam karşılanmaz
5-Grup Liderliği (9,9): hem üretime hem de kişilere yüksek düzeyde ilgi
vardır, katılım ve işbirliği güçlüdür. Lider başarma tutkusu yüksek olanları işe
almak ister. En etkili liderlik biçimidir.
MODELĠN YARARI: her lider kendi özelliklerini bilebilir, bunları
tarzına göre düzenleyebilir. Uygulamada kullanılıyor ama bilimsel
literatürde artık pek dikkate alınmıyor
MODELĠN EKSĠKLERĠ:
A-Model lider-yönetici davranışlarını kavramsallaştırmış ama
araştırmalar bu modeli desteklememiştir
B-Çevresel faktörlere önem vermeyip grup liderliğinin her ortamda
etkili olduğunu savunmuş ama daha sonraki durumsallık kuramları
böyle olmadığını göstermiştir.
Likert’in Sistem 4 modeli
Liderlik
Değişkeni
Sistem 1
(İstismarcı
Otoriter)
Sistem 2
(İyiliksever
Otoriter)
Sistem 3
(Danışılabilen
Demokratik)
Sistem 4
(Katılımcı
Demokratik)
1.Astlara
olan güven
Astlara
güvenmez.
Hizmetçi efendisi
arasındaki gibi
bir güven
anlayışına
sahiptir.
Kısmen güvenir
fakat
kararlarla ilgili
kontrole sahip
olmak ister.
Bütün konularda
tam olarak
güvenir.
2.Astların
algıladığı
serbesti
Astlar iş ile
ilgili konuları
tartışmak
konusunda
kendilerini
serbest
hissetmezler.
Astlar kendilerini
fazla serbest
hissetmezler.
Astlar
kendilerini
oldukça serbest
hissederler.
Astlar kendilerini
tamamı ile
serbest
hissederler.
3.Üstlerin
astlara
olan ilgisi
Sorunların
çözümünde
astların fikri
nadiren alınır.
Bazen astların
fikrini sorar.
Genelde
astların fikrini
alır ve onları
kullanmaya
çalışır.
Daima astların
fikrini alır ve
onları kullanır.
C-Lider davranışlarının yönelimi açıklanmış fakat izleyici özellikleri
üzerinde durulmamıştır.
Bu modelle, Liderlikteki başarının sadece lider davranışlarına
bağlı olmadığı gerçeğini ortaya çıkmış, araştırmacılar liderlikte
başarının farklı değişkenlerini aramaya yönelmiştir.
4
 Likert 'in araştırmaları ,verimliliği yüksek grupların Sistem 3 ve
Sistem 4 tipi bir yönetim altında olduklarını ; verimliliği düşük
grupların ise Sistem1 ve Sistem 2 tipi bir yönetim altında olduklarını
göstermiştir.

Sistem 4 modeline metodolojiye ilişkin çeşitli eleştiriler
yapılmıştır. Ayrıca bu modelin Sistem 4 uygulamasını her yerde daima
geçerli en etkin yönetim tarzı sayması da eleştiri konusu olmuştur.
1-Birinci durum: Lider kararları alır, astlara bildirir.
2-Ġkinci durum: kararını astlara ikna ederek alır
3-Üçüncü durum: fikrini astlara bildirir, tepkilerini bekler
4-Dördüncü durum: Lider değiĢebilecek bir karar alır
5-BeĢinci durum: Lider sorunu ortaya koyar, astların görüĢlerini alır
ve kararı açıklar.
6-Altıncı durum: Lider konuyla ilgili sınırları tanımlar ve grubun
kararını bekler.
7-Yedinci durum: Lider kendisi tarafından belirlenmiĢ sınırlar
içinde grup üyelerinin etkinliğine izin verir.
*LĠDERĠN UYGULAYACAĞI MODEL GRUBUN ÖZELLĠKLERĠNE
BAĞLIDIR
6) Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik
Doğrusu Kuramı
 Tannenbaum ve Schmidt liderliği, otoriter liderlik-
demokratik liderlik olarak aynı doğru üzerinde iki ayrı uca
yerleştirmişler ve bu iki uç (kutup) arasında yedi durum için
yedi liderlik özelliği sıralamıştır.Bunlar;
DavranıĢçı Kuramların Toplu EleĢtirisi:
Liderlik Doğrusu Teorisi
(Tannenbaum ve Schmidt)
OLUMLU YÖNLER: insan unsuru önemsenir, grup katılımına değer verilir
Otoriter
Demokratik
Görev merkezli
Otoritenin kullanılması
2
OLUMSUZ YÖNLER: çalışanlar karar verme konusunda hevesli değildir
Bazı işler sıkıcı olduğundan çalışanlar memnun olmaz, bu da sıkıntılara yol açar
Ayrıca, çıkar çatışmaları katılımcı demokratik ortamı bozar
Ast merkezli
Astların insiyatif kullanması
1
Liderler yukarıda belirtilen yönetim biçimlerinden birine karar
verecekleri zaman şu üç grup etmeni göz önünde
bulundurmalıdırlar.
 -Birinci grup etmenler; liderin iş gören katılımına karşı tutumları,
astların üstlerine karşı duyduğu güven, belirsizlik durumlarını
yönetebilme kapasitesi vb. gibi etmenlerden oluşur.
 -İkinci grup etmenler arasında, astların özellikleri yani yeterlilik,
denetim, katılım arzusu, sorumluluk, örgütsel amaçlarla özdeşleşip
özdeşleşmedikleri vb. gibi etmenler sayılabilir.
 -Üçüncü grup etmenler, liderliğin oluştuğu durumun doğasını
kapsar. Örneğin görev tipi, örgüt kültürü, grup bağlılığı, fiziksel
çevre vb. gibi.

3
4
5
6

Davranışçılar liderin davranışlarını kişiye ve işe yönelik olarak sınıfladılar

Fakat, hangi durumlarda işe ve hangi durumlarda kişiye yönelik liderlik
gerekeceği üzerinde durmadılar.
7
5
LĠDERLĠKTE DURUMSALLIK TEORĠSĠ
Liderlikte lider ve izleyenlerden sonra üçüncü değiĢken,
DURUMLAR’dır.
*DeğiĢik koĢullar değiĢik liderlik tarzlarını gerektirir.
*Liderlik durumun gereklerine göre biçimlenmeli, liderler
koĢullara göre davranmalı
*Tek bir yaklaĢım her durum için geçersizdir
2-) BaĢarılacak iĢin niteliği: işin iyi tanımlanması, yol ve yöntemlerin
belirgin-net olması, vizyon tanımı
3-) Liderin mevkiye dayalı otorite (gücü) derecesi:
ödüllendirme, cezalandırma, terfi, iĢe son verme
BAZI SONUÇLAR
*Yukarıdaki üç nokta da pozitif ise lider çok etkin olur. Tersi durumda lider
kesin başarısız olur
*Görev yapısını açıkça belirleyen bir lider izleyenlerle ilişkisi kötü olsa bile
yüksek verim sağlar
2) Amaç-Yol Teorisi

Çeşitli durumların gerekleri dikkate alınarak liderlik biçimleri
oluşturulmalıdır . Örneğin;

Hızlı ve popüler olmayan kararlara ihtiyaç varsa otokratik liderlik
uygulanabilir (askeri rejimler gibi)
 Bunun için

Katılımcı liderlik ise, kararlara katkıda bulunacak bireyler varsa işe
yarar
 2-astların amaçlara ulaĢmalarını sağlamak için motive etmek

En iyi lider, davranışlarını duruma, gruba ve grubun kişilik
yapılarına uydurabilen liderdir.
 Robert House ve Martin Evans tarafından geliĢtirilen bu teori liderin
çalıĢanları nasıl güdüleyeceği (çalıĢtıracağı) üzerinde durur.
 1-kurumda çalıĢanların bireysel amaçlarını belirlemek
(ödüllendirmek) ve örgütsel performansı arttırmak
 3-Astları üst düzey performans gösterecekleri yönünde inandırmak

Bu konuda en çok bilinen çalışma Fred Fiedler'in liderlerin
etkinlikleri ile ilgili çalışmasıdır.
1-Fred Fiedler'in Etkin Liderlik Modeli
Fiedler’e göre, liderin kişiliği ve ortamın yapısı (koşullar) liderliği
belirler.
Bir müdür, benzer koşullara sahip farklı okullarda başarılı ya da
başarısız olabilir.Yani, şartlar liderin kişiliğine uygunsa başarı
oluşur.
Lider davranışının etkinliğini belirleyen üç etken:
1) –Lider-izleyici ilişkisi: sevilme, güvenilme, bağlılık, karizma liderin
(kabul edilmesini) izlenmesini etkiler
 Özetle, liderin iĢi çalıĢanlar için önemli amaçlar belirlemek ve bu
amaçlara ulaĢtırıcı yolları göstermektir.
 Amaçlara ulaĢtırmada 4 tip lider davranıĢı biçimi vardır:
1-Emredici-Otoriter Liderlik: astlarına görevlerini ve nasıl
yapılacağını; kuralları ve mevzuatı belirtir
2-Destekleyici Lider: arkadaşça çalışma iklimi oluşturur, astların
gereksinimleriyle ilgienir
3-BaĢarı Yönelimli Lider: rekabet ve performansta mükemmelliği
vurgular, yüksek standartlara ulaşmada güven verir
4-Katılımcı Lider: astların fikrini alan, danışan, karar süreçlerine
katan tip
Lider, bu davranış modellerinden hepsini sergileyebilir, amaaa
6
Durumsallık Kuramlarının EleĢtirisi
Emredici liderlik; rol karmaşası ya da çalışan performansı
düştüğünde ödül ve güdülemeyle işe yarar
Destekçi liderlik; çalışan endişesi veya kendine güveni düşük
olduğunda işe yarar
BaĢarı yönelimli liderlik; görevin iyi yapılandırılmadığı,
astların amaçlara ulaşmada sorun yaşadığı durumda etkilidir
Demokratik liderlik; bireysel özerklik ve başarının yüksek olduğu
kurumlarda ya da görevin açıkça yapılandırılamadığı durumlarda
etkilidir.
3- Reddin'in Üç Boyutlu (3-D)Liderlik Modeli
Reddin,liderlik konusundaki iki boyuta (ilişki ve görev)
ETKĠLĠLĠK boyutunu eklemiştir.
etkililik lider davranışından değil durumdan kaynaklanır
YANİ, Liderlik davranışı duruma uygunsa ETKİLİ LİDER

OLUMLU YÖNLER:
* Yöneticiler daha serbest ve rahat
*Birey davranıĢlarını basitleĢtirerek çeĢitli durum
gereklerine bağlar.
*Liderlerin gruplarla en anlayıĢlı komuta biçimleriyle
birleĢtirir
*Liderleri çeĢitli durumların özelliklerini mantıklı bir
biçimde çözümlemeye cesaretlendirir
 OLUMSUZ YÖNLER:
*Durumsallık yöntemlerini seçen liderler, astlarına tutarlı ve samimi
gelmeyebilir. Çünkü liderler, davranışlarını koşullara bağlı olarak
değiştirmektedir. Bir durumda lider tutarsızmış gibi görülebilir.
*Lider, değişen koşullar nedeniyle, liderlik biçimine uyum sağlayamaz;
ya da yeni koşullara uyum sağlamak için yeteneği yeterli olmayabilir.
Değilse ETKİSİZ LİDER ortaya çıkar
Reddin, 4 etkin ve 4 etkisiz liderlik modeli önermiştir (toplam 8)
Üç Boyutlu Liderlik Modeli (Reddin)
Ana YaklaĢım
Etkisiz YaklaĢım
Etkili YaklaĢım
Kopuk
Terk Eden-Ġlgisiz (hiçbir
Ģeye karıĢmaz)
Bürokrat (göreve ve iliĢkilere ilgi
az)
Ġlgili
Görev Yönelimli (görevle
çok insanlarla az ilgilenir)
GeliĢtirici (iliĢkilere maksimum,
göreve minimum ilgi)
BirleĢtirici
UzlaĢtırıcı (hem görev hem
Yürütücü (hem görevle hem
de iliĢkiyle fazlaca ilgili, kötü kiĢilerle gereği kadar ilgilidir)
karar alıcıdır, baskıdan
etkilenir)
AdamıĢ
Otoriter (görevle maksimum, Babacan (göreve ilgi maksimum,
iliĢkilerle minimum ilgili)
iliĢkilere ilgi minimum ama
insanlar küstürülmez)
Liderlik
7
LĠDER NEDĠR ?
Liderlik
Lider
Etkileyendir
Lider Aktif Dinleyendir

Lider DeğiĢimin Öncüsüdür
Lider Yaratıcıdır
Lider Sorgulayandır
Lider Motive Edicidir
Liderlik, işletmelerde formal (resmi) ve informal (resmi-olmayan)
liderlik olmak üzere iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Formal (resmi)
liderlik, liderin, örgütün ona verdiği güç ve otorite ile
organizasyon içindekileri belli bir amaca doğru yönlendirmesi ve
rehberlik etmesi durumunda ortaya çıkmakta Lider nitelemesi, söz
konusu bireye işgal ettiği pozisyondan dolayı verilmektedir.
Formal yapı içinde yer alan lider, kendisine örgütün tanıdığı
yetkiye dayanarak astlarının davranışlarını etkileyebilmektedir. Bu
olanak informal liderlerin elinde yoktur.
Lider Ekip Kurar
Lider; icraatı gösteriĢinden fazla olan kiĢidir.
Liderlik Nedir?





Liderlik
Belirli ortamlarda, izleyenleri belirli amaçlara doğru birleĢtiren
ve harekete geçiren rol davranıĢıdır.
Liderlik, karşılıklı davranış ve fikir birliği ile yapıyı harekete geçirmek ve bu
hareketi devam ettirmektir.
Liderlik amaçları gerçekleştirmek için uğraşanları duruma göre uyarlayıcı,
onların sorularını yanıtlayıcı bir roldür.
Liderlik, örgütlenmiş bir grubu, belli bir amacı yerine getirmek maksadıyla
insan davranışlarını etkileme faaliyetidir.
Görüldüğü üzere tanımların birleştiği noktalar genelde aynıdır. Ortak payda
durumundaki kriterler; belli bir amacın, belli bir grup insanın olması ve
bu grubu yönlendirilecek bir liderin bulunmasıdır
 Informal (resmi-olmayan) liderlik ise, pozisyona dayalı
liderlik olarak tanımlanan formal liderliğin dışında, örgüt
içinde ortaya çıkan doğal liderlerin faaliyetlerini ifade
etmektedir. Informal liderler, grup üyelerinin
gereksinimlerini en iyi tatmin eden birey olarak ortaya
çıkmakta ve etkileyebilme yeteneği, bu özelliklerinden
kaynaklanmaktadır. Bu tip liderler, grubun ihtiyaçlarını çok
iyi bildikleri için formal liderlere oranla grubun
gereksinimlerine daha çabuk ve etkili bir şekilde cevap
verebilmektedir.
Peki LİDERLİK tam olarak nedir ?
 Liderlik , diğer insanları da
•
katarak fikirlerini gerçeğe
dönüştürme yeteneğidir.
 Lider olduğunu düşünen , ancak hiç
kimsenin kendini izlemediği bir kişi
, sadece yürüyüş yapıyor
demektir.
8
Neden Lidere ihtiyaç var?
Bir işletmede bir lidere ihtiyaç duyma nedenleri;
 Grubun yeni durumları uyabilmesi
 Grubun amacını gerçekleştirebilmesi
 Grup üyelerinin tatmin olabilmesi
 Grubun kendi bütünlüğünü koruyabilmesi
 Grup içindeki iş bölümünün rolleri farklılaştırması ile grubu motive
etmesi
 Grup çalışması ile amaca daha kolay ulaşılmasının sağlanması
 Grupta Lider rolünü üstlenen kişi grup yapısını korumalı ve hedefe
ulaşmada katkıda bulunması
Liderlik ve Karakter









Neşeli, insancıl, öz güveni yüksek
Astlarına gerçekten eşit muamele eden ve onlara saygı duyan
Kendisinin farkında olan, dürüst
Güçlü ve zayıf yönlerini görebilen ve zayıf yönlerini geliştirmek için
çaba harcayan
Açık fikirli, farklı düşünce ve fikirleri dinleyen, ret etmeyen
Hareket yönelimli, eyleme geçen ve sonuç alan
Amaç ve hedefleri belirleyip hedeflere koşan
Olumlu düşünen, vazgeçmeyen
Sürekli iletişim kuran, bilgi isteyen, bilgi veren ve bilgiyi paylaşan
Liderde bulunması gereken
özellikler
1- Güçlü Bir Vizyona Sahip Olmak:
2- Astlarına Güvenmek ve Onların Güvenini Kazanmak:
3- Müşteri İhtiyaçlarına Odaklanmak:
4- Soğukkanlı ve Azimli Olmak:
5- Temsil Niteliği Taşımak:
6- Tutarlılık:
7- Heyecan Yaratma ve Kararlılık:
8- İş Dünyasını İyi Tanımak:
9- Hızlı Karar Alma:
10- Başarıyı Ödüllendirmek:
ETKĠN LĠDERLĠĞĠN ĠKĠ TEMEL
KOġULU
1. Etkin KiĢilik :
Sağ beyinin değerli verilerini kullanarak,
Sol beyinin onaylayacağı yönde davranmak
2. Etkin ĠletiĢim :
“BaĢkalarını Doğru Okumak ve
kendimizi baĢkalarına
Doğru İfade edebilmek”.
50
Etkili liderlerin ortak
davranışları
•ĠĢe “Ben ne istiyorum?” yerine “Ne
yapılması gerekiyor?” sorusu ile
baĢlarlar,
•Daha sonra da “farklılıklar yaratmak
için ne yapmalıyım?” sorusunu
sorarlar
BaĢarılı Liderlerin Rolleri :
a) Örgütsel amaçlarla bireysel amaçları birleştirmek,
b) Üst, ast ve eş işgörenleriyle olumlu bir haberleşme ortamı sağlamak,
c) Üretimin ve verimliliğin yükselmesini sağlamak,
d) Örgütü basarıyla temsil etmek,
e) Örgüt içindeki informal grupları çalıştırmak,
f) Astları örgütlemek,
g) Astların başarılarını objektif ölçütlerle değerlendirmek,
h) İnisiyatif kullanabilmek,
i) Yetkilerini ve kuvvetini dengeli bir şekilde kullanmak,
j) Görevini uygulamada astları arasındaki koordinasyonu sağlamak.
9
Liderin Güç Kaynakları
 Yasal Güç
 Ödüllendirme Gücü
Liderin bazı kiĢilik özelliklerini kazanması yeni
yaklaĢımlarda da benimseniyor
*KARĠZMA
*CESARET
 Zorlayıcı Güç
*KARARLILIK
 Uzmanlık Gücü
*KENDĠNE GÜVEN
 Karizmatik Güç
*GÜVENĠRLĠLĠK
*FĠZĠKSEL GÜÇ
*ÖNGÖRÜ YETENEĞĠ-SEZGĠ
*DUYGUSAL GÜÇ
*SORUMLULUK ALMA
*ZAMANLAMA
Liderlik Tarzları
1)Astlarına YaklaĢımına Göre Liderlik Modeli
 Otokratik Lider
 Her şeyi kendisi düşünen ve planlayan
 Kararları kendisi veren
 Demokratik Lider
 Katılımcı
 Astlarına güvenen
 İnisiyatif veren
 BaĢı boĢ (Tam Serbestlik Tanıyan)
21. YÜZYIL YÖNETĠCĠSĠNĠN TEMEL ROLLERĠ
*Günümüzde hızlı değiĢim liderlerin de rollerinde farklılaĢtırdı.
*DeğiĢik durumlar farklı liderlere ihtiyacı ortaya çıkardı (Lidertakipçiler-koĢullar farklı olabiliyor)
YENĠ LĠDERLĠK ROLLERĠ
*Vizyon sahibi olmak
*DeğiĢimi yönetmek
*Esnek bir yapı kurmak
*Sistemin dinamikleĢtirilmesi
*Bugün ve gelecekte düzen ve düzensizliği yönetme
*Öğrenen örgütü oluĢturma ve yaĢatma
1) Karizmatik Liderlik
Karizma, çekiciliği ifade eder, etkileyici kiĢilik söz konusudur.
Karizmatik lider,sahip olduğu karizma oluĢturan özellikleri
ile, baĢkalarını, kendi istediği yönde davranmaya sevk
edebilen kiĢidir.
-özgüvenli
-kararlı
-cesur
-hitap yeteneği
-ikna edici
-olağan dıĢı durumlara olağanüstü çözümler
-vizyon ve değerleriyle etkileyici
ANCAK UNUTMAYALIM KĠ; Liderlik hakkındaki yeni
değerler, liderliğin liderlik özellikleri ve karizmaya olan ilgisini
azaltmıştır.
Karizmanın, lideri yanılmaz olduğundan emin hale getirip değişme
yeteneğini yok ettiğini, dolayısıyla karizmanın liderliğe engel
olduğunu savunanlar var.
Buna bağlı olarak, liderliğin doğuştan olma anlayışı yerine
liderliğin öğrenilebileceği kanaati yaygınlaşmıştır.
10
2) DönüĢümcü Liderlik
lider izleyicilerin ihtiyaçlarını, değer yargılarını ve kurumu
değiĢtirendir.
Geleceğe, değiĢime, yeniliğe yönelik liderliktir
-vizyoner (vizyonunu kabul ettirir); ayrıca öngörü sahibi
-karizmatik ve model kiĢilik
****DönüĢtürücü lider astlarını sadece takipçi
olmaktan çıkararak, kendi görev ve
sorumluluklarının lideri olacak Ģekilde dönüĢtürür.
DönüĢtürücü lider, bunu, astların kendi öz çıkarlarını
ve değerlerini kullanarak (yeniden yorumla) yapar.
****Gerçekte, herkes kendi liderlik rolünü oynayabilir,
önemli olan liderin izleyenlerine bu rolü
oynayabileceklerine ikna etmesi ve destek olmasıdır.
-empatik, izleyenlerle yakından ilgili, saygı ve bağlılık sağlayan
**** DönüĢtürücü Liderlik, aileden spora kadar
hayatın her boyutunda gösterilebilir.
-iĢbirliğine yatkın, yardımcı, destekçi
-çalıĢanların heyecanını, kendine güvenini, kiĢisel geliĢimlerini
körükler (motivasyon)
3) Vizyoner Liderlik
Vizyoner lider, geleceği okuyarak ona uyum sağlayabilen
veya getirebileceği olumsuzluklara karĢı Ģimdiden önlem
alabilen kiĢidir.
YANĠ BU DA LĠDERLĠK MĠ? Bakalım ne demiĢlerrrrrrrr
-yenilikçidir, ilham kaynağıdır (ĠZLEYENLERĠNĠ DE DEĞĠġTĠRĠR)
-sorgulayan, risk alan ama güven veren (dürüst)
-öğrenmeyi kolaylaĢtırıcı (tetikleyici)
-hem kurumsal hem bireysel amaçları gözeten
**Lider, moral, motivasyon ve performans yaratan kiĢidir
**DönüĢümcü liderlik insanların vizyon ve
misyonlarının tekrar belirlenmesi, sorumluluklarının
tazelenmesi ve amaca ulaĢabilmek için sistemin tekrar
yapılandırılmasıdır.
**DönüĢtürücü lider, astlarını sonuçlara daha fazla duyarlı
kılar (hedefe yöneliklik)
“Vizyoner bir yönetici, diğer yöneticilerden farklı olarak
değişik gelişmeleri ve olayları okuyabilme yeteneğine sahiptir
olmalıdır” (Çelik, 2003: 176).
“Vizyoner liderin temel özelliği, yolu görmek, yolda yürümek ve
yol almak yani yol açmaktır” (Erdoğan, 2008: 58).
4) Transaksiyonel (EtkileĢimci) Liderlik
Ana felsefe; lider ve izleyen arasındaki karşılıklı alış veriştir.
İzleyenler liderin vaatleri, ödülleri ve pekiştireçleri ile motive edilir
ya da ceza ve azarlama ile düzeltme yapılır.
Etkileşimci lider; işyerinde iş standartlarına uyulmasını ve iş
görenlerin işlerini yaparlarsa ödül alabileceğini vurgular
Standartlara uyulmaz, görev yada iş tamamlanmazsa ceza verilir.
Etkileşimci lider, bürokratik otoriteye ve
örgütteki yasal güce dayanır.
11
5) Etik Liderlik
8) Stratejik Liderlik
KüreselleĢme ciddi etik sorunlar yaĢatıyor
ĠĢ yaĢamında neyin iyi neyin kötü, neyin doğru neyin yanlıĢ
olduğu artık problem olmuĢtur
Etik lider, belirli etik değerleri ve ilkeleri kiĢiliğinde taĢır;
(özellik kuramı) evrensel moral güce dayalı liderliktir.
Etik değerlerin iĢ görenler tarafından benimsenmesi güçlü bir
örgüt kültürüne (durumsallık kuramı) bağlıdır (etik değerlerin
zayıf olduğu bir örgütte etik liderlik iĢlemez)
Örgüt kültürünün güçlü ya da zayıf olması, etik liderin
etkililiğini belirler
Geleceği öngörerek strateji oluĢturmak,
bu yönde çalıĢanları yetkilendirmek ve
onları örgüt vizyonu doğrultusunda
yaratıcı hedeflere yönlendirmektir.
Üç boyutu var: geleceği yaratmak, yönetmek ve ekip kurmak
ÇalıĢanlardan sürekli geri bildirim almak ve buna göre
düzenlemeler yapmak gerekir
Stratejik lider, yerine göre, bir çok liderlik rolünü de
oynayabilen kiĢidir
6) Kültürel Liderlik
9) Süper Liderlik
Kurumun güçlü ve esnek bir kültüre kavuşması;
inançlar ve değerler sistemi yaratılmasıdır
Herkes kendi kendisinin lideridir.
Kültürel lider, kültürel değerlerin bekçiliğini yapar. Okuldaki önemli
değerleri canlı tutar. Yeni adet ve gelenekler yaratır. VİZYONER
Kültürel lider okulun sembollerinden (okulun amblemi, marşı);
kültürel ve sportif etkinliklerden, okul toplantılarından ve çeşitli
törenlerden yararlanır
Okul kültürüne yeni değer ve sembol katmak, farklı düşünce ve
değerlere saygılı olmak, karşılıklı güveni tesis etmek önemlidir.
Okul kültürüyle toplum kültürünü bütünleştirmek, okulda esnek ve
değişimleri kendine mal eden bir kültürel atmosfer yaratmak
7) Hizmet Edici Liderlik
Liderin temel sorumluluğu astlara hizmettir
(astların geliştirilmesi, savunulması ve güçlendirilmesidir).
Lider, kurumun çıkarına ters olsa da iyiyi ve doğruluğu temsil
etmeli, gerektiğinde adaletsizliğe ve eşitsizliğe karşı koymalı
Kurumda güven oluşturmanın yolu dürüst, açık, tutarlı olmak ve
astlara güvenmekten geçer.
Bu liderlik, toplumda ahlaklı insan sayısını arttırır
Hizmet edici liderlik, her türlü hassasiyetin ön planda olduğu özel
bir liderlik biçimidir. Bu özel liderlik biçimine her yönetici ya da
liderin erişmesi kolay değil.
Liderlik, bu kurama göre kiĢisel bir sorumluluktur
Süper liderlik, kendini yönetme
becerisine sahip bireyler
yetiĢtirilmesini ve bu yolla
hem bireyin kendisini hem de
örgütsel amaçları gerçekleĢtirme
yeteneğine sahip olmasını öngörür.
Eğitim lideri süperdir
10. Örnek olan Lider
• Örnek olma, insanlar üzerinde muazzam
etkilidir.Olumlu hareketler, olumlu
örnekler doğurur.
• iyi yönü ;
Sadakat ve bağlılıkla adanmış kişilerin
sayısı artar
• İhtimal Kötü yönü ;
Lider düştüğünde,takipçiler daha büyük
zarar görür.
12
11.Güçlendirici (Yetiştirici) Lider
•
Liderliğin en yüksek ve güç verici
olanıdır. Bu tip bir lider;
1.
2.
3.
4.
5.
İnsanlarla iyi ilişkiler kurar ,
Olumlu fikirlerini onlara iletir,
Ulaşılabileceğine inandırarak motive eder.
Başarmaları için eğitim ve donanım sağlar,
İnsanları güç ve sorumluluk taşıyabilecek
şekilde eğitir, geliştirir,
6. Sonra da onlara otorite verir.
JACK WELCH
GE - Başkanından Başarılı Liderin Sırları :
1- İnsanlara heyecan verecek vizyon oluşturmak.
2- Doğru insanları seçmek (İyimser - İç motivasyonu
yüksek)
3- Çalışanların eğitim ve gelişmesine kaynak ayırmak.
(Zaman, para, insan gücü)
4- İnsanları, üretkenliklerini ortaya koyabilecek şekilde
serbest bırakmak.
5- Davranış ve Performans açısından kurumun değer
sistemine uymayanları, sistemin dışına itmek.
Güçlendirici Liderin 6 özelliği
1. Tek başına yapabileceklerinden daha büyük
fikirlere sahiptir,
2. İnsanlara inanırlar,
3. İç dünyaları ile barışıktır.Geçilme korkuları
yoktur,
4. İnsanları geliştirirler,
5. Bir hizmetkar yüreğine sahiptir,
6. Çok başarılıdırlar.
• Etkili liderler, liderlik türlerinin
tümünü bazı zamanlarda kullanırlar.
• Ancak en büyük liderler , nihai
başarılarının insanlara dayandığını
bildikleri içindir ki, o insanları daha
etkili hale getirmede kaynaklarını,
güçlerini ve nihayet başarılarını
paylaşırlar.
Liderin bir tek tanımı vardır. Takipçisi
olan liderdir”. Peter Drucker
HER YÖNETĠCĠ BİR
LĠDER MİDİR??
13
Bir liderin diğerleri karşısında onurunu ve
gücünü arttıracak on öneri
Lider ve Yönetici
Lider
Yönetici
 Onlara ilham verir.
 İnsanları çalıştırır
 İyi niyetle hareket ederken
 Kudrete bel bağlar
 Sevgi yayılır
 Korku uyandırır
 “Biz” derken
 “Ben” der
 Neyin hatalı olduğunu
 Kimin hatalı olduğunu
gösterirken
 Nasıl yapılacağını
 Saygıyı hak eder
 Nasıl yapılacağını bilir
gösterir
 Saygı görmek ister
Liderlik Tarzının Seçiminde Rol
Oynayan Unsurlar
1- Yöneticinin Kişiliği
2- Yöneticinin Hayat Felsefesi:
 3- Çalışma Grubunun Karakteristiği:
 4- Yönetici-Ast İlişkişi:
 5- Yöneticinin Amirleri ve Örgütsel Yetkiye Sahip Diğer
Kişiler Üzerindeki Etkişi:
 6- Yöneticinin Diğer Bölümlerle İlişkisi:
 7- Görevin Gerekleri ve Çalışma Çevresi:
 8- Örgütün Gerekleri
 9- Grubun Arzuladığı Liderlik Tipi


Bir liderin diğerleri karşısında onurunu ve
gücünü arttıracak on öneri



İkna, sebep ve mantık paylaşımını içerir.
Sabır, süreç ve kişiyle ilgilidir.
Kibarlık, izleyenlerin ifade edebilecekleri yaralanılabilecek
şeylerle, açıklıklarla ve duygularla uğraşırken, kabalık, sertlik,
ve zorlamaktan uzak kalmaktır.
 Öğretebilirlik, her cevaba, her içeriğe sahip olmadığınızı, ve
izleyicilerinizin farklı bakış açılarına, kararlarına, ve
tecrübelerine değer verdiğinizi varsayarak operasyona devam
etmektir.
 Kabul edicilik, yargıdan uzak durmak, şüphenin faydasına
inanmak, hiç bir kanıta veya spesifik performansa gerek
duymadan yüksek öz değerin devamını sağlamak, ve onları
gündeminiz yapmaktır.

Yüzleşme, hatayı, yanlışları izleyicilerin “yön düzeltme”
ihtiyaçlarını özel ilgi, alaka, ve sıcaklık çerçevesinde
izleyicilerin riske girebilmelerini de güvenli kılarak teyit
etmektir.
 Duyarlılık, umursamak, düşünmek, ilişkilerdeki küçük şeyleri
(ki büyük şeylerdir) hatırlamaktır.
 Açıklık, izleyiciler hakkında eksiksiz ve doğru bilgi oluşturarak
perspektifler edinmek ve aynı zamanda sahip oldukları,
kontrol ettikleri veya yaptıkları bir kenara, tamamen
niyetlerini,arzularını, değerlerini, ve amaçlarını göz önüne
alarak, şu anki durumlarında saygıya layık olabilmeleridir
Bir liderin diğerleri karşısında onurunu ve
gücünü arttıracak on öneri
Tutarlılık, liderlik stiliniz nedeniyle istediğinizi elde
edemediğinizde, kriz veya meydan okumayla
karşılaştığınızda, veya köşeye sıkışmış hissettiğinizde
oynamaya başladığınız manipülatif bir teknik olsun diye
değil; aksine, bu bir değerler grubu, kişisel bir kod,
karakterinizin manifestosu, kim olduğunuzun ve kime
dönüştüğünüzün bir yansımasıdır.
Bütünlük, dürüstçe kelime ve hisleri, başkalarının iyiliğinden
başka bir düşünce olmadan, avantaj sağlama, manipüle
etme veya kontrol arzusu olmadan, düşünce ve hareketlerle
uyuşturmak; eşitlik için çabalarken niyetinizi sürekli olarak
gözden geçirmek.
Başkalarını etkilemeye çalışırken,
aşağıdaki üç etkileme kategorisini göz
ardı ederek üç büyük hata yaparız:
HATA
1. Anlamadan tavsiyede
bulunmak
REÇETE
Empati yani, Koltukları
Yer Değiştirmek
2. Tutumunuzu
değiştirmeden yeni ilişkiler
kurmak
Tutarlı ve samimi olun
3. İyi örnek ve ilişkilerin
yeterli olduğuna inanmak
Vizyon, misyon, roller,
hedefler ve standartları
öğretin
14
Aslanın komutasındaki tavĢanlar ordusu,
tavĢanın komutasındaki aslanlar ordusundan daha
iyidir…
SUN TZU
KENDĠMĠZE SORULAR

Ben etkin bir liderim, çünkü;
profesyonel olarak en önemli
özelliklerimden birisi......

GeliĢtirmem gereken liderlik
becerisi....

Daha etkili bir lider olabilmek
için.......
15
Download

Personel Eğitimi