11.2.2014
Beceri Öğrenimi
Sportif performansın
faktörleri
Metin Sayın
Sportif performansın faktörleri
Fiziksel faktörler
•
Kondisyonel
•
Koordinatif
kişilik özellikler
Entelektüel yetenekler
Teknik-taktik
•
Ahlaki özellikler
Yetenekler ve beceriler
•
Psikolojik özellikler
Dış koşullar
Yapısal faktörler ve sağlık Faktörleri
•
Aile
•
Antrenör
•
İş
•
Vb.
1
11.2.2014
Sportif Performansı etkileyen fiziksel faktörler
Kuvvet
Sürat
Dayanıklılık
Esneklik
Koordinasyon
Dıştan gelen bir dirence karşı
koyabilme veya dayanabilme
yeteneğidir.
Motorsal aksiyonu en kısa zamanda
tamamlayabilme yeteneğidir.
Organizmanın uzun süreli
yüklenmelere karşı koyabilme
yeteneğidir.
Eklem oynaklığı ve kasların
elastikiyet özeliğidir.
Birincil İdare ve Düzenleme
Süreçleri
Sportif Performansa aşağııdaki kompleks yeteneklerin çeşitli
koşullarla etkileşimi sonucu ulaşılır (Ehlenz ve ark, 1987).
Kondisyonel Yetenekler
Koordinatif Yetenekler
Birincil enerji süreçleri
Birincil İdare ve Düzenleme Süreçleri
Dayanıklılık
Kuvvet
Sürat
Esneklik -
Beceriklilik
Elastizite
Kombinasyon
Zamanlama
Yaratıcılık
Oryantasyon
Ayrıştırma
Ritm
Denge
Reaksiyon yetileri
2
11.2.2014
MOTORSAL
ÖZELLİKLER
TEMEL MOTORSAL ÖZELLİKLER
Kondisyonel özellikler
Dayanıklılık
Kuvvette
Devamlılık
Genel koord. Ö.
Süratte
Devamlılık
1. Mot. Öğrenme yeteneği
2. Mot. Sevk ve idare yet.
3. Mot uyum ve durum
değiştirme yeteneği
Çabuk K. Dev.
Kuvvet
Çabuk Kuv
YARDIMCI MOTORSAL ÖZELLİKLER
Koordinatif özellikler
Sürat
ESNEKLİK
- Komplex Özellikler
Özel koord. Ö.
- Beceriklilik
- Elastizite
- Kombinasyon
- Zamanlama
- Yaratıcılık
- Oryantasyon
- Ayrıştırma
- Ritm
- Denge
- Reaksiyon yetileri
KONDİSYONEL
YETENEKLER
Kondisyon
Kuvvet
Maksimal k.
Çabuk k.
Kuvvette
devamlılk
Sürat
Azyklik sürat
Zyklik sürat
Reaksiyon sürati
Dayanıklılık
Aerobik d.
Anaerobik d.
Kısa süreli d.
Orta süreli d.
Uzun süreli d.
Hareketlilik
dinamik
hareketlilik
statik
hareketlilik
Süratte d.
3
11.2.2014
Kuvvet
Sporda verimi belirleyen motorsal
yetilerden biridir. Genel olarak “bir
dirence karşı kayabilme yetisi ya da
bir direnç karşısında belirli bir ölçüde
dayanabilme yetisi” olarak tanımlanır.
Fiziksel açıdan ele alındığında kuvvet
kütle (kg) ile hızlanma ivmenin
(m/sn) bir ürünüdür.
KUVVET= kütle x ivme ( F = m.a)
formülü ile ifade edilir.
Fizyolojik olarak; kas kasılması
sırasında ortaya çıkan gerilim
(tansiyon) dir.
Kuvvet yetisinin değişebilirlik özelliği
vardır. 20 yaşa kadar gelişim hızı üst
düzeyde iken 20-30 yaşları arasında
bu hız düşerek devam eder. Kuvvet,
genel ve özel kuvvet olarak ikiye
ayrılır.
Kuvvet Türleri:
I. Sınıflama:
Genel Kuvvet
Genel anlamda tüm kas kuvvetinden söz
edilir. İki amacı vardır:
1. Kasların uyarılma yeteneğini
iyileştirme: İstemli olarak kasların
aktivite yeteneğinin iyileştirilmesine
ve kuvvet oluşturma hızına bağlıdır.
2. Kasların enerji potansiyelini
genişletme: Kas kesitinin
büyütülmesine ve kuvvette
devamlılığın iyileştirilmesine bağlıdır.
Özel Kuvvet
Spor dalına özel kuvvettir.
1. Spor dalına doğrudan katılan kas
gruplarının geliştirilmesi.
2. Spor dalına özgü başka bir motorik
özellikle birlikte geliştirilmesi.
Amacı; Kuvvet uygulamasını amaca
uygun hale getirmek ve spor dalının
gereksinimi doğrultusunda kuvvetin
seyrini gerçekleştirmektir.
Bu iki amacın birleştirilmesiyle genel
kuvvet gelişimi garanti edilebilir.
4
11.2.2014
II. Sınıflama:
1.
Maksimal Kuvvet
2.
Çabuk Kuvvet
3.
Kuvvette devamlılık
Kuvvette devamlılık
Maksimal kuvvette
devamlılık
Çabuk kuvvette
devamlılık
Çabuk Kuvvet
Maksimal Kuvvet
Patlayıcı
Çıkış
kuvvet
kuvveti
Maksimal Kuvvet



Kas-sinir sisteminin istemli bir kasılma
sonucu ortaya çıkardığı en büyük kuvvettir.
Bu kuvvet, büyük bir direncin yenilmesi ya
da kontrol edilmesi gereken sporlarda verimi
belirler. (Halter gibi)
Karşı konulması gereken kuvvet azaldıkça
maksimal kuvvet gereksinimi de azalır.
5
11.2.2014
MUTLAK KUVVET: Bir
sporcunun herhangi bir spor
aktivitesi sırasında geliştirip
uygulayabildiği maksimal
kuvvettir.
Relatif (görece) Kuvvet=
Salt kuvvet
Vücut Ağırlığı
Dinamik Kuvvet

Bu kuvvet türü ile dinamik-konsantrik kas çalışması
(bir ağırlık ya da direncin yenilmesi, örneğin halterin
kaldırılması) ve dinamik-eksantrik kas çalışması (bir
ağırlık ya da dirence karşı gevşemek, örneğin
halterin indirilmesi) söz konusudur. Kas sisteminin
kasılma türü olarak dinamik kuvvet aynı zamanda
izotonik (kasın kasılmasını ifade eder, tam formu
nadir görülür Yahut auxotonik (kas geriliminin
karışık formu yanı= statik ve kas uzunluğu
değişerek yapılan temel çalışma formu) diye ifade
edilir.
6
11.2.2014
Statik Kuvvet

Bu kuvvet türünde kasta gözle
görülen bir kasılma, olmaz ama
yüksek bir gerilim ile kuvvet açığa
çıkartılır. Örneğin halterin sabit bir
noktada tutulması. Başka bir açıklama
yapılacak olursa kasın başlama ve
bitiş noktalarında bir yaklaşma olmaz.
Bu tip kuvvette kişi direnç karışsında
durumunu korur. Bu tip çalışmalarda
kuvvet belirli bir durumda tutulur.
Çabuk Kuvvet
Sinir-kas sisteminin yüksek hızda bir kasılmayla dış
dirençleri yenebilme yetisidir. Sinir-kas sistemi,
kasın elastik ve kasılabilir elemanlarının refleks
sistemiyle birlikte çalışmasıyla hızlı bir yüklenme ve
tepkiyi kabul eder ve uygulanabilir.
Bu nedenle çabuk kuvvete elastik kuvvet ve patlayıcı
kuvvet isimleri de verilir. Çabuk kuvvet yüksek bir
kasılma çabukluğu ile kas sisteminin dirençleri
yenebilme yetisinin gerekli olduğu sprint, gülle
atma, atlamalar dallarında verimi belirleyen yetidir.
7
11.2.2014
Kuvvette Devamlılık:
Birçok kez tekrarlanan kasılmalarda
veya sürekli kasılmalarda, kasları
uzun süre yorgunluğa karşı
direnebilme yeteneğidir. (Yüzme,
kürek çekme, orta mesafe koşuları
vb.)
III.Sınıflama: Kasılma tiplerine göre Kuvvet
Kas kasılma tipleri
iç K. = dış K.
aynı
statik
isometrik
konsantrik
iç K.>dış.K.
kısa
exantrik
iç K. < dış K.
uzun
isotonik
dinamik
iç K.  dış K.
isokinetik
auxotonik
Kısa-uzun
Uzama - kısalma - Döngüsü
exantrik
konsantrik
8
11.2.2014
Kuvvet ve kasılma sürati
Kas kuvveti
Exatrik kasılma
negatif
Konsantrik
kasılma
0
positif
Kısalma sürati
KUVVET
Mutlak kuvvet
Maximal kuvvet (istemli-konsantrik-exantrik)
Relatif kuvvet (yük-kuvvet ilişkisi)
Çabuk kuvvet
Kuvvette devamlılık
9
11.2.2014
Sürat


Sporda verimi belirleyen motorsal yetilerden biridir, fakat diğer
yetilere nazaran geliştirilmesi en sınırlı olan, genellikle bireyin
kalıtımsal olarak getirdiği fizyolojik potansiyel üzerine çalışılıp
iyileştirilebilen bir özelliktir.
Sporun her dalında başarılı olabilmek değişik ölçülerde de olsa
belirli bir sürat yeteneğine ihtiyaç vardır.
Süratle ilgili bazı tanımlar

Sürat, en büyük hızla ilerleyebilme yetisidir.
GUNDLACH

Motorik aksiyonu mevcut bir ortamda en kısa süre
içerisinde tamamlayabilme yetisidir. ZOCİİORSKİ

Sürat, bir uyaran sonucu en kısa zamanda
reaksiyon gösterebilme yetisi ya da farklı
dirençlerde olabildiğince yüksek hızda uygulanan
harekettir. GROSSER
10
11.2.2014
Sürat özelliği spor dalının özellikleri
dikkate alınarak da belirlenmiştir.
Bunlar:




Reaksiyon Sürati,
Maksimal Dönüşümlü
ZYKLİK Sürat
Maksimal Dönüşümsüz
AZYKLİK Sürat
Kuvvet Süratidir.
Reaksiyon Sürati




Bir uyaranın verilmesinden, hareketin ilk belirtisinin
görüldüğü kas kasılmasına kadar geçen zamanı içerir.
Burada duyu organlarının uyarılması dış kulaktan başlar
merkezi sinirlerle duyu merkezlerine yani beyine gelir.
Burada işlem görür.
İşlem sonucu sinirsel yapı ile hareket emri ilgili organlara
gönderilir ve aktivite gerçekleştirilir.
11
11.2.2014
Maksimum Dönüşümlü (Zyklik) Sürat







Koordinasyon sürati ve temel sürat diye
isimlendirilebilir.
Aynı seyirde devam eden hareketlerdeki sürati ifade
eder.
Sürat koşuları, sürat pateni, yüzme, kürek ve kano
yarışlarıyla bisiklet yarışlarında görülür.
Maksimum dönüşümlü hareket süratinin önemli
parçaları, bir hareket biriminin hızı, devamlılığı,
hareket ritmi, direnç, işe sokulan kasların kuvveti,
hareket tekniği, istektir.
Bu sürat formunun en önemli
parçası hareket ritmidir.
Bu, kasların kasılması ile gevşemesi
arasındaki ekonomik ilişkidir.
Organizma tüm faaliyetleri sinirsel
süreçlerle düzenlemiş olduğuna göre
sinir sistemi ve kaslar arasındaki
koordinasyonun mükemmelliği
maksimum dönüşümlü sürat için
belirleyici faktördür.
12
11.2.2014
Maksimum Dönüşümsüz (Azyklik)Sürat



Dönüşümsüz hareketi güreşçiler,
atlayıcılar, boksörler, spor oyunları, gülle
atma branşlarında kullanılır.
Ancak bu branşlarda aynı zamanda
dönüşümlü hareket sürati de
kullanılmaktadır.
Her hareketin hızı iyi geliştirilmiş bir kas
sistemi ve kas kuvvetinden pozitif
etkilenirken, yetersiz kuvvet ve yetersiz
koordinasyon dönüşümsüz hareket
süratini olumsuz etkiler.
Kuvvet Sürati




Bu maksimum dönüşümlü ve dönüşümsüz
süratlerin büyük dirençlere karşı oluşturduğu
özelliktir.
Örneğin dönüşümsüz hareket gülle atma ve
atlamadaki sürat, kuvvet süratidir.
Yine dönüşümlü hareket sprint koşusundaki
kuvvet dönüşümlü sürat kuvvetidir.
Kuvvet süratinin artması, kuvvetin artırılması
ve koordinasyon gelişimi ile
gerçekleştirilebilir.
13
11.2.2014
Sürate Etki Eden Faktörler







Kas Kuvveti: Çabuk olmayı gerektiren en önemli özelliktir.
Özellikle sprint koşucuları amaçlı kuvvet antrenmanlarıyla
sürat gelişimlerini artırabilirler.
Kas Liflerinin Vizkozite Yapısı: Kas liflerinin iç
sürtünmesidir. Isınma ile kazanılır. Yeteri kadar ısınmayan
kas ve kas grupları maksimal hareketlerde negatif rol oynar.
Reaksiyon Çabukluğu: Herhangi bir uyarıya karşı kasların
tepki gösterme gücüdür. Antrenmanla çok az geliştirilir.
Kas Kontraksiyon Hızı: Kasın sarsının hızıdır. Tamamen
kasların yapısına ve kalıtıma bağlıdır. Antrenmanla
geliştirilmez.
Koordinasyon: Merkezi sinir sistemi ile harekete geçirilen
kaslar arasındaki ortak iş yapabilme özelliğidir. Özellikle
kısa mesafe koşularının adım uzunluğu ve adım frekansı
çalışmalarında üzerinde önemli durulması gerekir.
Koordinasyon yeteneği antrenmanlı çok iyi geliştirilir.
Antropometrik Özellikler: İnsanın vücut yapısı ile
ilgili olan gövde ve üyeler arasındaki orantıdır. Önemli bir
özellik olup antrene edilemez.
Genel Anaerobik Dayanıklılık: Süratte devamlılık
olarak da adlandırabiliriz. 20-30 sn’nin üzerindeki
yüklenmelerde performansı belirler.
Kasın yeteneğine bağlı olup oksijen açığı söz konusudur.

Bunun dışında antagonistlerin ve buna bağlı olarak
gerilme yeteneğinin de rolu büyüktür.
14
11.2.2014
Dayanıklılık







Genel anlamda organizmanın, sportif eylemin
kalitesinde herhangi bir düşüş olmaksızın
statik ve dinamik güçlerin yarattığı
yorgunluğa uzun süre karşı koyma
yeteneğine DAYANIKLILIK denilmektedir.
Dayanıklılık temel motorsal özelliklerden biri
olup, sporculardaki kondisyonun önemli
bölümünü oluşturmaktadır.
Dayanıklılık vücudun karşı koyabilme
yetisidir.
Organizmanın belirli gerekler ve yüklenmeler
altında çeşitli şekillerde çalıştırılmasının
sonucudur.
Bu durum kendisini bir taraftan yorgunluğa karşı uzun süreli
yük altında direnç yetisinde, diğer taraftan yüklenme
sonrası organizmanın çok çabuk normale dönme yetisi ile
kendini gösterir.
Dayanıklılık kavramı, sportif eylemin süresi, kalitesi ve ilgili
kas gruplarına yapılan yüklenmenin kapsamına bağlı olarak
çeşitli şekillerde incelenebilir.
Ancak pratikte tüm bu özelliklerin birbirinden soyutlanması
mümkün olmadığı için dayanıklılığın ortaya çıkışı kompleks
ve kombineli olmaktadır.
15
11.2.2014





Kas dayanıklılığı, karbonhidrat, lipit depolarının uygun düzeyde
olması veya bu enerji depolarının kas hücreleri tarafından
kolaylıkla kullanılabilmesiyle yerine getirilir.
Böyle bir dayanıklılık kısa süreli eforlarda anaerobik
kapasiteye, birkaç dakikadan bir saat veya daha uzun süreli
eforlarda aerobik mekanizmalara bağlıdır.
Veya her 2 mekanizmanın kombinasyonuna bağlıdır.
Dayanıklılığı artmış kaslarda enerji depoları fazla
olduğu gibi bunların kullanılmasına yarayacak
enzimlerde ve gelen kan miktarında da artma olur.
Dolaşımın artmış olması kasın toparlanmasını da
hızlandırır.
Kas dayanıklılığını arttıran antrenmanların fizyolojik
temeli, küçük ağırlıklar ve dirençlerle sık tekrarla
çalışmadır.
16
11.2.2014
Dayanıklılığın Sınıflandırılması


Sportif eylemlerde ortaya çıkan yorgunluk, salt fiziksel
yüklenmelerle değil, zihinsel ve ruhsal yüklenmelerle
de ortaya çıktığından, dayanıklılık kavramı genelde
sporcunun psiko-fizyolojik direnme yeteneği olarak da
tanımlanmaktadır.
Genel anlamda kalp-dolaşım-solunum ve sinir
sistemlerine, hareket koordinasyonuna da bağlıdır
denilebilir.
HOLMANN/HETTİNGER ve KEUL’a Göre
Dayanıklılığın Gruplandırılması:
1- Katılan Kas Gruplarına Göre Dayanıklılık
-Genel kas dayanıklılığı
-Özel kas dayanıklılığı
2- Spor Dalına Özgü Dayanıklılık
- Genel dayanıklılık
- Özel dayanıklılık
17
11.2.2014
3- Kasların enerji gereksinimi açısından Dayanıklılık
-
Aerobik dayanıklılık
Anaerobik dayanıklılık
4- Süreleri Açısından Dayanıklılık
-
Kısa süreli dayanıklılık
Orta süreli dayanıklılık
Uzun süreli dayanıklılık
5- Diğer Motorik Özelliklerle İlişkisi Yönünden
-
Kuvvette devamlılık
Çabuk kuvvette devamlılık
Süratte devamlılık
Dayanıklılığın Önemi








Fiziksel verim yeteneğini arttırır
Dinlenebilirlik yeteneğini geliştirir
Sakatlanma riskini azaltır
Psikolojik yüklenebilirliği arttırır
Tepki sürati ve hareket süratini istikrarlı kılar
Teknik hataların azaltılmasına katkı sağlar
Yorgunluğa bağlı teknik hataları azaltır
Sağlığı düzenler.
18
Download

Konu 3