TEKPAR
YILIRIMDAN KORUNMA ve TOPRAKLAMA • TANITICI REKLAM
ESE-SAT
PARATONER (YILDIRIMLIK)
DÜNYA, GÜÇLÜ ATMOSFERİK
DEĞİŞİKLİKLER SONUCU ELEKTRİK
YÜKLERİ ÜRETEN, BİRİKTİREN VE BU
YÜKLERİ KENDİ ARALARINDA VEYA YER
İLE DEĞİŞ TOKUŞ EDEN BULUTLAR İLE
ÇEVRELENMİŞTİR.
YILDIRIMIN MEYDANA GELDİĞİ
“KÜMÜLÜ-NİMBÜS” ADI VERİLEN
BULUTUN ÜST KISMINDA POZİTİF YÜKLE
YÜKLENMİŞ KÜÇÜK BUZ KRİSTALLERİ, ALT
KISMINDA İSE NEGATİF YÜKLE YÜKLENMİŞ
KÜÇÜK SU DAMLACIKLARI OLUŞUR.
YILDIRIM DEŞARJLARINDA BULUTUN ALT
TARAFINDAKİ YÜKLER ÜST TARAFTAKİLERE
GÖRE DAHA BASKINDIR, BU YÜZDEN
YILDIRIMLARIN % 90’I NEGATİF YÜKLÜ
YILDIRIMLARDIR.
YILDIRIM
Yıldırım, insanlara, hayvanlara ve
nesnelere doğrudan veya dolaylı
olarak zarar verebilen atmosferik
elektriksel deşarjlardır. Uygun
iç ve dış koruma sistemleri
kullanarak yıldırımdan
korunabiliriz.
Elektriksel deşarjlar, bir bulutun
içinde , bulutlar kendi arasında
(şimşek çakması) ya da bir
bulut ile yer arasında (yıldırım
düşmesi) meydana gelir.
Yıldırım bulutları yokken
dünyanın elektrik alan şiddeti
5 kV/m civarındadır, yıldırım
bulutlarının varlığında ise bu
değer 10 ila 20 kV/m’ye kadar
yükselir. Bu elektriki alan,
buluttan yere “yıldırım düşmesi”
olarak adlandırılan yük deşarjına
sebep olur.
Yıldırım bulutlarının varlığı, yer
üstündeki yapılar üzerindeki
ve çevresindeki en sivri ve en
yüksek noktalarda zıt yüklü
elektriki alanının oluşmasını
sağlar. Bulutlarla yer yüzeyi
arasında yüksek gerilim farkı
oluşur
Bulut ile yer arasındaki
potansiyel farkı, “yükselen
boşalmalar veya öncü
boşalmalar” olarak adlandırılan
ve yerden buluta doğru çıkan
boşalmalara sebep olur ve
bu olay buluttan yere doğru
olan boşalmalara benzer, farkı
yerden yukarı çıkması ve yıldırım
bulutunu izlemesidir.
Her iki boşalma da (yükselen ve
inen boşalmalar) “karşılaşma
noktası” adı verilen bir noktada,
ve daha sonra “çarpma noktası”
I (kA)
10
20
50
75
100
150
D (m)
46
72
132
173
210
273
Tablo 1. Yıldırım akımına göre yakalayıcı boşalma uzunlukları
125
Nisan 2014
tekpar.indd 1
14.05.2014 16:26
ESE-SAT modelleri
ESE-SAT
ESE-SAT 2
Üretim hammaddeleri
(malzemeleri)
AISI boyalı çelik 316
(18/8/82 uluslararası standart)
UNE alüminyum
38.348 İspanyol standardı
UNE paslanmaz çelik
36-016-75 İspanyol standardı
Yalıtkanlar
Polietaflouretilen
Yalıtım
Epoksi reçine kapsül
Elektronik
(Transformatör) üretici
Yüksek gerilim darbeleri üretir
Elektronik
Tropikalize ve kapsüllü enerji bloğu
Atlama aralığı
Normal ve kontrollü bir atmosferde çift
Atlama aralığı sayısı
2
Koruma kapasitesi
Dış metal gövdeye bağlı
Toplam uzunluk (mm)
800
800
800
Enerji blok uzunluğu (mm)
110
114
111
Toplam çap (mm)
170
170
170
Ağırlık (kg)
4,5
4,8
5,0
Güç kaynağı
Bilinen bir dış güç kaynağı
gerektirmez, sadece atmosferik
elektrik alanı yeterlidir
ESE-SAT sistemi kısaltması
Zamanında tahmin ile
elektro-kondansatör
İlgili standartlar ve onaylar
UNE-21.186-21.308, NF-17.102-İTÜ-CE
2
ESE-SAT 3
2
karşı koruma da sağlar.
YALNIZCA ALICI,
PASİF SİSTEM
Pasif koruma sistemleri sadece,
korunan yapının rasgele
alabileceği ayırıcı boşalmaları
durdurur. Çünkü kontrol
edilmeyen boşalmanın önceki
gibi izleyici yolu yoktur.
Bu tür sistemler için yıldırımın
çarpma noktasını ve bölgesini
belirlemek kolay değildir.
Örneğin; bugüne dek ilk
uygulandıkları şekilde kullanılan
Franklin çubuğu, Faraday kafesi,
çerçeveler (kenar sistemleri) vb.
Sistemlerin montajları pahalıdır,
göze hoş görünmezler; ve hatta
çoğu durumda yapılmaları
hemen hemen olanaksızdır.
Yukarıda belirtilenlere
karşın, şirketimiz her tür
projelendirmeyi ve uygulamasını
gerçekleştirebilecek
kapasitededir.
KORUMA BÖLGESİ FORMÜLÜ
RA = [2 D h - h2 + AL (2D +AL)]1/2
ESE-SAT’ın teknik özellikleri
olarak adlandırılan bir noktada
karşılaştıklarında havanın
yalıtkanlığını yere akan yıldırım
akımıyla bozarlar.
Yıldırımların yüzde 90’ı (sıcak
bölgelerde) negatif polariteli
olup akımları 1 ila 200 kA’lik
tepe (maksimum) değerlere ve
Standart koruma seviyeleri
yükselme hızları 1 ila 40 kA/s
değerlerine ulaşabilir.
FRANKLİN TİPİ-YILDIRIMLIK
Franklin tipi yıldırımlık, gelişim
zamanı sistemleri ile yıldırım
denemeleri için kalibrasyon
birimi ve kilometre taşıdır. Aynı
zamanda, pasif olarak yıldırıma
RA: Çalışma bölgesi
D: Yayılma mesafesi
h: Korunacak alanla ilgili olarak
yıldırımlık ucunun yüksekliği
AL: AL=V.AT olarak tanımlanan
yıldırımlık erken kanalının
uzunluğu
AT: Standart dalga için erken
kanal uzunluğu
Çubuk boyu “h”
ESE-SAT
ESE-SAT 2
ESE-SAT 3
Seviye 1 D (m) 20
6m
40 m
65 m
85 m
Seviye 2 D (m) 45
6m
65 m
80 m
93 m
Seviye 3 D (m) 60
6m
75 m
85 m
102 m
Referans numarası
––
09002
09003
09004
Erken boşalma cihazlı yıldırımlık için hesaplamalar
• En uygun korumayı sağlamak için her tür projede seviye 1’i esas almak gerekir.
(ΔL) değerleri için, UNE 21.186 standardındaki grafiklerde de gösterildiği gibi beş ile 50 μs arasındaki süreler göz önüne alınmalıdır. Her durumda
standart tarafından sağlanan maksimum koruma alanları yayılabildiği sürece bu değerlerdeki (ΔL) artışın hiçbir önemi yoktur. 70, 95 ve 110
metrelik koruma alanları sırasıyla koruma seviyeleri 1, 2 ve 3’e denk gelir.
126
Nisan 2014
tekpar.indd 2
14.05.2014 16:26
Download

ESE-SAT PARATONER (YILDIRIMLIK)