KONSANTRASYON YA DA YOĞUNLAŞMA
H.Basri Dursun > [email protected]
“Kızım dersini yapmak için odasına gider, fakat bir süre sonra ‘susadım’ deyip mutfağa gelir. Bir süre
geçtikten sonra odasına girdiğimde eline dersle ilgisi olmayan bir dergi almıştır. Onun ödevini yapması veya
yarınki sınava hazırlanması için sürekli uyarmam gerekir. Mutlaka derse yoğunlaşmasını engelleyecek ve
dikkatini dağıtacak bir şeyler bulur. Ben uyarmasam veya ısrar etmesem, saatlerce masanın başında oturur ve
yapması gerekenleri yapmaz. Artık ben de yoruldum, benim sürekli onu gözetlememden ve söylenmemden kızım
da bıktı. Ne yapacağımı bilmiyorum.”
Yukarıda tasvir edilen bu olaya çok sık rastlanmaktadır. Yapması gereken işler olmasına rağmen sürekli
yapacaklarını erteleyen ve bu durumdan kendileri de çok rahatsız olan yetişkinler bile vardır. Öğrencilerin derse
yoğunlaşamaması, ders başarılarını ve gelecekte yapacakları kariyeri olumsuz etkiler.
Yoğunlaşma, kişinin dikkatini bilinçli olarak bir konuya yöneltmesi, hiçbir şeyin onun bu dikkatini
dağıtmamasıdır. Ancak bu durum çok az rastlanan bir durumdur. Çünkü insan zihnindeki düşüncelerin çeşitliliği
ve duyu organlarımızın dış uyaranlara karşı açık olması bunu engeller.
Ancak çok çabuk dikkat kesildiğimiz yoğunlaştığımız anlar da vardır. Bunlar daha çok ilgi duyduğumuz
şeylerdir. Yukarıdaki örnekte kızın bir dergiye dikkatini vermesi ve yoğunlaşması daha kolaydır.
Bu tespit, doğrudan öğrencinin çalışmak zorunda olduğu derslere de uyarlanabilir. Derslerin ilgi çekici hale
getirilmesi ile derslere daha fazla yoğunlaşma sağlanabilir.
Yoğunlaşma, düşüncelerin toplanması, bir demet haline getirilmesi ve bir konu üzerine odaklanması
anlamına da gelir. Aynı anda iki konuya odaklanma veya dikkatini verme mümkün değildir. Örneğin bir
öğrencinin kitap okurken annesinin telefonda kiminle sohbet ettiğini düşünmesi, öğrencinin okuduğu kitabı
anlamasını engeller. Kitabı tekrar baştan okumak zorunda kalır. Çünkü ayrıntıları kaçırmıştır.
Aşağıda verilen alıştırmalar konsantrasyonu engelleyen nedenlerin ortadan kaldırılmasına, daha fazla ve
çabuk yoğunlaşma davranışı geliştirmeye yardımcı olacaktır.
Alıştırma 1
Öğrenci herhangi bir eşyaya bakarak yoğunlaşır. Bu, ders kitabı, kalemlik veya bir tablo olabilir.
Yoğunlaşma şu sorulara cevap verebilecek şekilde olmalıdır:
- Kalemliğin rengi ve şekli nasıldır?
- Hangi malzemeden yapılmıştır?
- Dikkat çeken faklı özellikleri nelerdir?
- Tablodaki çocuğun pantolonu ne renktir?
- Kitap ne ile kaplıdır?
Sonra göz kapatılarak bu eşyanın şekli zihinde çizilerek, gerçek eşya ile zihinde çizilen eşyanın resmi
karşılaştırılır. Öğrenci küçükse veya iki arkadaş bu çalışmayı sorular sorarak cevaplandırır. Ne kadar çok doğru
cevap verirse o kadar konsantre olmuştur. Bu alıştırma öğrenciye belirli bir nesneye bilinçli olarak bakma ve
gözlem yapma becerisini kazandıracaktır. Aynı çalışma sınırlı süre içerinde okunan kısa metinle ilgili anlama
sorularının öğrenciye yöneltilmesi şeklinde yapılarak öğrencide aktif dinleme becerisi kazandırılır. Bu
alıştırmaların sürekli yapılması gerekir. Zamanla bu çalışma öğrencinin derse daha kolay yoğunlaşmasını
sağlayacaktır.
Yoğunlaşmayı engelleyen dış şartlar
Öğrenciler sık sık ders çalışırken müzik dinlerler. Bunun öğrenmelerini engelleyen bir yoğunlaşma sorunu
yaşattığının farkında değildirler. Çünkü düşünceler aynı anda hem konuya hem de müziğe yönelmiş olduğundan
etkili öğrenme söz konusu olmaz. Bilimsel çalışmalar müziksiz ve sessiz bir ortamda yapılan öğrenmenin daha
etkili olduğunu ispatlamıştır. Rutin çalışmalarda müziğin olumlu etkisi olabilir. Ancak genel kural, müziğin
yoğunlaşmayı desteklemeyip engellediğidir.
Öğrencinin çalıştığı mekanda, sürekli konuşmaların olması ve gürültü, yoğunlaşmayı engeller. Bunun yanı
sıra çalışılan yerin dağınıklığı ve kötü donanımı da öğrenmeyi olumsuz etkiler.
Çalışma yerinin sabit bir yer olması öğrenmeyi olumlu etkiler. Davranışlar, alışkanların etkisi altında
olduğundan çalışma yerinin öğrenciye ait ve sabit olması, çalışma alışkanlığını olumlu yönde etkiler. Sabit
çalışma yeri, öğrenciye çalışması gerektiğini hatırlatır.
Çalışma masasının en az 120x80 cm ebatlarında ve pencereye yakın olması idealdir. Oturma yerinin vücuda
uygun, odanın iyi aydınlatılmış olması gerekir. Çalışma yeri, iyi havalandırılmalı, oda sıcaklığı ortalama 20
derece olmalıdır.
Derse başlamadan önce çalışma masasında sadece ihtiyaç duyulan araç-gereç olmalıdır. Bunun dışında
dersle ilgisi olmayan şeyler masada bulunmamalıdır. Çalışma yerinin yakınında bir çöp sepeti bulunmalıdır.
Çalışma masası ve odanın çok iyi düzenlenmesi gerekir. Zaman kaybı olmaması için sözlük, harita, ansiklopedi,
atlas vs. masaya yakın yerde bulunması gerekir. Her bitirilen çalışma sonunda ilgili araç-gereç hemen
toplanmalıdır ki motivasyon sağlansın. Örneğin ‘bu ödevi bitirdim’.
Çalışma yerinin atmosferini uygun hale getirmek de öğrenciyi ders çalışmaya motive eder. Duvara güzel bir
poster veya tablo asılması, pencere önüne ya da masaya çiçek, kokulu mum veya koku yağları konulması gibi…
Çekici bir çalışma ortamı öğrenciyi derse çalışmaya motive eder.
Yoğunlaşmayı engelleyen duygusal/içsel şartlar
Öğrencinin düşünce dünyasında dönüp duran kaygılar, çözüme ulaşmamış çatışmalar ve korkular,
onun öğrenmeye odaklanmasını engeller. Duygusal dünyası onun dikkatini toplamasını engeller. Bu
durumdaki öğrencinin sorunlarını görmezden gelmesi veya sorunlarıyla yüzleşmesini ertelemesi yerine çözüm
bulması veya yardım alması gerekir. Zihnindeki sorunlarından ne kadar hızlı kurtulursa o kadar çabuk dersin
içeriğine odaklanır. Bu sınav zamanlarında sık yaşanan bir durumdur. Bizi rahatsız eden şartları ortadan
kaldırmak veya kabullenmek için sorunun üzerine eğilip ilgili kişilerle konuşup içsel rahatsızlıklar en aza
indirilmelidir.
Yoğunlaşma ile beslenme arasındaki ilişki
Boş veya tam dolu mide ile ders çalışmanın öğrenmeyi olumsuz etkilediği bir gerçektir. Beyin, başarılı bir
zihinsel çalışma yapabilmek için, kan yoluyla beyne ulaşan bol miktarda oksijene ihtiyaç duyar. Öğün
yemeklerinden sonra, alınan besinlerin kana karışması için sindirim organlarında kan yoğunlaşması artar ve
beyin kalan kanla yetinmek zorunda kalır. Bu durumda beynin tüm fonksiyonlarını yerine getirmesi sınırlanır. Bu
nedenle ne yemekten hemen sonra ne de çok açken ders çalışmak veya zihinsel etkinlikte bulunmak yararlı
değildir.
Zihinsel bir etkinliğe, öğün yemeklerinden en az bir saat sonra başlanması gerekir. Bu bir saati öğrenci,
zihinsel, ruhsal ve bedensel olarak gevşemeye ve öğrenmeye hazırlık zamanı olarak değerlendirmelidir. Örneğin
biraz müzik dinlemek veya yürüyüş yapmak bedeni ve ruhu gevşetir.
Öğrencinin aldığı besinler de konsantrasyonunu etkiler. Muz ve ananas gibi meyveler fındık, ceviz ve badem
gibi kabuklu çerezler ve kakao oranı yüksek çikolatalar ile kuru üzüm gibi yiyecekler yoğunlaşmayı artıran
besinlerdir.
Uykusuzluk ve yorgunluk
Yoğunlaşmada en önemli engellerden biri de uykusuzluktur. Öğrencilerin uykularını iyi almaları gerekir.
Uykusuz ve yorgun bir şekilde ders çalışmak yarar getirmez. Çok yorgun ve uykusuz olunduğunda yarım saat
uzanıp dinlenmek gerekir. Uykunun yarım saati aşması durumunda kalkmakta zorluk çekilir. Ancak baş ağrısı,
öksürük ve nezle de verimli ders çalışmayı engeller. Öğrencinin çalışma masasına ruhen ve bedenen sağlıklı
oturması gerekir.
Zaman baskısı
Öğrencilerin zaman baskısı altında derse yoğunlaşması çok zordur. Bu durumda ertelenmesi gerekenler ve
randevular ertelenebilmelidir. Çünkü acele ve zaman baskısı altında, konuya odaklanma zor olur. Bunun yanı sıra
yapılması acil olan telefon görüşmeleri veya başka işler yapıldıktan sonra sakin bir kafayla çalışma masasına
oturulmalıdır. Uzun zaman gerektiren çalışmalarda, öğrencinin dinlenme arası vermesi, dikkatinin dağılmasını
önler.
Aşağıdaki alıştırma, öğrencinin yoğunlaşmasını sınırlayan kişisel engellerini tanımasına yardımcı olur.
Alıştırma 2
Tarih ve Saat
Çalışılacak konu veya dersin
adı
Hissettiğim yoğunluk
derecem
Engelin adı
Bu tabloyla öğrenci adım adım derse yoğunlaşmasını engelleyen nedenleri tanır ve tedbir alır.
Aşağıda gösterilen tablo ile de yoğunlaşmanın önündeki engeller, daha görsel hale getirilebilir:
Dış Engeller
Gürültü, müzik
İç Engeller
Korkular, arkadaş sorunu vs.
Diğerleri
Uykusuzluk
Yüksek sesli konuşmalar
Kötü donatılmış çalışma yeri
Odanın havasızlığı
İsteksizlik
Açlık veya susuzluk
Aşırı çalışma yorgunluğu
Zaman baskısı
Teneffüs azlığı
Alıştırma 3
Aşağıdaki okların yönlerine dikkatlice baktıktan sonra hafızanızdan aynısını boş bir kâğıda çizmeye çalışın.
Alıştırma 4
Aşağıdaki alıştırmanın süresi 10 dakikadır. Bu alıştırmada her satırın baş harfi ile başlayan ve sonundaki
harfle biten kelimeler yazılacaktır.
K………………..N
O………………..O
N………………..Y
S………………..S
A………………..A
N………………..R
T………………..T
R………………..N
A………………..A
S………………..S
Y………………..N
O………………..O
N………………..K
Alıştırma 5
Bu alıştırmada her harf için bir sayı belirlenmiştir. Bu harflerle ilgili aşağıdaki dört işlem alıştırmaları çabuk
ve zihinden yapılacaktır.
A=1, B=2, C=3, D=4, E=5, F=6, G=7, H=8, I=9, İ=0
AAB + FH =…180……………
DC - Cİ =……………………
HD : B =……………………
ED x D =……………………
GA + Iİ =……………………
FC : C =……………………
FE x Aİ =……………………
IF - EC =……………………
EA + Gİ =……………………
Fİ - DC =……………………
CA + BI =……………………
EA x B =……………………
AH : F =……………………
Yukarıdaki işlemler öğrencinin yaşına göre değiştirilebilir.
Yoğunlaşmayı destekleyen öğrenme ilkeleri
Her başlangıç zordur.
Yaşamı boyunca bir şeyi öğrenmek zorunluluğu ile karşılaştığında bu durum başlangıçta her insana heyecan
vermez, sıkıcı veya zor gelebilir. Çünkü hayatımız çeşitli sorumluluklar ve eğlencelerin baskısı altındadır.
Öğrenci sınıfta oturur ama aklı sınıfın dışındadır. Dışarıdaki eğlence ile okul sorumluluğu arasında sıkışır. Bu
durum, öğrencinin derse yoğunlaşmasını engeller. Öğrencinin, sorumluluklarını üstlenmesi gerekir.
Unutulmamalıdır ki, yeni bir şey öğrenilirken ilk 15 dakikanın çok etkili olmadığı, öğrenmenin etkisini gittikçe
arttırdığı bilinmektedir.
Öğrenmeye kolaydan başlamak gerekir.
Yapılacaklar, ödevler bir sıraya konmalı, dersler en sevilenden sevilmeyene ve en kolaydan zora doğru
sıralanmalıdır. Her öğrenci ödevlerine veya dersine en kolay olandan başlamalıdır. Öğrenci, sevmediği veya zor
olan dersten başlamamalı, kolaydan başlayarak sonra sevilmeyen derslere veya zor konulara motive olmalıdır.
Öğrenmeye başlarken bazı küçük oyunlar oynayarak derse hazır hale getirilebilinir. Örnek olarak, bir küçük
metin içinde kaç tane “a” ile başlayan kelime var veya içinde iki tane aynı ses olan kelimeler bulunabilir. Bu
oyunu en fazla üç dakika sürdürerek zihin derse hazır hale getirilebilir.
Alıştırma 6
Öğrenciyi derse hazır hale getirmek ve yoğunlaşmasını sağlamak için aşağıdaki alıştırma da yapılabilir.
Yönerge: Aşağıdaki şekillere bir dakika dikkatle bakın ve aynısını bir dakika sonra zihinden başka bir kâğıda
çizmeye çalışın:
Bölüp parçalayarak öğrenme
Öğrenciler bazen verilen ödevlerin çokluğu karşısında ümitsizliğe düşerler. Tüm bunların üstesinden nasıl
gelinecektir? Bu durumda arkadaşını arayıp öğretmenler ve dersler hakkında sohbet etmek için telefona
sarılabilirler. Bu durum konsantrasyonu engelleyen en kolay yoldur. Bunun yerine ödev demetinin bağını
çözerek küçük parçalara ayırmalı, bir günde yapılacak tüm işlerin listesi yapılmalıdır. Her iş küçük kâğıtlara
yazılır ve duvara asılır. Her iş yapıldıktan sonra o işin yazılı olduğu not kâğıdı çöpe atılır. -Masaya yakın bir
yerde bir çöp kovası olması yararlıdır.- Böylece her bitirilen iş, öğrenciye daha fazla cesaret ve motivasyon verir.
Böylelikle konuya yoğunlaşma kendiliğinden meydana gelir.
Değişiklik yaparak ders yapmak eğlencelidir.
Benzer ödevleri arka arkaya yapmak yerine yazılı bir çalışmadan sonra sözlü bir etkinlik olursa öğrenme
zevkli hale gelebilir. Sürekli yazma veya sürekli sözlü çalışmalar öğrenmeyi zevksiz hale getirebilir.
Sürekli benzer formül, kavram, kelime veya konularla çalışıldığında bunların zihinde saklanması güçlük
çıkarır ve genellikle karıştırılır. Bunun yerine değişiklik yapılarak ve farklı konular araya konularak çalışmak
daha etkili olacaktır.
Alıştırma 7
Yönerge: Yukarıda anlatılanların bir alıştırmasını yapmak için örnek verilen ödevleri uygun bir şekilde
sıraya koyun:
İngilizce dersinden kelimeler ezberlenecek, Türkçe okuma metnindeki anlama soruları yazılı olarak
cevaplandırılacak, Fen Bilgisi dersinde yapılan bir deneyin yazılı anlatımı yapılacak, en çok sevdiğiniz ders olan
Matematikten verilen alıştırmalar yapılacak.
1………………………………………………………………………………………
2………………………………………………………………………………………
3………………………………………………………………………………………
4………………………………………………………………………………………
Alıştırma 8
Yönerge: Aşağıdaki şekillere bir dakika süreyle baktıktan sonra başka bir kâğıda aynısını çizip karşılaştırın.
Alıştırma 9
Yönerge: Aşağıdaki şekillere bakarak küçük şekillerde kaç tane büyük harf, büyük şekillerde ise kaç tane
küçük harf vardır?
r
K
l
D
ç
k
ğ
L
i
v
C
Ğ
ü
Ü
ü
P
y
F
A
V
Y
a
m
K
Ü
Sonuç
Günümüzde öğrenciler ve yetişkinler, sorumluluklar ve eğlence arasında gidip gelirken sorumluluklarına
yoğunlaşmaları gittikçe zor hale gelmektedir. Bunun üstesinden gelmek için sayılan alıştırmalar tabiî ki yeterli
değildir. Ancak yoğunlaşma konusunda bizi engelleyen nedenleri tanımak ve yoğunlaşmayı sağlamak için
alıştırma yapmak çok önemlidir. Bu çalışmaların yanında öğrencileri motive etmek gerekir.
Download

Konsantarasyon yada Yoğunlaşma Sorunu