11.2.2014
MOTOR ÖĞRENMENİN
FİZYOLOJİK BOYUTLARI
Prof.Dr.Metin Sayın
Bir hareket eyleminin gerçekleşmesi
için, çevreden ve organizmadan alınan
enformasyonların afferent duyu sinirleri
aracılığıyla merkezi sinir sistemine
iletilmeleri, orada depolanmaları ve bir
hareket eyleminin gerçekleşmesi için de
efferent yollarla motorsal bir aksiyona
dönüştürülmeleri söz konusudur.
1
11.2.2014
KOGNİTİV
(BİLİŞSEL)
İŞLEM
Afferenz sentez
Sensorik
İnput
Motorik
output
afferent
efferent
Olan / İdeal
Değer
Karşılaştırması
(feedback)
-Reafferenz-
Sinir
Sisteminde bilişsel işlem
1-Sensorik input:
2-Kognitiv (bilişsel) işlem:
3-Motorik output:
Sensorik input:
Kognitiv (bilişsel) işlem:
Sensor
Olan/ideal değer
karşılaştırması
Motorik output:
Effektor
(kaslar)
Periferik sinir
sistemi
Merkezi sinir sistemi
2
11.2.2014
Duysal ve motorsal süreçlerin bölümleri birbirine sıkı bir şekilde
bağlı olup buna “SENSOMOTORİK” adı verilir.
Algılama
ve analiz
Afferenz
sentez
Motorik
output
uygulama
Sensorik input
sporcu
sensomotorik
Sinir sistemi

Sinir sistemi vücut fonksiyonlarının
koordinasyonunu ve bu koordinasyonun
devamını sağlar.Bu sistem sürekli olarak iç
ve dış ortamdan ’’reseptör’’ ler aracılığıyla
bilgi alır. Bu bilgiler mss.inde yorumlanır.
’’efektör’’ denilen kaslara ve salgı bezlerine
iletilerek uygun tepki gösterilir. Yani sinir
sistemi, efektörler ile reseptörleri biribirine
bağlayan, uyarıları değerlendiren ve
uyarıların birinden diğerine geçmesini
sağlayan bir sistemdir.
3
11.2.2014
Çeşitli yollarla bilgilerin alındığı uyarılar fizyolojide “RESEPTÖRLER” olarak tanımlanırlar
RESEPTÖRLER
EKSTERİO
RESEPTÖRLER Dıştan
gelen uyarıları alırlar
PROPRİO
RESEPTÖRLER Kas,
tendon ve eklemlerdeki uyarıları
alırlar
İNTER RESEPTÖRLER
(VİSERİO
RESEPTÖRLER) İçsel
uyarıları alırlar
Görme ve mesafe
tahmini
İşitme
Koklama
Temas
Sıcak
Soğuk
Acı, ağrı
Lezzet
Basınç
Kas İğciği
Golgi Tendon Organı
Vestibuler Organ
SOMATO
RESEPTÖRLER
Organizmanın
dış ortama
uymasını
sağlarlar
SİNUS CAROCİTUS VE
ARCUS AORTAE’DE
Presso-ve Kemoreseptörler
AKCİĞERLERDE
Gerilme Reseptörleri
VİSERİO
KALPTE VE KAN
RESEPTÖRLER
DAMARLARINDA
VESİCA URINERIA’DA Organizmanın iç
ortamındaki
Gerilme Reseptörleri
URETER VE URETRAL değişiklikleri
algılarlar
SPHINCTER’LERDE
HYPOTHALAMUS’TA
Termo-ve Ozmoreseptörler vb.
Proprioreseptörler





İskelet kasında,
Eklemlerde,
Tendonlarda,
Ligament ve Pigmentlerde,
Damarların içinde bulunur.
4
11.2.2014
PROPRİORESEPTÖRLER
Vücudun ve vücut bölümlerinin bulundukları pozisyon
hakkında bilgi veren duyu organlarıdır.
Uygulanan harekete özgü olarak bulunduğumuz
pozisyon hakkında MSS’ ne bilgi verirler.Böylelikle
hareket yerine getirilir.
ÖRN:
 Yüksek atlamayı oluşturan evreler
 Slalalom yapma (çarpmamaya çalışarak)
 Yürürken engellerden geçmek gibi
Kaslarda 2 esas reseptör tipi vardır:
1-Kasın uzunluğu hakkında bilgi alan reseptör (kas
iğciği). Bu organ herhangi bir dirence karşı koymak
için kasılması gereken motor ünite sayısının
belirlenmesinde kasa yardımcı olur.
2-Kasın gerilimini alan reseptör (Golgi tendon organı),
Golgi tendon organı, tendon lifleri içinde kas ve
tendon liflerinin birleştiği noktada bulunur. kas
iğciğine oranla daha az duyarlıdır, bu nedenle aktive
olabilmesi için daha kuvvetli bir gerilme gereklidir.
5
11.2.2014
Motor ünite
Tek bir motor
sinir tarafından
inerve edilen kas
liflerinin tümüne
birden motor
ünite denir
 Motor ünitedeki
ortalama kas lifi
sayısı 100
kadardır

Sinir siteminin:
1-uyarılma (reseptör)
2-iletilme (nöron)
3-değerlendirme (sinir
merkezleri)
4-tepkime (efektör)
fonksiyonu vardır.
6
11.2.2014
Sinir Sistemi
Merkezi Sinir Sistemi
Beyin
Omurilik
Periferik Sinir Sistemi
Somatik
Sinir Sistemi
Otonom Sinir
Sistemi
İskelet Kaslarını
Kontrol Eder
Düz kasların, iç organların salgı
bezlerinin kontrolü
Sempatik
Sinir Sistemi
Parasempatik
Sinir Sistemi
7
11.2.2014
Merkezi sinir sistemi
beyin (cerebrum) ve
omurilikten (medulla spinalis) oluşmuştur.
Merkezi sinir
sistemi
Beyin
(cerebrum)
Omurilik
(medulla spinalis)
Hareket, duygu, düşünce, bellek, kavrama, algı,
konuşma gibi fonksiyonları yöneten beyin, tüm
organlar için denetleme görevi yapar.
MERKEZİ SİNİR SİSTEMİNİN MOTOR
MERKEZLERİ VE FONKSİYONLARI:
MOTOR MERKEZLER FONKSİYON
ALANLARI
1- Omurilik Bölgesi
Basit pozisyon, yürüyüş, duruş,
bükme-germe gibi etkinliklerin
idare ve kontrolü.
2- Beyin Kökü Bölgesi
Duruş pozisyonunda, kasların
etkinliklerinin (amaçlı motor
kas
etkinlikleri ile destek motoriği
kas etkinliklerinin uyumu
3- Büyük beyin –
Bazal gangliyonlar ve
küçük beyin
İstemli hareketlerin
programlanması hareketlerin
planlanması. Zaman ve alansal
olarak hareket programlarının
belirlenmesi ve düzeltilmesi
4- Motor korteksin
diğer bölgeleri
Hareketin planlanması ve
eyleme geçişte karar mercii
olarak görev yaparlar.
8
11.2.2014
Beyin:
–
Organizmanın komuta merkezidir.
–
Vücuda ait bilgiler, sinir uyarıları
şeklinde beyine gelir ve bu bilgiler
öncelik sırasına göre beyinde
değerlendirilerek uygun yanıtlar
verilir. Bu uyarılara fizyolojide
reseptör adı verilir.
Merkezi sinir sisteminin kas
etkinliğinde şu görevleri vardır:
1-Hareket programının oluşturulması,
2-Hareketin alan-zamansal oluşumu,
3-Reseptörler aracılığıyla kasların
kontrolü, düzeltmeler/Reafferenz
Medulla spinalis:
(omurilik)
Vücuda dağılan sinirler
ile beyin arasındaki
bağlantıyı sağlar,
Otonom sinirlerin
merkezidir,
Refleks olayını
gerçekleştirir.
omurilik (Medulla spinalis)
9
11.2.2014
2
1
3
4
Beyin
Beynin en büyük ve kompleks bölümü
Sensorik bilgilerin analizi ve
Motor emirlerin gönderilmesi
Beynin
Her yarı küresinde 4 lob bulunur
Dokunma, acı, basınç
Ve derideki ısının algılanması
Konuşmanın algılanması ve
anlaşılması
Yazılan kelimelerin
anlamlarının anlaşılması
Parietal lob
Frontal lob
İstemli kas hareketleri
Zeka merkezi
Problem çözme
Planlama
Konsantrasyon vs
lisan
Pre-motor korteks
konuşma
Duyma ve koklama merkezi
Hafıza merkezi
Ses koku ve görülenlerin
Kaydedilmesi
Kelimelerin anlaşılması
Temporal lob
tad
okuma
işitme
koklama
Görme merkezi
Oksipital lob
10
11.2.2014
Büyük beyin
parietal
frontal
hissetme
görme
işitme
Tad alma
koklama
hareket


Serebellum:
Hareket ve denge
merkezidir. Duyu
organları veya
vücudun diğer
kısımlarında
meydana gelen
değişiklikler, duyu
sinirleri ile buraya
iletilir.
occipital
temporal
Ukr-grup.mpg
beyincik (Cerebellum)
11
11.2.2014
Periferik sinir
sistemi
Somatik sinir sistemi
Otonom sinir sistemi

Periferik sinir sistemi, merkezi sinir sistemi ile duyu
organları, kaslar ve bezler arasındaki ilişkiyi sağlar.
– Periferik sinir sistemi, dış ortamdan çeşitli izlenimleri
merkeze getiren afferent sinirlerle (duyu sinirleri),
– merkezden hareket ve salgı emirlerini çevreye götüren
efferent sinirlerden (motor sinirler) meydana gelmiştir.

Organizmanın çevreden gelen uyarıları alması,
değerlendirmesi ve bir reaksiyonla yanıtlaması sinir sistemi
sayesinde olur. Sinir sisteminin bu görevi yapan bölümüne
somatik sinir sistemi denir. Somatik sinir siteminde irade
kontrolü sözkonusudur.
İç organların çalışmalarını yöneten sinir sistemi bölümüne
ise otonom (vejatatif) sinir sistemi denir. İrade kontrolü
sözkonusu değildir.




HAREKET ve SİNİR
SİSTEMİ
Bütün hareketler, istemli ve
refleks hareketlerin bir
karışımı olarak
gerçekleşirler.
Bilinçli olarak yapılmasına
karar verilen hareketin
başlatılma emri, motor
korteks tarafından alt motor
nöronlara verilir.
Ancak bu emir kaslara
gitmeden önce, korteksin
duyu alanlarına gider ve
buralardan algılanır.
12
11.2.2014
Sinir hücresi
Snaptik bağlantı
hissetme
görme
IN
işitme
Tad alma
koklama
hareket
OUT
13
11.2.2014
Sinir hücrelerinin uyarılması sonucu oluşan impuls, fiziksel ve kimyasal olaylarla
iletilir. Sinir hücresinin dışında pozitif (+), iç kısmında negatif (-) iyonlar daha
yoğun olarak bulunurlar. Uyarı ile sinir hücrelerinde oluşan kutup değişikliği
impulslara yolaçar.
" Uyarı ne kadar şiddetli olursa , sinir impulsunun frekansı o kadar yüksek olur. "
Durdurucu sinapslar:
Bir impuls diğer bir impulsun etkisini ortadan kaldırabilir. (durdurucu impuls) Vücuttaki
tüm kaslarda sinir impulsları sayesinda bir tonus mevcuttur. Ancak kasların aganostantagonist çalışmasında agonist kas çalışırken antagonistin gevşemesi gerekir. Bunu
sinapslar gerçekleştirir.Nöron boyunca ilerleyen bir impulsu hızlandıran, yavaşlatan ya
da durduran başka bir mekanizma yoktur.
14
11.2.2014
Ancak dikkat bir objeye yönetildiğinde öğrenme gerçekleşebilir.
Alansal bellek
Dikkat merkezi
obje
Optik
oryantasyon
Sözcükanlam
objelerin optik
özellikleri
Kasların temel
özellikleri





Uyarılabilme
İletebilme
Kasılabilme
Esnek (elastik)
olma
Viskozite özelliği
Kasılma temel olarak aktin liflerinin
miyozin lifi üzerinde kayması ile
oluşan sarkomerin boyunun kısalması
işlemidir
Bu işlem, miyozin filamentlerinin
çapraz köprüleri ile aktin
filamentlerinin etkileşimi sonucunda
ortaya çıkar
15
11.2.2014
Kasların temel
fonksiyonları









Hareket
Koruma
Isı üretimi
Mekanik iş yapabilme yeteneği
Postürü sağlama
Duyu korteksi çeşitli duyusal
reseptörlerden gelen afferent (duyusal)
bilgilerin çoğunu alan bölgedir.
Bu alan hem gelen bilgilerin
değerlendirilmesinde hem de uygun
hareketlerin başlatılmasında doğrudan
rol alır.
Motor korteks (piramidal sistem)
başparmak, işaret parmağı, ayaklar ve
dudaklar gibi spesifik kasların tek
başına çalışmasını gerektiren ince, farklı
hareketlerin kontrolüyle ilgilidir.
Premotor korteks (ekstrapiramidal
sistem) ise, büyük kas gruplarını da
içeren karmaşık hareketlerin kontrol ve
koordine edilmesinde görevlidir
16
11.2.2014
Beyin
Beynin en büyük ve kompleks bölümü
Sensorik bilgilerin analizi ve
Motor emirlerin gönderilmesi
Beynin
Her yarı küresinde 4 lob bulunur
Dokunma, acı, basınç
Ve derideki ısının algılanması
Konuşmanın algılanması ve
anlaşılması
Yazılan kelimelerin
anlamlarının anlaşılması
Parietal lob
Frontal lob
İstemli kas hareketleri
Zeka merkezi
Problem çözme
Planlama
Konsantrasyon vs
lisan
Pre-motor korteks
konuşma
Duyma ve koklama merkezi
Hafıza merkezi
Ses koku ve görülenlerin
Kaydedilmesi
Kelimelerin anlaşılması
tad
okuma
işitme
koklama
Temporal lob
Görme merkezi
Oksipital lob
PİRAMİDAL YOLLAR:
Korteksin motor
alanlarından omuriliğe
doğru ilerleyen sinyaller,
beyin kökünde
çaprazlanırlar. Buna
piramidal yollar denir.
Piramidal yollarla
gelen uyarılar,
amaçlanan hareketin
yapılmasına yöneliktir.
17
11.2.2014
EKSTRA PİRAMİDAL YOLLAR:



Piramidal yolların yanı sıra beynin korteksinden
omuriliğe kadar motor sinyaller ileten bir çok yollar
daha söz konusudur. Bu yollar piramidal yolları
destekleyici nitelikte olup kaba motorsal
hareketlerin alan zamansal koordinasyonunun
gerçekleştiği yollardır. Yani beyin kökünde
çaprazlanmadan direkt olarak omuriliğe uyarıların
gittiği yollar ekstrapimidal yolları oluştururlar.
Aktive edici impulslar sadece kaslara gitmezler. Aynı
zamanda Serebellum (küçük beyine) de benzer
sinyaller ulaşır. Çevreden ve motor korteksten
alınan sinyaller, entegre edildikten sonra, serebral
korteksten motor kortekse iletilirler. Vestibuler
impulslar sinerjiyi (agonist-antagonist kasların
koordineli bir şekilde çalışması) sağlamak üzere
motor kortekse iletilirler. Serebelluma, motor
korteksten başka, iç kulaktan da denge reseptörleri
gider. Serebellum, denge postür ve
koordinasyonda önemli rol oynar.
Bazı hareketlerin yapılması, kortekse ulaşmadan,
ekstra piramidal düzeyde yani subkortikal
düzeyde gerçekleşirler. Bunlar otomatikleşmiş
hareketlerdir. (Yüzme, bisiklete binme, yürüme,
koşma gibi..)
18
Download

Konu 5