Kısa Bildiri/Short Communication
Mikrobiyol Bul 2014; 48(3): 484-490
Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesinde
Kronik Hepatit C Hastalarının
Genotip Dağılımının Araştırılması
Investigation of Hepatitis C Virus Genotype Distribution in
Patients with Chronic Hepatitis C Infections in
Antalya Training and Research Hospital, Turkey
Yeşim ÇEKİN1, Nilgün GÜR1, Ayhan Hilmi ÇEKİN2, İmre ALTUĞLU3, Rüçhan YAZAN SERTÖZ3
1
1
2
2
3
3
Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü, Antalya.
Antalya Training and Research Hospital, Department of Medical Microbiology, Antalya, Turkey.
Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İç Hastalıkları Bölümü, Antalya.
Antalya Training and Research Hospital, Department of Internal Medicine, Antalya, Turkey.
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, İzmir.
Ege University Faculty of Medicine, Department of Medical Microbiology, Izmir, Turkey.
Geliş Tarihi (Received): 06.11.2013 • Kabul Ediliş Tarihi (Accepted): 02.04.2014
ÖZET
Hepatit C virusu (HCV), yüksek kronikleşme oranı, ciddi karaciğer hastalıklarına neden olması, kesin
bir tedavi ve etkin bir aşısının olmaması gibi nedenlerden dolayı tüm dünyada ciddi bir sağlık sorunudur.
HCV genomu yüksek derecede değişkenlik göstermekte olup, filogenetik olarak HCV’nin en az altı majör
genotipi ve birçok alt tipinin bulunduğu bilinmektedir. HCV genotip dağılımı coğrafi ve epidemiyolojik farklılık göstermektedir. Doz ve tedavi süresi farklı genotipler için değişken olabileceğinden, tedavi
öncesinde genotiplerin belirlenmesi klinik açıdan önemlidir. Bu çalışmada, hastanemizde izlenen kronik
hepatit C’li hastalarda HCV genotiplerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, Antalya Eğitim ve
Araştırma Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuvarına, 01 Ocak 2011-30 Haziran 2013 tarihleri arasında, farklı
servislerden gönderilen anti-HCV ve HCV-RNA pozitif toplam 148 kronik hepatit C’li hasta (67 kadın,
81 erkek; yaş ortalaması: 50.5 ± 10.8, yaş aralığı: 17-73 yıl) dahil edilmiştir. Hastaların epidemiyolojik
verileri ve HCV genotip çalışmaları retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Viral genotipler gerçek zamanlı
polimeraz zincir reaksiyonu (Rt-PCR) yöntemiyle (Abbott Molecular Diagnostic, ABD) belirlenmiştir. Bu
yöntemle her örnek, 6 genotip (Gt) ve alt tip 1a ve 1b için test edilmiştir. Hastaların 119 (%80.4)’unda
Gt-1 saptanmış; bunların %15.9 (19/119)’u 1a, %75.6 (90/119)’sı 1b olarak tiplendirilmiştir. Gt-2, -3
ve -4 prevalans oranları sırasıyla %3.4 (n= 5), %11.5 (n= 17) ve %2 (n= 3) olarak bulunmuş; Gt-6’ya
ise rastlanmamıştır. Rt-PCR yöntemiyle çalışılan hastaların 4 (%2.7)’ünde karışık tip tespit edilmiş; bu
İletişim (Correspondence): Uzm. Dr. Yeşim Çekin, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü,
07050 Muratpaşa, Antalya, Türkiye. Tel (Phone): +90 505 795 8298, E-posta (E-mail): [email protected]
Çekin Y, Gür N, Çekin AH, Altuğlu İ, Yazan Sertöz R.
örnekler RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) ve dizi analizi yöntemiyle çalışıldığında
üçü Gt-1, biri ise Gt-2 olarak tiplendirilmiştir. Çalışmamızda saptanan yüksek Gt-3 prevalansının
(%11.5), yabancı uyruklu 13 hastanın yedisinde saptanan Gt-3 pozitifliğinden kaynaklanmış olabileceği
düşünülmüştür. Bu çalışmada kullanılan Rt-PCR yöntemi, kullanıcıdan bağımsız, standart otomatize
ve hızlı sonuç veren güvenilir bir yöntemdir; ancak karışık tip saptanan örneklerin başka bir yöntemle
doğrulanması gerekmektedir. Sonuç olarak, hastanemizde izlenen kronik hepatit C’li hastalar arasında en
yaygın genotipin Gt-1b olduğu, Gt-3’ün ise şimdiye kadar bildirilmiş en yüksek oran olduğu söylenebilir.
Anahtar sözcükler: Hepatit C virusu; genotip; kronik hepatit.
ABSTRACT
Hepatitis C virus (HCV) infection is a major global health problem due to high chronicity rates, occurrence of severe hepatic diseases, and absence of an accurate therapy and effective vaccine. It is well
known that viral genome is highly variable and HCV has at least six genotypes, each of them containing
a series of subtypes. HCV genotypes exhibit geographical and epidemiological distribution. Genotype
identification is clinically important to decide the dosage and duration of treatment since different genotypes exhibit variable response to treatment. The aim of this study was to determine the HCV genotypes
in chronic HCV patients who were followed-up in Antalya Research and Training Hospital, Turkey. AntiHCV and HCV-RNA positive blood samples obtained from 148 chronic hepatitis C patients (67 female,
81 male; mean age: 50.5 ± 10.8, age range: 17-73 years) who were admitted to Antalya Research
and Training Hospital Microbiology Laboratory during January 2011-June 2013, were included in the
study. Epidemiological data of the patients and HCV genotype results were evaluated retrospectively.
Viral genotypes were determined by real-time (Rt) PCR assay (Abbott Molecular Diagnostic, USA). HCV
genotype (Gt)-1 was detected in 119 (80.4%) of the patients, of them 15.9% (19/119) were identified
as subtype 1a and 75.6% (90/119) were subtype 1b. The prevalence rates of Gt-2, -3, and -4 were found
as 3.4% (n= 5), 11.5% (n= 17), and 2% (n= 3), respectively. Gt-6 was not detected in our patients.
Mixed infection with HCV types was detected in four patients (2.7%) by Rt-PCR; of these three were
detected as Gt-1 and one was Gt-2 by RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) and sequencing. The high prevalence of Gt-3 (11.5%) obtained in this study was attributed to the determination of
Gt-3 in seven of 13 foreign national subjects. Rt-PCR method used in this study is user independent,
standardized, automated, rapid and reliable method, however in case of detection of mixed types, the
samples should be confirmed by other methods. In conclusion, we reported that the majority of the
chronic hepatitis C infected patients had Gt-1b, and Gt-3 exhibited the highest rate ever reported by
other studies from Turkey.
Key words: Hepatitis C virus; genotypes; chronic hepatitis.
GİRİŞ
Hepatit C virusu (HCV), yüksek kronikleşme oranı, ciddi karaciğer hastalıklarına neden
olması, kesin bir tedavi ve etkin bir aşısının olmaması gibi nedenlerden dolayı tüm dünyada ciddi bir sağlık sorunudur1. Yapılan çalışmalar HCV’nin en az 6 majör genotipi ve
birçok alt tipinin bulunduğunu göstermiştir2,3. Dünya üzerinde HCV’nin görülme sıklığı
bölgeler arasında farklılıklar göstermesine rağmen, özellikle genotip 1a, 1b, 2a, 2b, 3a
ve 3b tüm dünyada daha yaygın olarak bulunur4,5. Ülkemizde ise, HCV enfeksiyonlu
olgularda en sık saptanan genotip 1b’dir6,7. Tedavi süreci, farklı genotipler için değişken
olabileceğinden, tedavi öncesinde genotiplerin belirlenmesi oldukça önemlidir2,3. Bu
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
485
Enterokok Suşlarının Antimikrobiyal Duyarlılıklarının Belirlenmesinde
Mikrodilüsyon Yöntemi ile Phoenix Otomatize Sisteminin Karşılaştırılması
çalışmada, kronik HCV enfeksiyonu olan hastaların HCV-RNA pozitif kan örneklerinde
HCV genotiplerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ ve YÖNTEM
Çalışmaya, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuvarına 01
Ocak 2011-30 Haziran 2013 tarihleri arasında, farklı servislerden gönderilen, anti-HCV
ve HCV-RNA pozitif saptanan 148 kronik hepatit C’li hasta dahil edildi. Hastaların
epidemiyolojik verileri ve HCV genotip çalışmaları retrospektif olarak değerlendirildi.
Çalışmayla ilgili etik kurul onayı (Karar no: 2014-047) ve kan verme işlemi sırasında hasta
onamı alındı.
HCV genotiplendirmesi, gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (Rt-PCR) ile
yapıldı. Her örnek için 500 μl serum kullanılarak, otomatize Abbott m2000sp (Abbott
Molecular Diagnostic, ABD) cihazı ile ekstraksiyon uygulandı. Gerek ekstraksiyon gerekse
PCR sırasında RNA’nın stabilitesini kontrol etmek amacıyla internal kontroller eklendi. Elde
edilen RNA örnekleri, “master mix” A, B ve C ile üç farklı test kuyucuğunda karıştırıldı,
her örnek için üç PCR reaksiyonu yürütüldü. RNA’dan cDNA eldesi, amplifikasyon ve
genotiplendirme, Rt-PCR yöntemiyle Abbott m2000r (Abbott Molecular Diagnostic,
ABD) sisteminde firma önerileri doğrultusunda çalışıldı. NS5B ve 5’UTR bölgeleri (alt tip
1a ve 1b) ve internal kontrol için dört primer grubu kullanıldı. Amplifikasyon ürünleri
gerçek zamanlı Minor Groove Binder (MGB) prob kullanılarak tespit edildi. Her örnek,
6 genotip ve alt tip 1a ve 1b için test edildi. Bu yöntemle birden çok genotip saptanan
örnekler, RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) yöntemi ve dizi analizi
ile tekrar çalışıldı. PCR pozitif örnekler, RFLP yöntemi ile BsuR1-Rsa1 ve Mva1-Hinf1
(Fermentas, Kanada) enzimleri kullanılarak analiz edildi8. Ters transkripsiyon (RT Thermo
cDNA Fermentas, Kanada) ile cDNA elde edildikten sonra 5’UTR bölgesine yönelik nt
45-60/nt 321-349 dış primerleri ve nt 286-313 ile nt 63-82 iç primerleri kullanılarak
“nested” PCR uygulandı. İki ürün DNA alikotu, Bsu R1-Rsa1 ve Mva1-Hinf1 enzim çiftleri ile daha önce tarif edildiği gibi işlem gördü8 . Elde edilen DNA fragmanları agaroz
jelde yürütüldü ve 5’UTR’nin farklı kesilme paternleri McOmish ve arkadaşlarının9 tarif
ettiği skalaya göre değerlendirildi. Dizi analizi daha önce tarif edildiği gibi10 Big Dye
Terminator DNA Sequencing Kiti (Applied Biosystems, ABD) kullanılarak ABI Prism 3500
Genetic Analyzer (Perkin Elmer, USA) cihazında gerçekleştirildi. Genotipleri temsil eden
diziler, Avrupa HCV veri tabanından elde edildi ve diziler Cluster W yöntemiyle değerlendirildi10,11.
İstatistiksel analizler SPSS 13 (Chicago, ABD) programında gerçekleştirildi.
BULGULAR
Çalışmaya alınan 148 örneğin 67 (%45.3)’si kadın, 81 (%54.7)’i erkek hastalara
ait olup, hastaların yaş ortalaması 50.5 ± 10.8 yıl (aralık: 17-73) olarak belirlenmiştir.
Hastaların 13’ü yabancı uyruklu olgulardır.
Rt-PCR yöntemiyle HCV genotiplerinin 119 (%80.4)’u genotip (Gt)-1; 5 (%3.4)’i
Gt-2; 17 (%11.5)’si Gt-3 ve 3 (%2)’ü Gt-4 olarak saptanmıştır. Abbott Rt-PCR yönte486
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
Çekin Y, Gür N, Çekin AH, Altuğlu İ, Yazan Sertöz R.
miyle 4 (%2.7) örnekte birden çok genotip (Gt-1b + Gt-2) saptanmış; bu örnekler RFLP
ve dizi analizi yöntemiyle çalışıldığında 3’ü Gt-1, biri ise Gt-2 olarak tanımlanmıştır.
Çalışmamızda elde edilen genotip dağılımları Tablo I’de gösterilmiştir.
TARTIŞMA
HCV genotip (Gt) tayini, kronik hepatit C’li hastalarda tedavinin seçimi, tedavi süresi
ve tedaviye yanıtın takibinde önemli yer tutmaktadır. HCV Gt-1 ve -4 ile enfekte olgularda interferon tedavisine yanıt, Gt-2 ve -3’ten daha düşük ve tedavi süresi daha uzundur2,3. Aynı zamanda Gt-1b olgularında hepatoselüler karsinoma gelişme riskinin daha
yüksek olduğu bildirilmiştir12. Bu nedenle HCV genotiplerinin belirlenmesi, tedavinin
şekillenmesinin yanında hastaların prognozları konusunda da bilgi sağlamaktadır.
Sunulan bu çalışmada, Antalya ilinde bir üçüncü basamak hastanede HCV genotip
dağılımları değerlendirilmiş; HCV Gt-1b prevalansı %60.8 (90/148) olarak tespit edilmiştir. Türkiye’de yapılan benzer çalışmalarda HCV Gt-1b en yaygın genotip olarak
karşımıza çıkmaktadır6,7,13-23 (Tablo II). Tüm dünyada kronik HCV’li hastalar içinde Gt-1,
%40-80 arasında değişen oranlar ile en sık görülen tiptir. Ancak yıllar içinde bölgelerdeki
genotip dağılımlarının değiştiği de bildirilmektedir. Noorali ve arkadaşlarının4 çalışmasında, farklı HCV genotiplerinin dünyada değişik coğrafi bölgelere seyahat yoluyla yayılabileceği bildirilmiştir.
Ülkemizde 1995 yılından itibaren değişik bölgelerden bildirilen HCV genotip verileri
değerlendirildiğinde son yıllarda 1b dışındaki genotiplerin giderek yaygınlaştığı görülmektedir (Tablo II). Ancak bu verileri, çalışmaların farklı sayıda hasta grubunda ve farklı yöntemlerle gerçekleştirilmiş olması nedeniyle karşılaştırmak mümkün değildir. Çalışmamızda
saptadığımız %11.5 oranında (n= 17) Gt-3 şimdiye kadar ülkemizden bildirilen en yüksek
orandır. Gt-3, ulaşabildiğimiz kadarıyla 2007 yılına kadar ülkemizden hiç bildirilmemiştir
(Tablo II). Küçüköztaş ve arkadaşlarının17 çalışmasında, HCV Gt-3 %9.5 ile şimdiye kadar
bildirilen en yüksek orandır. Antalya ili Akdeniz bölgesinde, gelir kaynaklarının başında
turizm gelen ve son yıllarda Türk Cumhuriyetleri ve Rusya’dan göç alan bir il olma özelliğindedir. Bu nedenle HCV genotip dağılımında ülkemizin diğer illerinden farklılık göstermesi beklenebilir. Çalışmamızda, yabancı uyruklu 13 hastamızın 7 (%53.8)’sinde Gt-3
bulunmuş olup, bu durumun saptanan yüksek Gt-3 oranını açıklayabileceği düşünülmüştür (Tablo I). Yabancı uyruklu hastaları dışarıda bıraktığımız koşulda, Gt-3 %7.4 (n= 10)
Tablo I. HCV Genotip ve Alt Tiplerinin Dağılımı
Genotip 1
Uyruk
Yerli, n (%)
1
1a
1b
Genotip
2
Genotip
3
Genotip
4
Hasta
sayısı
13 (9.6)
19 (14.1)
85 (63)
5 (3.7)
10 (7.4)
3 (2.2)
135
Yabancı, n (%)
-
-
5 (38.5)
1 (7.7)
7 (53.8)
-
13
Toplam, n (%)
13 (8.8)
19 (12.8)
90 (60.8)
6 (4.1)
17 (11.5)
3 (2)
148
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
487
488
2010
2010
2010
2009
2009
2007
2007
2008
Zonguldak
Afyon
Sivas
Istanbul
Manisa
Diyarbakır
GD Anadolu
Konya
İzmir
89
365
345
80
30
74
100
52
178
30
39
51
375
236
RFLP
RFLP
RFLP/DA
DA
DA
LiPA
DA
LiPA
LiPA
DA
LiPA
DA
RT
LiPA
Yöntem
1
-
-
-
-
4.1
-
-
-
-
2.4
3.8
1a
19.1
11
10
-
22.7
2.0
1.9
9.0
20
2.6
9.8
2.4
1.7
1b
75.3
84
87
100
72.8
87.8
90
76.9
88.2
63.3
97.4
78.4
57.6
84.7
2
3.4
3
0.9
-
-
2.7
-
3.8
-
-
-
3.2
2.1
-
-
-
-
2.0
1.1
-
7.8
-
-
2a
1.0
1.4
-
-
2.7
-
1.7
-
-
1.1
-
3
Genotipler
3a
-
-
-
4.5
2.7
-
9.6
-
-
2.0
-
4.2
2.2
1
0.6
-
-
-
1.9
-
-
-
32
-
4
4a
-
-
-
-
5
-
13.3
-
-
-
0.8
c
-
-
-
-
-
-
3.3
-
-
Abacıoğlu ve ark.6
Bozdayı ve ark.7
Altuğlu ve ark.10
Ural ve ark.15
Çil ve ark.16
Özbek ve ark.17
Şanlıdağ ve ark.18
Küçüköztaş ve ark19
Çelik ve ark.20
Kalaycı ve ark.21
Aktaş ve ark.22
Karslıgil ve ark.23
Kayman ve ark.24
1.3b
Araştırıcı
Tezcan ve ark.25
Diğer
0.4a, 2.1b
GD: Güneydoğu; LiPA: Line probe assay; RT: Real-time; DA: Dizi analizi; RFLP: Restriction fragment length polymorphism; a: Genotip 6; b: Karışık tip; c: Genotip 1c
1995
2010
Gaziantep
İzmir
2011
Kayseri
2004
2012
Mersin
İç Anadolu
Yıl
2013
Bölge
Örnek
sayısı
Tablo II. Ülkemizde Değişik Bölgelerde Yapılan HCV Genotiplendirme Çalışmaları
Enterokok Suşlarının Antimikrobiyal Duyarlılıklarının Belirlenmesinde
Mikrodilüsyon Yöntemi ile Phoenix Otomatize Sisteminin Karşılaştırılması
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
Çekin Y, Gür N, Çekin AH, Altuğlu İ, Yazan Sertöz R.
oranına gerilemektedir. Antalya ilinden bildirilmiş önceki yıllara ait genotip sonucu olmaması nedeniyle kesin bir sonuca varmak mümkün olmamakla birlikte, diğer bölgelerle
karşılaştırıldığında bölgemizde Gt-3’ün yaygınlaşmakta olduğu söylenebilir. HCV Gt-3’ün
tedaviye yanıtı Gt-1’e göre iyi olmasına rağmen, karaciğer yağlanmasıyla ilişkili olması
ve kronik hastalık durumunda karaciğer fibrozunu hızlandırması nedeniyle klinik öneme
sahiptir ve erken tedaviye başlanması prognostik önem taşımaktadır24.
HCV genotiplendirmesinde kullanılan çeşitli yöntemler mevcuttur. Altın standart
olarak kabul edilen yöntem, genomun E1 ya da NS5b ve 5´-UTR bölgelerinin dizi
analizidir2,25. Sunulan bu çalışmada, PCR temelli otomatize bir yöntem kullanılmıştır.
Otomatize olması ve kısa sürede sonuç vermesi gibi avantajları bulunan bu yöntemin;
yapılan karşılaştırmalı çalışmalarda, 5’UTR ve kor bölgesinin ters hibridizasyonu ve RFLP
yöntemleriyle uyum gösterdiği bildirilmiştir26,27. Kullanılan Rt-PCR yönteminin kullanıcıdan bağımsız, standart ve otomatik olması, hızlı sonuç vermesi gibi avantajlarının olmasına rağmen, bizim çalışmamızda dört örnekte Gt-1b ve Gt-2’yi ayıramamıştır. Sonuç
olarak, hastanemizde izlenen kronik hepatit C’li hastalar arasında en yaygın genotipin
Gt-1b olduğu, Gt-3’ün ise şimdiye kadar bildirilmiş en yüksek oran olduğu söylenebilir.
KAYNAKLAR
1. Aman W, Mousa S, Shiha G, Mousa SA. Current status and future directions in the management of chronic
hepatitis C. Virol J 2012; 9: 57.
2. Zein NN. Clinical significance of hepatitis C virus genotypes. Clin Microbiol Rev 2000; 13(2): 223-35.
3. Lee CM, Hung CH, Lu SN, Changchien CS. Hepatitis C virus genotypes: clinical relevance and therapeutic
implications. Chang Gung Med J 2008; 31(1): 16-25.
4. Noorali S, Pace DG, Bagasra O. Of lives and livers: emerging responses to the hepatitis C virus. J Infect Dev
Ctries 2011; 5(1): 1-17.
5. Pol S, Vallet-Pichard A, Corouge M, Mallet VO. Hepatitis C: epidemiology, diagnosis, natural history and
therapy. Contrib Nephrol 2012; 176(1): 1-9.
6. Abacioglu YH, Davidson F, Tuncer S, et al. The distribution of hepatitis C virus genotypes in Turkish patients.
J Viral Hepat 1995; 2(6): 297-301.
7. Bozdayi AM, Aslan N, Bozdayi G, et al. Molecular epidemiology of hepatitis B, C and D viruses in Turkish
patients. Arch Virol 2004; 149(11): 2115-29.
8. McOmish F, Chan SW, Dow BC, et al. Detection of three types of hepatitis C virus in blood donors: investigation of type-specific differences in serological reactivity and rate of alanine aminotransferase abnormalities.
Transfusion 1993; 33(1): 7-13.
9. McOmish F, Yap P, Dow BC, et al. Geographical distribution of hepatitis C virus genotypes in blood donors:
an international collaborative survey. J Clin Microbiol 1994; 32(4): 884-92.
10. Altuglu I , Soyler I, Ozacar T, Erensoy S. Distribution of hepatitis C virus genotypes in patients with chronic
hepatitis C infection in Western Turkey. Int J Infect Dis 2008; 12(3): 239-44.
11. Combet C, Garnier N, Charavay C, et al. euHCVdb: the European hepatitis C virus database. Nucleic Acids
Res 2007; 35(Database issue): D363-6.
12. Bruno S, Crosignani A, Maisonneuve P, Rossi S, Silini E, Mondelli MU. Hepatitis C virus genotype 1b as a
major risk factor associated with hepatocellular carcinoma in patients with cirrhosis: a seventeen-year prospective cohort study. Hepatology 2007; 46(5): 1350-6.
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
489
Enterokok Suşlarının Antimikrobiyal Duyarlılıklarının Belirlenmesinde
Mikrodilüsyon Yöntemi ile Phoenix Otomatize Sisteminin Karşılaştırılması
13. Ural O, Arslan U, Findik D. Konya bölgesinde hepatit C virusu genotip dağılımı. Turkish J Infect 2007;
21(4): 175-81.
14. Çil T, Özekinci T, Göral V, Altıntaş A. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde hepatit C virusu genotipleri. Turkiye
Klinikleri J Med Sci 2007; 27(4): 496-500.
15. Ozbek E, Ozekinci T, Mese S, Atmaca S. Hepatitis C virus genotypes are changing in the Southeast of Turkey.
Biotechnol Biotechnol Eq 2009; 23(4): 1521-3.
16. Şanlıdağ T, Akcali S, Ozbakkaloğlu B, Ertekin D, Akduman E. Distribution of hepatitis C virus genotypes in
Manisa region, Turkey. Mikrobiyol Bul 2009; 43(4): 613-8.
17. Küçüköztaş MF, Ozgünes N, Yazici S. Investigation of the relationship between hepatitis C virus (HCV)
genotypes with HCV-RNA and alanine aminotransferase levels in chronic hepatitis C patients. Mikrobiyol
Bul 2010; 44(1): 111-5.
18. Çelik C, Bakıcı MZ, Kaygusuz R, Ertürk R. Sivas yöresindeki HCV genotip dağılımlarının araştırılması. Viral
Hepatit Derg 2010; 16(3): 106-10.
19. Kalayci R, Altindiş M, Gülamber G, Demirtürk N, Akcan Y, Demirdal T. Genotype distribution of chronic hepatitis B and hepatitis C patients and investigation of the resistance patterns in hepatitis B cases. Mikrobiyol
Bul 2010; 44(2): 237-43.
20. Aktaş E, Ogedey ED, Külah C, Beğendik Cömert F. Hepatitis C virus genotypes in a province of Western
Black-Sea region, Turkey. Mikrobiyol Bul 2010; 44(4):647-50.
21. Karslıgil T, Savaş E, Savaş MC. Genotype distribution and 5’ UTR nucleotide changes in hepatitis C virus.
Balkan Med J 2011; 28(3): 232-6.
22. Kayman T, Karakükçü C, Karaman A, Gözütok F. Kayseri bölgesinde hepatit C virus enfeksiyonunun genotip
dağılımı. Türk Mikrobiyol Cem Derg 2012; 42(1): 21-6.
23. Tezcan S, Ulger M, Aslan G, et al. Determination of hepatitis C virus genotype distribution in Mersin province, Turkey. Mikrobiyol Bul 2013; 47(2): 332-8.
24. Rubbia-Branth L, Quadri R, Abid K, et al. Hepatocyte steatosis is a cytopathic effect of hepatitis C virus genotype 3. J Hepatol 2000; 33(1): 106-15.
25. Özen Karataylı SC, Bozdayı MA. Hepatit C virüsü virolojisi, genotipleri ve subtipleri tanısı. Turkiye Klinikleri J
Gastroenterohepatol-Special Topics 2010; 3(1): 70-6.
26. Ciotti M, Marcuccilli F, Guenci T, et al. A multicenter evaluation of the Abbott RealTime HCV Genotype II
assay. J Virol Methods 2010; 167(2): 205-7.
27. Sohn YH, Ko SY, Kim MH, Oh HB. Performance evaluation of the Abbott RealTime HCV Genotype II for
hepatitis C virus genotyping. Clin Chem Lab Med 2010; 48(4): 469-74.
490
MİKROBİYOLOJİ BÜLTENİ
Download

Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Kronik Hepatit C