ISSN: 2148-0273 Cilt 2, Sayı 1, 2014 / Vol. 2, Issue 1, 2014
Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı
Tuba OTAY*, Azime KÜÇÜKGÜL**, Ayşegül PALA***, Engin ŞEKER****
Özet
Bu çalışmada, sazanlar (Cyprinus carpio Linnaeus 1758) farklı konsantrasyonlarda (200 mg/l, 400
mg/l, 800 mg/l) hem tek hem de çözgenlerle (aseton, eter ve etil alkol) birlikte kullanılan karanfil yağına
maruz bırakılmış ve anesteziye girme ve çıkma süreleri saptanmıştır.
Denemeler sonunda karanfil
yağının tek kullanıldığı zaman balıkların anesteziye giriş ve anesteziden çıkma süreleri sırasıyla 5,5 – 11
dk, 2 -2,5 dk olarak gözlenmiştir. Tüm dozlarda çözgenler tek başlarına herhangi bir anestezik etki
göstermediği gözlenmiştir. 200 mg/L ve 400 mg/L konsantrasyonlarda karanfil yağı ve aseton birlikte
kullanımı anestezik etki göstermezken; 800 mg/L dozda anestezik etki görüldüğü saptanmıştır. Karanfil
yağı etil alkol ile tüm konsantrasyonlarda anestezik etki göstermiş; anesteziye girme sürelerinin 2 dk ve
5,5 dk, anesteziden çıkış sürelerinin ise 3,5 dk ve 5 dk arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. Yapılan
bu çalışmayla karanfil yağının anestezik bir etki oluşturduğu ve karanfil yağının sazanlarda (C. carpio)
anestezik madde olarak kullanılabilir nitelikte olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler: Anestezi, Cyprinus carpio, Karanfil yağı, Çözgenler
The Use of Clove in The Anesthesia of Carp
Abstract
In this study, carp (Cyprinus carpio L. 1758) were exposed the clove oil used both alone and in
combination with solvents (ether, acetone and ethyl alcohol) at the different concentrations (200 mg / l,
400 mg / l, 800 mg / l) and the phases of anesthesia and recovery rates were studied. As a result of trials,
the phases of anesthesia and recovery of fish for alone clove oil were found as from 5.5 to 11 min, from
2-2.5, respectively. Solvent alone, at all doses, no anesthetic effect was observed. While the combined use
of clove oil and acetone did not show any anesthetic effect at the concentrations of 200 and 400 mg/L, at
800 mg/L it had an anesthetic effect. The combined use of clove oil and ethyl alcohol, at the all
concentrations, had anesthetic effect. The phase of anesthesia and recovery were determined as ranging
_________________________________________________________
*
Yüksek lisans öğrencisi, Tunceli Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü, Hastalıklar
Anabilim dalı, Tunceli.
** Yrd. Doç. Dr., Sorumlu Yazar, Tunceli Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü,
Hastalıklar Anabilim Dalı, Tunceli, Türkiye, e-mail: [email protected]
***Araş. Gör., Tunceli Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü, Hastalıklar Anabilim
Dalı, Tunceli, Türkiye.
****Yrd. Doç. Dr., Tunceli Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü, Hastalıklar
Anabilim Dalı, Tunceli.
Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı …| 44
from 2 to 5 min and from 3.5 to 5 min, respectively. According to this study, clove oil is a potent
anesthetic for carp and it should be used effectively and safely as anesthetic.
Key words: Anesthesia, Cyprinus carpio, Clove oil, Solvents
Giriş
İlk kez 1840’lı yıllarda tıp alanında kullanılmaya başlayan anestezikler,
günümüzde su ürünleri yetiştiriciliği alanında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Su
ürünleri yetiştiriciliği sektöründe balıklardan kabuklulara kadar pek çok su ürünü için
üretimin çeşitli aşamalarında anestezik veya sedatiflerin kullanılması kaçınılmaz
olabilmektedir.
Günümüzde su
ürünleri
yetiştiriciliğinde MS-222,
benzokain
ve 2-
fenoksietanol gibi anestezikler yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca birçok
araştırmacı balık anezteziyolojisinde, kinaldin sülfat ile diazepam (Yanar ve Kumlu,
2001;Yanar ve Genç, 2004), ksilokain ile sodyum bikarbonat (Meza, 1983), alfaksalon
ile alfadolon ve metomidat hidroklorür ile gallamine triethiodide (Harvey ve ark., 1988)
gibi aneztezikleri kombine kullanılarak sinerjist etkileri üzerinde odaklanmıştır. Fakat
bu kimyasal içerikli anestezik maddeler balıklarda birçok olumsuzluklar ve yan etkileri
de beraberinde getirmektedir (Serezli ve ark., 2005). Bu nedenle bilim insanları son
zamanlarda doğal kaynaklı anestezik maddelere odaklanmıştır.
Karanfil bitkisinden ekstrakte edilen karanfil yağı, karanfil (Eugenia
aromatica, Baillon) ağacının kurutulmuş tomurcuk, yaprak ve dallarından elde edilen
bir üründür (Güner, 2008). Karanfil yağının etken maddesi yaklaşık %85-95 eugenol (4ally-methoxyphenol-C10H12O2), %5-15 isoeugenol ve methyleugenoldür (FDA,
2002).
Karanfil yağı dünya çapında gıda katkısı, antifungal ve asırlardır dişçilikte
anestezik olarak kullanılmaktadır (Soto ve Burhanuddin, 1995). Karanfil yağının balık
anesteziği olarak kullanımı henüz yeni olmakla birlikte, potansiyel balık anasteziği
olarak kullanımına son yıllarda yoğun olarak işaret edilmektedir (Soto ve Burhanuddin
1995; Keene ve ark., 1998; Wagner ve ark., 2003; Cho ve Heat 2000). Karanfil yağının
aneljezik etkiyi eugenolün prostaglandin H sentezini engellemesi ile oluşturduğu
bilinmektedir (Pongprayon ve ark., 1991).
45 | Tuba OTAY, Azime KÜÇÜKGÜL, Ayşegül PALA, Engin ŞEKER
.
Anestezi, balıkçılıkta özellikle bilimsel çalışmalarda yaygın ve zorunlu olarak
kullanılan yapay veya doğal maddelerdir. Bu çalışmada bu maddelerden anastezik
etkisinin olduğu bilinen ve balık anestezisi olarak kullanılan karanfil yağı üzerine
durulmuştur.
Materyal ve Yöntem
Bu çalışma Tunceli Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Balık Hastalıkları
Laboratuvarında gerçekleştirilmiştir. Ticari bir işletmeden temin edilen karanfil
dövülerek toz haline getirilmiştir. Toz karanfil ve ayçiçeği yağı 50 gr/100 gr oranında
20 gün uygun koşullarda bekletilerek karanfil yağı elde edilmiştir. Araştırma materyali
olarak seçilen sazanlar (Cyprinus carpio, Linnaeus, 1758) DSİ IX. Bölge Müdürlüğü
Keban Su Ürünleri Şube Müdürlüğü'nden temin edilmiştir. Araştırmada 6 – 10 g
ağırlığında toplam 350 adet sazan kullanılmıştır. Çalışma 70x25x30 cm boyutlarında 53
lt cam 12 adet her biri 10 adet balık içeren akvaryumla yürütülmüş,
iki haftalık
adaptasyon süresi boyunca balıklar ticari balık yemi ile yemlenmiştir. Sıcaklık 22oC, pH
8,23, oksijen 4,57 mg olacak şekilde ortam şartları optimal koşullar altında deney
süresince tutulmuştur. Araştırma, 3 tekrarlı 4 deneme grubu ile oluşturulmuştur.
Karanfil yağı üç dozda (200 mg/l, 400 mg/l, 800 mg/l) balıklara verilmiş ve çözgen
olarak eter, aseton ve etil alkol kullanılmıştır. Karanfil yağı; eter, etil alkol ve asetonla
1/1 oranında seyreltilmiş ve 5 l suya karıştırılmıştır.
Suya karıştırılacak olan çözücülerle seyreltilmiş olan karanfil yağının sazanlar
üzerindeki anesteziye girme (bayılma) süreleri ile anesteziden çıkma (ayılma) süreleri
belirlenmiştir. Bu çalışmada kullanılan karanfil yağı ve çözgenler Tablo 1’de
verilmiştir.
Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı …| 46
Tablo 1. Karanfil yağı ve çözgenler
DENEME 1
Aseton
DENEME 2
DENEME 3
Karanfil
Eter
Karanfil
Etil
Karanfil
Yağı
(mg/l)
Yağı
Alkol
Yağı
(mg/l)
(mg/l)
(mg/l)
(mg/l)
(mg/l)
D.1.1
200
-
D.2.1
200
-
D.3.1
200
-
D.1.2
-
200
D.2.2
-
200
D.3.2
-
200
D.1.3
200
200
D.2.3
200
200
D.3.3
200
200
D.1.4
400
-
D.2.4
400
-
D.3.4
400
-
D.1.5
-
400
D.2.5
-
400
D.3.5
-
400
D.1.6
400
400
D.2.6
400
400
D.3.6
400
400
D.1.7
800
-
D.2.7
800
-
D.3.7
800
-
D.1.8
-
800
D.2.8
-
800
D.3.8
-
800
D.1.9
800
800
D.2.9
800
800
D.3.9
800
800
Araştırma Bulguları ve Tartışma
Bu çalışmada karanfil yağı hem çözgenler eşliğinde hem de tek başına 200,
400 ve 800 mg/L deneysel dozlarda kullanılmış anestezik etkinliği araştırılmıştır.
Karanfil yağının tek olarak kullanıldığında tüm dozlarda etkili olduğu, anesteziye giriş
sürelerinin 5,5 – 11 dk, anesteziden çıkış sürelerinin ise 2 -2,5 dk arasında olduğu tespit
edilmiştir. En etkin doz olarak 200 mg/L (anesteziye giriş süresi 5.5 dk; anesteziden
çıkış süresi 2 dk.) belirlenmiştir (Tablo 2).
Balıklarla ilgili birçok durumda anestezik madde kullanımı tercih edilen
yollardan biridir. Bazı anesteziklerin oldukça başarılı bir şekilde kullanılmalarına
rağmen, uzun vadede balık üzerindeki yan etkilerinin olması veya insan tüketimi
açısından zararlı olmaları; bunun yanında, birim fiyatlarının pahalı olmaları gibi
nedenlerden dolayı organik bir ürün olan karanfil ve yağı balık anesteziği olarak etkili
olduğu birçok çalışma ile ortaya konmuştur. Endo ve arkadaşaları havuz balığı
(Carassius carassius) üzerinde karanfil yağının anestezik etkinliğini araştırmışlar ve
pozitif etkiler elde etmişlerdir. Yapılan diğer bir çalışmada ise sazanlarda (Cyprinus
carpio), karanfil yağının 30-50 mg/L konsantrasyonu güvenli ve etkili, 40 mg/L
konsantrasyonun 3 dakikadan az bir sürede anestezi oluşturduğu ve doza bağlı olmadan
47 | Tuba OTAY, Azime KÜÇÜKGÜL, Ayşegül PALA, Engin ŞEKER
.
4 dakikada anesteziden çıktığı bildirilmiştir (Hajek ve ark., 2006). Hisake ve ark. (1986)
tarafından sazanlar üzerinde yapılan diğer bir araştırmada 25-100 mg/ L dozda karanfil
yağının etkili olduğunu bildirilmiştir. Yapılan bir başka çalışmada ise İran mersin
balıkları üzerinde karanfil yağının en etkin dozu olarak 400 mg/L etkili olduğu
raporlanmıştır (İmanpoor ve ark., 2010). Tort ve ark. (2002), çipura (Sparus aurata L.)
ve levrek (Dicentrarchus labrax) balıklarında iki farklı sıcaklık ve dozda karanfil
yağının anestezik etkinliği araştırmışlardır. Elde ettikleri bulgular göstermiştir ki çipura
için 15 ºC’ de 55 mg/l ve 25 º C’ de 40 mg/l; levrekte için ise 15 ºC’ de 30 mg/l ve 25 º
C’ de 25 mg/l’de 3 dakikadan az sürede karanfil yağının anestezik olarak etkilidir.
Çalışmamızda kullanılan deneysel dozlar ve denemeler sonunda belirlenen etkin doz
diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında paralellik gösterdiği görülmüştür.
Çalışmada ayrıca karanfil yağı 3 farklı çözgen (aseton, eter, etil alkol) ile
birlikte 200, 400, 800 mg/L dozlarda kullanılmış ve anestezik etkileri incelenmiştir.
Elde edilen bulgulara göre, aseton ile karanfil yağı 200 mg/L ve 400 mg/L
konsantrasyonlarda anestezik etki sağlamadığı yalnızca 800 mg/L konsantrasyonun etki
gösterdiği (anesteziye girme süresi 10 dk, anesteziden çıkma süresi 4 dk) gözlenmiştir.
Eterin her iki durumda (tek ve karanfil yağı il) tüm konsantrasyonlarda etkisiz olduğu
saptanmıştır. Etil alkol ise karanfil yağı ile birlikte tüm konsantrasyonlarda anestezik
etki gösterdiği görülmüş bu etki ise 200 mg/L, 400 mg/L ve 800 mg/L konsantrasyonlar
için sırasıyla anesteziye girme süreleri 5,5 dk, 2,5 dk ve 2 dk, anesteziden çıkma
sürelerinin ise 4 dk, 3,5 dk ve 5 dk olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgularda
balıkların anesteziye girme süreleri ile anesteziden çıkma süreleri Tablo 2’ de
verilmiştir.
Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı …| 48
Tablo 2. Balıkların Anesteziye girme (S) ve çıkma safhaları (R)
DENEME – 3
DENEME – 2
DENEME – 1
Konsantrasyonlar (mg/L)
Bayılma (S)
Ayılma (R)
(dk)
(dk)
-
-
5,5
2,5
D.1.1
Aseton (200)
D.1.2
Karanfil Yağı (200)
D.1.3
Aseton+Karanfil Yağı (200+200)
-
-
D.1.4
Aseton (400)
-
-
D.1.5
Karanfil Yağı (400)
11
2
D.1.6
Aseton+Karanfil Yağı (400+400)
-
-
D.1.7
Aseton (800)
-
-
D.1.8
Karanfil Yağı (800)
9,5
2
D.1.9
Aseton+Karanfil Yağı (800+800)
10
4
D.2.1
Eter (200)
-
-
D.2.2
Karanfil Yağı (200)
5,5
2,5
D.2.3
Eter+Karanfil Yağı (200+200)
-
-
D.2.4
Eter (400)
-
-
D.2.5
Karanfil Yağı (400)
11
2
D.2.6
Eter+Karanfil Yağı (400+400)
-
-
D.2.7
Eter (800)
-
-
D.2.8
Karanfil Yağı (800)
9,5
2
D.2.9
Eter+Karanfil Yağı (800+800)
-
-
D.3.1
Etil Alkol (200)
-
-
D.3.2
Karanfil Yağı (200)
5,5
2,5
D.3.3
Etil Alkol+Karanfil Yağı (200+200)
5,5
4
D.3.4
Etil Alkol (400)
-
-
D.3.5
Karanfil Yağı (400)
11
2
D.3.6
Etil Alkol+Karanfil Yağı (400+400)
2,5
3,5
D.3.7
Etil Alkol (800)
-
-
D.3.8
Karanfil Yağı (800)
9,5
2
D.3.9
Etil Alkol+Karanfil Yağı (800+800)
2
5
49 | Tuba OTAY, Azime KÜÇÜKGÜL, Ayşegül PALA, Engin ŞEKER
.
Fenoksietanol ve karanfil yağıyla yapılan karşılaştırmalı araştırmada, 3. saatte
tekrarlı anestezide indüksiyon ve iyileşme zamanında artış olmuştur. 24. saatte tekrarlı
anestezide indüksiyon zamanı 3. saat uygulamasıyla neredeyse aynı olmasına karşın,
iyileşme zamanı, ilk iyileşme zamanıyla benzer sonuçlar göstermiştir (Keene ve ark.,
1998) ve karanfil yağının fenoksietanolün kullanıldığı her yerde kullanılabileceği ileri
sürülmüştür. Çalışmamızda elde ettiğimiz bulgular Keene ve ark. (1998)’ın yaptıkları
çalışma ile benzerlik göstermiş farkların ise tür, genetik yapı, çevresel faktörler gibi
farklardan kaynaklı olabileceği düşünülmektedir.
Kaynaklar
Cho, G.K., Heath, D.D. (2000). Comparison of Tricain Methanesulphota (MS-222) and
Clove Oil Anaesthesia Effects on the Physiology of Juvenile Chinook Salmon
(Oncohrynychus tshawytscha) (Walbaum), Aquacult Res. 31: 537-546.
FDA (2002). Guidance for İndustry: Status of Clove oil and Eugenol for Anaesthesia of
Fish. FDA Center for Veterinery Medicine June. 11.
Güner, Y. (2008). Balıkları Bayıltmada Organik Bir Ürün: Karanfil, Ekoloji Dergisi,
19.sayı.
Hajek, G.J., Klyszejko B., Dziaman R. (2006). The Anaesthetic Effect of Clove Oil on
Common Carp (Cyprinus carpio), Acta ichthyologica et piscatoria, 36: 93-97.
Harvey, B., Denny, C., Kaiser, S., Young, J. (1988). Remote Intramuscular Injection of
Immobilising Drugs Into Fish Using a Laser-Aimed Underwater Dart Gun,
British Veterinary Association, 122 (8): 174-177.
Hikasa, Y., Takase, K., Ogasawara, T. and Ogasawara, S. (1986). Anaesthesia and
Recovery with Tricainemethanesulfonate, Eugenol and Thiopental Sodium in the
Carp, Cyprinus carpio, Jpn. J. Vet. Sci. 48: 341-351.
Hoskonen, P., Pirhonen, J. (2004). Temperature Effects on Anaesthesia with Clove Oil
in Six Temperate-Zone Fishes, Journal of Fish Biology, 64: 1136–1142.
Imanpoor, M.R., Bagheri, T. and Hedayeti, S.A.A. (2010). The Anesthetic Effects of
Clove Essence in Persian Sturgeon (Acipenser persicus). World J. Fish and
Marine Sci. 2 (1): 29-36.
Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı …| 50
Kene, J. L., Noakes, D.L.G., Moccia, R.D., Soto, C.G. (1998). The Efficacy of Clove
Oil as an Anaesthetic for Rainbow Trout, (Oncorhynchus mykiss Walbaum)
Aquacult. Res. 29: 89-101.
Pongprayoon, U., Baekstrom, P., Jacobsson, U., Lindstrom, M., Bohlin, L. (1991).
Compounds İnhibiting Prostaglandinsynthesis İsolated from Ipomoea PesCaprae, Planta Medic. 57: 515–518
Serezli,
R.,
Okumuş,
İ.,
Akhan,
S.
(2005).
“Akuakültürde
Anestezinin
Kullanımı,”internet Adresi: www.akuademi.net/USG/USG2005/Y/y14.pdf
Soto, C. G., Burhanuddin, S. (1995). Clove Oil as a Fish Anaesthetic for Measuring
Lenght and Weight of Rabbitfish (Siganus lineatus), Aquaculture, 136: 149-152.
Tort, L., Puigcever, M., Crespo, S., Padros, F. (2002). Cortisol and Haematological
Response in Sea Bream and Trout Subjected to the Anaestethics Clove Oil and
2-Phenoxyethanol, Aquacult Res. 33: 907-910.
Yanar, M., Genç, E. (2004). Farklı Sıcaklıklarda Kinaldin Sülfatın Diazzepam ile
Birlikte Kullanılmasının Oreocrhromis niloticus L. 1758 (Cichlidae) Üzerindeki
Anestezik Etkileri, Turk J Vet Anim Sci. 28: 1001-1005.
Yanar, M., Kumlu, M. (2001). The Anaesthetics Effects of Quinaldine Sulphate and/or
Diazepam, on Sea Bass (Dicentrarchus labrax) Juveniles, Turk J Vet Anim Sci.
25: 185-189.
Wagner, G.N., Singer, T.D., McKinley, S.R. (2003). The Ability of Clove Oil and MS222 to Minimize Handling Stress in Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss
Walbaum), Aquacult Res. 34: 1139-1146.
Download

Sazan Balıklarının Anestezisinde Karanfilin Kullanımı