100. Yılında
Sarıkamış Harekatı
Dr. Cihangir Dumanlı
E.Tuğgeneral
1
Bu Sunumu Niçin Yapıyorum?


1.100 yıl önce Sarıkamış’ta şehit olan
kahraman Mehmetçikleri anmak,
2.Tarihimizin bu acıklı olayından dersler
çıkarmak.
2
kaynaklar
 Ateşe Dönen Dünya: Sarıkamış
Birgür Sönmez, Ayhan Yıldız
 Sarıkamış Düş-tü
Yavuz Gölbaşı
Ölüme yürüyüş
Celalettin Taşkıran
Sarıkamış’tan Esarete,
Tuğg.Ziya Yergök’ün Anıları
kaynaklar
 Birinci Dünya Savaşı Tarihi
Basil Liddell Hart
 Dünya Savaşları
Salih Polatkan
A Peace To End All Peace
David Fromkin
19. Yüzyıl Siyasi Tarihi
Fahir Armaoğlu
Birinci Dünya Savaşı
(1914-1918)
İtilaf Devletleri
İngiltere
Fransa
İtalya
Rusya
ABD (1917)
İttifak Devletleri
Almanya
Avusturya- Macaristan
Osmanlı İmparatorluğu
Maksat: Daha fazla sömürge (Paylaşım savaşı)
5
6
Devletlerin hedefleri
 İngiltere: Hindistan yolunu açık
bulundurmak, Doğu Akdeniz, Mısır
 Fransa: Suriye, Çukurova
 İtalya: Kuzey Afrika, Doğu Akdeniz.
 Almanya: Doğu Anadolu ve Kafkasya
yeraltı kaynakları
 Rusya: Boğazlar ve Doğu Anadolu'dan
Akdeniz'e inmek.
7
Savaşın Avrupa’da Başlaması
 1914
 28 Haziran: Avusturya veliahdının
Saraybosna’da öldürülmesi
 1 Ağustos: Almanya’nın Rusya’ya savaş ilanı
 2 Ağustos: Türk-Alman anlaşması
 3 Ağustos: Almanya’nın Fransa’ya taarruzu
 4 Ağustos: İngiltere’nin Almanya’ya savaş
ilanı
 6 Ağustos. Avusturya’nın Rusya’ya savaş
ilanı
8
Savaşın Başında
Osmanlı İmparatorluğu
 Yarı sömürge,
 “Hasta adam»,
 Cahillik, geri kalmışlık
 Ekonomi çökmüş,
 Borç batağında (Duyun-u Umumiye),
 Sanayi yok,
 Yol/demiryolu yok, / Yabancıların elinde
 Balkan yenilgisinin acısı,
 Donanma Haliç'te çürütülmüş,
 Ordu Almanlara teslim edilmiş.
9
Osmanlı Ordusu’nda
Alman Generaller
 Genelkurmay İkinci Başkanı: Bronzart,
 4.Ordu K. Falkenhein,
 5.Ordu K. L.V.Sanders,
 6.Ordu.K.
Goltz,
 8.Ordu K. Von Kress
 1914: 42 Subay,
 Savaş esnasında: 800’e ulaştı.
10
Türk-Alman Anlaşması
(2 Ağustos 1914)
 Türkiye Sırbistan-Avusturya savaşında
tarafsız kalacak,
 Almanya harbe girerse Türkiye de girecek,
 Türkiye harbe girerse Türk ordusuna
Almanlar komuta edecek,
 Almanya Osmanlı topraklarının
savunulmasına yardım edecek.
11
Türk-Alman Kredi Anlaşması
 Almanya Türkiye’ye 5 milyon altın lira
kredi verecek,
 Kredi dilimleri savaş koşullarına bağlı
olacak,
12
Türkiye’nin Savaşa Girişi
 Müttefik arayışları,
 1 Ağustos: Savaşa giriş senaryosu
kararlaştırıldı,
 2 Ağustos : Türk-Alman anlaşması,
 2 Ağustos. İngiltere’nin iki gemimize el
koyması (Sultan Osman ve Reşadiye)
 2 Ağustos : Genel seferberlik ilanı
 10 Ağustos : Goeben ve Breslau
gemilerinin Çanakkale’ye gelişi,
 12 Ağustos : “Gemileri satın aldık”
13
Türkiye’nin Savaşa Girişi
 9 Eylül: Amiral Souchon Donanma Komutanı,
 1 Ekim: Boğazları kapattık,
 20 Ekim: Osmanlı savaş planı Bronzart
tarafından Enver’e imzalatıldı.
 28 Ekim: Gemiler Karadeniz’e açıldı,
 29-30 Ekim: Gemiler Rus limanlarını bombaladı,
 1 Kasım: Ruslar doğu sınırından taarruzu
başlattı. (Sarıkamış- Erzurum istikameti)
 7 Kasım: Karadeniz'de 3 gemimizin batırılması
 11 Kasım: Cihat ilan edildi,
 12 Kasım: Türkiye’nin İtilaf Devletlerine savaş
14
Osmanlı İmparatorluğu’nun
Savaş Planı
Romanya-Bulgaristan üzerinden
Karadeniz kıyılarına çıkarma,
2. Süveyş Kanalı’na taarruz,
3. Kafkas cephesinde Rus kuvvetlerini
tespit,
4. Boğazlarda stratejik savunma.
1.
15
Osmanlı İmparatorluğu’nun
Savaş Planı
16
Harbin başlangıcında Osmanlı-Rus sınırı
17
Diğer Cephelerde Durum
 Almanya Fransa’da durduruldu (Eylül
1914) Marne muharebesi,
 Almanya Tanenberg’de iki Rus ordusunu
yendi (30 Ağustos 1914),
 Avusturya-Macaristan orduları Galiçya'da
Ruslara yenildi.

Almanya zor durumda
18
19
Tanenberg
Ağustos 1914
Galiçya
Marne
Eylül 1914
19
Rus Kafkas Ordusu
 OR.K. : Mislayevski, (tiflis)
 1 Kor. (Bergman),
2 Kafkas Avcı Tugayı,
4 Plaston (Süvari) Tugayı,
3 Kazak Süvari Tümeni
TOPLAM MEVCUT: 150 000
20
Osmanlı Ordusu’nun Durumu














Balkan yenilgisinin acısı,
Komuta Almanlar’a teslim,
Subaylar siyasete bulaşmış,
Eğitim yetersiz (Subay/Erbaş, Er),
İstihbarat yetersiz,
Disiplin bozuk (firar çok),
Ulaştırma yetersiz, demiryolu yok,
Muhabere yetersiz,
Sağlık hizmetleri yetersiz,
İaşe yetersiz,
Haritalar yetersiz,
Bölgeyi bilmiyor,
Ermeni personel Rus ordusuna geçiyor.
Ermeniler geri bölge emniyetini bozuyor.
21
Rus Ordusu’nun
Kuvvetli Tarafları










Arkasında güçlü ekonomi ve sanayi var,
Yol/Demiryolu ağı var,
Teçhizat ve kıyafeti iyi,
1878’den beri aynı bölgede,
Tahkimli mevzilerde,
Topçusu üstün (250 top),
Süvarisi üstün,
Kayıplarını telafi edebiliyor,
Karadeniz’de deniz üstünlüğü var,
Ermenilerden faydalanıyor.
22
Kuvvet Mukayesesi
3. Ordu
Rus Kafkas Ordusu
120 000
150 000
23
Teşkilat
 3.Ordu (Enver paşa)
 Kurmay Başkanı: Yb. Gouze
9.Kor (Ali İhsan Paşa)
10.Kor (Hafız Hakkı Paşa)
11.Kor (Galip Paşa)
TOPLAM MEVCUT: 120 000
24
Enver Paşa’nın Niyet ve
Maksadı




1878 harbinde kaybedilen toprakları ele
geçirmek,
Almanları rahatlatmak,
İkinci bir Tanenberg’in kahramanı olmak,
“Turan” hayalini gerçekleştirmek,
25
Rusya’nın hedefleri
 D.Anadolu’yu işgal ederek güneyde
İskenderun’dan denize ulaşmak,
 Karadeniz kıyı şeridinden İstanbul’a
ulaşmak.
26
İlk Muharebeler
(Köprüköy-Azap Muharebeleri)
 1 Kasım:
 Rus ordusunun Sarıkamış-Erzurum
istikametinde taarruzu,
 Köprüköy’de durdurulması,
 Rusların Sarıkamış’a çekilmeleri
 3. Ordu’nun 10 km (Erzurum’a doğru)
çekilmesi.
27
Köprüköy- Azap muharebeleri
28
Sarıkamış Taarruzu Tartışması
TAARRUZU İSTEYENLER:
 Alman Genelkurmayı,
 Ordudaki Alman generaller,
 Enver paşa,
 Hafız Hakkı Paşa,
 3.Ordu’nun genç subayları.
29
Sarıkamış Taarruzu Tartışması

1.
2.
TAARRUZU İSTEYENLERİN GEREKÇELERİ:
Almanları diğer cephelerde rahatlatır,
Elimize bir fırsat geçti, Kars’ı geri alalım.
30
Sarıkamış Taarruzu Tartışması



1.



TAARRUZU İSTEMEYENLER.
3ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa,
Kolordu komutanları
GEREKÇELERİ:
* Ordu kış harekatına hazır değil
intihar olur.
* Baharı Bekleyelim,

* Bulgaristan savaşa girmeden biz girmeyelim.
31
Taarruzdan Önceki Olaylar
 29 KASIM: Hafız Hakkı Paşa’nın bölgeye
gelişi ve Enver Paşa'ya raporu,
 12 ARALIK: Enver Paşa’nın bölgeye gelişi
32
Taarruzdan Önceki Olaylar
 15-17 ARALIK:
Ordu Karargahında tartışmalar,
Enver Paşa’nın kararı
 18 ARALIK: Hasan izzet paşa’nın istifası,
 Enver Paşa’nın 3. Or.Komutanlığını alması
 Hafız Hakkı Paşa’nın 10.Kor. Komutanı
olması
33
Taarruz Planı
 11. Kor. Cepheden Rus birliklerini tespit,
 9. ve 10. Kolordularla kuzeyden kuşatma,
 22 Aralık’ta ileri harekat,
 25 Aralık’ta 3 Kolordu ile Sarıkamış’a
koordineli taarruz,
 Rus kuvvetlerini kuşatma ve imha.
34
kosor
35
Hava Ve Arazi Durumu
 150 Km. derinlik X 100 Km. cephe,
 Dağlık arazi (2000-3000m.),
 Yol yok, demiryolu yok,
 Sıcaklık: -35
- 40 derece,
 Kar kalınlığı: 1m.,
 Sis ve tipi.
36
Harekatın İcrası
 7 Kasım: Cepheye malzeme taşıyan 3 gemimiz
batırıldı.
 22 Aralık: Taarruz başladı,
 23 Aralık: Oltu alındı,
 Hafız Hakkı Paşa planı değiştirmeye karar verdi,
 24 Aralık: 9.Kolordu Bardız’ı ele geçirdi
 25 Aralık. 10. Kolordu’yu beklemeden
Sarıkamış’a gece taarruzu, Rus karşı taarruzu
ile geri çekilme,
 26 Aralık: Rus karşı taarruzu devam DORUK
NOKTASI
37
Harekatın İcrası
 27 Aralık : Yeniden taarruz ve geri çekilme,
 29 Aralık : 10. Kolordu Allahuekber
Dağlarını aştı,
 3 Ocak: Rus genel karşı taarruzu,
 6 Ocak: Erzurum’a geri çekilme, Enver
Paşa ayrıldı.
38
kosor
39
Hafız Hakkı Paşa
Kuşatma Kolunu Neden Uzattı?
 Daha büyük Rus kuvvetini kuşatıp
kahraman olmak için,
 2 Rus Tugayının geri çekilmesini tüm Rus
ordusu geri çekiliyor sandığı için,
 Ordu planı Rusların eline geçtiği için.
40
Kuşatma Kolunun Uzatılmasının
Sonuçları
 Ordu planı değişti, koordineli taarruz
yapılamadı,
 Allahuekber Dağlarında çok zayiat verildi,
 Taarruz gecikince Ruslar takviye zamanı
buldular.
41
kosor
42
Özet
 Başlangıçta kuvvetler denk,
 3. Ordu çok zayiat verdi,
 Rus ordusu takviyeler aldı,kuvvet dengesi
Rus ordusu lehine değişti,
 Sarıkamış’a 2 kez girildi fakat geri atıldı.,
 Rus Genel karşı taarruzu karşısında
Erzurum’a (başlangıç hattına) geri çekildik.
 BAŞARISIZ OLDUK.
43
Başarısızlığın nedenleri
1. Stratejide hata
2. Sevk idare hataları,
3. Sefalet,
4. Soğuk,
5. Salgın hastalıklar,
6. Sahtekarlık.
44
Psikolojik harekat
 Alman propaganda teşkilatı,
 Türk «Teşkilat-ı Mahsusa» sı,
 İstanbul basını,
 Sansür,
 Almanya Türk/ Müslüman dostu olarak
gösteriliyor,
 Başarılar abartılıyor,
 Hezimet halktan ve yöneticilerden
saklanıyor
45
Sıhhi Tahliye Ve Tedavi
 Yatak sayısı: 4650
 Doktor sayısı: 425
 Yetersiz beslenme,
 Yorgunluk,
 Donma,
 «Erken yaşlanma»,
 Tifüs salgını ( %70’i ölüm),
 İlaç/Dezenfeksiyon yetersiz,
 Tahliyeler kağnılarla,
 Ölüler gömülemiyor
46
Zayiat
9.kor.
36 000
10.kor.
46 000
11.kor.
22 000
TOPLAM
108 000
Kaynak:
Sönmez, Yıldız s.179
47
Sarıkamış’tan Sonra
 3. Ordu eriyince, Rus taarruzları tekrarlandı:
 Trabzon-Erzurum istikameti,
 Ağrı-Van- muş-Bitlis istikameti,
 Muş ve Bitlis’i 16.Kolordu Komutanı Mustafa
Kemal geri aldı (1916),
 1917’de Çar orduları çekildi yerini Ermenilere
bıraktı,
 1920’de TBMM orduları (Kazım Karabekir)
Ermenileri geri attı bu günkü sınırlara ulaştırdı.
48
Sonuçlar
1.
2.
3.
4.
5.
6.
* 3.Ordu eridi,
* Sarıkamış alınamadı,”Turan hayali” söndü,
* Toplam1.5 milyon Rus askeri bu cephede
kullanıldı
* Alman istekleri yerine geldi,
* Çanakkale cephesinin açılmasına neden oldu,
* Ermeni tehciri zorunlu hale geldi.
49
Alınan Dersler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Ortak ulusal çıkarlarımız olmayan devletlerle
ittifak yapılmaz,
Ekonomik bağımsızlık giderse tüm bağımsızlık
gider,
Stratejide güç- hedef dengesi gözetilmelidir,
Harekat planı ne kadar iyi olursa olsun yeterli
lojistikle desteklenmezse başarısız olur,
Stratejik hatalar taktik başarılarla örtülemez,
Ordunun komutası yabancılara bırakılamaz,
Kahramanlığa dayalı plan yapılmaz.
50
strateji
Hedef
Güç
(Vasıtalar)
Metotlar
(hareket tarzı)
DENGE!!!!!
51
Alınan Dersler
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Üst komutana sorulmadan plan değiştirilmez,
Komutan tüm birliğini yönetebileceği yerde
olmalıdır.
Komutan “yaklaşılabilir” olmalıdır,
Komutanların hataları Mehmetçiğin kanı ile
ödenir,
Düşman küçük görülmemelidir,
Demiryolu önemlidir.
52
Download

(1) - Tesud