SARIKAMIŞ DRAMI
1 Ağustos 1914
Almanya’nın, Rusya'ya savaş ilanı ile
1. Dünya Savaşı başladı.
2 Ağustos 1914
Osm. Hükümeti Almanlarla İttifak Yaptı
4 Ağustos
GOEBEN
BRESLAU
Alman Amirali Souchon ve Ekibi
29 Ekim -Türk Donanması
Karadeniz Rus Limanlarını Bombaladı
Sarıkamış’ta Rus Subayları
1 Kasım - Rus Saldırısı
1 Kasım - Rus Saldırısı
1914 Doğu Sınırı
İlk Saldırılar
-Erzurum istikametinde ilerleyen Rus
Kuvvetleri, 7-12 Kasım’da Köprüköy ve
17-20 Kasım’da Azap muharebelerini
kaybederek geri çekilmek zorunda kaldı.
Savaşın başında meydana gelen bu
durum, Ordunun subay ve erleri üzerinde
olumlu bir etki yarattı.
-Fakat ağır zayiat veren 3’üncü Ordu, geri
çekilen düşmanı takip edemedi. Daha
elverişli bir arazide toplanmak, takviye
kuvvetlerinin gelmesini beklemek ve yeni
bir Rus taarruzunu karşılamaya hazır
olmak amacıyla 8-10 km kadar geri çekildi.
3. ORDU KOMUTANI
HASAN İZZET PAŞA
Osmanlı Genel Kurmayının Savaş
Öncesi Görüşü:
• “…Kafkasya’dan Ruslara karşı
yapılacak bir harekat, harbin akışına
etkili olmaz. 3. Ordunun yalnız başına
yapacağı bir taarruz, üstün Rus
kuvvetlerinin olduğu tahkimli bölgeye
çarpar. 3. Ordu kış harekatına hazır
değildir…”
ENVER PAŞA
27.11- Hafız Hakkı Bey Erzurum’da
• “…Orduyu teftiş ettim ve durumu
inceledim. Düşman durdurulmuş ve
Horum’a atılmıştır. Oradan da gerilere
atılabilir. İmha edilebilir. Ordumuzun
durumu iyi…10. Kolordu enerjiktir,
yıpranmamıştır…” 08.12.1914
Hafız Hakkı
12.12.1915 -Enver Paşa Erzurum’da
9., 10. ve 11. KOLORDU KOMUTANLARI
İhsan Latif
Hafız Hakkı
Ali Galip
15.12. -Taarruz Kararı ve planı
Saıkamış- 22.12.1914 – 15.01.1915
• 22 Aralık 1914 günü
Harekata katılan subay ve erat
• 9. Kolordu
36.784
• 10. Kolordu
48.943
• 11. Kolordu
27.019
• 2.Svari Tümni
5.428
• Toplam-
118. 174
22.12.1914 – Taarruz Başlıyor
KALEBOĞAZI’NDA
SIRT ÇANTASI VE KAPUTLAR
• 10. Kor., 30. Tümen komutanı Yarbay Ali
Osman 10. Kolorduya 23 Aralık 1914 günü
bir yazı yazarak: “…Kaleboğazı köyünün
kuzey sırtlarında bırakılan çanta ve
kaputlara şiddetle ihtiyaç duyulduğundan
sağlanacak araçlarla tümenin gerisinden
süratle yetiştirlmesi…”ni istemiştir.(Genkur.,
ATASE Arş.,D:6/3989, K:5054, H: 2, F:188)
Birbiriyle savaşan 2 Türk Tümeni
- 10. Kor. Nun 30 ve 32.tümenleri vadi içinden
Oltu’da Ruslara taarruz ederken, 31. Tümen de
Narman’dan taarruza devam ve akşama kadar
Oltu’ya girme emri aldı.
-Sabah saat 08.00’de de Narman’dan Oltu
yönünde çekilen Rusları takip ederek Oltu’ya
doğru harekete geçti. Tümen 9. ve 10. kolordu
ile irtibata geçmemişti. Tümen kendiliğinden
Oltu yönünde harekata devam etti.
• 31. Tümenden haberi olmayan ve Oltu’da
Ruslara taarruz eden 32. Tümen askerleri,
vadinin yukarısında bulunan 31. Tümenin
askerlerini Rus birlikleri sanarak ateş
açtılar. 2 Türk Tümeni Oltu’da birbirleriyle
savaştı. Bu çarpışma 2 saat kadar devam
etmiştir. 92. Alay 2. Tb. Subaylarından
genç teğmen Rasim’in Türkçe konuşmaları
anlayarak durumu fark etmesi üzerine
çarpışma durdurulmuştur.
• Arşiv kayıtlarında kesin şehit sayısı
belirtilmemekle birlikte hatıralarda verilen
şehit sayısı 2000 civarındadır. Sadece 92.
Alayda 44 yaralı ve şehit vardır.( Genkur.,
ATASE Arş.,D:6/4057, K:5062, H: 3, F:115)
Harekat Planını Değiştirme
• 10. Kolordu komutanı hafız Hakkı Bey, III.
Ordu Komutanı Enver Paşa’ya yazdığı
23.12.1914 tarihli raporunda şöyle
demektedir:”…Şimdiye kadar yapılan
muharebelerde düşmandan 800’den fazla
esir, 2 top 4 makineli tüfek ele geçirilmiştir.
Kolordu büyük kısmı ile Ardahan caddesi
doğrultusunda düşmanı takip etmektedir…
• Bu başarılardan sonra Rus ordusunu yok
edebilmek için 10. Kolordunun 3 Tümeni
ile daha ziyade Kars yakınında düşmanın
geri çekilme hattına yürümesi,
• ve 9. Kolordunun da Oltu’dan geçerek
Bardız doğrultusunda ilerlemesi lazımdır.”
(Genkur., ATASE Arş.,D:4/3671, K:2950,
H: 7, F:1-78)
Değişen Taarruz Planı
BİNBAŞI NASUHİ
• Oltu çıkışında 30. Ve 31. Tümenler 2
Tabur kadar Rus artçı kuvvetleriyle
karşılaşmış ve 10. Kolordu kurmay başkanı
Binbaşı Nasuhi Bey, 30. Tümeni Rusların
üzerine ileriye sürmek isterken
kaybolmuştur.
Daha sonra kolordu kurmay başkanının
evrak çantası ile birlikte Ruslara esir
düştüğü anlaşılmıştır. (Genkur., ATASE
Arş.,D:4/3671, K:2950, H: 7, F:1-92)
• Binbaşı Nasuhi elindeki evrakları imha
etme zamanı bile bulamamıştır. Böylece de
Ruslar 24 Aralık akşamından itibaren asıl
hedefin Sarıkamış olduğunu anlamışlar ve
planlarını ona göre tanzim etmeye
başlamışlardır. Bu da bütün harekatın
seyrini ve sonucunu etkileyen bir talihsiz
olaydır.
ENVER PAŞA’NIN TAVRI
• Enver Paşa Kosor-Kars yönüne giden Hafız
Hakkı beyden düzenli ara raporlar
alamamış ve durum hakkında yeteri kadar
bilgi sahibi olamamıştır.
• Aldığı raporlarda da Ordunun amacına
uymayan ve genel taarruz planının dışına
çıkan durum ve kararlara da müdahale
etmemiştir. Gerekli ikaz ve direnmeyi
yapmamıştır.
• Nitekim 24 Aralık akşamı kolordulara
verdiği emirdeki şu madde bile harekatın
başarısının artık pek mümkün olmadığını
ortaya koyar niteliktedir. Enver paşa bu
emrin 4. Maddesinde şöyle diyor:
• ”-…10. Kolordu Sarıkamış doğrultusunda
ilerleyecek ve derhal nasıl bir düzenle
ilerlemek istediğini ve ne vakit Sarıkamış’a
varacağını umduğunu orduya
bildirecektir…” ( Genkur., ATATSE
Arş.,D:4/3671, K:2950, H: 7, F:1-86,87)
9. Kolordu
10. Kolordu
3000-3800 Metrede Askerlerimiz
Donmuş Türk Askerleri
H. HAKKI PAŞANIN TELGRAFI
• 10. Kolordunun 2 Tümeninin 32.300 olan
mevcudu, Allahüekber dağlarını aşıp
Sarıkamış gerisindeki Beyköy’e
vardıklarında 3.400 askere düşmüştür.
• Yani 29.000 kaybı vardır.
SARIKAMIŞ’A TAARRUZ- 25.12.
Ocak 1915- Üstünlük Ruslarda
Çekiliş – 06.01.1915
Esir Alınmış Türk Askerleri
• Liman von Sanders Sarıkamışa giden 90 bin Türk
•
•
•
•
•
•
askerinin 12 bininin geri döndüğünü yazmıştır ,
Hüsamettin Tugaç'a göre şehit ve esir sayısı 40
bindir.
Rus yazar Paul Muratoff Türk kayıplarını 75 bin
olarak tahmin etmiştir ,
General Hüseyin Işık 118 bin askerden 18 bininin
geri döndüğünü, hasta ve yaralılardan 10 bin
askerin daha kurtarıldığını belirtmiştir.
Fransız binbaşı M.Larcher Türk Ordusunun
Kafkasya'da 40 binden fazla esir, 90 binden fazla
kayıp verdiğini yazmıştır.
Alb.Necati Ökse Türk kayıplarını 60 bin, Rus
kayıplarını 32 bin olarak verirken,
Ergünöz Akçora Allahuekber Dağları'nda 20,
Sarıkamış civarında 78 bin Türk askerinin
donduğunu ifade etmiştir
KAYIPLAR
22 ARALIK 1914
3. ORDU MEVCUDU:
ERZURUM ERLERİ
:
112.000
6.000
TOPLAM
118.000
15 ŞUBAT 1915
3. ORDU MEVCUDU:
118.000 – 42.000 =
:
42.000
76.000
Rus Kayıpları:
-20.000 ölü – 9.000 Donma –
-3000 Esir ve Kayıp
YAPILAN HATALAR:
• Savaş öncesi 3. Ordu için yapılan
planın değişmesi,
• Yeterli kuvvet toplanmadan ve iyi
bir kış taarruzu hazırlığı ve iyi bir
koordinasyon yapmadan taarruz
edilmesi,
• Kolordu komutanlarının hemen
muharebe öncesi değiştirilmesi,
• Harekat toplantılarında Enver Paşa’ya karşı
görüş bildirilmemesi
• Hafız Hakkı Paşa’nın müstakil davranması
ve harekat planını değiştirmesi,
• Alt birlik komutanlarının üstlerine askerin
gerçek durumunu bildirmemeleri,
• Enver Paşa’nın Baş komutan gibi değil,
kolordu komutanı gibi davranması,
ALINACAK DERSLER:
• Uzun vadeli planlar anlık başarılar
için değiştirilmemeli,
• Yanlış olarak değerlendirilenlere
“ –Hayır, bu yanlış!” denmeli,
• Tecrübeye, bilgiye ve liyakate önem
verilmeli,
• Üst birimlere mutlaka doğrular
söylenmeli,
• Hiyerarşik yapı içersinde aşırı
bağımsız hareket edilmemeli.
ŞEHİTLERİMİZİN BAZILARI
HAREKATIN 100. YILINDA
BÜTÜN ŞEHİTLERİMİZİN RUHU ŞAD OLSUN!
"SARIKAMIŞ HAREKATI, YAPILAN HATALAR VE ÇIKARILACAK DERSLER"
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
SARIKAMIŞ HAREKATI ÖNCESİ NE OLDU?
SARIKAMIŞ HAREKATINA NASIL KARAR VERİLDİ?
SARIKAMIŞ HAREKATI KARARINDA ALMANLARIN ROLÜ NE?
SARIKAMIŞ HAREKATI NASIL GELİŞTİ?
3. ORDU KOMUTANININ DURUMU NEDİR?
SARIKAMIŞ HAREKATINDAKİ KOLORDULAR NASIL HAREKET ETTİ?
SARIKAMIŞ’A GİRİLDİ Mİ? KİM GİRDİ?
SARIKAMIŞ’A GİRİLDİYSE NEDEN BAŞARILI OLUNAMADI?
ENVER PAŞA NİÇİN VE NE ZAMAN AYRILDI?
HAFIZ HAKKIPAŞA VE DİĞER KOLORDULARIN DURUMU NE İDİ?
3.ORDU NİÇİN VE NE ZAMAN GERİ ÇEKİLDİ?
ŞEHİTLER VE KAYIPLAR NE KADARDIR?
DONAN ASKERLER VAR MI? NE KADARI DONDU?
HASTALIKTAN ÖLENLER VAR MI?
NEDEN FARKLI RAKAMLAR VAR?
RUSLARIN KAYIPLARI VAR MI?
RUSLAR TEKRAR ERZURUM’A SALDIRDI MI?
HEP ENVER PAŞA SUÇLANIR. ANLATILANLARDAN BU SONUÇ ÇIKIYOR MU ?
“SARIKAMIŞ HAREKATI BİR HATALAR ZİNCİRİDİR DEDİNİZ.” YAPILAN HATALAR
NELERDİR?
GÜNÜMÜZE DERSLER ÇIKARMAK İSTESEK NELER SÖYLEYEBİLİRİZ?
Download

SARIKAMIŞ