108 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin … : Bir yıllık izleme sonuçları
_____________________________________________________________________________________________________
Araştırma / Original article
Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin şizofreni
hastalarındaki yaşam kalitesi, yeti yitimi, genel ve sosyal
işlevsellik üzerine etkisi: Bir yıllık izleme sonuçları
Hülya ENSARİ,1 Bülent Kadri GÜLTEKİN,1 Derya KARAMAN,1
Ayşegül KOÇ,1 Ali Fuat BEŞKARDEŞ1
_____________________________________________________________________________________________________
ÖZET
Amaç: Dünyada yeti yitimi ve erken ölüme en sık yol açan 10 hastalıktan beşi psikiyatrik hastalıklardır. Şizofreni,
yaşam kalitesi, sosyal işlevsellik ve yeti kaybına yol açan önemli psikiyatrik hastalıklardan biridir. Son yıllarda
şizofreni hastalarının tedavisinde ilaç tedavisiyle birlikte ruhsal toplumsal tedavi yaklaşımlarının da oldukça yararlı
olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada Türkiye’de ilk defa Bolu’da kurulan Toplum Ruh Sağlığı Merkezinde şizofreni hastalarına yönelik verilen hizmetlerin yaşam kalitesi, yeti yitimi, genel ve sosyal işlevsellik üzerine etkisi
araştırılmıştır. Yöntem: Çalışmaya 15 Ağustos 2009- 15 Ağustos 2010 tarihleri arasında Bolu İzzet Baysal Ruh
Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’ne bağlı olarak açılmış olan Toplum Ruh Sağlığı Merkezi’ne düzenli olarak gelen
30 hasta alındı. Katılımcılara Toplum Ruh Sağlığı Merkezi’ne ilk kayıt oldukları zaman ve bir yıllık düzenli devam
sonrası Şizofreni Hastaları için Yaşam Niteliği Ölçeği, İşlevselliğin Genel Değerlendirmesi Ölçeği, Sosyal İşlevsellik Ölçeği ve Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi uygulandı. Sonuçlar: Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi’ne bir
yıl düzenli devam eden şizofreni tanısı konmuş hastaların izleme sonrası yaşam kalitesinin tüm alan puanlarında
istatistiksel olarak anlamlı artış saptandı. Yeti yitimi puanının 44.8±7.7'den 27.6±6.3'e düştüğü görüldü (p<0.001).
Katılımcıların başlangıçta genel işlevsellik puanı 29.2±10.7 iken; bir yıl sonra 58.7±11.5 puana yükseldi (p<0.001).
Sosyal işlevsellik ölçeğinin tüm alt puanlarında başlangıca göre istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptandı
(p<0.001). Tartışma: Türkiye’de ilk kez açılmış olan Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin şizofreni
tanısı konmuş hastalarının yaşam kalitesini artırmada, yeti kaybını azaltmada ve işlevselliklerini artırmada oldukça
yararlı olduğu bulundu. Toplum ruh sağlığı merkezlerinin tüm Türkiye’ye yaygınlaştırılması ve işlevselliklerinin
artırılmasının faydalı olacağı düşünüldü. (Anadolu Psikiyatri Derg. 2013;14:108-14)
Anahtar sözcükler: Toplum ruh sağlığı merkezi, şizofreni, yaşam kalitesi, yeti yitimi, işlevsellik
The effects of the service of community mental health center on the
schizophrenia patients -evaluation of quality of life, disabilities,
general and social functioning- a summary of one year follow-up
ABSTRACT
Objective: In the world, 5 out of 10 diseases that cause disability and early death are psychiatric diseases.
Schizophrenia is one of the most important diseases that cause loss in quality of life, social skills and general
abilities. In recent years, psychosocial treatment approaches have become more popular and have been understood as more useful in addition to biological treatment in patients with schizophrenia. In this study, we aimed to
_____________________________________________________________________________________________________
Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi, Bolu
Yazışma adresi / Address for correspondence:
Uzm.Dr. Hülya ENSARİ, Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi,
E-mail: [email protected]
Geliş tarihi: 22.06.2012, Kabul tarihi: 14.04.2013 doi: 10.5455/apd.36380
1
Anatolian Journal of Psychiatry. 2013;14:108-14
Bolu, Türkiye
Ensari ve ark.
109
_____________________________________________________________________________________________________
evaluate the effects of the rehabilitation services on the schizophrenic patients over the effects of quality of life,
disabilities, general and social functioning in Turkey’s first constructed Community Mental Health Center (CMHC)
in Bolu. Methods: A total of 30 schizophrenia patients who came regularly to the center between 15 August 2009
and 15 August 2010 were included in the study. The scales ‘Quality of Life for Patients with Schizophrenia’,
‘Global Assessment of Functioning’, ‘The Social Functioning Scale’, ‘World Health Organization-Disability Assessment Schedule’ have been applied to the patients at their first admittance to the center and after one year regular
attendance to the center. Results: Highly significant increases have been determined in the patients in all the
areas of Quality of Life, after one year regular participation to the rehabilitation activities of the CMHC. Disability
measures were 44.8±7.7 in the beginning and have decreased to 27.6±6.3 (p<0.01). The measures in the Global
Assessment of Functioning were 29.2±10.7 at the beginning and 58.7±11.5 after 1 year follow up (p<0.01). In all
the sub scales of Social Functioning Scale, significant increases have been determined after one year regular
follow up when compared with the initial measures. Discussion: It was found that Bolu Community Mental Health
Center which is founded for the first time in Turkey is helpful in increasing life quality of patients with the diagnosis
of schizophrenia, decreasing loss of ability and increasing functionality. It was thought that becoming widespread
of community mental health centers throughout Turkey and increasing their functionality would be beneficial. (Anatolian Journal of Psychiatry. 2013;14:108-14)
Key words: community mental health center, schizophrenia, quality of life, disability, functioning
_____________________________________________________________________________________________________
GİRİŞ
Son yıllara kadar ülkemizde şizofreni ve benzeri
ağır ruhsal hastalara yönelik ruh sağlığı hizmeti
hastanelere dayalı kurumsal tabanlı yürütülmekte olup, hasta sadece hastalandığı zaman
ve hastaneye ailesi veya polis gücü ile getirildiği
zaman tedavi hizmeti almakta ve tedavi sadece
psikofarmakolojik müdahale veya elektrokonvulzif tedavilerle sınırlı kalmaktaydı. Dolayısıyla
sadece hastanede yatarak tedavi alabilen şizofreni gibi ağır ruhsal hastalığı bulunan hastalar
taburculuk sonrası ilaçlarını düzenli kullanmamakta, uyumlandırma hizmetlerinden yoksun
kalmaktaydı. Böylece sahip oldukları yetileri
kaybeden, yaşam kalitesi bozulan, çalışmayan
hastalar toplumdan da dışlanarak damgalan1
maları kolaylaşmaktaydı. Şizofreni hastalarına
verilen tedavi hizmetlerinden beklenen sonuçlar
alınamayınca farklı tedavi modelleri denenmeye
başlanmıştır. Şizofreni hastalarının tedavisinde
ilaç tedavisine ek olarak verilen ruhsal eğitim,
aile eğitimi, sosyal beceri eğitimi, bilişsel davranışçı terapiler gibi ruhsal-toplumsal girişimlerin
belirtilerin iyileşmesine ve işlevselliğin artmasına yardımcı olduğu saptanmıştır.2 Yapılan araştırmalardan elde edilen bulgular ışığında son
yıllarda dünyada ve Türkiye'de çeşitli ruhsal
toplumsal uyumlandırma çalışmalarına ağırlık
verilmeye başlandığı gözlenmektedir. Şizofreni
hastalarına altı ay süreyle verilen ruhsal toplumsal beceri eğitiminin etkisinin araştırıldığı bir
çalışmada, pozitif ve negatif belirtilerle depresif
bulguları azalttığı, içgörü ve yaşam kalitesini
artırdığı saptanmıştır.3 Yıldız ve arkadaşları
tarafından İzmit’te 14 şizofreni hastasına
“Psikososyal rehabilitasyon kulüp-evi” ismiyle
bir uyumlandırma hizmeti verilmiş; hastaların
klinik durumlarında ve sosyal işlevsellik düzeyinde olumlu yönde artış olduğu görülmüştür.4
Doğan ve arkadaşları, Sivas’ta ayaktan şizofreni hastaları üzerinde yaptıkları bir çalışmada
ruhsal-toplumsal yaklaşımın oldukça yararlı
olduğunu saptamıştır.5 Kronik ruhsal hastalığı
olan 46 hastaya verilen ruhsal eğitimin etkinliğinin değerlendirildiği bir başka çalışmada, eğitime katılanlarda hastalıkla baş etme, ilaçların
yan etkileri, yineleme işaretleri gibi konularda
olumlu sonuçlar alındığı görülmüştür.6
1970’li yılların başında da İtalya’nın Trieste
bölgesinde başlayan ilk girişimlerle büyük akıl
hastanelerinin kapatılması ve yerine tanımlanmış belli nüfuslu coğrafi alanlarda bölgesel
hizmet veren toplum ruh sağlığı merkezlerinin
(TRSM) açılması ile kurumsal tabanlı hizmet
modelinden toplum temelli hizmet modeline
geçiş süreci başlamıştır. Daha sonra Avrupa’nın
birçok ülkesinde uygulanarak başarılı sonuçlar
alınmış, Dünya Sağlık Örgütü tarafından da
benimsenerek desteklenmiştir.
Toplum temelli ruh sağlığı hizmet modelinde
amaç, 150.000-250.000 arasındaki nüfusa hitap
eden belli bir coğrafi alanda kurulan TRSM’lerde çalışan multidisipliner yaklaşıma sahip toplum ruh sağlığı ekibi tarafından, bu bölgede
yaşayan, özellikle ağır ruhsal hastalığı olan
hastaların TRSM’de veya kendi yaşadıkları
ortamda gerektiğinde gezici ekiplerle ev ziyaretleri yapılarak düzenli izleme, tedavi ve uyumlandırmalarının sağlanarak topluma yeniden
kazandırılmasıdır. Böylece gündüz hastanelerinde sadece isteyen hastalara yönelik uyumlandırma hizmetleri verilirken; TRSM’lerde
tanımlanmış bölgede yaşadığı belirlenen ağır
ruhsal hastalar telefonla veya bizzat gezici
Anadolu Psikiyatri Derg. 2013;14:108-14
110 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin … : Bir yıllık izleme sonuçları
_____________________________________________________________________________________________________
ekiplerle evleri ziyaret edilerek davet edilmekte,
öncelikle tedavilerinin yeniden düzenlenmesi ve
izlenmesi ile birlikte kayıtlı tüm hastaların uyumlandırma çalışmalarından TRSM’de veya kendi
yaşadıkları ortamda faydalanması sağlanmaktadır. TRSM ekiplerinin görevleri arasında
kurumlararası işbirliği ile toplumu bilinçlendirme,
damgalama ile mücadele, TRSM’ye kayıtlı
hastaların bireye özgü gereksinmelerinin yer
aldığı bakım planları doğrultusunda, fiziksel ve
ruhsal tedavilerinin yürütülmesinin yanı sıra,
sosyal, ekonomik, barınma ve iş konularındaki
sıkıntılarının da giderilmesine yönelik çalışmalar
yaparak hastaların topluma yeniden kazandırılması da yer almaktadır.
Bugüne kadar ülkemizde ruhsal hastalara yönelik uyumlandırma çalışmaları sadece hastane
içinde veya gündüz hastaneleri bünyesinde
verilirken, ilk kez Bolu'da TRSM’de uyumlandır7-10
ma çalışmalarına başlanmıştır.
Türkiye’de ruhsal eğitim, grup terapisi, sosyal
beceri eğitimi gibi ruhsal toplumsal uyumlandırmanın etkinliğini araştıran çalışmalar olmasına rağmen; toplum ruh sağlığı merkezlerinin
etkinliğini araştıran çalışmaya rastlanmamıştır.
Bu çalışmada Türkiye’de ilk kez Bolu’da açılan
Toplum Ruh Sağlığı Merkez’ine düzenli katılımı
olan şizofreni hastalarının yaşam kalitesi, genel
ve sosyal işlevsellik üzerine ve yeti yitimini
azaltmaya yönelik katkısının araştırılması
amaçlanmıştır.
Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Bolu İzzet
Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’ne
bağlı bir birim olarak Mayıs 2008’de Türkiye’de
ilk olarak açılmış ve çalışmalarına başlamıştır.
Bolu TRSM yaklaşık 250.000 nüfuslu Bolu ili
merkez ve ilçelerine hizmet vermektedir. TRSM,
şehir merkezindeki ulaşımı kolay eski bir yerleşim yeri olan Gölyüzü Mahallesi’nde yer almaktadır. Hastalığı veya maddi olanaksızlıklar
nedeniyle TRSM’ye kendisi gelemeyecek
durumdaki hastaların ulaşımları belediyeden
sağlanan servisle ücretsiz olarak gerçekleştirilmekte; böylece özellikle şehir merkezinde yaşayan hastaların TRSM uyumlandırma etkinliklerinden günlük olarak faydalanmaları sağlanmaktadır. Bolu TRSM de, yukarıda belirttiğimiz
toplum ruh sağlığı merkezlerinin işlevleri çercevesinde hizmet vermekte; toplum ruh sağlığı
ekibi tarafından merkezde veya hastanın yaşadığı ortama yapılan gezici ekip ev ziyaretleri
kapsamında kayıtlı hastaların gereksinmeleri
temel alınarak, yapılan bireysel bakım planları
çerçevesinde düzenli izleme, tedavi, uyumlandırma çalışmaları ile Bolu bölgesinde yaşayan
Anatolian Journal of Psychiatry. 2013;14:108-14
ağır ruhsal hastaların topluma yeniden kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda özellikle tıbbi gereksinmelerin giderilmesinde aile hekimleri ile; kayıtlı hastaların sosyal,
ekonomik, barınma ve işle ilgili sorunlarının
giderilmesinde Bolu Valiliği, Bolu Belediyesi,
Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü, İşkur,
İzzet Baysal Vakfı, Bolu Bağışçılar Vakfı gibi
sivil toplum kuruluşlarının yanı sıra, gönüllülerle
işbirliği yapılmıştır.
YÖNTEM
Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi
Bolu TRSM’de yürütülen uyumlandırma çalışmaları kapsamında bireysel görüşmeler, grup
halinde yapılan ruhsal eğitim, aile eğitimi,
ruhsal-toplumsal beceri eğitiminin yanı sıra;
resim, müzik, el-sanatları, trikotaj, oyuncak
yapımı, okuma, öykü yazma gibi iş-uğraşı aktiviteleri de yer almaktadır. Toplum Ruh Sağlığı
Merkezi’ne öncelikle yeti yitimi ile giden F20-29
arasındaki psikoz hastaları ve daha az sıklıkta
bipolar bozukluğu olan hastalar kayıt edilmektedir.
Hastalar TRSM’ye kayıt oldukları andan itibaren
gereksinmeleri ve yetenekleri doğrultusunda
uyumlandırma çalışmalarına alınmaktadır. Her
hastadan sorumlu danışman bir hemşire veya
psikolog hastanın bireysel bakım planına göre
gereksinmelerinin karşılanmasını ve izlenmesini
sağlamaktadır.
Bolu TRSM’de aynı zamanda gezici ekip görevi
de üstlenen ruh sağlığı ekibinde halen bir psikiyatrist, dört hemşire, bir sağlık memuru, iki
psikolog görev alırken; merkezde bir özel
güvenlik görevlisi, bir gezici ekip şoförü, bir
memur, bir teknik eleman, iki temizlik personeli
hizmet vermektedir. Bolu Halk Eğitim Merkezi
tarafından iş-uğraşı aktivitelerinde resim, müzik,
el sanatları ve trikotaj alanında çalışan dört usta
öğretici görevlendirilmiştir. İş-uğraşı etkinlikleri
psikolog veya hemşire gözetiminde gerçekleştirilmektedir. Ayrıca el sanatları ve öykü okuma
saatlerinde görev alan iki gönüllü öğretmenimiz
de ekip içinde yer almaktadır.
Örneklem
Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
Hastanesi TRSM’ye kayıtlı hasta sayısı 340
olmakla beraber, bir kısmı belli günlerde merkeze gelerek verilen hizmetlerin bir bölümüne
katılmakta, bir kısmı ise merkeze gelmeden top-
Ensari ve ark.
111
_____________________________________________________________________________________________________
lum ruh sağlığı ekibi tarafından evde ziyaret
hizmetinden faydalanmaktadır. Merkeze hemen
her gün gelerek gereksinmeleri doğrultusunda
önerilen uyumlandırma çalışmalarına düzenli
katılan hasta sayısı 30 olup TRSM’ye düzenli
olarak gelen 19-67 yaş arasındaki remisyondaki
30 şizofreni hastanın tamamı bu çalışma kapsamında değerlendirilmiştir.
Uygulama
Çalışma için hastane yönetiminden ve bağlı
bulunduğu etik ve araştırma komitesinden
gerekli izin alınarak uygulama öncesinde hastaların tümüne çalışma hakkında bilgi verilmiş ve
onamları alınmıştır. Hastalarla ilk görüşme ve
değerlendirme 15-20 Ağustos 2009 tarihleri arasında yapılmış, tanılar TRSM’de görevli psikiyatri uzmanı tarafından DSM-IV-TR ölçütlerine
göre klinik görüşme yapılarak konulmuştur.
Ölçekler TRSM’de görevli psikolog tarafından
uygulanmıştır. Bir yıllık düzenli katılım sonrası
değerlendirme yapılarak aynı ölçekler 2010
yılında yeniden uygulanmıştır.
Veri toplama araçları
Sosyodemografik Bilgi Formu: Katılımcıların
yaş, cins, medeni durum, çalışma durumu,
eğitim düzeyi, yalnız/birlikte yaşama durumunu
sorgulayan altı sorudan oluşmaktadır.
Şizofreni Hastaları için Yaşam Niteliği Ölçe11
ği: Heinrich ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş, Soygür ve arkadaşları12 tarafından Türkçeye çevrilerek geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır. Sürdürüm tedavisi altındaki şizofreni hastalarının yaşam niteliğini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Hastaların kişisel deneyimlerinin zenginliğini, kişilerarası ilişkilerinin niteliğini, mesleksel rollerdeki
üretkenlik düzeyini ölçmeyi amaçlamaktadır.
Ölçek yarı yapılandırılmış bir görüşme biçiminde uygulanmakta ve görüşmeci (ruh sağlığı
çalışanı) tarafından değerlendirilmektedir. Toplam dört alt boyut ve 21 sorudan oluşan ölçekte
her madde için üç bölüm vardır. Birinci bölümde
görüşmecinin değerlendirme yapılacak parametreyi anlaması ve bunun üzerinde yoğunlaşmasına yardımcı olmak için kısa bir tanımlama
yapılmakta; ikinci bölümde görüşmecinin hastayı incelemesinde yardımcı olmak için birkaç
örnek soru verilmekte; üçüncü bölümde de
değerlendirmeyi yapmak için yedi dereceli
Likert tipi bir ölçek verilmektedir. Ölçeğin alt
boyutları kişilerarası ilişkiler, mesleksel rol, ruhsal bulgular, günlük eşya kullanımı ve etkinlikler
biçimindedir.
İşlevselliğin Genel Değerlendirmesi: DSMIV’de yer alan ‘Eksen V’ değerlendirmesidir.
Genel psikolojik işlevselliğin 0-100’lük bir ölçek13
te derecelendirmesi Luborsky tarafından sağlık-hastalık derecelendirme ölçeğinde kullanılmaya hazır bir duruma getirilmiştir. Ruhsal
sağlık, hastalığın ruhsal, toplumsal ve mesleksel işlevsellik üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Sosyal İşlevsellik Ölçeği (SİÖ) (The Social
Functioning Scale): Birchwood ve arkadaşları14 tarafından geliştirilmiştir. Yedi bölümden
oluşur: Sosyal çekilme, kişilerarası işlevsellik,
öncül sosyal etkinlikler, boş zamanları değerlendirme, bağımsızlık-yetkinlik, bağımsızlık-performans, iş/meslek. Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları Erakay15 tarafından yapılmıştır.
Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi (World
Health Organization-Disability Assessment
Schedule-II; WHO-DAS-II): Dünya Sağlık
Örgütü tarafından 1999’da tıbbi tanıdan bağımsız olarak bireyin etkinlik düzeyinde ve topluma
katılımındaki kısıtlılıkları saptamak amacıyla
geliştirilmiştir. ICIDH-II (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps;
Bozukluk, Yeti Yitimi ve Engelliliğin Uluslararası
Sınıflandırması) sınıflandırma sistemini kullanır.
Hasta, görüşmeci veya hasta yakını tarafından
uygulanabilen ve 36 veya 12 madde içeren
biçimleri vardır. Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik
16
çalışması Uluğ ve Ertuğrul tarafından yapılmıştır. Bu çalışmada 12 maddelik tarama formu
kullanılmıştır.
İstatistiksel analiz
Araştırmanın verileri SPSS version 17.0 ile
değerlendirilmiştir. TRSM’ye başvuru öncesi ve
sonrası sonuçları karşılaştırmak için bağımlı
gruplarda t testi ile kullanıldı. İki yönlü p<0.05
istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
BULGULAR
Çalışmaya toplum ruh sağlığı merkezine düzenli gelen şizofreni tanısı konmuş 30 kişi katıldı.
Katılımcıların %60’ı erkek, yarısı hiç evlenmemiş, tamamı çalışmayan, %60’ı ilkokul mezunu
olup %96.7’si ailesiyle birlikte yaşamaktadır
(Tablo 1).
Yaşam kalitesinin tüm alan puanlarında (kişilerarası ilişki, mesleki rol, ruhsal bulgu, kişisel
eşya/etkinlikler) istatistiksel olarak anlamlı yükselmeler saptandı (Tablo 2).
Anadolu Psikiyatri Derg. 2013;14:108-14
112 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin … : Bir yıllık izleme sonuçları
_____________________________________________________________________________________________________
Tablo 1. TRSM’de çalışmaya katılan şizofreni
hastalarının sosyodemografik özellikleri
____________________________________________
Değişkenler
Sayı
%
____________________________________________
Cinsiyet
Erkek
Kadın
18
12
60.0
40.0
Medeni durum
Evli
Bekar
Dul/boşanmış
9
15
6
30.0
50.0
20.0
Çalışma durumu
Çalışıyor
Çalışmıyor
0
30
0
100.0
Öğrenim durumu
Okuryazar değil
İlköğretim
Lise
Üniversite/yüksekokul
2
18
6
4
6.7
60.0
20.0
13.3
Yalnız/birlikte yaşama
Yalnız yaşıyor
Aileyle birlikte yaşıyor
1
29
3.3
96.7
Yaş (Ort.±SS)
Toplum ruh sağlığı merkezinde verilen hizmetlerin yaşam kalitesi, genel ve sosyal işlevselliği
belirgin olarak artırdığı, yeti yitimini ise istatistiksel olarak önemli oranda azalttığı saptandı
(Tablo 3).
TARTIŞMA
Bu çalışmada Türkiye’de ilk defa Bolu’da kurulan TRSM’de şizofreni hastalarına yönelik verilen hizmetlerin yaşam kalitesi, yeti yitimi, genel
ve sosyal işlevsellik üzerine etkisi araştırılmak
istenmiştir. Çalışma bulguları ile toplum ruh
sağlığı merkezinde verilen hizmetlerin yaşam
kalitesi, genel ve sosyal işlevselliği belirgin olarak artırdığı; yeti yitimini ise önemli oranda
azalttığı saptanmıştır.
38.9±12.3
____________________________________________
Yıldız ve arkadaşları tarafından şizofreni hastalarına yönelik verilen ruhsal toplumsal beceri
eğitiminin yaşam kalitesi, genel ve sosyal işlevsellik üzerine olumlu katkı yaptığı saptanmış17
tır. İstanbul üniversitesinde 10 şizofreni hastasına verilen bir yıllık bütüncül yaklaşımlı grup
tedavisinin etkinliğinin değerlendirildiği bir çalış-
Tablo 2. TRSM’de çalışmaya katılan şizofreni hastalarının TRSM’ye başvurmadan önce ve sonra
yaşam kalitesi puanları
_______________________________________________________________________________________
TRSM öncesi
Ort.±SS
TRSM sonrası
Ort.±SS
t
sd
p
_______________________________________________________________________________________
Kişilerarası ilişkiler
7.9±5.8
17.1±8.7
-8.60
29
<0.001
Mesleksel rol
5.0±3.4
10.5±4.5
-6.85
29
<0.001
12.2±6.3
18.7±6.8
-4.60
29
<0.001
4.9±2.3
6.5±2.3
-3.47
29
<0.01
Ruhsal bulgular
Kişisel eşya/etkinlik
_______________________________________________________________________________________
mada yaşam kalitesinde iyileşme, kişilerarası
ilişkilerde düzelme, ruhsal bulgularda iyileşme
ve kişisel etkinliklerde artış saptanmıştır.18
Yunanistan’da toplum ruh sağlığı merkezine
başvuran hastalara verilen hizmetin araştırıldığı
bir çalışmada, hastalar verilen hizmet ve
olanaklardan memnun olduklarını belirtmişlerdir.19 ABD’de bir TRSM’de altı ay süre ile verilen antipsikotik ve ruhsal toplumsal uyumlandırma hizmetlerinin etkinliğinin araştırıldığı bir
çalışmada hastalığın bulgularının azalmasında
ve ruhsal toplumsal işlevsellikte belirgin düzelme görülmüştür.20
Anatolian Journal of Psychiatry. 2013;14:108-14
Yarı yol evlerinde altı ay süre ile verilen ruhsaltoplumsal uyumlandırma programlarının oldukça yararlı olduğu bulunmuştur.21 ABD’de remisyondaki psikoz hastalarında ayaktan verilen 12
oturumluk sosyal bilişsel beceri eğitiminin yararlı olduğu görülmüştür.22 Meksika’da ruhsaltoplumsal beceri eğitimi verilen ve verilmeyen
remisyondaki kronik şizofreni hastalarının karşılaştırıldığı bir çalışmada ruhsal toplumsal beceri
eğitimi verilen grupta hastalık bulgularında,
ruhsal toplumsal ve genel işlevsellikte istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düzelme olduğu
görülmüştür.23 Meksika’da ilaç ile birlikte ruhsal
Ensari ve ark.
113
_____________________________________________________________________________________________________
Tablo 3. TRSM’ye düzenli devam eden şizofreni hastalarının TRSM öncesi ve sonrası genel/sosyal
işlevsellik, yeti yitimi puanları
__________________________________________________________________________________________
Sosyal işlevsellik puanları
TRSM öncesi
Ort.±SS
TRSM sonrası
Ort.±SS
t
sd
p
__________________________________________________________________________________________
Sosyal çekilme
3.3±2.1
9.0±2.4
-13.0
29
<0.001
Kişilerarası işlevsellik
2.7±2.1
5.7±1.8
-8.1
29
<0.001
Öncül sosyal etkinlikler
2.7±2.8
9.6±7.4
-6.5
29
<0.001
Boş zamanları değerlendirme
6.0±3.0
15.4±5.5
-11.3
29
<0.001
28.7±5.0
32.4±5.2
-6.3
29
<0.001
Bağımsızlık-yetkinlik
Bağımsızlık-performans
8.2±7.1
19.1±8.4
-9.5
29
<0.001
Genel işlevsellik puanı
29.2±10.7
58.7±11.5
-19.0
29
<0.001
Yeti yitimi puanı
44.8±7.7
27.6±6.3
16.4
29
<0.001
__________________________________________________________________________________________
toplumsal tedavi gören şizofreni hastalarıyla
sadece ilaç tedavisi görenlerin karşılaştırıldığı
bir yıllık izleme çalışmasında, ilaçla birlikte
ruhsal-toplumsal tedavi alan grupta bulguların
düzeldiği, ruhsal-toplumsal ve genel işlevselliğin
önemli oranda arttığı saptanmıştır.24 Çin’de
şizofreni hastalarının yakınlarına verilen grup
halindeki ruhsal eğitimin hastalığın yinelemesini
azalttığı, iş yaşamının daha düzenli olduğu
görülmüştür.25
Türkiye’de ve dünyada yapılan tüm çalışmalarla
uyumlu olarak bu çalışmada da TRSM'de ruhsal
toplumsal uyumlandırma çalışmalarının tümünün yararlı ve gerekli olduğu görülmüştür.
TRSM’lerin hastaların hastaneye yeniden yatışına etkisi, ilaç uyumu, hastalık belirtilerine etkisi gibi konularda da etkisinin araştırıldığı çalışmaların yapılması yararlı olacaktır.
KAYNAKLAR
1. Yanık M. Türkiye ruh sağlığı sistemi üzerine
değerlendirme ve öneriler, ruh sağlığı eylem
planı önerisi. Psikiyatride Derlemeler, Olgular ve
Varsayımlar. 2007;(özel sayı):16-20.
2. Schooler NR. Relapse prevention and recovery
in the treatment of schizophrenia. J Clin
Psychiatry 2006;67(Suppl.5):19-23.
3. Deveci A, Danacı AE, Yurtsever F, Deniz F,
Yüksel EG. The Effects of psychosocial skills
training on symptomatology, insight, quality of
life, and suicide probability in schizophrenia. Türk
Psikiyatri Derg. 2008;19:266-73.
4. Yıldız M, Tural Ü, Kurdoğlu S, Önder ME. Şizofreni rehabilitasyonunda aile ve gönüllülerle yürütülen bir kulüp-ev denemesi. Türk Psikiyatri Derg.
2003;14:281-7.
5. Doğan S, Doğan O, Tel H, Çoker F, Polatöz Ö,
Doğan FB. Psychosocial approaches in outpatients with schizophrenia. Psychiatric Rehabil J.
2004;27:279-82.
6. Duman ZÇ, Yıldırım NK, Ucok A, Er F, Kanik T.
The effectiveness of a psychoeducational group
program with inpatients being treated for chronic
mental illness. Soc Behav Person. 2010;38:65766.
7. Thornicroft G, Szmukler G. Textbook of Community Psychiatry. Oxford, Oxford University Press,
2001.
8. Yıldız M. Psikiyatrik rehabilitasyon yönelimli gündüz hastanesi uygulaması: Kocaeli Üniversitesi
deneyimi. Anadolu Psikiyatri Derg. 2008;9(Ek
sayı.1):9-13.
9. Yıldız M. Şizofreni Hastaları için Ruhsal Toplumsal Beceri Eğitimi. Ankara, Türkiye Sosyal Psikiyatri Derneği Yayınları, 2011.
10. Liberman RP. Recovery from Disability, Manual
of Psychiatric Rehabilitation. Washington, American Psyhiatric Publishing, 2008.
11. Heinrichs DW, Hanlon TE, Carpenter WT. The
quality of life scale: An Instrument for Rating the
schizophrenic deficit syndrome. Schizophr Bull.
1984; 10:388-398.
12. Soygür H, Aybaş M, Hıncal G, Aydemir Ç. Şizofreni hastaları için yaşam niteliği ölçeği: Güvenirlik
ve yapısal geçerlik çalışması. Düşünen Adam.
2000;13:204-10.
Anadolu Psikiyatri Derg. 2013;14:108-14
114 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin … : Bir yıllık izleme sonuçları
_____________________________________________________________________________________________________
13. Luborsky L. Clinicians judgement of mental
health. Arch Gen Psychiatry. 1962;7:407-17.
14. Birchwood M, Smith J, Cochrane R, Wetton S,
Copestake S. The social functioning scale. The
development and validation of a new scale of
social adjustment for use in family intervention
programmes with schizophrenic patients. Br J
Psychiatry. 1990; 157:853-859.
15. Erakay SY. Şizofreni Tanılı Hastalarda Sosyal
İşlevsellik Ölçeği (SİÖ) Türkçe Formunun Geçerlilik ve Güvenilirliğinin Araştırılması. Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, İzmir, Atatürk Eğitim ve
Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, 2001.
16. Uluğ B, Ertuğrul A, Göğüş A. Yetiyitimi değerlendirme çizelgesinin (WHODAS-II) şizofreni hastalarında geçerlilik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri
Derg. 2001;12:121-30.
17. Yıldız M, Veznederoğlu B, Eryavuz A, Kayahan
B. Psychosocial skills training on social functioning and quality of life in the treatment of
schizophrenia: a controlled study in Turkey. Int J
Psychiatry in Clin Prac. 2004;8:219-25.
18. Üçok A, Atlı H, Çetinkaya Z, Kandemir PE. Şizofreni hastalarında bütüncül yaklaşımlı grup tedavisinin yaşam kalitesine etkisi:bir yıllık uygulama
sonuçları. Nöropsikiyatri Arşivi. 2002;39:113-8.
19. Kabadai M, Niakas D. Patient satisfaction with
services provided by a community mental health
center in Northern Greece. Arch Hellen Med.
Anatolian Journal of Psychiatry. 2013;14:108-14
2004;21:354-62.
20. Noordsy DL, O’Keefe C. Effectiveness of combining atypical antipsychotics and psychosocial
rehabilitation in a community mental health center
setting.
J
Clin
Psychiatry.
1999;
60(Suppl.19):47-51.
21. Chowdur R, Dharitri R, Kalyanasundaram S, Rao
NS. Efficacy of psychosocial rehabilitation
program: The RFS experience. Indian J
Psychiatry. 2011;53(1):45-8.
22. Horan WP, Kern RS, Shokat-Fadai K, Sergi MJ,
WynnJK, Green MF. Social cognitive skills
training in schizophrenia: an initial efficacy study
of stabilized outpatients. Schizophr Res.
2009;107:47-54.
23. Valencia M, Rascon ML, Juarez F, Murow E. A
psychosocial skills training approach in Mexican
out-patients with schizophrenia. Psychol Med.
2007;37:1393-1402.
24. Valencia CM, Ortega SHA, Rascon GML, Gomez
CL. Evaluation of the combination of psychosocial and pharmacological treatment in schizophrenic
patients.
Actas
Esp
Psiquiatr.
2002;30:358-69.
25. Zhang M, He Y, Gittelman M, Wong Z, Yan H.
Group psychoeducation of relatives of schizophrenic
patients:
two-year
experiences.
Psychiatry Clin Neurosci. 1998;52(Suppl):344-7.
Download

Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin