Derleme | Review
Türk Aile Hek Derg 2007; 11(4): 177-184
Akut Viral Hepatit A
ACUTE VIRAL HEPATITIS A
‹smail Hamdi Kara1
Özet
Bu derlemede ülkemizde en s›k görülen enfeksiyon hastal›klar›ndan akut viral hepatit A tüm yönleri ile gözden geçirilmifltir.
Anahtar sözcükler: Akut viral hepatit A, hepatit A epidemiy-
olojisi, hepatit A korunma.
iral hepatitler; dünyada ve ülkemizde en s›k görülen
V
Summary
In this review, acute viral hepatitis A, which is a frequent
infectious disease in Turkey, is discussed in all its aspects.
Key words: Acute viral hepatitis A, hepatitis A epidemiology,
hepatitis A prophylaxis.
Laboratuvar Tan› Ölçütleri
enfeksiyon hastal›klar›ndand›r. En s›k görülen et-
Viral hepatitlerin esas tan›s› için geçerli minimum tek-
kenler hepatit A (HAV), hepatit B (HBV), hepatit C
nik ELISA’d›r. Buna göre; farkl› hepatit enfeksiyonlar›n›n
(HCV), hepatit D (HDV) ve hepatit E (HEV) virüsleridir.
Hepatit A ve E bafll›ca fekal-oral yoldan, di¤erleri perkütan
yol ve cinsel temasla bulafl›r. Enfeksiyonun ço¤u kez anikterik, sübklinik ya da asemptomatik seyretmesi yay›l›m›nda
saptanmas›nda geçerli minimum parametreler flunlard›r.1
Hepatit A tan›s› için: Anti-HAV IgM ELISA pozitifli¤i
Hepatit B tan›s› için: HBsAg ve/veya anti-HBc IgM
ELISA pozitifli¤i
bafll›ca rolü oynar. Hastal›k fülminan seyredebilir ve ölüme
yol açabilir. Hepatit B, C ve D kronikleflebilir. Geçifl önlenebilir olup, Hepatit B ve A için koruyucu afl›lar›n varl›¤›
önemlidir. “Ulusal Sa¤l›k 21” kapsam›nda, 2010 y›l›na kadar, HBV tafl›y›c› insidans›n›n en az %80 azalt›lmas› hedef1
lenmifltir.
Hepatit C tan›s› için: Anti-HCV pozitifli¤i ve tamamlay›c› testlerle (RIBA, HCV-PCR) do¤rulama.
Hepatit D tan›s› için: HBsAg ve/veya anti-HBc IgM pozitifli¤i ile birlikte Anti-HDV ELISA pozitifli¤i
Hepatit E tan›s› için: Anti-HEV IgM ELISA pozitifli¤i
Klinik Tan›mlama
Ani bafllayan sar›l›k, koyu renkli idrar, ifltahs›zl›k, hal-
Vaka S›n›fland›r›lmas›
sizlik, bulant›, sa¤ üst kadran hassasiyeti, idrarda bilirubin
art›fl› ve serum ALT düzeyinin yükselmesi öncelikle hepa-
Olas› Vaka
tit aç›s›ndan de¤erlendirilmeli, ancak hepatitlerin asempto-
Tan› için gerekli laboratuvar ölçütleri araflt›r›lamam›fl
matik ve/veya anikterik seyredebilece¤i de unutulmamal›-
ya da tamamlanamam›flsa; karaci¤er fonksiyon testlerinde
d›r.
baflka nedenlerle aç›klanamayan anormal de¤ifliklikler var-
1)
Dicle Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dalı, Aile Hekimli¤i Uzmanı, Doç. Dr.
2007 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Medya taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2007 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, a division of Deomed Medical Media, Istanbul.
sa klini¤i ve bulafl yolu uyumlu tüm vakalar “olas› akut vi-
de deneysel enfeksiyon oluflturulmufltur. HAV, ›s›ya di¤er
ral hepatit” olarak bildirilmelidir.
picornavirüslerden daha dayan›kl›d›r. Kurumufl formlar›
oda ›s›s›nda haftalarca enfektivitesini, -20°C’de y›llarca
Kesin Vaka
canl›l›¤›n› korur. Kaynatmakla 5 dakikada harap olurken,
Hepatit A
60°C’de 10-12 saatte k›sm› inaktivasyona u¤rar. HAV tatl›
• Klinik tan›mlama ile uyumlu ve anti-HAV IgM pozitif
suda, kaynak suyunda, deniz suyunda, kayalarda, istiridye-
bulunan vaka veya
de günler ve aylarca canl› kalabilir. Hepatit A virüsü (HAV)
• Klinik tan›mlama ile uyumlu ve laboratuvarca do¤rulanm›fl bir A Hepatiti vakas›yla epidemiyolojik olarak ilifl-
fekal-oral yolla bulaflan ve enfeksiyonlar› çok yayg›n olan
bir virüstür.2-5
kili vaka
Epidemiyoloji
Hepatit B
• Klinik tan›mlama ile uyumlu, anti-HBcIgM ve/veya
HBsAg pozitif vaka
Hepatit A, Asya, Afrika ve Orta – Güney Amerika’da
ço¤u geliflen ülkede (Senegal’de %76.2, Belçika’da %81.1,
Taiwan’da %88.7, ‹srail’de 95.3, Yugoslavya’da %96.9)
Hepatit C
• Klinik tan›mlama ile uyumlu, tan› için gerekli laboratuvar ölçütleri ile do¤rulanm›fl vaka
endemiktir.6 Bu ülkelerdeki çocuklar›n ço¤u asemptomatik
enfeksiyon geçirerek, 5 yafl›na kadar enfekte olurlar. Geliflmifl ülkelerde ise düflük endemisite kal›b› (‹skandinav ülkeleri, Japonya, Avustralya ve baz› Avrupa ülkeleri) görülür.
Klinik Örneklerin Al›nmas›
Bu ülkelerde çocukluk ça¤›nda anti-HAV pozitifli¤i düflükken, yaflla birlikte artar. Geliflmifl ülkelerde HAV insi-
Plazma
• Hasta kan› antikoagülanl›, tercihen vakumlu bir tüpe
(VacutainerTM) al›n›r. Santrifüje edilerek 2-3 ml plazma k›sm› a¤z› s›zd›rmaz kapakl› bir tüpe al›n›r (asla a¤z› pamuk
veya flasterle kapat›lm›fl tüpe konmaz).
• Kan›n al›nmas› ve serum/plazman›n ayr›lmas›nda kan
dans›n›n azalmas›; yüksek kalitede su temini, el temizli¤inin iyi yap›lmas› ve insan at›klar›n›n gerekli flekilde yok
edilmesi ile aç›klanmaktad›r.6 Hepatit A enfeksiyonu ülkemizde yafla ve yöreye göre de¤iflmek üzere %7.8 ile %87.5
oran›nda (Tablo 1) görülür. Eriflkinlerde %90'larda olan
anti-HAV pozitifli¤i yafla ba¤l› olarak giderek artar.2,7-15
ve kan ürünleri ile ilgili evrensel güvenlik önlemleri uygulanmal›d›r!
Risk Gruplar›
Saklama Koflullar›
Genel olarak, konumlar› nedeniyle, baz› gruplar›n hepatit A aç›s›ndan yüksek riskli olduklar› kabul edilir.4,16,17
Serum/Plazma
1. E¤itim birliklerinde kalabal›k koflullarda yaflayan ve
<1 hafta saklama için +40C, daha uzun süreli saklama
için -200C (IgG için) veya -850C (IgM ve IgG için)1
özellikle altyap›s› yetersiz arazilerde e¤itime ç›kan askeri
personel.
2. Entellektüel yetenekleri bozulmufl, özel bak›ma ge-
Hepatit A
Hepatit A virüsü (HAV) hepatovirus genusunda yer al›r.
HAV, yaklafl›k 27-28 nm çap›nda, lineer pozitif polariteli
ve RNA’s› tek sarmall›, zarfs›z bir virüstür. ‹nsan hepatit A
reksinim gösteren hastalar› bar›nd›ran kurumlarda, hastalar
ve sa¤l›k /bak›m personeli.
3. Küçük çocuklar›n gündüz b›rak›ld›klar› yuva ve krefllerde, personel ve çocuklar.
virüsünün en önemli rezervuar›d›r. Bununla beraber insan
4. Kanalizasyon iflçileri.
d›fl› rezervuarlar da varolabilir. Marmoset ve flempanzeler-
5. Damar içi uyuflturucu ba¤›ml›lar›.
178
| Kara ‹H | Akut Viral Hepatit A
Tablo 1
Türkiye’de viral hepatit A’n›n, di¤er akut viral hepatit enfeksiyonlar› aras›ndaki s›kl›¤›7-13
Çal›flmac›, Y›l›
Kaynak No
Yöre
Yafl Grubu
Viral Hepatit A S›kl›¤› (%)
Badur, 1985
7
‹stanbul
Çocuk
25.6
S›dal, 1990
8
‹stanbul
Çocuk
66.0
K›l›ç, 1996
9
Kayseri
Çocuk
97.3
Badur, 1985
7
‹stanbul
Eriflkin
7.8
Ergönül, 1996
10
Ankara
Eriflkin
38.8
Özgenç, 1992
11
‹zmir
Eriflkin
21.0
Turgut, 1992
12
Diyarbak›r
Eriflkin
32.5
Dündar, 1994
13
Adana
Eriflkin
99.9
Hastal›k, ›l›man ülkelerde sonbahar veya k›fl›n erken dönemlerinde pik yapar. Tropikal ve yar› tropikal bölgelerde mevsimsel özellik daha az önemlidir.
ABD ve Avrupa’da mevsimsel özellikler gözlenmemifltir. Ülkemizde daha çok sonbahar ve k›fl aylar›nda görülür9,15,16
6. Oral-anal seks iliflkilerinin yo¤un oldu¤u eflcinsel
gruplar.
Prenatal Geçifl
Viremik anne kan› ile, plasenta ayr›lmas› s›ras›nda virüs
7. Hastal›k insidans›n›n düflük oldu¤u ülkelerden, yüksek endemisite gösteren ülkelere seyahat edenler.
fetal dolafl›ma geçebilir ya da bebek enfeksiyonu anne d›flk›s› ile temasla alabilir.20,21
Di¤er Geçifl Yollar›
Bulaflma Yollar›
Bu yollar d›fl›nda; cinsel partnerler aras› bulaflma (ho-
Genel olarak 4 geçifl yolu tespit edilmifltir.17,18
moseksüellerde önemli), endemik bölgelere seyahatler,
uyuflturucu ilaç kullan›m› gibi yollar, özellikle geliflmifl ve
Kifliden Kifliye
Geçifl genellikle aile içinde oldu¤u gibi, çok yak›n te-
düflük endemisite gösteren ülkelerde önemlidir.22,23
maslarla s›n›rl›d›r. Özellikle küçük çocuklarda aile içi bula-
Klinik
fl›m s›kl›kla olur. Bulaflman›n yak›n temasla olmas› ve inkübasyon döneminin haftalarca sürmesi; hepatit A salg›nlar›n›n toplumda yavafl yay›lmas›na, pik düzeye aylar içinde
ulaflmas›na ve salg›n›n daha uzun sürede sona ermesine neden olmaktad›r.
19
‹nkübasyon Dönemi
Hepatit A’n›n inkübasyon dönemi 15-45 gün aras›nda
de¤iflir; ortalama 28 gündür.2,14 Erken semptomlar müphem
ve nonspesifik oldu¤undan inkübasyon süresini saptamak
Besinler ve Su Yoluyla Bulaflma
zordur. Befl gün kadar süren preikterik dönemde atefl, ba-
Özellikle geliflen ülkelerde kanalizasyon sistemlerinin
fla¤r›s›, ifltahs›zl›k, bulant›, kusma ve kar›n a¤r›s› görülebi-
yeterince düzenli olmamas› ve su temininin uygun olmama-
lir.14 Sar›l›¤›n bafllang›c› kesin bir belirleyici olarak al›n›rsa
s› bu yolla bulafl›m› ön plana ç›karmaktad›r.
hastal›¤›n son dönemlerine dek fark edilmeyebilir. Hastal›¤›n bafllang›c› için en önemli gösterge idrar renginin de¤ifl-
Parenteral Bulaflma
mesidir. Viral hepatit A enfeksiyonunun klinik seyri, tipik
Yap›lan çal›flmalarda HAV’›n çok ender de olsa kan
ve atipik olmak üzere iki grupta incelenir.2,18,24
transfüzyonu ile geçebilece¤i gösterilmifltir. Genel olarak
HAV’›n kanla; sar›l›¤›n bafllamas›ndan 25 gün, serolojik
Tipik Hepatit A Üç fiekilde Seyreder
olarak saptanmas›ndan 14-21 gün ve sar›l›ktan 3-7 gün ön-
1. Belirtisiz hepatit A: Tarama s›ras›nda anti-HAV pozi-
ce bulafl›c› oldu¤u kabul edilir.
tifli¤i ile tan› konulur.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 4 | 2007 |
179
2. Subklinik hepatit A: Tarama s›ras›nda anti-HAV pozitifli¤i yan›nda, transaminaz yüksekli¤i de vard›r.
3. Klinik hepatit A: Laboratuvar de¤erleri müspetli¤i
yan›nda, klinik belirtiler de mevcuttur. ‹kteri bulunanlar ikterik, ikteri bulunmayanlar ise anikterik hepatit A olarak de¤erlendirilir. Anikterik vakalar›n, ikterik vakalara oran›
farkl› epidemiyolojik çal›flmalarda yafla ba¤l› olmak üzere
lerin ortaya ç›k›fl›ndan 1 ila 8 hafta kadar sonra klinik olarak iyileflir. Biyokimyasal düzelme 3-16 hafta, histolojik
iyileflme ise 6-18 hafta sonra olur. Ortalama %7 civar›nda
gözlenen atipik seyir 3 flekilde tan›mlanm›flt›r: Kolestatik,
relapsing ve fulminan hepatit A. Ölüm oran› dikkati çekecek bir ölçüde yafla ba¤l›d›r. 1970-1974 y›llar›nda Grönland adalar›nda meydana gelen salg›nda 4961 hastadan
17’si (%0.3) kaybedilmifl, 45 yafl üzerinde ölüm oran› %2.1
12:1 ila 1:3.5 olarak bildirilmifltir. Hastalar›n büyük bölü-
olarak tespit edilmifltir. Ölen 17 vakan›n 11’inin nedeni he-
münde (%50-80) hepatomegali saptan›r. Karaci¤er sert, ke-
patik koma, 4’ünün serebral ve GIS kanamas›, 2’sinin ise
narlar› düzenli bazen hassas olabilir. Hastalar›n %4-9’unda
menenjit ve apandisit gibi komplikasyonlardan oldu¤u be-
splenomegali ve lenfadenopati saptan›r.
2,16,17
lirtilmifltir.2,24-27
fiekil 1’de HAV enfeksiyonunun seyri görülmektedir.
Atefl varsa, genellikle sar›l›¤›n ilk bir kaç gününde norma-
Tan›
le döner. Hastal›¤›n bafllang›c›ndan 2-3 hafta sonra d›flk›
Tan›, anamnez, fizik muayene ve laboratuvar bulgular›
rengi normalleflir ve bu hastal›¤›n rezolüsyonu için iyi bir
ile konulur. Anamnez ve fizik muayene bulgular›, di¤er
iflarettir. Kafl›nt›, kolestaz›n s›k görülen bir belirtisidir. Ti-
akut viral hepatitlerden farkl› de¤ildir. Ancak salg›n varsa
pik bir akut viral hepatit yafla göre de¤iflmek üzere, belirti-
tan› kolaylafl›r.
fiekil 1
HAV enfeksiyonunun klinik ve laboratuvar bulgular›n›n seyri2
180
| Kara ‹H | Akut Viral Hepatit A
Laboratuvar Bulgular›
bulant›, bilirubin ya da transaminaz› yüksek olanlar hasta-
Akut viral hepatitlerin laboratuvar de¤erlendirilmesi;
genel laboratuvar bulgular›, karaci¤er hasar› ve virüse ilifl-
neye yat›r›l›rlar. Viral hepatitlerin akut döneminde duruma
göre yatak istirahati önerilebilir.4 Hastalar aç kalmayacak
flekilde beslenmelidirler. Özel bir diyeti yoktur. Protrombin
kin göstergelerle yap›l›r.
zaman› (PTZ) AVH’li hastalarda kolestaz ve fülminan seyir
1. Genel Laboratuvar Bulgular›
11,24,28
esnas›nda olmak üzere iki nedenden dolay› yükselir. Üç gün
Genel olarak tipik akut viral hepatitli hastada normal ya
üst üste 10 mg K vitamini kas içine verilir. Kolestaza ba¤l›
da hafifçe düflmüfl parçal› lökosit say›s› ve nispeten lenfosi-
ise PTZ k›sal›r. Fülminan hepatit olgular› hastanede izlen-
3
toz vard›r. Beyaz küre miktar› 12.000/mm ’ün üstünde ise
meli, tedavi hastan›n durumuna göre planlanmal›d›r.4,25,28
hastal›¤›n daha ciddi bir formu olabilir. Nadiren agranülositoz, trombositopeni, pansitopeni, ya da aplastik anemi görülebilir. Herhangi bir kanama komplikasyonu olmaks›z›n minör p›ht›laflma bozukluklar› ve fibrinojen düzeyinde azalma
ortaya ç›kabilir. P›ht›laflma faktörlerinde ileri derecede azalma fülminan hepatitin göstergesi olabilir.
Korunma
Genel Önlemler
HAV esas olarak fekal-oral yolla bulafl›r, virüsün yiyecek, su ve çevreyi kontamine etmesinin önlenmesi en önemli kontrol yöntemidir. Hijyenik yaflam, el y›kama ve g›da el-
2. Karaci¤er Hasar›n›n Neden Oldu¤u Bulgular
leyicilerinin kontrolü hepatit A’n›n insandan insana aile içi,
Akut viral hepatitte serum bilirübinleri, aspartat amino-
hastane içi ve toplum yay›l›m›n› önlemede önemlidir.29
transferaz (AST), alanin aminotransferaz (ALT), alkalen
fosfataz (ALP) ve γ-glutamil transferaz (γ-GT) de¤erleri
yükselir. Bu parametreler aras›nda akut viral hepatitle en
‹mmünizasyon
Pasif ve aktif olmak üzere iki flekildedir.
uyumlu olanlar› AST ve ALT’deki yükselmelerdir. Bu iki
enzimin yüksek de¤erleri hepatosellüler hasar›n kantitatif
Pasif ‹mmünizasyon
ve duyarl› birer göstergesidir. Transaminazlardaki art›fl ge-
‹mmün serum globulin (ISG), daha önceden hepatit
nellikle prodromal dönemle bafllar ve klinik belirtilerin bafl-
A’ya karfl› immünite gelifltirmifl insanlardan elde edilir.
lamas›ndan 3-10 gün sonra doruk düzeylere eriflir. Serum
ISG’nin plazma yar› ömrü 14-24 gündür. Virüsle temastan
ALT genellikle 400-2000 IU/lt düzeyindedir. Ancak ikterik
2 hafta önce ve 2 hafta sonra erken inkübasyon döneminde
enfeksiyonlarda 20.000 IÜ/lt’ yi aflabilir. Alkalen fosfataz
uyguland›¤›nda hepatit A enfeksiyonunun klinik tablosunun
(ALP) genellikle orta derecede yüksektir. Yüksek seviyele-
ortaya ç›k›fl›n› önler ya da hafif bir klinikle seyretmesini
ri genellikle hepatitle iliflkili kolestaz› gösterir. Genel olarak
sa¤lar. ISG’nin uygulanmas›ndan sonra spesifik anti-HAV
ALP ve γ-GT düzeyleri normalin 2 kat›n› aflmaz, ancak
nötralizan antikorlar; nötralization assay, radioimmunofo-
özellikle kolestaz›n varl›¤› ve derecesini saptamakta yar-
cus inhibition veya radioimmunassay gibi yöntemlerle saptanabilir.
11,24,28
d›mc› olurlar.
Hepatit A bulafl›m›n›n engellenmesi için ISG uygulanmas› önerilenler:
Tedavi
Akut viral hepatitlerde özgül bir tedavi yoktur. Hastal›k
belirtileri bafllad›ktan sonra enfeksiyonun seyrini de¤ifltirecek ilaç mevcut de¤ildir. Hastalar›n büyük bölümü evinde
istirahat ettirilip, belirli aral›klarla ça¤›r›larak izlenir, hastaneye yat›r›lmalar› gerekmez. Fülminan hepatit, koagülopati, ensefalopati, kar›n a¤r›s› ya da kusma ile birlikte inatç›
1. Geliflmekte olan bölgelere 3 aydan daha k›sa süre için
seyahat edenler,
2. Hepatit A’l› kiflilerle ayn› evi paylaflan ve seksüel iliflki kuranlar,
3. Krefl ve yuvalarda; personel, bak›c›, çocuk alt› de¤ifltirenler,
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 4 | 2007 |
181
4. Okullarda salg›n s›ras›nda, özellikle tuvalet temizleyenler dahil seronegatif kifliler,
karfl›laflma riski bulunan seronegatif kifliler afl›lanmal›d›r.2,31-33
5. Hastanelerde salg›nlarda d›flk› ve enfekte hastalarla
temasta olan kifliler,
6. Hepatit A’l› hastan›n haz›rlad›¤› yiyece¤i yiyenler
ISG temas› izleyen iki hafta içinde uygulan›r.
Hindistan’da bir salg›nda ISG uygulamas›n›n salg›n›
azalt›c› ya da önleyici bir etkisinin olmad›¤› saptanm›fl, gelecekteki salg›nlarda da uygulanmas›n›n tavsiye edilmedi¤i
belirtilmifltir.
ISG’in ola¤an dozu 0.02-0.06 ml/kg intramüsküler tek
dozdur, doza ba¤l› olmak üzere %90-100 oranlar›nda 2-6 ay
koruyucudur.2,30-32
‹naktif Afl›lar
‹naktif hepatit A afl›s› antikor üretiminin d›fl›nda, HAV
spesifik T hücre proliferasyonunu ve gamma interferon
üretimini de sa¤lar. Günümüze kadar lisans alm›fl ve almak üzere bulunan 5 inaktif hepatit A afl›s› mevcuttur.
Formalinle inaktive afl›lar, viral kapsid antijenleri ve viral
partiküller içerir. ‹mmünojenik potansiyel kapsid antijenlerine ba¤l›d›r. Bunlardan ilk lisans alan afl› Smith Kline
Beecham Biologicals firmas› taraf›ndan ç›kart›lm›flt›r. Afl›:
Havrix 720 ELISA ünite/doz, 1440 ELISA ünite/doz fleklinde 1 ml’lik preparatlar› mevcuttur. Afl› dozu olarak 1-15
Aktif ‹mmünizasyon
yafl aras› çocuklarda 720 ELISA ünitesi (EU), eriflkinlerde
Enfeksiyöz virüs ya da bileflenlerinin insana verilerek
ise 1440 EU önerilmektedir. ‹lk doz ve 2. doz aras›nda 6
aktif immün cevab›n uyar›lmas› ile antikor üretimi olufltu-
ay süre olmas› önerilmektedir. Bir di¤er inaktif afl› Paste-
rulmaya çal›fl›l›r. Günümüze kadar inaktif, atenüe ve kom-
ur Merieux firmas› taraf›ndan ç›kart›lm›flt›r: Avaxim 160
bine olmak üzere 7 tip afl› gelifltirilmifltir. Hepatit A afl›s›n›n
ELISA ünite/doz fleklinde 0.5 ml’lik preparatlar› mevcut-
afla¤›daki risk gruplar›na yap›lmas› önerilmektedir.
tur. Afl› 6 ay arayla iki doz fleklinde önerilmektedir.2,31,34,35
1. Geliflmekte olan bölgelere seyahat edenler:
• 3 aydan daha uzun ve süre için, s›k s›k seyahat
edenler,
• Askeri ve diplomatik personel,
2. Ciddi seyredebilece¤inden dolay› kronik karaci¤er
hastal›¤› olanlar,
Ülkemizde iki inaktif hepatit A afl›s› bulunmaktad›r. ‹lki; SmithKlineBeecham Biologicals’›n Havrix’idir. ‹kincisi; Pasteur Merieux’nün Avaxim’idir. Afl›lar 6 ay aral›kl› iki
dozda yap›l›r. ‹naktif hepatit A afl›lar› 2-8°C’de tutulmal›,
dondurulmamal›, ›fl›ktan korunmal›, dilüe edilmemeli, di¤er
afl›larla ayn› fl›r›ngada kar›flt›r›larak verilmemelidir. Afl› etkisi azalaca¤›ndan dolay› gluteal bölgeye verilmemeli, del-
3. S›k s›k faktör VIII alan hemofili hastalar› (afl› SC yap›lmal›, afl›lamadan önce kontrol yap›labilir),
toid kasa yap›lmal›d›r. Hemofili hastalar› d›fl›nda sübkütan
uygulama önerilmemektedir.2,31,34,35
4. Uyuflturucu kullananlar,
5. Laboratuvarda direkt virusla temas› olan personel,
6. Salg›nlar s›ras›nda zihinsel özürlü kifliler,
7. Çocuk bak›m merkezlerinde çal›flan personel,
Kombine Afl›
Son y›llarda SmithKlineBeecham Biologicals’›n hepatit A ve B afl›lar›n› içeren kombine afl› Twinrix ç›km›flt›r.
8. Homoseksüeller,
Yafllar› 17-60 aras›ndaki sa¤l›kl› gönüllülerde yap›lan ça-
9. Hijyen uyumu zay›f temizlik iflçileri ve g›da elleyici-
l›flmada 0, 1, 6 aylarda yap›lan afl›n›n 36. aydaki serokon-
leri.
versiyonlar› HAV için %100 iken, HBV için %97 olarak
Antiepileptik valproat alan ve hepatit A geçiren 5 ço-
tespit edilmifltir. Ayr›ca 1-15 yafllarda çocuklardaki dene-
cukta akut karaci¤er yetersizli¤i geliflmifl ve bir çocuk
melerde de güvenli ve immünojenitesi yüksek bulunmufl-
kaybedilmifltir. Bu nedenle valproat alan ve hepatit A ile
tur.2,36,37
182
| Kara ‹H | Akut Viral Hepatit A
17. Poovorawan Y, Tieamboonlers A, Chumdermpadetsuk S, Glück R, Cryz SJ
Kaynaklar
1.
T.C. Sa¤l›k Bakanl›¤›-Bulafl›c› Hastal›klar›n ‹hbar› ve Bildirim Sistemi.
Standart Tan›, Sürveyans Ve Laboratuvar Rehberi-2004. http://www.saglik.gov.tr/extras/dokuman/bhastalik_tedavi.pdfadresinden 11.11.2007 tari-
Akbulut A. HAV Enfeksiyonu. Viral Hepatit Kitab›-2002’de. Ed. Bal›k ‹,
Gosert R, Dollenmaier G, Weitz M. Identification of active-site residues in
protease 3C of hepatitis A virus by site-directed mutagenesis. Journal of Vi-
Battegay MB, Gust ID, Feinstone SM. Hepatitis A virus. Principles and
Practice of Infectious Diseases’de. Ed. Mandell GL, Bennett JE, Dolin R. 4.
bask›. New York, Churchill Livingstone, 1995; 1636-56.
5.
6.
7.
20. Michielsen PP, Van Damme P. Viral hepatitis and pregnancy. Acta Gastro-
21. McDuffie RS Jr, Bader T. Fetal meconium peritonitis after maternal hepatitis A. Am J Obstet Gynecol 1999; 180: 1031-2.
Bidawid S, Farber JM, Sattar SA, Hayward S. Heat inactivation of hepatitis
Pathogenesis of hepatitis A in orally inoculated owl monkeys (Autos trivir-
A virus in dairy foods. J Food Prot 2000; 63: 522-8.
gatus). J Med Virol 1995; 47: 260-8.
Szmuness W, Dienstag JL, Purcell RH ve ark. The prevalance of antibody
23. Sundkvist T, Hamilton GR, Hourihan BM, Hart IJ. Outbreak of hepatitis A
to hepatitis A antigen in various parts of the world: A plot study Am J Epi-
spread by contaminated drinking glasses in a public house. Commun Dis
demiol 1977; 106: 392-8.
Public Health 2000; 3: 60-2.
Badur S. Ülkemizde viral hepatitlerin durumu (Viral Hepatitle Savafl›m
T›p Kitabevleri; 1994; 15-37.
9.
the Elaz›¤ Region. Turk J Med Sci 1996; 26: 375-8.
22. Asher LV, Binn LN, Mensing TL, Marchwicki RH, Vassell RA, Young GD.
Derne¤i Raporu). Viral Hepatit ‘94’de. ‹stanbul, Ed. K›l›çturgay K. Nobel
8.
Company 1994; 790-800.
enterol Belg 1999; 62: 21-9.
rology 1997; 71: 3062-8.
4.
18. Stapleton JT, Lemon SM. Hepatitis A and E. Infectious Diseases’de. Ed.
19. Akbulut A, K›l›ç SS, Felek S, Akbulut H. The prevalence of hepatitis A in
Tekeli E. Ankara, VHSD, 2002.
3.
ceptible subjects. The Journal of Infectious Diseases 1994; 169: 228-9.
Hoeprich PD, Jordan MC, Ronald AR. 5. bask›. Philadelphia, JB Lippincott
hinde eriflilmifltir.
2.
Jr. Control of hepatitis A outbreak by active immunization of high-risk sus-
24. Akbulut A, K›l›ço¤lu A, Felek S, Kalkan A, K›l›ç SS. Akut viral hepatit A
olgular›n›n de¤erlendirilmesi. Viral Hepatit Derg 1998: 109-11.
25. Felek S. Karaci¤er ve safra yollar› enfeksiyonlar›. Sistemik Enfeksiyon
S›dal M, O¤uz F, Okan F, Elçio¤lu N, Oraltay P. Akut viral hepatitli olgu-
Hastal›klar› Kitab›’nda. Ed. Felek S. 1. Bask›. ‹stanbul, Nobel T›p Kitabevi.
lar›n analizi. Klimik Derg 1990; 3: 87-8.
1997; 195-222.
K›l›ç H, fiahin ‹, Y›ld›r›m MS, Koç AN, Ar›nç H. HAV seroprevalans›n›n
26. Ciocca M. Clinical course and consequences of hepatitis A infection. Vac-
cine 2000; 18: 71-4.
yafl ve mevsimsel analizi. Viral Hepatit Derg 1996; 2: 70-2.
10. Ergönül MÖ, Solak S, Tekeli E. Akut viral hepatitli hastalar›n etyolojik da-
27. Skinhoj P, Mikkelsen F, Hollinger FB. Hepatitits A in Greenland: importan-
¤›l›m›. XXVII. Türk Mikrobiyoloji Kongresi. 7-10 May›s 1996 Antalya.
ce of specific antibody testing in epidemiologic surveillance. Am J Epide-
Program ve Özet Kitab›; 171.
miol 1977; 105: 140-7.
11. Özgenç O, Bilgin E, Köse fi, Sivrel A. Akut viral hepatitlerin serolojik göstergelerle tan›s›. Enfeksiyon dergisi (Turkish Journal of Infection) 1992; 6:
13-7.
28. Hollinger FB, Ticehurst J. Hepatitits A virus. Fields Virology’de. Ed. Fields
BN, Knipe DM. 2. bask›. Newyork Raven Press 1990; 631-67.
29. Bidawid S, Farber JM, Sattar SA. Contamination of foods by food handlers:
12. Turgut H, Turhano¤lu M, Ayd›n K ve ark. Akut viral hepatit olgular›n›n etyolojik ve epidemiyolojik özellikleri. Enfeksiyon Dergisi (Turkish Journal
of Infection) 1992; 6: 243-5.
experiments on hepatitis A virus transfer to food and its interruption. Appl
Environ Microbiol 2000;66: 2759-63.
30. Green MS, Cohen D, Lerman Y ve ark. Depression of the immune response
13. Dündar ‹H, Yaman A, Çetiner S, K›l›ç NB, Apan TZ. Kan donörlerinde ve
random seçilmifl hasta örneklerinde muhtelif hepatit markerlerinin s›kl›¤›.
Türk Mikrobiyol Cem Derg 1994; 24: 236-9.
to an inactivated hepatitis A vaccine administered concomitantly with immüne globulin. The Journal Infectious Diseases 1993; 168: 740-3.
31. Salisbury DM, Begg NT. Immunisation against infectious disease. Bicente-
14. Ceyhan M. Hepatit A Afl›s›. Katk› Pediatri Dergisi 1998; 19: 219-25.
nary edition (II. Edition) HMSO prited UK, 1996: 85-94.
15. Stewart DR, Morris TS, Purcell RH, Emerson SU. Detection of antibodies
32. Aszkenasy OM. A community outbreak of hepatitis A in a religious com-
to the nonstructural 3C proteinase of hepatitis A. The Journal of Infectious
munity in Indiana: failure of immune serum globulin to prevent the spread
Diseases 1997; 176: 593-601.
of infection. Epidemiol Infect 2000; 124: 309-13.
16. Babacan F, Över U. A hepatiti. Ed. K K›l›çturgay K. Viral Hepatit ‘94’de.
‹stanbul, Nobel T›p Kitabevleri, 1994; 39-63.
33. Fayad M, Choueiri R, Mikati M. Fatality from hepatitis A in a child taking
valproate. J Child Neurol 2000; 15: 135-6.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 4 | 2007 |
183
34. Cederna JB, Klinzman D, Stableton JT. Hepatitis A virus-specific humoral
36. Tholen S. The first combined vaccine against hepatitis A and B: An overvi-
and cellular immune responses following immunization with a formalin-
ew. First World congress on vaccine and immunization. Istanbul, Turkey.
inaktivated hepatitis A vaccine. Vaccine 1999; 18:892-8.
April 26-30, 1998.
35. Horng YC, Chang MH, Lee CY, Safary A, Andre FE, Chen DS. Safety and
37. Prevention of hepatitis A through active or passive immunization:
immunogenicity of hepatitis A vaccine in healthy children. Pediatr Infect
Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices
Dis J 1993; 12: 359-62.
(ACIP). MMWR Morb Mortal Wkly Rep 1999; 1: 1-37.
Gelifl tarihi: 01.12.2006
Kabul tarihi: 11.08.2007
‹letiflim adresi:
Doç. Dr. ‹smail Hamdi Kara
Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi
Aile Hekimli¤i Anabilim Dalı
21280 Diyarbak›r
e-mail: [email protected]
184
| Kara ‹H | Akut Viral Hepatit A
Download

PDF - Akut Viral Hepatit A - Türkiye Aile Hekimliği Dergisi