T›p Terimlerinin Halk Dilindeki Karfl›l›klar› | Local use of medical terms in Anatolia
Haz›rlayanlar: Aysel Günefl Türkolog, Tuncer Bayba¤ Uzm. Dr.
Psikiyatrik Semptomlar ve Halk Dilindeki Karfl›l›klar› - II
Fusa
Galgun
Gaydalanmak
Gaydal› olmak
Gej
Gelgeç
Gelinciklenme
G›rs
Gogre
Güç üzüntüsü
Harazal›
Hars›kmak
Horavlanmak
Höllüm
‹flemek
‹linti
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
‹liflik
‹liyertemi
‹lkit
‹pleme
‹rkinti
‹si gitmek
‹tne
Kabaram
Kahirlenmek
Kako
Kakvan
Kamatlaz olmak
Kan› bulanmak
Kan uyumak
Kapsol
Kar›sam›fl
Kasar
Kasu, Kovan
Kat›klamak
Kavsara
Kay›s› kay›s›
Kaymak
Kebbüs
Keheç
Keke
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Keleçlemek
Kelek
Kelpenti
Kendini bulmak
Kepsap
Kerik
Kerkenmek
K›d›r›m olmak
K›¤›fltak
K›ldak
K›rg›z
Kivse
Koyanavrul
Kösnük
Közün
Kuntuk
Kuntukmak
Lal›h
Maccal›
Manav
Martaloz
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Tasa, üzüntü, s›k›nt› (Burdur, Denizli).
Sürekli yorgun kimse (Kastamonu).
Delirmek (Elaz›¤).
Delilik belirtileri göstermek (Elaz›¤).
Beynin uyufluk durumu (Bitlis).
Unutkan kimse (Bal›kesir, Kastamonu, K›rklareli).
Heyecandan ileri gelen bir çeflit sinir hastal›¤› (Zonguldak).
Uzun süre hasta yatan kimsenin gösterdi¤i huysuzluk (Mu¤la).
Çok sinirli ve h›rç›n kimse (Artvin).
Sürekli iç s›k›nt›s› (Bal›kesir).
Saral› (K›br›s).
Üzülmek, can› s›k›lmak (Antalya).
Sinirlenmek, heyecanlanmak (Çorum).
Vücutça geliflmifl fakat geri zekal› kimse (Çorum, Konya).
Delirmek (Kars).
1. ‹ç s›k›nt›s› (Isparta, Burdur, Denizli, ‹zmir, Manisa, Bal›kesir, Eskiflehir, Konya). 2. Kuruntu, kayg› (Afyon, Burdur, Denizli, Kütahya,
Eskiflehir).
Bofl inanca göre cin çarpm›fl kifli (Isparta).
Sinir hastas› olan, bofl inanca göre cin çarpm›fl olan (Konya).
Dil tutuklu¤u (Kütahya).
Ba¤lanacak derecede deli (Amasya).
Kuruntu (Bursa).
Uçurum gibi yüksek yerlerde bafl› dönmek (Trabzon).
Cinsel sap›k (erkek) (Isparta).
Üzüntüden oluflan sinir hastal›¤› (Samsun)
Üzülmek, dertlenmek (Afyon)
Ak›ls›z (Rize)
Akl› k›t, aptal (‹zmir)
Uyuflmak (Gaziantep)
Bulu¤a ermek (Eskiflehir)
Ans›z›n bay›lmak (Kahramanmarafl)
Cinsel sap›nca u¤ram›fl kifli (Bal›kesir)
Ergenlik ça¤›na gelmifl delikanl› (Kastamonu)
Ruhsal güç, moral (Eskiflehir)
(Isparta, Manisa, Malatya) cinsel sap›kl›¤a u¤ram›fl erkek (Malatya)
Eflcinsi ile iliflkide bulunmak (erkek için) (Çorum)
Ruh, can (Kastamonu, Konya, Mu¤la)
Çocuklar›n yar›m yar›m konuflmas›n› anlat›r (Ankara)
‹¤fal etmek, ›rz›na geçmek (Samsun)
Uykuda gelen a¤›rl›k (Hatay)
Kekeme (Bilecik)
(Kocaeli, Bolu, Mardin, Nevflehir, ‹çel) Kekec, Kekevi (Rize), Kekecen (Samsun) Kekefl (Kars, K›rflehir), Kekez (Zonguldak, Ordu,
Giresun, Trabzon, Rize): Kekeme
Heyecanlanmak (Sivas)
Aptal (Tokat), eflcinsel, tüysüz genç (Çorum)
Miskin, uyufluk (‹zmir)
Bulu¤a ermek (Artvin)
Bunak (Amasya)
Ak›l (Istanbul)
(Ankara, Kerkük), Kerkmek (Denizli) : Sap›k amaçla birinin arkas›na de¤mek, sürtünmek
S›k›nt›dan bunalmak (Sinop)
Sinir hastal›¤›n›n iyilefltirilmesinde kullan›lan, kaynat›larak kullan›lan bir bitki (Bilecik)
Kad›nlarla arkadafll›ktan hofllanan, kad›ns› (Uflak, Ayd›n, Kütahya)
Davran›fllar› erkek gibi olan k›z (Samsun)
Aptal (Konya)
Sara hastal›¤›, epilepsi (‹stanbul)
Cinsel sap›k erkek Gaziantep, K›rflehir, kayseri, Ni¤de), ‹sterik kad›n (Bilecik, Amasya, Yozgat)
Nazara karfl› yap›lan bir çeflit ilaç (Rize)
Afl›r› derecede cinsel erkek (Adana)
Afl›r› derecede cinsel istek duymak (Hatay)
(Yozgat), Lal›k (Tokat), Lalik (Elaz›¤, K›rklareli), Lallik (Malatya): Dilsiz
(Isparta, ‹zmir, Zonguldak, Ankara), Matçal› (Eskiflehir, Ankara, Ni¤de, Denizli) Dertli, hastal›k›l, yaral›
Mavi gözlü kimse (Isparta), Tutuk konufltu¤u için sözleri anlafl›lmayan kimse (Kocaeli), Ak›ls›z, ahmak (Sivas, Kayseri)
Çift cinsiyetli (Mu¤la)
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 4 | 2007 |
2007 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Medya taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2007 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, a division of Deomed Medical Media, Istanbul.
185
Mat›f
M›d›ldanmak
M›rnav
Mungul
Muvalma¤
Mücrüm, Mücürüm
N›z›kl›k
Nime, Nimelik
Oba
O¤rah (Artvin), O¤rak (‹zmir)
O¤unmak
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Oynatmak
Oysuramak
Ök
Övez
Öygünmek
Parabafl olmak
Pasaruklamak
Pata
:
:
:
:
:
:
:
:
Pehlül
Pursarmak
Rüyalanmak
Sadakamak
Samramak
:
:
:
:
:
Sat›lmak
Savrukmufl
S›dalaz Olmak
S›n›ksa
S›rg›
Sintire
Soruflmak
Suruncamah
Tappakirifl
Tarsamak
Tavsukmak
Teltek
Tesimek
Toloz
Tuncuk
Tuncukman
Tutalga
Tutarga
U¤nak
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Ündürme
Yabuk
Yar›mca
Yevelemek
Yilli
Zamb›r
Zangufl
Zara
Zehmi basmak
Zehnini bozmak
Z›¤
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
(Isparta), Matuf (Konya, Antalya), Me¤ez, Menez (‹çel), Mehmelet (Hatay), Mehmen (Ankara), Bunak, sarsak, aptal
Sinirlenmek (Adana)
(Van), Morçilik (Amasya), Erke¤e çok düflkün olan kad›n
S›k›nt› (Kütahya)
Bayg›nl›k geçirmek, bay›lacak gibi olmak (Kerkük)
(Trabzon, Kayseri): ‹nmeli (Kastamonu, Ankara)
Sinirlilik (Çanakkale)
Felç, inme (Manisa)
Zeka ve yetenekleri ola¤anüstü ifller baflarabilecek kadar üstün olan (Konya)
Nedeni bilinmeyen, cinlerin yapt›¤›na inan›lan hastal›k
Solu¤u kesilmek, t›kanmak (Burdur, Çanakkale,Van, Urfa), çok a¤lamaktan güçsüz kalmak (Burdur, Çanakkale, Kocaeli, Malatya),
üzülmek, yapt›¤›na ac›nmak, heyecanlanmak (Edirne)
Sara hastal›¤›na tutulmak (Sivas)
‹çi geçmek, bay›l›r gibi olmak (Konya)
Ak›l, (Kastamonu), Gö¤üs, akci¤er (‹stanbul)
Solgun, üzgün yüzlü (Denizli, Mu¤la)
Üzülmek, içine dert olmak (‹zmir)
Yar›m bafl a¤r›s›na tutulmak (Kars)
Bunamak (Mu¤la)
(Eskiflehir), Pat (Adana), Patat (Adana, Eskiflehir, Sivas, Yozgat, Kars Pat›r (Kütahya, Çorum, Yozgat) Patirik (Isparta), Paytak (Bursa),
Peltek, kekeme, dilsiz
(Gaziantep, Marafl, Ankara), Pehlil (Ankara), Pepi (Sivas): Aptal, deli, sersem
Zihin yorgunlu¤u nedeniyle dalg›n olmak (Giresun)
Cinsel düfl görmek (Trabzon)
Say›klamak (Ankara)
(Manisa, Çanakkale, Çorum, Giresun, Konya), Samranmak (Denizli, Çorum, Amasya, Rize), Samr›mak (Kastamonu, Çorum),
Samuramak (Samsun, Sinop, Ordu, Giresun), Samurdanmak (Giresun, Konya), Samurmak (Samsun), Samurtlamak (Giresun, Ordu Sivas),
Serek (Ankara), Sereklemek (Kastamonu), Say›klamak, anlams›z fleyler konuflmak
Çocu¤u olmayan kad›n›n bir yat›ra adak adamas›
Cinsel isteklerinin esiri olan (Antalya)
A盤a vurulmayan dugu veya s›k›nt›yla dolmak (Mu¤la)
Üzgün, sessiz, içe dönük kimse (afyon)
Bafla¤r›s› (‹zmir)
S›k›nt› (Isparta)
Yüzü üzüntüden solmak (Sivas)
A¤lamak, ac› çekmek (Mu¤la)
Çok sarhofl (K›br›s)
Can› s›k›lmak, bunalmak (Mu¤la)
Yüre¤i çarpmak (Ni¤de)
(Isparta), Teltel (Kocaeli), Teltik (Ordu, Marafl, Sivas), Tilkov (‹stanbul), Tiltak (Burdur), Tiltek (Isparta) : Kekeme
Can› s›k›lmak, bunalmak (Giresun)
Cinsel sap›nca u¤ram›fl genç (Bitlis)
Afl›r› cinsel istek duyan (erkek için) Konya)
Afl›r› cinsel istek duyan (kad›n için) (Isparta), Bunal›m (Antalya)
(Amasya, Urfa, Hatay, Sivas, Ni¤de), Tutal¤a, Tutar›k (Çorum): Sara hastal›¤›, epilepsi
Sinir hastal›¤› nöbeti (Bursa, Sivas)
(Kayseri), U¤rara Gelmek (Ordu, Erzurum, Sivas), U¤rah (Sivas), U¤rak (Kütahya, Tokat, Eskiflehir, Ankara, Kayseri, Adana), U¤ramak
(Ayd›n, Manisa, Bursa, Kocaeli), U¤rama Olmak (‹stanbul) : Sara, Epilepsi, Cin Çarpmas›
‹nme, felç (Gümüflhane)
Kekeme (Sinop)
Yar›m bafl a¤r›s›, migren (Antep, Hatay, Kayseri, Adana)
Say›klamak (Trabzon)
Saral› (Ni¤de)
(Antep), Zambur (Hatay), Sinir, asabiyet
(Zonguldak), Zandos (Tokat) Z›rl› (Antalya), Z›rt›l (‹zmir, Manisa, Kastamonu), Z›rz›r (Adana), Z›vanas›z (Ni¤de), Deli
Sara, epilepsi (Denizli)
Ruhsal bunal›ma düflmek (Kars)
Delirmek, ussal dengesini yitirmek (Ni¤de)
(Konya), Zor (Çorum, Kars), Ezinç, üzüntü, s›k›nt›
Kaynaklar
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
“De¤inmeler: Halk Dilinde Sa¤l›k Deyiflleri Sözlü¤ü”. www.hipokrat.org
Aktunç, H. Türkçe’nin Büyük Argo Sözlü¤ü Tan›klar›yla. Yap› Kredi Yay›nlar›, 1998.
Buran A. Keban. Baskil ve A¤r› Yöresi A¤›zlar›. TDK Yay›nlar›, 1997.
Derleme Sözlü¤ü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay›nlar›, 1993.
Develio¤lu, Ferit. Osmanl›ca – Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ayd›n Kitabevi Yay›nlar›, 1996.
Emiro¤lu, K. Trabzon Maçka Etimoloji Sözlü¤ü. Sanat Kitabevi, 1989.
‹flçil fi‹, Elöve AU. Türkçe Hekimlik Terimleri Üzerine Bir Deneme. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›, 1948.
Kanar, M. Osmanl›ca Sözlük. Deniz Kitabevi, 2000.
M›hç›o¤lu, C. Türk Hekimlik Dili. Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, 1997.
Osmanl›ca Türkçe Sözlük. Bilgi Yay›nevi, 1997.
Öztek, Zafer. Halk Dilinde Sa¤l›k Deyiflleri Sözlü¤ü, , Ankara: Türk Dil Kurumu Yay›nlar›, 1992.
Par, Arif Hikmet. Osmanl›ca Türkçe Ansiklopedik Sözlük. Serhat Yay›nlar›, 1998.
Yal›m, Ö. Türkçe’de Yak›n ve Karfl›t Anlaml›lar Sözlü¤ü. ‹mge Kitabevi Yay›nlar›, 1998.
186 | Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 4 | 2007
Download

Psikiyatrik Semptomlar ve Halk Dilindeki Karfl›l›klar›