SPECIJALNA EDUKACIJA I
REHABILITACIJA - NAUKA I/ILI PRAKSA
/SPECIAL EDUCATION AND
REHABILITATION – SCIENCE
AND/OR PRACTICE
Zbornik rezimea
/Book of Summaries
PRVA MEĐUNARODNA KONFERENCIJA
„SPECIJALNA EDUKACIJA I
REHABILITACIJA
- NAUKA I/ILI PRAKSA“
/THE FIRST INTERNATIONAL CONFERENCE
“SPECIAL EDUCATION AND
REHABILITATION
– SCIENCE AND/OR PRACTICE”
Sombor, 22/24.10.2010.
1
SPECIJALNA EDUKACIJA I REHABILITACIJA - NAUKA
I/ILI PRAKSA
/ SPECIAL EDUCATION AND REHABILITATION – SCIENCE
AND/OR PRACTICE
Zbornik rezimea / Book of Summaries
Izdavač / Publisher:
Društvo defektologa Vojvodine, Novi Sad, Srbija
Za izdavača/ For Publisher:
Marinela Šćepanović, predsednik
Urednici / Editors:
Srećko Potić
Marinela Šćepanović
Štampa / Printing:
Big stampa, Belgrade
Dizajn / Design
Agencija “SOinfo”, Sombor
Tiraž / Circulation:
150
ISBN
978 - 86 - 913605 - 2 - 8
2
PRVA MEĐUNARODNA KONFERENCIJA
“SPECIJALNA EDUKACIJA I REHABILITACIJA - NAUKA
I/ILI PRAKSA”
/THE FIRST INTERNATIONAL CONFERENCE
“SPECIAL EDUCATION AND REHABILITATION – SCIENCE
AND/OR PRACTICE”
Sombor, 22-24.10.2010.
Organizatori Konferencije / Conference Organizers:
Društvo defektologa Vojvodine,
Odeljenje za somatopediju Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju Univerziteta u
Beogradu,
UG Resursni centar za specijalnu edukaciju Beograd,
Društvo defektologa Sombor
Naučni odbor Konferencije / Scientific Committee:
Prof. dr Goran Nedović, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Univerziteta u Beogradu, Republika Srbija – predsednik / chair
PhD Viviana Langher, Roma University “Sapienza”, Italija – član / member
prof. PhDr. Hana Válková, CSc., Faculty of Physical Culture, Palacký University in
Olomouc, Republika Češka – član / member
PhD Keith Storey, Professor of Education and Special Education Program Chair at Touro
University, SAD – član / member
Prof. dr Zora Jačova, Institut za defektologiju Filizofskog fakulteta Univerziteta “Sveti
Kiril i Metodij” Skoplje, Republika Makedonija – član / member
Prof. Carlo Lai, Roma University “Sapienza”, Italija - član
Doc. dr Milan Kulić, Medicinski fakultet Foča Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Bosna i
Hercegovina – član / member
Dr Evdokia Samuilidu, Eksperimentalni Gimnazium Evangelističke škole Smirne, Grčka
– član / member
Organizacioni odbor Konferencije / Organizing Committee:
Marinela Šćepanović, predsednik / chair
Prof. dr Špela Golubović, član / member
Doc. dr Fadilj Eminović, član / member
Mr Sanela Slavković, član / member
Srećko Potić, član / member
Snežana Stantić, član / member
3
Sadržaj /Content
Tema 1 / Theme 1
SOCIJALNA UKLJUČENOST OSOBA SA INVALIDITETOM /
SOCIAL INCLUSION OF PERSONS WITH DISABILITIES
PONAŠANJE UČENIKA SA SMETNJAMA U RAZVOJU TOKOM
PROFESIONALNOG OSPOSOBLJAVANJA / BEHAVIOR OF STUDENTS
WITH DISABILITY DURING THE VOCATIONAL TRAINING
Gordana Odovic, Radmila Nikic and Fadilj Eminovic ......................................14
STRUKTURA I KORELATI SOCIJALNIH STAVOVA PREMA OSOBAMA
S TELESNOM OMETENOŠĆU / ATTITUDES TOWARD PEOPLE WITH
PHYSICAL DISABILITIES, THEIR STRUCTURE AND CORRELATING
VARIABLES
Nada Dragojevic, Ivona Milacic-Vidojevic and Natasa Hanak ...........................15
SOCIJALNA UKLJUČENOST OSOBA SA INTELEKTUALNOM
OMETENOŠĆU U SFERI RADA I ZAPOŠLJAVANJA / SOCIAL
INCLUSION OF PERSONS WITH INTELLECTUAL DISABILITY IN THE
4
SPHERE OF LABOR AND EMPLOYMENT
SladjanaVasojevic...............................................................................................17
HRANITELJSKE PORODICE KAO OBLIK VANINSTITUCIONALNE
ZAŠTITE DECE SA POSEBNIM OBRAZOVNIM POTREBAMA U
REPUBLICI MAKEDONIJI / FOSTER FAMILIES AS A FORM OF NONINSTITUTIONAL PROTECTION OF CHILDREN WITH SPECIAL
EDUCATIONAL NEEDS IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA
Natasa Stanojkovska-Trajkovska, Risto Petrov and Milena Milicevic..................18
STAMBENA ZAJEDNICA ZA OSOBE SA VIŠE POREMEĆAJA U
RAZVOJU / LIVING COMMUNITY FOR ADULTS WITH MORE
DEFICITS
Erna Zgur..........................................................................................................19
Tema 2 / Theme 2
POPULARIZACIJA I PROMOCIJA U FUNKCIJI
UNAPREĐENJA STATISA DEFEKTOLOGA /
POPULARIZATION AND PROMOTION OF IMPROVEMENT
IN FUNCTION STATUS OF SPECIAL TEACHER
UTICAJ SOMATOPEDSKOG TRETMANA NA POZNAVANJE DIJELOVA
TIJELA KOD OSOBA NAKON MOŽDANOG UDARA / SOMATOPEDIC
TREATMENT INFLUENCE IN KNOWLEDGE OF BODY PARTS ON
PATIENTS AFTER THE STROKE
Lejla Matovic, Alma Glinac and Edina Saric......................................................22
PROBLEMI I TRETMAN DECE SA AUTIZMOM U ISTOČNOJ
MAKEDONIJI / PROBLEMS AND TREATMENT OF CHILDREN WITH
AUTISM IN EASTERN MACEDONIA
Gordana Panova, Elena Taskova and Blagica Ivanoska........................................24
ISTORIJSKI RAZVOJ SPECIJALNE EDUKACIJE I REHABILITACIJE
OSOBA SA MOTORIČKIM POREMEĆAJIMA / HISTORICAL
DEVELOPMENT OF SPECIAL EDUCATION AND REHABILITATION
OF PERSONS WITH MOTOR DISABILITIES
Miodrag Stosljevic and Milosav Adamovic.........................................................26
DIJAGNOSTIKA ANTROPOLOŠKOG STATUSA OSOBA SREDNJEG
DOBA / MIDDLE AGE MAN’S ANTHROPOLOGY STATUS DIAGNOSIS
Svetlana Visnjic, Vesko Draskovic and Dejan Ilic..............................................27
5
Tema 3 / Theme 3
RANA INTERVENCIJA U SPECIJALNOJ EDUKACIJI I
REHABILITACIJI / EARLY INTERVENTION IN SPECIAL
EDUCATION AND REHABILITATION
RANA INTERVENCIJA U SPECIJALNOJ EDUKACIJI I REHABILITACIJI
/ EARLY INTERVENTION IN SPECIAL EDUCATION AND
REHABILITATION
Snezana Nikolic, Danijela Ilic Stosovic and Snezana Ilic.....................................30
UTVRĐIVANJE ARTIKULACIJSKOG STATUSA DECE
PREDŠKOLSKOG UZRASTA U FUNKCIJI PREVENCIJE GOVORNIH
MANA / DETERMINING THE ARTICULATE STATUS FOR
PRESCHOOL CHILDREN IN ORDER TO PREVENT THEIR SPEECH
DISRUPTIONS
Naira Hodzic.....................................................................................................32
PREVENCIJA ARTIKULACIONIH POREMEĆAJA KOD ANOMALIJA
ZUBA I VILICA / PREVENTION OF ARTICULATION DISORDERS
CAUSED BY TEETH AND JAW ANOMALIES
Lidija Popovic, Nada Dobrota-Davidovic and Jadranka Stevovic-Otasevic..........34
RANA INTERVENCIJA KOD DECE SA PSIHOFIZIOLOŠKIM
POREMEĆAJIMA I GOVORNOM PATOLOGIJOM /
EARLY INTERVENTION IN CASES OF CHILDREN WITH
PSYCHOPHYSIOLOGICAL DISORDERS AND SPEECH PATHOLOGY
Nada Dobrota-Davidovic, Nadica Jovanovic-Simic and Dubravka Saranovic.....36
ZNAČAJ RANE INTERVENCIJE U USLOVIMA TRANZICIJE / THE
IMPORTANCE OF EARLY INTERVENTION IN CONDITIONS OF
TRANSITION
Milosav Adamovic and Miodrag Stosljevic.........................................................38
Tema 4 / Theme 4
INDIVIDUALNI TRETMAN SMETNJI I TEŠKOĆA U RAZVOJU /
INDIVIDUAL TREATMENT OF DEVELOPMENTAL DIFFICULTIES
AND DISABILITIES
6
ZNAČAJ PROCENE U ODREĐIVANJU TRETMANA STARIH OSOBA
/ IMPORTANCE OF EVALUATION IN DETERMINATION OF
TREATMENT OF ELDERLY PEOPLE
Dragan Rapaic, Goran Nedovic and 2Srecko Potic............................................41
ASSESSMENT AND TREATMENT OF ELDERLY PERSONS
Edina Saric, Vesna Bratovcic and Dragan Marinkovic.......................................42
KOGNITIVNA OBRADA INFORMACIJA KOD DECE SA LAKOM
INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU / THE COGNITIVE
INFORMATION PROCESSING IN THE CHILDREN VITH MILD
INTELLECTUAL DISABILITIES
Milica Gligorovic and Marina Radic-Sestic........................................................43
POBOLJŠANJE KVALITETA ŽIVOTA KROZ MOVE PROGRAM /
IMPROVING QUALITY OF LIFE THROUGH THE MOVE PROGRAM
Natasa Cicevska-Jovanova, Olivera Rasic and Marija Trifunovska......................45
MULTIDIMENZIONLNI KONCEPT KVALITETA ŽIVOTA – HRQOL /
MULTIDIMENSIONAL CONCEPT QUALITY OF LIFE - HRQOL
Nada Kocev, Vera Ilankovic and Lidija Milenovic..............................................47
..
REZULTATI INDIVIDUALNOG LOGOPEDSKOG TRETMANA KOD
DETETA SA RAZVOJNOM DISFAZIJOM – STUDIJA SLUČAJA /
RESULTS OF AN INDIVIDUAL LOGOPEDICAL TREATMENT OF
CHILD WITH A DEVELOPING DYSPHASIA - CASE STUDY
Elena Taskova, Gordana Panova and Nermin Telovska.......................................49
ARTIKULACIONO-FONOLOŠKI DEFICITI KOD DECE SA
SPECIFIČNIM RAZVOJNIM JEZIČKIM POREMEĆAJEM /
ARTICULATION – PHONOLOGICAL DEFICITS IN CHILDREN WITH
SPECIFIC DEVELOPMENTAL LANGUAGE IMPAIRMENT
Neda Milosevic and Mile Vukovic.....................................................................51
SOMATSKI STATUS KOD OSOBA SA MENTALNOM RETARDACIJOM /
SOMATIC STATUS OF PERSONS WITH MENTAL RETARDATION
Blagoja Geshoski, Milan Kulic and Maja Nedovic.............................................53
ZNAČAJ PROCENE SOMATSKOG STATUSA UČENIKA OSNOVNE
ŠKOLE ZA PRIMENU KOREKTIVNO-PREVENTIVNIH VEŽBI I
IGARA / THE IMPORTANCE OF EVALUATION OF SOMATIC STATUS
OF PRIMARY SCHOOLS STUDENTS FOR IMPLEMENTATION OF
CORRECTIVE-PREVENTIVE EXERCISES AND GAMES
7
Marinela Scepanovic, Snezana Stantic and Veselin Medenica..............................55
MOTORIČKO FUNKCIONISANJE DECE SA AUTIZMOM / MOTOR
FUNCTIONING OF CHILDREN WITH AUTISM
Snezana Nisevic and Nemanja Dzinovic.............................................................57
TEORIJA OSEĆAJNOG VEZIVANJA DECE SA AUTIZMOM I
DAUNOVIM SINDROMOM / ATTACHMENT THEORY OF THE
CHILDREN WITH AUTISM AND DOWN SYNDROME
Angelka Velkovska, Goran Ajdinski and Milena Milicevic..................................59
VIZOMOTORNO PRAĆENJE U OKVIRU “PAPIR I OLOVKA”
DUALNOG ZADATKA KOD OSOBA SA MENTALNOM
RETARDACIJOM / VISUAL MOTOR TRACKING IN PAPER AND
PENCIL DUAL-TASK ON PERSONS AFFECTED BY MENTAL
RETARDATION
Veselin Medenica, Lidija Ivanovic and Srecko Potic............................................61
RAZVOJ SNAGE KOD SLEPIH I SLABOVIDIH BACAČA KOPLJA /
DEVELOPMENT OF THE STRENGHT OF BLIND AND WEAK-EYED
JAVELIN THROWERS
Srdjan Jovovic, Djordje Stefanovic and Goran Kasum........................................63
Tema 5 / Theme 5
SERVISNI CENTRI – RESURSI PROMENA / SERVICE CENTERS –
RESOURCES CHANGES
MODEL TRANSFORMACIJE SPECIJALNE ŠKOLE U SERVISNI
CENTAR KAO RESURS U REFORMI SISTEMA OBRAZOVANJA /
TRANSFORMATION OF SPECIAL SCHOOL INTO THE SERVICE
CENTER AS THE RESOURCE WITHIN THE PROCESS OF THE
REFORM OF THE EDUCATION SYSTEM
Slavica Markovic, Mirjana Lazor and Ljiljana Dosen..........................................66
MREŽA RESURSNIH I SERVISNIH CENTARA ZA SPECIJALNU
EDUKACIJU I REHABILITACIJU U VOJVODINI / THE NETWORK
OF RESOURCE AND SERVICE CENTERS FOR SPECIAL EDUCATION
AND REHABILITATION IN VOJVODINA
Marinela Scepanovic..........................................................................................68
8
Tema 6 / Theme 6
OBRAZOVANJE I INTEGRACIJA DECE I OMLADINE SA SMETNJAMA
U RAZVOJU I ODRASLIH OSOBA SA INVALIDITETOM / EDUCATION
AND INTEGRATION OF CHILDREN, YOUTH AND ADULTS WITH
DEVELOPMENTAL DISABILITIES
DETE SA KOHLEARNIM IMPLANTOM U SAVREMENOM
OKRUŽENJU / A CHILD WITH A COCHLEAR IMPLANT WITHIN
MAINSTREAM SETTINGS
Zora Jacova, Aleksandra Karovska and Jelena Dimovic......................................71
..
FUNKCIONALNE SPOSOBNOSTI UČENIKA SA ARTRITISOM
I MOGUĆNOST UČESTVOVANJA U NASTAVI / FUNCTIONAL
ABILITIES OF THE PUPILS WITH ARTHRITIS AND OPORTUNITY OF
PARTICIPATION IN TEACHING PROCESS
Marija Stankovic, Snezana Nikolic and Danijela Ilic-Stosovic............................73
STAVOVI SREDNJOŠKOLACA PREMA INKLUZIJI UČENIKA SA
LAKOM INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU / ATTITUDES OF HIGH
SCHOOL STUDENTS TOWARD INCLUSION OF STUDENTS WITH
MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Marina Radic-Sestic, Milica Gligorovic and Biljana Milanovic-Dobrota............75
UTICAJ POLA NA PROCENU KVALITETA PRIJATELJSTVA KOD
UČENIKA USPORENOG KOGNITIVNOG RAZVOJA U REDOVNIM
USLOVIMA ŠKOLOVANJA / INFLUENCE OF GENDER ON
FRIENDSHIP QUALITY EVALUATION AT STUDENTS WITH
SLOW COGNITIVE DEVELOPMENT IN REGULAR EDUCATION
CONDITIONS
Milena Nikolic, Medina Vantic-Tanjic and Fadil Imsirovic................................77
PERCEPCIJA STAVOVA ZABRINUTOSTI I SAMOEFIKASNOSTI
NASTAVNIKA U POGLEDU INKLUZIVNOG OBRAZOVANJA / THE
PERCEPTION OF THE ATTITUDES OF CONCERN AND SELFEFFICACY OF TEACHERS REGARDING INCLUSIVE EDUCATION
Ivona Milacic-Vidojevic, Nenad Glumbic and Branislav Brojcin........................79
INDIVIDUALIZACIJA NASTAVE UZ POMOĆ KOMPJUTERA ZA DECU
OŠTEĆENOG SLUHA / COMPUTER-AIDED INDIVIDUALIZATION OF
INSTRUCTION FOR CHILDREN WITH HEARING IMPAIRMENT
Jasmina Karic and Vesna Radovanovic...............................................................81
9
INHIBICIJA DISTRAKTORA KOD DECE S LAKOM
INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU / DISTRACTORS INHIBITION IN
CHILDREN WITH MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Mirjana Japundza-Milisavljevic and Aleksandra Djuric-Zdravkovic....................83
KORESPONDENCIJA PAŽNJE I OSNOVNIH RAČUNSKIH OPERACIJA
KOD DECE SA LAKOM INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU /
CORRESPONDENCE OF ATTENTION AND BASIC CALCULATIONS IN
CHILDREN WITH MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Aleksandra Djuric-Zdravkovic and Mirjana Japundza-Milisavljevic....................85
.
EFFECTS OF ENVIRONMENTAL PROGRAMS ON STUDENTS
WITH AND WITHOUT DISABILITIES. THE MODEL OF PHYSICAL
EDUCATION
Evdokia Samouilidou ........................................................................................87
UTICAJ REKREATIVNE PAUZE NA USPEŠNOST REŠAVANJA
ZADATAKA IZ MATEMATIKE / THE INFLUENCE OF RECREATION
BREAK ON SUCCESS OF SOLVING TASKS IN MATHEMATICS
Dragana Canovic, Natasa Lazic and Milos Lazic................................................88
INKLUZIVNO OBRAZOVANJE - ILUZIJA, STVARNOST I PRAKSA /
INCLUSIVE EDUCATION – ILLUSION, REALITY AND PRACTICE
Violeta Petkovic.................................................................................................90
USVOJENOST OPERATIVNIH ZADATAKA LIKOVNE KULTURE
KOD UČENIKA SA CEREBRALNOM PARALIZOM / ADAPTION OF
OPERATING TASKS ARTS PUPILS WITH CEREBRAL PALSY
Radmila Nikic, Sanela Pacic and Petar Djuza.....................................................92
THE SIGNIFICANCE OF APA EDUCATION AND RESEARCH
(EUROPEAN PERSPECTIVES)
Hana Valkova....................................................................................................94
ULOGE BAZALNIH GANGLIJA U EMOCIONALNOM I KOGNITIVNOM
PONASANJU / THE ROLE OD BASAL GANGLIA IN EMOTIONAL AND
COGNITIVE BEHAVIOR
Snezana Medenica, Sinisa Ristic, Igor Pantic and Milan Kulic............................95
ULOGA DEFEKTOLOGA SOMATOPEDA U INKLUZIVNOJ
NASTAVI – OD TEORIJE DO PRAKSE / ROLE SPECIAL EDUCATORSOMATOPETH IN INCLUSIVE TEACHING – FROM THEORY TO
PRACTICE
Fadilj Eminovic, Gordana Odovic and Sanela Pacic...........................................97
10
RAZLIKE U POSTURALNIM POREMEĆAJIMA KOD DECE
PREDŠKOLSKOG UZRASTA / DIFFERENCES IN POSTURAL
DISORDERS AT PRESCHOOL AGE CHILDREN
Admira Konicanin.............................................................................................99
POSTER PREZENTACIJE / POSTER PRESENTATIONS
VANJSKO VREDNOVANJE I RAZVOJ INKLUZIVNIH ŠKOLA /
EXTERNAL EVALUATION AND DEVELOPMENT OF INCLUSIVE
SCHOOLS
Horvatic Sanja, Dragojevic Davorka and Stancic Zrinjka.................................102
MANIPULATIVNA SPRETNOST I UTICAJ SOMATOPEDSKOG
TRETMANA KOD DECE SA POROĐAJNOM TRAUMOM PLEXUS
BRACHIALISA / MANIPULATIVE SKILLS AND INFLUENCE OF
SOMATOPEDIC TREATMENT IN CHILDREN WITH BIRTH LESION
OF PLEXUS BRACHIALIS
Dragana Kljajic, Sanja Trgovcevic and Jelena Lakovic......................................104
UTICAJ SOMATOPEDSKOG TRETMANA NA RAZVOJ KOORDINACIJE
KAO BAZIČNE MOTORIČKE SPOSOBNOSTI DECE SA OŠTEĆENJEM
VIDA / THE INFLUENCE OF SOMATOPEDIC TREATMENT ON
DEVELOPMENT OF COORDINATION AS A BASIC MOTOR ABILITY
IN CHILDREN WITH VISUAL IMPAIRMENT
Sanja Trgovcevic, Dragana Kljajic and Lidija Ivanovic.....................................106
OBRAZOVANJE OSUĐENIH U PENALNIM USLOVIMA / EDUCATION
CONVICTED IN PENAL CONDITIONS
Goran Jovanic..................................................................................................108
PODIZANJE KAPACITETA U RADU ŠKOLA ZA OBRAZOVANJE
DECE SA SMETNJAMA U RAZVOJU / CAPACITY BUILDING IN
THE SCHOOLS FOR THE EDUCATION OF CHILDREN WITH
DISABILITIES
Gordana Nikolic..............................................................................................110
STAVOVI STUDENATA SPECIJALNE EDUKACIJE PREMA OSOBAMA
SA INVALIDITETOM: STARE TEME POSMATRANE NA NOVI NAČIN
/ SPECIAL EDUCATION STUDENTS’ ATTITUDES TOWARD PEOPLE
WITH DISABILITIES: OLD ISSUES VIEWED THROUGH NEW GLASSES
Sanja Nisevic, Nina Brkic and Spela Golubovic...............................................112
11
NOVI AKADEMSKI PROFILI U SPECIJALNOJ REHABILITACIJI
I EDUKACIJI / NEW ACADEMIC PROFILES IN SPECIAL
REHABILITATION AND EDUCATION
Spela Golubovic, Vesela Milankov and Vojislava Bugarski................................114
ETIČKI STAVOVI O KOHLEARNOJ IMPLANTACIJI / ETHICAL ISSUES
IN COCHLEAR IMPLANTATION
Renata Skrbic and Vesela Milankov..................................................................116
SPECIJALNA EDUKACIJA I REHABILITACIJA U VOJVODINI / SPECIAL
EDUCATION AND REHABILITATION IN VOJVODINA
Marinela Scepanovic and Branka Jablan..........................................................118
ZNAČAJ SPORTA I REKREACIJE U SOCIJALNOJ INTEGRACIJI
DOMSKIH KORISNIKA / IMPORTANCE OF SPORT AND
RECREATION IN SOCIAL INTEGRATION HOUSE USERS
Sladjana Vasojevic, Fadilj Eminovic, Goran Nedovic and Radmila Nikic..........120
SOCIJALNA NADGRADNJA BIHEJVIORALNIH SISTEMA MLADIH
BEZ RODITELJSKOG STARANJA / SOCIAL BEHAVIORAL SYSTEM
UPGRADE YOUTH WITHOUT PARENTAL CARE
Nebojsa Nikolic and Sladjana Zivanovic..........................................................122
GENETSKI ASPEKTI HENDIKEPA / GENETIC ASPECT OF HANDICAP
Dragan R. Ninkovic, Milan R. Kulic, Jasmina M. Maksic and Nadica Dj.
Jovanovic ........................................................................................................124
ALTERNATIVNI TERAPIJSKI POSTUPCI U REHABILITACIJI OSOBA
SA AUTIZMOM. TERAPIJA UZ POMOĆ DELFINA – MOGUĆNOSTI I
OGRANIČENJA / ALTERNATIVE TREATMENTS IN REHABILITATION
OF AUTISTIC PEOPLE. DOLPHIN THERAPY-POSSIBILITIES AND
LIMITATIONS
Mirjana Djordjevic, Slobodan Bankovic and Bojan Ducic................................125
Kreiranje programa fizičkih aktivnosti za starija lica
/ PHYSICAL ACTIVITY PROGRAM DESIGN FOR ELDERLY PERSONS
Gordana Odovic, Fadilj Eminovic, Radmila Nikic and Goran Nedovic............127
12
Tema 1 / Theme 1
SOCIJALNA UKLJUČENOST OSOBA
SA INVALIDITETOM
/ SOCIAL INCLUSION OF PERSONS
WITH DISABILITIES
13
BEHAVIOR OF STUDENTS WITH DISABILITY
DURING THE VOCATIONAL TRAINING
Gordana Odovic, Radmila Nikic and Fadilj Eminovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
V
Summary
ocational training should not only train people for all types of work and their modalities
but also for community life in order to understand social and working relations.
Therefore, it could be said that vocational training means both training for work and
training for community life. The objective of research was examination of the behavior of
students with disabilities during vocational training. The sample comprised 16 students with
intellectual disability in vocational training process and age of students is 16 to 19 years. For this
study, we used “Scale for assessment of performance and behavior of students in the practical
teaching” but in this paper we presented items which are related to behavior, such as: work
discipline, commitment to carrying out the task, attitude toward the instructor, the willingness
for cooperation, communication with the other students in training environment. Research
results showed that most of students have good apprasial in all items, but students showed the
best success related to items attitude toward the instructor and willingness for cooperation.
Key words: vocational training, students with intellectual disability, social behavior
PONAŠANJE UČENIKA SA SMETNJAMA U RAZVOJU
TOKOM PROFESIONALNOG OSPOSOBLJAVANJA
Gordana Odović, Radmila Nikić i Fadilj Eminović
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
P
rofesionalnim osposobljavanjem pored obučavanja osoba za sve vrste i modalitete rada,
potrebno je obučiti ih i za život u zajednici u cilju razumevanja socijalnih i radnih odnosa.
Dakle, može se reći da profesionalno osposobljavanje podrazumeva kako obuku za rad
tako i obuku za život u zajednici. Cilj ovog istraživanja bilo je ispitivanje ponašanja učenika
sa smetnjama u razvoju tokom profesionalnog osposobljavanja. Istraživanjem je obuhvaćeno
16 učenika sa intelektualnom ometenošću, starosti od 16 do 19 godina tokom procesa
profesionalnog osposobljavavanja. U istraživanju smo koristili “Skalu za procenu uspešnosti
i ponašanja učenika na praktičnoj nastavi”, ali u ovom radu predstavili smo stavke koje se
odnose na ponašanje, kao što su: radna disciplina, zalaganje u obavljanju poslova, odnos prema
instruktoru, spremnost za saradnju, komunikacija sa drugim učenicima u okruženju gde se
odvija profesionalno osposobljavanje. Rezultati istraživanja pokazali su da većina učenika imaju
dobre ocene na svim ajtemima, ali učenici su pokazali najbolji uspeh na ajtemima koji se odnose
na stav prema instruktoru i spremnost za saradnju.
Ključne reči: profesionalno osposobljavanje, učenici sa intelektualnom ometenošću, socijalno
ponašanje
14
ATTITUDES TOWARD PEOPLE WITH PHYSICAL DISABILITIES,
THEIR STRUCTURE AND CORRELATING VARIABLES
Nada Dragojevic, Ivona Milacic-Vidojevic and Natasa Hanak
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
his article deals with attitudes toward people with physical disability,
their structure and the valence of these attitudes and the related sociodemographic variables. The attitudes have been investigated by applying a
semi-projective multidimensional instrument (MAS) to a large sample (N=2331)
of participants of general population in Serbia. Principal component factor
analysis with Promax rotation revealed two components for each dimension of the
attitude: components of positive and perplexing cognition on cognitions subscale,
components of stressful and overtly negative emotions on affects subscale and
components of avoiding and approaching behavior on behaviors subscale. The data
obtained show that the participants hold predominantly positive attitudes toward
people with disability. But the differences can be seen in reaction of male and female
respondents on encountering person with disability. Comparison between answers
of male and female respondents revealed female respondents having less overtly
negative emotions (disgust, indifference and the feeling of guilt), more positive
thoughts and more approaching behaviors toward person with disability. The results
of present study confirm the hypothesis that prior acquaintance with persons with
disability influences the quality of attitudes. Participants who had prior contacts
with persons with disabilities show more positive thoughts and more approaching
behaviors then participants who did not have such a contact. Further investigation
is needed to explore apparent absence of differences in emotions, requiring more
accurate delineation of underlying emotions which lead to or inhibit the pro-social
behaviors, as well as finding the best way for their modification.
Key words: persons with disability, structure of attitudes, valence of attitudes
STRUKTURA I KORELATI SOCIJALNIH STAVOVA PREMA OSOBAMA
S TELESNOM OMETENOŠĆU
Nada Dragojević, Ivona Milačić-Vidojević i Nataša Hanak
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
15
Rezime
I
straživanje čiji se nalazi iznose u ovom članku bavi se ispitivanjem stavova prema
osobama s telesnom ometenošću, njihovom strukurom i valencom i povezanim
sociodemografskim varijablama. U istraživanju je primenjena poluprojektivna
multidimenzionalna skala (MAS) na velikom uzorku opšte populacije (N=2331)
u Srbiji. Eksplorativna faktorska analiza uz Promaks rotaciju faktora ukazuje na
postojanje po dve komponente izolovane na svakoj dimenziji stava: komponente
pozitivnih i zbunjujućih kognicija na kognitivnoj subskali, komponente stresnih i
nedvosmisleno negativnih emocija na afektivnoj subskali i komponente ponašanja
približavanja i ponašanja izbegavanja na subskali ponašanja. Podaci ukazuju na to
da naši ispitanici imaju pretežno pozitivne stavove prema osobama s ometenošću.
Međutim, u reagovanju ženskih i muških ispitanika pri susretu s osobom s
ometenošću pojavljuju se razlike. Poređenje odgovora muških i ženskih ispitanika
pokazuje da ženski ispitanici ispoljavaju manje jasno negativnih emocija (odbojnost,
nezainteresovanost i osećanje krivice), više pozitivnih misli i više ponašanja
približavanja osobi s ometenošću. Rezultati takođe potvrđuju hipotezu da prethodni
kontakti s osobama s ometenošću utiču na kvalitet ovih stavova. Ispitanici koji su
imali prethodne kontakte s osobama s ometenošću ispoljavaju više pozitivnih misli
i više ponašanja približavanja nego ispitanici bez prethodnog kontakta. Međutim,
podatak da se razlika nije pojavila i u emocionalnoj komponenti ukazuje na to da
su potrebna dalja istraživanja da bi se razgraničile emocije koje leže u osnovi ovih
stavova, a koje pokreću prosocijalna ponašanja ili ih inhibišu, kao i da se iznađu
najefikasniji oblici uticanja na njihovu promenu.
Ključne reči: osobe s ometenošću, struktura stavova, valenca stavova
16
SOCIAL INCLUSION OF PERSONS WITH INTELLECTUAL
DISABILITY IN THE SPHERE OF LABOR AND EMPLOYMENT
SladjanaVasojevic
Home for Children and Youth with Disabilities, Sremcica, Belgrade, Serbia
T
Summary
he main social characteristics of people with intellectual disabled in Serbia is
marginalization. Similar to other social groups that were displaced from the social
division of labor and power, these individuals and their existence based on social
unvalues, such as social exclusion, unemployment and poverty. In this paper special
attention is focused on the author’s analysis of the social inclusion of people with intellectual
disabled in the sphere of labor and employment, as the most important mechanism for the
prevention of marginalization and rehabilitation of its possible consequences. Accordingly,
the work is a thorough review of theoretical models of employment in this country in
the world, as well as the definition, characteristics and labor and employment of people
with intellectual disabled. Considering that in the field of labor and employment current
reform process, the paper was presented the Law on vocational training and employment
of persons with disabilities and analyzed its key provisions whose implementation
determines the level of social inclusion of this social group. For this reason, the aim of this
paper is consistent with the basic social characteristics of disabled persons in the sphere of
intellectual labor and employment, and that is drawing the attention of professional and
scientific community to their disadvantage.
Key words: people with intellectual disabled, employment, social exclusion
SOCIJALNA UKLJUČENOST OSOBA SA INTELEKTUALNOM
OMETENOŠĆU U SFERI RADA I ZAPOŠLJAVANJA
Slađana Vasojević
Dom za decu i omladinu ometenu u razvoju, Sremčica, Beograd, Srbija
Rezime
O
snovna društvena karakteristika osoba sa intelektualnom ometenošću u Srbiji
je marginalizacija. Slično drugim društvenim grupama koje su izmeštene iz
društvene podele rada i moći, i ovi pojedinci svoju egzistenciju temelje na
društvenim nevrednostima, kao što su: socijalna isključenost, nezaposlenost i siromaštvo.
U ovom radu posebna pažnja autora je usmerena na analizu socijalne uključenosti osoba
sa intelektualnom ometenošću u sferi rada i zapošljavanja, kao najznačajnijeg mehanizma
za prevenciju marginalizacije i saniranje njenih eventualnih posledica. U skladu sa tim,
rad predstavlja temeljan prikaz teorijskih modela zapošljavanja kod nas i u svetu, kao
i definicija, karakteristika i mogućnosti rada i zapošljavanja osoba sa intelektualnom
ometenošću. S obzirom na to da je u oblasti rada i zapošljavanja aktuelan reformski
process, u radu je predstavljen Zakon o profesionalnom osposobljavanju i zapošljavanju
osoba sa invaliditetom i analizirane njegove ključne odredbe čija realizacija određuje nivo
socijalne uključenosti ove društvene grupe. Iz tog razloga, cilj ovog rada je usaglašen sa
osnovnim društvenim karakteristikama osoba sa intelektualnom ometenošću u sferi rada
i zapošljavanja, a to je skretanje pažnje stručne i naučne javnosti na njihov nepovoljan
položaj.
Ključne reči: osobe sa intelektualnom ometenošću, zapošljavanje, socijalna isključenost
17
FOSTER FAMILIES AS A FORM OF NON-INSTITUTIONAL
PROTECTION OF CHILDREN WITH SPECIAL EDUCATIONAL
NEEDS IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA
Natasa Stanojkovska-Trajkovska, 1Risto Petrov and 2Milena Milicevic
Institute of Special Education and Rehabilitation, Faculty of Philosophy, “Ss. Cyril and
Methodius” University, Skopje, Republic of Macedonia
2
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
Summary
W
ith the Social Protection Law, Republic of Macedonia provides help for
the children without parents and parental care, on a population-wide
basis or only for the children with special educational needs, through
one of the forms of non-institutional protection, fostering in an another family.
With reference to children with special educational needs, we wouldn’t be able to
base the study only on their individual monitoring, and a thorough analysis of
the information obtained from the foster families and the social work centers is
inevitable.
Key words: non-institutional (out-of-authority) protection, children with special
educational needs, foster families.
HRANITELJSKE PORODICE KAO OBLIK VANINSTITUCIONALNE
ZAŠTITE DECE SA POSEBNIM OBRAZOVNIM
POTREBAMA U REPUBLICI MAKEDONIJI
Nataša Stanojkovska – Trajkovska, 1Risto Petrov i 2Milena Milićević
Institut za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Filozofski fakultet, Univerzitet “Sv. Kiril i
Metodij”, Skoplje, Republika Makedonija
2
Visoka medicinska škola strukovnih studija “Milutin Milanković“, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
Z
akonom o socijalnoj zaštiti, Republika Makedonija pruža pomoć deci
bez roditelja i roditeljskog staranja, u okviru celokupnog stanovništva ili
samo za decu sa posebnim obrazovnim potrebama, kroz jedan od oblika
vaninstitucionalne zaštite, smeštaj u hraniteljsku porodicu. Što se tiče dece sa
posebnim obrazovnim potrebama, ne bismo bili u mogućnosti da zasnujemo
istraživanje samo na osnovu njihovog pojedinačnog praćenja, a temeljna analiza
informacija dobijenih iz hraniteljskih porodica i centara za socijalni rad je
neizbežna.
Ključne reči: vaninstitucionalna (vansistemska) zaštita, deca sa posebnim obrazovnim
potrebama, hraniteljske porodice.
18
LIVING COMMUNITY FOR ADULTS WITH MORE DEFICITS
Erna Zgur
Center for Education, Rehabilitation and Training Vipava, Slovenia
T
Summary
he article presents the form of social integration of adults with more deficits
after their basic school education for persons with special needs. It is
an illustration of operation of living community for six adults, users of
Institutional care for adults. Three apartments in a dwelling building were rented
by the basic institution. We connect the apartments and equiped into a living
community, suitable for persons with motor deficits. In the living community are
living and staying adults , that are on 16 hours training programme of institutional
care for adults. Living community is independent, operating without basic
institution, but in wider organisation connected in the institution. The living in a
living community became more independent, and also very difficult, but it brings
a lot of advantages, positive life experiences and that is the main reason, that this
type of organisation is appropriate and suitable.
Key words: residental living community, users with more deficits, instititutional care
for adults programme, cerebral palsy.
STAMBENA
RAZVOJU
ZAJEDNICA ZA OSOBE SA VIŠE POREMEĆAJA U
Erna Žgur
Centar za obrazovanje, rehabilitaciju i osposabljavanje Vipava, Slovenija
Rezime
U
ovom prilogu predstavljen je oblik stambenog i socijalnog uključenja
odraslih osoba sa više poremećaja u razvoju posle zaključenog osnovnog
školskog obrazovanja za osobe sa posebnim potrebama. Predstavljeno je
delovanje stambene zajednice za šest odraslih osoba koje su uključene u program
Institucionalne brige za odrasle. Matična ustanova je za potrebe delovanja stambene
zajednice obezbedila tri stana u stambenoj zgradi. Stanovi su međusobno povezani
i opremljeni u skladu sa potrebama osoba sa više motoričkih poremećaja. U
19
stambenoj zajednici stanuju odrasle osobe koje su na 16 – časovnom osposobljavanju
Institucionalne brige za odrasle. Delovanje stambene zajednice je samostalno, van
matične ustanove. U organizacionom smislu vezano je za šire, komplementarno
delovanje ustanove. Život osoba u stambenoj zajednici je samostalniji i zahtevniji
što je donelo mnogo prednosti i pozitivnih iskustava ovim osobama za dalji život.
Takva organizacija programa je primerna i povoljna.
Ključne reči: stambena zajednica, osoba sa više poremećaja, program Institucionalne
brige za odrasle, cerebralna paraliza
20
Tema 2 / Theme 2
POPULARIZACIJA I PROMOCIJA U
FUNKCIJI UNAPREĐENJA STATUSA
DEFEKTOLOGA
/ POPULARIZATION AND PROMOTION
OF IMPROVEMENT IN FUNCTION
STATUS OF SPECIAL TEACHER
21
SOMATOPEDIC TREATMENT INFLUENCE IN KNOWLEDGE OF
BODY PARTS ON PATIENTS AFTER THE STROKE
Lejla Matovic, 1Alma Glinac and 2Edina Saric
Clinic of Physical Medicine and Rehabilitation, University Clinical Center Tuzla, Bosnia and
Herzegovina
2
Faculty of Education and Rehabilitation, University of Tuzla, Bosnia and Herzegovina
1
1
S
Summary
troke is an acute or subacute development of symptoms caused by localized
arterial circulation disorders of the brain. As the final and most dramatic
form of manifestation of cerebrovascular disease it leads to focal damage to
the structure of the central nervous system, and thus to the loss or disturbance
of their functions. People who suffer a stroke, ischemic or hemorrhagic with
lesions localized in the crown lobe suffer from various symptoms and syndromes
(sensory, motor and cognitive). Crown lobe lesions cause a wide range of disorders,
depending on the side, location and width of damage related to the knowledge of
body parts and body schema. The complex pathology of various problem areas as a
result of stroke requires a multidisciplinary approach to diagnostic and therapeutic
procedures. Somatoped can assume the role and responsibility for the supportive
treatments that are complementary to traditional forms of treatment, which are
aimed at activating the remaining preserved individual’s potential by strengthening
the ego-content, restitution and support for psycho-social funtions. The goal
of this study was to determine whether applied somatopedic treatment leads to
significant changes in knowledge of body parts in patients after stroke, ischemic or
hemorrhagic. The study included 67 patients who were assessed before and after
somatopedic treatment. For assessment is used “Scale for assessment of body parts
knowledge” (Stevanovic, Bojanin, Dajin 1992). The results of research conducted
after somatopedic treatment suggest a statistically significant importance in terms
of improving knowledge of body parts on the control assessments in relation to the
initial estimates. Based on research results, we conclude that the use of somatopedic
treatment has positive influence on knowledge of body parts in patients after stroke,
ischemic or hemorrhagic which increases the chance for better recovery and a more
independent and better quality of life.
Key words: stroke, knowledge of body parts, somatopedic treatment
22
UTICAJ SOMATOPEDSKOG TRETMANA NA POZNAVANJE
DIJELOVA TIJELA KOD OSOBA NAKON MOŽDANOG UDARA
Lejla Matović, 1Alma Glinac i 2Edina Šarić
Klinika za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju,Univerzitetski klinički centar Tuzla, Bosna i
Hercegovina
2
Edukacijsko rehabilitacijski fakultet, Univerzitet u Tuzli, Bosna i Hercegovina
1
1
Rezime
M
oždani udar je akutni ili subakutni nastanak simptoma uzrokovanih
lokalizovanim poremećajem arterijske cirkulacije mozga. Kao završna
i najdramatičnija forma ispoljavanja cerebrovaskularne bolesti, dovodi
do fokalnog oštećenja struktura centralnog nervnog sistema, a time i do gubitka
ili poremećaja njihove funkcije. Osobe koje dožive moždani udar ishemijski ili
hemoragijski sa lokalizacijom lezije u temenom režnju dovode do pojava raznih
simptoma i sindroma (senzornih, motoričkih i kognitivnih). Lezije temenog režnja
uzrokuju širok raspon poremećaja zavisno od strane, mesta i širine oštećenja vezanih
za poznavanje delova tela i šemu tela. Složena patologija različitih problemskih
područja kao posledica moždanog udara zahteva multidisciplinarni pristup u
dijagnostičko-terapeutskim postupcima. Somatoped može preuzeti ulogu i
odgovornost za suportivne tretmane koji su komplementarni sa tradicionalnim
oblicima lečenja, a koji su usmereni na aktiviranje preostalih očuvanih potencijala
u pojedinca kroz jačanje ego-sadržaja, restituciju i podržavanje psiho-socijalnih
funkcija. Cilj ovog istraživanja je da utvrdi da li primenjeni somatopedski
tretman dovodi do značajnih promena u poznavanju delova tela kod osoba nakon
moždanog udara ishemijskog ili hemoragijskog. Ispitivanjem je obuhvaćeno 67
pacijenata, koji su procenjeni pre i nakon somatopedskog tretmana. Za procenu
je korišćena Skala za poznavanje delova tela (Stevanović, Bojanin i Dajin 1992).
Dobijeni rezultati istraživanja nakon sprovedenog somatopedskog tretmana govore
u prilog statistički signifikantnom značaju u smislu poboljšanja poznavanja delova
tela na kontrolnim procenama u odnosu na inicijalne procene. Na osnovu rezultata
istraživanja zaključujemo da primena somatopedskog tretmana ima pozitivan
uticaj na poznavanje delova tela kod osoba nakon moždanog udara, ishemijskog
ili hemaragijskog što povećava šansu za bolji oporavak i samostalniji i kvalitetniji
život.
Ključne reči: moždani udar, poznavanje delova tela, somatopedski tretman
23
PROBLEMS AND TREATMENT OF CHILDREN WITH
AUTISM IN EASTERN MACEDONIA
Gordana Panova, Elena Taskova and Blagica Ivanoska
Faculty of Medical Sciences, University „Goce Delcev“, Stip, Republic of Macedonia
A
Summary
utism is one of the most serious developmental disorders that occurs in
early childhood and endangers normal development of the child and its
adaptation to the social environment. Most children with autism do
not engage in open social environment, play, attend school or take part in any
professional activities. Special educational treatments have task to encourage the
maximum development of people with autism and their ability to organize social
activities. We found that prevalence of early childhood autism or (Kenner’s autism)
in Macedonia is computed 0:25- 10,000 people, which is considerably less than
that of European countries, America and Asia. According to gender, male children
are 2.5 times more affected than females. Socio-economic status does play a role,
and older parents are more likely to autistic children. Medicine has not found the
proper drug for the treatment of autism. It used a number of approaches to assess
the efficiency of pharmacological treatment of children and adults with autism. In
this article, the following classes of drugs and therapies will be discussed: possible
future drug treatments - such as oxytocin, tetrahydrobiopterin and ampakines,
hormone therapy, anti-yeast therapy, vitamin therapy, dimethilglicine, alpha lipoic
acid and diet therapy. Clinical work with autistic children in the municipality of
Stip, Kocani and Vinica, is performed in Day Care Centers where these children are
treated. There are 15 children with autism registered in Stip, 7 in Kocani and 3 in
Vinica. Out of them 7 children attend school in Stip, 4 in Kocani and 1 in Vinica.
All children aged 4-8.5 are on diet food, with no gluten and casein.
Key words: autism, therapy, studies, gluten, casein
PROBLEMI I TRETMAN DECE SA AUTIZMOM
U ISTOČNOJ MAKEDONIJI
Gordana Panova, Elena Taškova i Blagica Ivanoska
Fakultet za medicinske nauke, Univerzitet „Goce Delčev“, Štip, Republika Makedonija
Rezime
A
utizam je jedan od najtežih razvojnih poremećaja koji se javlja u ranom
detinjstvu i ugrožava normalan razvoj deteta i njegovu prilagođenost
socijalnom okruženju. Većina dece sa autizmom ne mogu da se uključe
u otvoreno društveno okruženje, igru, u školu niti u ostvarivanje bilo kakve
profesionalne aktivnosti. Ovi posebni obrazovni tretmani imaju zadatak da
24
podstaknu maksimalan razvoj ljudi sa autizmom i da organizuju njihove sposobnosti
u društvenim aktivnostima, jer svaki pojedinac ima određene potencijale za to. U
ovoj studiji navodi se da je prevalenca ranog dečjeg autizma (Kenner-ov autizam)
u Makedoniji 0.25 ljudi na 10.000 građana, što je znatno manje u odnosu na
evropske zemlje, Ameriku i Aziju. U odnosu na pol, muške dece je 2,5 puta više nego
ženske među autističnima. Socijalno-ekonomski status igra značajnu ulogu a stariji
roditelji imaju veću šansu da dobiju autistično dete. Specifična medicina još uvek
nije pronašla pravi lek za lečenje autizma. Ona koristi veliki broj pristupa u proceni
efikasnosti farmakološkog tretmana dece i odraslih sa autizmom. Dva parametra u
studijama imaju veliki značaj: postojanje “slepe” i kontrolne grupe. Studije visokog
kvaliteta koriste podjednako obe grupe. One treba da se sprovode na više lokacija
sa puno subjekata. Postoji pojačan naglasak na medicinskom testiranju i boljem
informisanju o tretmanima koji bi trebalo da budu više na raspolaganju nego u
prošlosti. U ovom članku, sledeće klase lekova i terapije će se raspravljati: mogući
budući tretmani lekovima kao što su oksitocin, tetrahidrobiopterin i ampakines,
hormon terapije, anti-kvasac terapije, terapije vitaminom, dimethilglicine, Alfa
Lipoična kiseline i dietalna terapija. Klinički rad sa autističnom decom u opštinama
Štip, Kočani i Vinica zasniva se na dnevnim centrima u kojima se tretiraju ova deca.
U Štipu ima registrovano 15 dece sa autizmom, u Kočanima 7 i Vinici 3. U Štipu
sedmoro dece pohađaju tretmane, u Kočanima četvoro dece i u Vinici jedno dete.
Sva deca na uzrastu 4-8.5 godina su prešla na dijetalnu hranu, odnosno hrane se
hranom bez glutena i kazeina.
Ključne reči: autizam, terapija, studije, gluten, kazein
25
HISTORICAL DEVELOPMENT OF SPECIAL EDUCATION AND
REHABILITATION OF PERSONS WITH MOTOR DISABILITIES
Miodrag Stosljevic and Milosav Adamovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
I
Summary
n this work we have shown historical development of special education and
rehabilitation for persons with motoric disabilities. Over the time development of
special education and rehabilitation for persons with motoric disabilities has went
through changes and has been affected by large and turbulent transformations, which
were dependant on economical, social, cultural and political state policies toward the
persons with motoric disabilities. Thees changes passed through following phases:
rejecting phase; phase of social acceptation; phase of care providing; education and
the rehabilitation phase. The changes of state policy towards disabled people led to
pioneering acts of relevant professionals from various medical and human disciplines,
as well as from some specialized institutions. Overall, influence of mentioned factors
during the last century resulted in significant progress in understanding problems and
needs of persons with motoric disabilities.
Key words: somatopathology, history, persons with motor disabilities
ISTORIJSKI RAZVOJ SPECIJALNE EDUKACIJE I
REHABILITACIJE OSOBA SA MOTORIČKIM POREMEĆAJIMA
Miodrag Stosljević i Milosav Adamović
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
U
radu je prikazan istorijski razvoj specijalne edukacije i rehabilitacije osoba
sa motoričkim poremećajima od prvobitne zajednice pa do današnjih dana.
Tokom vremena, ovaj razvoj prolazio je kroz bitne i turbulentne promene koje
su zavisile od ekonomskih, socijalnh, i kulturna promena kao i od stava države prema
osobama sa motornim poremećajima. Kako se menjala, ova evolucija prolazila je kroz
sledeće faze , od prve faze odbacivanja, preko faze prihvatanja od strane društva, do
njihovog aziliranja, edukacije i na kraju do njihove rehabilitacije. Promena stava države
prema ovoj populaciji dovodi do pionirskih zahvata određenih specijalista iz različitih
bioloških i humanih disciplina kao i nekih posebnih društvenih institucija. Sveukupno
delovanje pomenutih faktora u poslednjem veku dovelo je do bitnog pomaka u
razumevanju problema i potreba osoba sa motoričkim poremećajima. Pored navedenog,
u radu smo pokušali dati definiciju ovog dela naše nauke kao i predmet, pojam i zadatke
istorije specijalne edukacije i rehabilitacije osoba sa motoričkim poremećajima.
Ključne reči: somatopedija, istorija, osobe sa motoričkim poremećajima
26
MIDDLE AGE MAN’S ANTHROPOLOGY STATUS DIAGNOSIS
Svetlana Visnjic, 2Vesko Draskovic and 3Dejan Ilic
Studio “N01”, Center for Sports, Recreation and Physical education, Belgrade, Serbia
2
”Alfa” University, Belgrade, Serbia
3
Faculty of Sports and Physical Education, University of Belgrade, Serbia
1
1
I
Summary
t has been proven that physical ability is tightly connected to healthy, quality
life in middle age. Physical education is just a young science which suddenly
gain leading role in programmes of prevention, correction therapy and sports.
Hypokinesia, as a topic, gathered many disciplines of science such as medicine
(health), culture, sports, psycho-social research. Then again, in the first place it
relies on movement and physical education. The importance of physical education,
primarily because of it’s research of movement as a function of an organism exposed
to strain, Kinetic programmes are unavoidable element of battle against hypokinesia.
Strain contra indicators are most commonly shown at the age between 35-55. They
are tightly connected to motoric education, which is reaching it’s peak during the
period of intensive growing. In time, the gained motoric ability is being less used
and the functions of organism (cardiovascular, respiration, endocrine) are getting
weaker. Diagnostic procedure is used to name problems, show risk factors and point
to appropriate therapy, prevention recreation or sports recreation. Implementation
of diagnosis is connected to multidisciplinary approach, because it needs to reach
large number of measuring instruments (test variety). Physical ability, throughout
the life, from childhood to elderly period, is the base of successful living and working
and as such it can be considered as both personal and global asset. Diagnosis of
anthropological characteristics should anticipate different programmes in fitness
centres in order to make individual programmes with best results.
Key words: diagnosis, morphological, anthropological, physical status
DIJAGNOSTIKA ANTROPOLOŠKOG STATUSA OSOBA SREDNJEG
DOBA
Svetlana Višnjić, 2Vesko Drašković i 3Dejan Ilić
Studio N01 za sport, rekreaciju i fizičku kulturu, Beograd, Srbija
2
„Alfa“ Univerzitet, Beograd
3
Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
D
okazano je da je fizička sposobnost u najtešnjoj povezanosti sa zdravljem
i kvalitetom života u srednjem životnom dobu. Fizička kultura je mlada
struka i iznenada je dobila vodeću ulogu u programima prevencije,
27
korekcije, terapije i sporta. Hipokinezija kao problematika okupila je mnoge naučne
discipline iz oblasti medicine, odnosno zdravlja, kulture, sporta, psihosocijalnih
istraživanja, a primarno mesto ostavila je pokretu, odnosno fizičkoj kulturi.
Značaj fizičke kulture je prvenstveno u tome što u osnovi koristi i izučava pokret
– kretanje u funkciji organizma izloženog naporu. Kinetički (kretni) programi su
nezaobilazna karika u borbi protiv hipokinezije. Kontraindikacije u naporu najčešće
se javljaju u starosnoj dobi od 35 do 55 godina. Kontraindikacije su usko vezane
sa motornom edukacijom koja je naglašena u vreme intenzivnog rasta i razvoja.
Vremenom se motorika koju smo stekli sve manje koristi, a samim tim i funkcije
u organizmu (kardiovaskularne, respiratorne i endokrine) slabe. Dijagnostičkom
procedurom utvrđuju se problemi, ukazuje se na riziko faktore i usmerava se
ka adekvatnom programu terapije, prevencije, rekreacije ili sportske rekreacije.
Primena dijagnostike vezana je za interdisciplinaran pristup (višedimenzionalni) i
zato je potrebno obuhvatiti više raznih mernih instrumenata (baterijom testova).
Fizička sposobnost čoveka, u svim njegovim razvojnim periodima, od detinjstva
do starosti, faktor je uspešnog života i rada i kao takva se može smatrati ličnim
ali i globalnim društvenim pitanjem. Realizaciji različitih programskih sadržaja u
fitnes centrima treba da prethodi dijagnostika nekih antropoloških karakteristika
korisnika programa vežbanja, kako bi izbor programa za svakog pojedinačno bio
pravilno doziran i dao rezultat.
Ključne reči: dijagnostika, morfološki status, antropološki status, fizički status
28
Tema 3 / Theme 3
RANA INTERVENCIJA U SPECIJALNOJ
EDUKACIJI I REHABILITACIJI
/ EARLY INTERVENTION IN SPECIAL
EDUCATION AND REHABILITATION
29
EARLY INTERVENTION IN SPECIAL EDUCATION AND
REHABILITATION
Snezana Nikolic, Danijela Ilic Stosovic and Snezana Ilic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
Summary
T
he conceptions of early interventions and the implications for programming
has changed since 1960s, as different programmes started to be applied,
assuming that they can have the influence on the ability to learn, the
motivation for learning and social competences of users. The early intervention
in education and rehabilitation consists of the multidisciplinary services that are
provided for the children with medical risks for regular development outcome or
with developmental retardation and disorders in order to improve child’s health
and welfare, to strengthen the development of abilities, to reduce the influence
of difficulties and developmental retardation, to prevent functional deteriorations
and to improve adequate parentship and entire family functioning. These aims
are realized through developmental and education programmes for children and
through various forms of the support to families. The early intervention is not
limitted to the first three years of life, to the striving for a child to overcome basic
and typical sensomotoric abilities, but it is also spread up to the age 4-6, through
the exposition to cognitively oriented pre-school programmes, parallel with the
continuation of the intervention on psycho-motoric development, but also to the
age 7-12, through the support to the education activities of a child, both at home
and at school. The results of numerous researches clearly suggest that during the first
years of life, the “good grounds” of the entire development are established and that
they cannot be established without a high-quality physical and social environment
for the early development and learning of children. One of the first practical steps
in ensuring a good environment for the early development of children isto educate
parents, so that they can be more successful in their parental role and capable of
optimum stimulation of the development of their child.
Key words: early intervention, child with development disorders, role of parents
RANA INTERVENCIJA U SPECIJALNOJ EDUKACIJI I REHABILITACIJI
Snežana Nikolić, Danijela Ilić-Stošović i Snežana Ilić
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
K
oncepcije rane intervencije i implikacije za programiranje menjale su se
od šezdesetih godina XX veka, kada su počeli da se primenjuju različiti
programi, pod pretpostavkom da mogu da imaju uticaja na sposobnost za
30
učenje, motivaciju za učenje i društvene kompetencije korisnika. Rana intervencija
u specijalnoj edukaciji i rehabilitaciji se sastoji od multidisciplinarnih usluga koje
se pružaju deci sa medicinskim rizicima za uredan razvojni ishod ili sa razvojnim
zaostajanjem i smetnjama, kako bi se unapredilo detetovo zdravlje i blagostanje,
osnažio razvoj sposobnosti, smanjio uticaj teškoća i razvojno zaostajanje, sprečila
funkcionalna pogoršanja i unapredilo adekvatno roditeljstvo i celokupno porodično
funkcionisanje. Ovi se ciljevi ostvaruju kroz individualizovane razvojne i edukativne
programe za decu i kroz različite oblike podrške porodici. Rana intervencija nije
ograničena na prve tri godine života, ka težnji da dete savlada osnovne i tipične
senzomotorne sposobnosti, već se proširuje i na uzrast od 3-6 godina kroz izlaganje
kognitivno orjentisanim predškolskim programima, uporedo sa nastavljanjem
intervencije na psihomotornom razvoju, ali i na uzrast od 7-12 godina kroz
podršku obrazovnim aktivnostima deteta kod kuće i u školi. Rezultati brojnih
istraživanja jasno sugerišu da se tokom prvih godina života postavljaju „dobri
temelji“ celokupnog razvoja i da se oni ne mogu uspostaviti bez obezbeđivanja
kvalitetne fizičke i socijalne sredine za rani razvoj i učenje dece. Jedan od prvih
praktičnih koraka u obezbeđivanju kvalitetnije sredine za rani razvoj dece jeste
osnažiti i edukovati roditelje kako bi bili sigurniji i uspešniji u svojoj roditeljskoj
ulozi i sposobni optimalno podsticati razvoj deteta.
Ključne reči: rana intervencija, dete ometeno u razvoju, uloga roditelja
31
DETERMINING THE ARTICULATE STATUS FOR PRESCHOOL
CHILDREN IN ORDER TO PREVENT THEIR SPEECH DISRUPTIONS
Naira Hodzic
Agency for Preschool, Elementary and Secondary Education, Bosnia and Herzegovina
R
Summary
esearch has been done with an aim of determining articulation status of
children age 4 to 6 years and frequency of articulation disturbance form,
and determining group of voices that are the most frequently damaged in
articulation. Test of articulation (D. Vuletić) and Global articulation test (Đ. Kostić,
S. Vladisavljević) have been used for getting facts. Testing included 47 pre-school
children from three Zenica’s kindergartens. Results show that more than 50% of
tested children of pre-school age have some kind of articulation disturbance. The
most represented form of articulation disturbance is distortion and then substitution,
while omission occurs the most uncommon. The most frequent damaged voices
are z, s, č, ž, š. The speech disturbance discovered in time could be eliminated
and in that way appearance of speech faults that influence social and emotional
development of child could be prevented. Prevention of speech faults contributes
to reduction of number of children with special needs. So, it is necessary to devote
special attention to early diagnostic of speech faults, to train staff to detect this kind
of disturbances and to undertake necessary measurements. Teaching child to speak
correctly means to help him/here in sphere of common good in life.
Key words: voice, articulation, articulation status, articulation disturbance, speech
fault
UTVRĐIVANJE ARTIKULACIJSKOG STATUSA DECE
PREDŠKOLSKOG UZRASTA U FUNKCIJI PREVENCIJE GOVORNIH
MANA
Naira Hodžić
Agencija za predškolsko, osnovno i srednje obrazovanje, Bosna i Hercegovina
Rezime
I
straživanje je sprovedeno s ciljem utvrđivanja artikulacijskog statusa dece
uzrasta 4-6 godina i učestalosti oblika artikulacijskih poremećaja, te utvrđivanja
skupine glasova najčešće oštećenih u artikulaciji. Za dobijanje podataka
korišćeni su Test artikulacije (D. Vuletić) i Globalni artikulacioni test (Đ. Kostić,
S. Vladisavljević). Ispitivanjem je obuhvaćeno 47 predškolske dece iz tri zenička
vrtića. Rezultati pokazuju da više od 50% ispitanika, dece predškolskog uzrasta, ima
neki artikulacijski poremećaj. Najzastupljeniji oblik artikulacijskog poremećaja je
distorzija, zatim supstitucija, dok se omisija javlja najređe. Najčešće oštećeni glasovi
32
su c, z, s, č, ž, š. Govorni poremećaji otkriveni na vreme mogu se otkloniti i tako
prevenirati pojava govornih mana, koje utiču na socio-emocionalni razvoj deteta,
te kompletnu psihološku sliku ličnosti. Preveniranje govornih mana pridonosi
smanjenju broja dece sa posebnim potrebama. Stoga, ranom dijagnostikovanju
govornih poremećaja potrebno je posvetiti posebnu pažnju, kao i osposobljavanju
vaspitača za pravovremeno uočavanje poremećaja, te preduzimanje potrebnih
mera. Naučiti dete pravilno govoriti znači pomoći mu na području opšte životne
sposobnosti.
Ključne riječi: glas, artikulacija, artikulacijski status, artikulacijski poremećaj, govorna
mana
33
PREVENTION OF ARTICULATION DISORDERS CAUSED
BY TEETH AND JAW ANOMALIES
Lidija Popovic, 2Nada Dobrota-Davidovic and 3Jadranka Stevovic-Otasevic
Institute of Psychophysiological Disorders and Speech Patology „Prof. dr Cvetko Brajovic“, Belgrade,
Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
3
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
eeth and jaw anomalies have a considerable influence on speech development.
Speech is normally developed only if a pronounced word has its meaning,
in other words when articulation can be understood by a wider social
environment. Prolepses at the level of articulators result in pathological articulation
of some degree which depends on the condition of orofacial region. The most frequent
speech disorders are articulation disorders. Orthodontic anomalies are classified
as organic causes of articulation disorders and these include irregular relationship
between jaws and teeth, congenital malformations, such as cleft lip and palate, low
lingual frenulum, high and hard palate, as well as deep pharynx. Etiological factors
which lead to their occurrence are: heredity, diseases, deficient nutrition, congenital
anomalies, local diseases of teeth and jaw, supernumerary teeth, decreased number
of teeth, increased and decreased tooth size, abnormal position of tooth germ,
labial frenulum, early loss of teeth,etc. Early diagnosis of orofacial region anomalies
enables the causes of irregularities to be timely eliminated so that the habilitationrehabilitation procedure would be more successful. Multidisciplinary approach is
important as an diagnostically fact same as therapy’s fact so in this case logopaedical
treatment is combined with orthodonth’s treatment. Pathological articulation is the
most frequent consequence of jaw and teeth anomalies, which can be considerably
diminished with adequate orthodontic treatment. The aim of this paper is to point
out the preventive work of an orthodontist and speech therapist the joint work of
whom influences considerably the reduction of articulation disorders at children
having teeth and jaw anomalies.
Key words: teeth and jaw anomalies, articulation disorder, prevention
34
PREVENCIJA ARTIKULACIONIH POREMEĆAJA
KOD ANOMALIJA ZUBA I VILICA
Lidija Popović, 2Nada Dobrota-Davidović i 3Jadranka Stevović-Otašević
Zavod za psihofiziološke poremećaje i govornu patologiju „Prof. dr Cvetko Brajović“, Beograd,
Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju,Univerzitet u Beogradu, Srbija
3
Visoka medicinska škola strukovnih studija „Milutin Milanković“, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
A
nomalije zuba i vilica značajno utiču na razvoj govora. Govor se
normalno razvija samo ako izgovorena reč ima svoje značenje, odnosno
gde je artikulacija razumljiva za širu socijalnu sredinu. Ispadi na nivou
artikulatora daju patološku artikulaciju manjeg ili većeg stepena, što zavisi
od stanja orofacijalne regije. Najučestaliji poremećaji govora su artikulacioni
poremećaji. Ortodontske anomalije spadaju u organske uzroke artikulacionih
poremećaja i to su nepravilni odnosi vilica i zuba, urodjeni deformitet, kao što
su: rascepi na usnama i nepcu, nisko postavljen lingvalni firenulum,visoko i tvrdo
nepce kao i dubok farings. Etiološki faktori koji dovode do njihovog ispoljavanja
su: nasleđe, oboljenja, deficitna ishrana, urodjene anomalije, lokalna oboljenja
zuba i vilica, poremećaji funkcije gutanja i žvakanja, loše navike, prekobrojni zubi
itd. Rana dijagnoza anomalija orofacijalne regije omogućava da se uzročnoci u
nastanku nepravilnosti blagovremeno otklone, kako bi habilitaciono-rehabilitacioni
postupak bio uspešniji. Nakon dijagnostičke obrade pacijenata pravi se odgovarajući
terapijski program. Multidisciplinarni pristup je bitan kako u dijagnostičkom tako
i u terapijskom postupku, te se logopedski tretman u ovom slučaju kombinuje sa
ortodontskim. Ortodontski tretman je izuzetno značajan u korekciji izgovora, kod
dece gde su ortodontske anomalije uzrok artikulacionih poremećaja, zbog toga je
dobra i blagovremena ortodontska dijagnoza osnov za sprovođenje kompleksnih
postupaka u lečenju orofacijalnih nepravilnosti. Sa ciljem očuvanja normalnog
razvoja orofacijalnog sistema, a time i funkcije govora preduzimaju se preventivno,
profilaktičke ortodontske mere i postupci. Cilj ovog rada je bio da istaknemo
preventivni rad ortodonta i logopeda koji timskim radom značajno utiču na
smanjenje artikulacionih poremećaja kod dece sa anomalijama zuba i vilica.
Ključne reči: anomalije zuba i vilica, artikulacioni poremećaji, prevencija
35
EARLY INTERVENTION IN CASES OF CHILDREN WITH
PSYCHOPHYSIOLOGICAL DISORDERS AND SPEECH PATHOLOGY
Nada Dobrota-Davidovic, 1Nadica Jovanovic-Simic and 2Dubravka Saranovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
2
Ministry of Health, Republic of Serbia
1
1
P
Summary
sychophysiological disorders and speech pathology are a global problem,
especially in the countries in transition. This is illustrated by the data from
the Republic of Serbia Health Statistics Annual for 2006. According to
this publication 17,974 live born infants out of total number for year 2006, had
some form of natal pathological condition. The frequency of psychophysiological
and speech disorders depends on biological, psychological and socioeconomic
factors. According to the World Health Organization data, psychophysiological
disorders are at constant increase. About 20-30% of children population in Serbia,
is estimated to have some sort of psychophysiological and speech disorder. Speech
and hearing disorders are the most common forms of psychophysiological disorders.
Speech disorders occur with children with aforementioned disorders, as well as with
children among general population. According to the “MICS” (Multiple Indicator
Cluster Survey) research by UNICEF and the Institute for Statistics of the Republic
of Serbia, for the period 2005-2006 , 11.3% of children have at least one form of
disorders (hearing disorders, sight disorders and speech difficulties). Ministry of
Health of Republic of Serbia recognized this problem and in year 2005 formed
the Committee for Prevention and Treatment of the Psychophysiological and
Speech Disorders. The role of this Committee is to propose a draft, of the National
Programme for Prevention of Psychophysiological and Speech Disorders. Through
the elaboration of a National prevention programme, the number of children with
psychophysiological and speech disorders should significantly decrease. One of the
prevention measures is an early detection and timely diagnostics with therapy for the
children with developmental disabilities. Taking in consideration goals of National
program, information strategy, education, communication and social mobilization
are specified. Also operative plan for realization, time determinates and responsible
experts in sector of preventive health protection are determined.
Key words: psychophysiological disorders, speech pathology, National program
RANA INTERVENCIJA KOD DECE SA PSIHOFIZIOLOŠKIM
POREMEĆAJIMA I GOVORNOM PATOLOGIJOM
Nada Dobrota-Davidović, 1Nadica Jovanović-Simić i 2Dubravka Šaranović
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
2
Ministarstvo zdravlja Republike Srbije
36
P
Rezime
sihofiziološki poremećaji i govorna patologija predstavljaju globalani problem,
posebno u zemljama u tranziciji. Iz godine u godinu se beleži značajan porast
broja dece sa smetnjama u razvoju. O tome govore podaci Zdravstvenostatističkog godišnjaka Republike Srbije iz 2006. godine, prema kojima je od broja
živorođene dece, u toj godini identifikovano 17.974 sa nekim patološkim stanjem
pri rođenju. Učestalost psihofizioloških i govornih poremećaja zavisi od bioloških,
psiholoških i socioekonomskih faktora. Aproksimativno se procenjuje da oko
20-30% populacije dečjeg uzrasta, u našoj sredini, ima neki oblik psihofiziološkog
i/ili govornog poremećaja.Oštećenje govora i sluha predstavljaju najčešće oblike
psihofizioloških poremećaja. Poremećaji govora javljaju se, kako kod dece sa
različitim oblicima ometenosti, tako i kod dece opšte populacije. Prema podacima
Svetske zdravstvene organizacije psihofiziološki poremećaji su u sve većem porastu.
Prema istraživanju UNICEF-a, Republičkog zavoda za statistiku Srbije „MICS“ za
period 2005-2006.god., 11,3% dece ima bar jedan oblik invalidnosti (oštećenje
sluha,vida i otežan govor). Uočavajući ovaj problem, kao jedan od prioritetnih,
Ministarstvo zdravlja je 2005. godine imenovalo komisiju za prevenciju i lečenje
psihofizioloških i govornih poremećaja sa zadatkom da da predlog nacionalnog
programa za prevenciju psihofizioloških i govornih poremećaja. Izradom
nacionalnog programa prevencije trebalo bi da se značajno smanji broj dece sa
psihofiziološkim i govornim poremećajima. Jedna od preventivnih mera jeste rano
otkrivanje, blagovremena dijagnostika i tretman dece sa smetnjama u razvoju. U
skladu sa ciljevima predloženog Nacionalnog programa, definisani su strategija
informisanja, edukacije, komunikacije i socijalne mobilizacije, operativni plan za
njenu realizaciju, vremenski okvir i odgovorna lica za sprovođenje predviđenih
aktivnosti u oblasti primarne zdravstvene zaštite.
Ključne reči: psihofiziološki poremećaji, govorna patologija, Nacionalni program
37
THE IMPORTANCE OF EARLY INTERVENTION
IN CONDITIONS OF TRANSITION
Milosav Adamovic and Miodrag Stosljevic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
Summary
I
n this work we have shown the theoretical aspects of an early intervention in
the conditions of a transition process. Transition is a turbulent social period,
which significantly disturbs the functioning of a social system and all subjects
which are part of that system. Even common people find it difficult to cope within
such social turbulenses. Therefore, the pervention, the detection and the clinical
treatment for people with special needs are especially difficult, and that requires
additional efforts not only of the family and of the broder envirnoment but also
the efforts of the overall sociaty and specialised institutions which provide care
for those people. We have concluded that the process of the early intervention in
transitional conditions such as are conditions in our country and in the souranding
countries, is underdeveloped. The early intervention process is largely disturbed
by strong economical changes, which affects the overall population and also the
individuals with special needs, such as are elder or people with illnesses. Besides the
early intervention process, the early detection and the clinical treatment are also
affected. The clinical treatment requires additional social efforts and commitment
so that a normal functioning of the social care system can be provided. Above
mentioned aspects are currently underdeveloped and that gives the impresion that,
for their uniquness, those people are first at the hit of transitional and economical
changes.
Key words: early intervention, prevention, detection, diagnostics, treatment, transition
ZNAČAJ RANE INTERVENCIJE
U USLOVIMA TRANZICIJE
Milosav Adamović i Miodrag Stosljević
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
U
našem radu smo prikazali teorijske aspekte rane intervencije u uslovima
tranzicije. Tranzicija je buran društveni period, koji bitno remeti dosadašnje
38
funkcionisanje jednog sistema i jedinke u njemu. I normalnim osobama je teško da
se snađu u ovim društvenim turbulencijama, te je prevencija, detekcija i sam klinički
tretman veoma otežan za osobe sa posebnim potrebama, što zahteva dodatne napore
kako porodice i šireg okruženja, celog društva, a posebno specijalističkih službi
koje brinu o pomenutim osobama. Zaključili smo da je proces rane intervencije u
našim tranzicionim uslovima, a što je verovatno slučaj i u zemljama u okruženju,
nerazvijen, bitno ometen snažnim ekonomskim promenama, koje osiromašuju
kako celu populaciju, tako posebno ugrožene jedinke u njemu (deca, stari, bolesni)
što se posebno odražava na rane intervencije, i to naročito na proces rane detekcije,
kao i samog kliničkog tretmana. Ovaj poslednji posebno zahteva dodatna društvena
sredstva radi normalnog funkcionisanja sistema staranja o licima sa posebnim
potrebama. Za sada je situacija sa ovim intervencijama nedovoljna, štura i ima
se utisak da je zbog specifičnosti populacije prva na udaru tranzicionih, posebno
ekonomskih promena.
Ključne reči : rana intervencija, prevencija,
tranzicija
detekcija, dijagnostika, tretman,
39
Tema 4 / Theme 4
INDIVIDUALNI TRETMAN
SMETNJI I TEŠKOĆA U RAZVOJU
/ INDIVIDUAL TREATMENT OF
DEVELOPMENTAL DIFFICULTIES AND
DISABILITIES
40
IMPORTANCE OF EVALUATION IN DETERMINATION
OF TREATMENT OF ELDERLY PEOPLE
Dragan Rapaic, 1Goran Nedovic and 2Srecko Potic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
2
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
A
Summary
ge is the period of the life of human in which biological, psychological and social
resources are in constant decline. Today the population of elderly people is more
numerous and life expectancy is constantly increasing. The population of elderly
people is getting the characteristics of marginal groups. Aging thus becomes a planetary
phenomenon that attracts the attention of experts of different profiles. Regardless of
whether people will spend their old days in their home or residential facility, the need
for psychological and physical engagement and social interaction required to be met.
As in any other activity of professionals, skills assessment is the first step in creating a
treatment plan. In this essay, we pointed out the differences between male and female
examinees older than 65 years in terms of: activities of daily living, communication
skills, movement activity, choice of free-time activities and participation in program
activities and manual activities. We found statistically significant differences in these
activities between the examined groups. These results point out that planning of
treatment, among other things, must take into account gender difference.
Key words: age, assessment, treatment, special education and rehabilitation
ZNAČAJ PROCENE U ODREĐIVANJU TRETMANA STARIH OSOBA
Dragan Rapaić, 1Goran Nedović i 2Srećko Potić
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
2
Visoka medicinska škola strukovnih studija „Milutin Milanković“, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
S
tarost je period u životu čoveka u kome su njegovi biološki, psihološki i socijalni
potencijali u konstantnom opadanju. Populacija starih ljudi je sve brojnija a životna
dob se neprestano povećava. Populacija starih ljudi dobija obeležja marginalne
grupe. Starost tako postaje planetarni fenomen koji zaokuplja pažnju stručnjaka
različitih profila. Bez obzira da li će ljudi provesti starost u svom domu ili rezidencijalnoj
ustanovi, potreba za psihofizičkim angažovanjem i socijalnom interakcijom traže da
budu zadovoljeni. Kao u svakoj drugoj aktivnosti profesionalaca, procena sposobnosti
je prvi korak u kreiranju plana tretmana. U ovom radu smo ukazali na razlike između
muških i ženskih ispitanika starijih od 65 godina u pogledu: aktivnosti svakodnevnog
života, veštine komunikacija, aktivnosti kretanja, izbora aktivnosti u slobodno vreme i
učešća u programskim aktivnostima i manuelnih aktivnosti. Između ispitivanih grupa
pronađene su statistički značajne razlike u navedenim aktivnostima a one ukazuju da je
u planiranju tretmana, pored ostalog, potrebno voditi računa i o polnim razlikama.
Ključne reči: starost, procena, tretman, specijalna edukacija i rehabilitacija
41
ASSESSMENT AND TREATMENT OF ELDERLY PERSONS
Edina Saric, 1Vesna Bratovcic and 2Dragan Marinkovic
Faculty of Education and Rehabilitation, University of Tuzla, Bosnia and Herzegovina
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
A
Summary
ge, as the third age, brings with it a progressive decrease in working capacity
and other resources. The approach in the assessment of current potential of
old people at the beginning leads to an assessment instruments selection.
Today the world uses a large number of tests and scales that are either designed for
elderly people or not designed for elderly but can be used for evaluation of their
functionality. Since, none of the classical assessment instruments did not satisfy our
interest, we decided to use a battery of tests including: Mini Mental Status, Barthel
index test, Quality of Life Scale, Scale of Loneliness and Rosenberg self-esteem
scale. On the basis of results general and specific treatment programs for elderly
persons were created and conducted it in the “JU Dom penzionera” in Tuzla. The
results we got after the experimental period showed that stimulation of different
sensomotor, postural, kinesthetic and visceral experiences significantly affect the
change in the consciousness of the subject and reaching new levels of what is in
the Western literature called “well-being” (a feeling of comfort, prosperity, balance,
self-esteem, efficiency and value).
Key words: age, assessment, general program, a special program
42
THE COGNITIVE INFORMATION PROCESSING IN THE
CHILDREN VITH MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Milica Gligorovic and Marina Radic-Sestic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
he results of the analysis of relations between two functionally different types
of cognitive information processing, both sequential and simultaneous,
as an indicator of the developmental level and the organization of
neuropsychological functions of the children with mild intellectual disability are
shown in this work. For the evaluation of cognitive information processing, we
used the Sequential Processing Scale and Simultaneous Processing Scale, which
belong to the Kaufman Assessment Battery for Children (KABC 2). The results
of the evaluation of cognitive processing indicate that the achievements of the
children with mild intellectual disabilities are better in the area of the simultaneous
than in the area of the sequential information processing. A significant correlation
between the examined parameters of the simultaneous and of the sequential
processing was not found, which is to some extent in accordance with the results of
the children from typical population, where a clear differentiation of information
processing systems is noticed. In the area of sequential information processing,
the reduced flexibility and possibility of generalization of cognitive strategies were
noticed. In the children with mild intellectual disabilities, simultaneous processes
can be considered as sphere of strengths, which could be a significant base for the
rehabilitation process.
Key words: mild intellectual disability, sequential cognitive processing, successive cognitive
processing
KOGNITIVNA OBRADA INFORMACIJA KOD DECE SA
LAKOM INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU
Milica Gligorović i Marina Radić-Šestić
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
U
ovom radu su prikazani rezultati analize odnosa dva funkcionalno
različita vida kognitivne obrade informacija, sekvencijalne i simultane,
kao pokazatelja nivoa razvoja i organizacije neuropsihičkih funkcija dece
sa lakom intelektualnom ometenošću. Za procenu kognitivne obrade informacija
korišćene su Skala sekvencijalne obrade i Skala simultane obrade, koje pripadaju
Kaufmanovoj bateriji za procenu dece (KABCII). Rezultati procene kognitivne
obrade ukazuju na to da su postignuća dece sa lakom intelektualnom ometenošču
bolja u oblasti simultane nego u oblasti sekvencijalne obrade informacija. Nije
43
utvrđena značajna korelacija među ispitanim parametrima simultane i sekvencijalne
obrade, što je donekle u skladu sa rezultatima dece tipične populacije, kod koje
postoji jasna diferencijaciji sistema obrade podataka. U oblasti sekvencijalne obrade
informacija uočena je smanjena fleksibilnost i mogućnost generalizacije kognitivnih
strategija. Simultani procesi se kod dece sa lakom intelektualnom ometenošću
mogu smatrati sferom potencijala, koji bi mogli budu značajan oslonac procesa
rehabilitacije.
Ključne reči: laka intelektualna ometenost, sekvencijalna kognitivna obrada, sukcesivna
kognitivna obrada
44
IMPROVING QUALITY OF LIFE THROUGH
THE MOVE PROGRAM
Natasa Cicevska-Jovanova, 1Olivera Rasic and 2Marija Trifunovska
Institute for Special Education and Rehabilitation, Faculty of Philosophy, “Ss. Cyril and
Methodius” University, Skopje, Republic of Macedonia
2
Daily Centre for Children with Cerebral Palsy, Skopje, Republic of Macedonia
1
1
T
Summary
he main goal of the MOVE program is to change the lives of people with
disabilities, working against the physical and other barriers that affect disabled
persons. Its task is to promote full participation in the home, school, work
and society and to encourage them and promote independence and dignity which are
included and result of the participation. Basic principles and approaches to learning
are based on therapeutic modalities combined with the development model shaped
through six consecutive steps. The need for development of this type of program arises
from the negative experience in the U.S.A., where non-mobile students in the school
system ended up with several more abilities than when they started. The MOVE
program gives children more opportunities and choices to learn what is important
and should overcome for the period of adult life and mature age. The purpose of this
article is to provide a review of that how the MOVE program affects on improving
the quality of life of persons with disabilities and limited mobility, regardless of their
age, more detail presenting specific case report in which MOVE program has already
been applied. Taking into account the short time limit of application of the MOVE
program, we reach the realization of 4 out of 6 steps, and we wanted to present the
how important is who sets the goal. The goal much faster and easier will be reached
if is personal motivation of the participant. Application of the MOVE program helps
people with impaired mobility capabilities easier to realize their ambitions.
Key words: MOVE, assessment devices, personal goals, mobility, skills
POBOLJŠANJE KVALITETA ŽIVOTA
KROZ MOVE PROGRAM
Nataša Čičevska-Jovanova, 1Olivera Rašic i 2Marija Trifunovska
Institut za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Filozofski fakultet, Univerzitet “Sv. Kiril i
Metodij”, Skoplje, Republika Makedonija
2
Dnevni centar za decu sa cerebralnom paralizom, Skoplje, Republika Makedonija
1
1
Rezime
G
lavni cilj MOVE programa je menjanje života osoba sa invaliditetom, radeći
protiv fizičkih i drugih barijera koje negativno utiču na osobe sa invaliditetom.
Zadatak MOVE programa je promovisanje pune participacije ovih osoba u
domu, školi, na poslu i u društvu, ohrabrivanje, kao i promovisanje nezavisnosti i
45
dostojanstva osoba sa invaliditetom kojim rezultira njihova participacija u društvu.
Osnovni principi i pristupi učenju su zasnovani na terapijskim modalitetima u
kombinaciji sa razvojnim modelom, realizujući se kroz šest uzastopnih koraka.
Potreba za razvojem ove vrste programa proizašla je iz negativnih iskustava iz SAD
gde su učenici sa motoričkim poremećajima završavali škole i izlazili iz školskog
sistema sa većomimobilnošću nego kada su počeli školovanje. MOVE program pruža
deci više mogućnosti i izbora da spoznaju šta je važno i šta bi trebalo da savladaju do
perioda punoletnosti i odraslog doba. Svrha ovog rada je da pruži revijalni pregled
efekata MOVE programa na poboljšanje kvaliteta života osoba sa invaliditetom i
ograničenom pokretljivošću, bez obzira na uzrast, i da detaljnije predstavi specifičan
prikaz slučaja gde je MOVE program već primenjen. Uzimajući u obzir kratak rok
primene MOVE programa, došli smo do realizacije 4 od 6 koraka i želeli smo da
predstavimo koliko je važno ko postavlja cilj. Cilj će mnogo brže i lakše biti postignut
ukoliko je veća lična motivacija učesnika. Primena MOVE programa pomaže ljudima
sa motoričkim poremećajima da lakše ostvare svoje ambicije.
Ključne reči: MOVE, procena uređaja, ličnih ciljeva, mobilnosti, sposobnosti
46
MULTIDIMENSIONAL CONCEPT QUALITY OF LIFE - HRQOL
Nada Kocev, 2Vera Ilankovic and 2Lidija Milenovic
Health School of Applied Sciences, Belgrade, Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
he aim to improve the quality of life besides preventing the disease is
becoming increasingly important in health improvement. Although the
objective dimension of health is extremely important in determination
of patient status, subjective evaluations and expectations are also important in
patient’s perception of quality of life. Quality of life related to health (HRQOL)
refers to the personal and subjective values that must be incorporated in measures
of quality of life in medical decision making and planning of overall health. This is
especially important while determining the needs of elderly, chronically ill, patients
in the terminal stage and persons with disturbed functional ability. Quality of life
is measured directly using a specifically designed questionnaire, which quantify
the effects of disease on daily life of patients and their health status, in formal
and standardized manner. One of the most widely used instrument for measuring
quality of life is questionnaire Survey SF-36, which is designed to enable the
measurement of quality of life in chronic disease and the effect of certain treatments
on general health status. This instrument was tested in different populations and its
application requires a relatively short time. In addition to testing the quality of life
of patients, today a large number of studies highlight the quality of life of people
that provide care and protection to the patients. They demonstrated that there is a
significant correlation between the quality of life of patients and the quality of life
of their caregivers.
Key words: Quality of life associated with health, measuring the quality of life of
patients, quality of life of caregivers
MULTIDIMENZIONLNI KONCEPT KVALITETA ŽIVOTA – HRQOL
Nada Kocev, 2Vera Ilanković i 2Lidija Milenović
Visoka zdravstvena škola strukovnih studija, Beograd, Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
C
ilj da se unapredi kvalitet života, pored preveniranja bolesti, postaje sve
značajniji u unapređenju zdravlja. Iako je objektivna dimenzija zdravlja
izuzetno važna u utvrđivanju pacijentovog zdravlja, subjektivna procena i
očekivanja prevode nađeno objektivno stanje u doživljeni kvalitet života. Kvalitet
života povezan sa zdravljem (HRQOL) odnosi se na lične i subjektivne vrednosti,
47
koje moraju biti inkorporisane u mere kvaliteta života, u medicinsko odlučivanje
i planiranje sveukupnog zdravlja. Ovo je posebno važno u zadovoljavanju potreba
starih, hronično bolesnih, obolelih u terminalnom stadijumu i osoba sa narušenom
funkcionalnom sposobnošću. Konsenzus postignut krajem prošlog veka o tome da
je sa aspekta pacijenta, njegovo ili njeno zdravlje primarni ishod za merenje kvaliteta
zdravstvene zaštite, održava se i danas. Kvalitet života meri se direktno upotrebom
specifično dizajniranih upitnika, koji kvantifikuju efekte bolesti na svakodnevni
život bolesnika i njihovo zdravstveno stanje, na formalan i standardizovan način.
Jedan od najčešće korišćenih instrumenata za merenja kvaliteta života je anketni
upitik SF-36, koji je dizajniran da omogući merenje kvaliteta života kod hroničnih
bolesti kao i efekat pojedinih tretmana na opšti status zdravlja. Ovaj instrument
testiran je u različitim populacijama i njegova primena zahteva relativno kratko
vreme. Pored ispitivanja kvaliteta života pacijenata, danas veliki broj studija u
prvi plan stavlja i kvalitet života osoba koje im pružaju negu i zaštitu. U njima
je pokazano da postoji značajna povezanost između kvaliteta života pacijenata i
kvaliteta života njihovih negovatelja.
Ključne reči: kvalitet života povezan sa zdravljem, merenje kvaliteta života bolesnika,
kvalitet života negovatelja
48
RESULTS OF AN INDIVIDUAL LOGOPEDICAL TREATMENT
OF CHILD WITH A DEVELOPING DYSPHASIA - CASE STUDY
Elena Taskova, 2Gordana Panova and 3Nermin Telovska
Primary School “Goce Delcev”, Stip, Republic of Macedonia
2
Faculty of Medical Sciences, University “Goce Delcev”, Stip, Republic of Macedonia
3
“Institute for Rehabilitation of Hearing, Speech and Voice”, Skopje, Republic of Macedonia
1
1
S
Summary
peech and the language belong to the most perfect and the most complicated
human abilities. The Developing Dysphasia is a speaking derangement or
in other words derangement of a deep language structures. Early diagnosis,
differential diagnosis and individual logopedic treatment are necessary precondition
to reach good results in rehabilitation. At the first contact and observation of the
child, the logopedist makes estimation and setting of speaking-language pathology
through estimation of the communication skills. The estimation includes clinical
observations and application of standard and non standard tests. Depending on
the obtained results from screening procedures, a plan is made for the individual
treatment of the child with speaking-language pathology. In this study we present
case of the child with diagnosed “developing dysphasia”. We showed that early
logopedic treatment of the diagnosed child, application of differentiated approach,
and usage of individual treatment program that is suitable for the child lead to
positive results of rehabilitation. Contemporary logopedic treatment requires
early starting, and the best results are reached between the age of 2-5, when the
plasticity of the child’s brain functions is highest. Special attention should be paid
to the realization of the individual logopedic treatment in order to minimize the
consequences of the developing dysphasia.
Key words: developing dysphasia, individual logopedic treatment, study case,
logopedist
REZULTATI INDIVIDUALNOG LOGOPEDSKOG TRETMANA
KOD DETETA SA RAZVOJNOM DISFAZIJOM – STUDIJA SLUČAJA
Elena Taškova, 2Gordana Panova i 3Nermin Telovska
OŠ “ Goce Delčev“, Štip, Republika Makedonija
2
Fakultet za medicinske nauke, Univerzitet „ Goce Delčev“, Štip, Republika Makedonija
3
Zavod za rehabilitaciju sluha, govora i glasa, Skoplje, Republika Makedonija
1
1
49
Rezime
G
ovor i jezik pripadaju najsavršenijim i najkomplikovanijim ljudskim
sposobnostima. Razvojna disfazija je govorno rastrojstvo, odnosno
rastrojstvo duboke strukture jezika. Rana dijagnoza, diferencijalna
dijagnoza, uključujući i rani individualni logopedski tretman, su neophodan
preduslov za postizanje dobrih rezultata. Pri prvom kontaktu i posmatranju
deteta, logoped čini procenu i utvrđivanje govorno-jezičke patologije kroz procenu
komunikativnih sposobnosti klijenta. Procena obuhvata klinička zapažanja i
korišćenje standardnih i nestandardnih testova. U zavisnosti od dobijenih rezultata
pri skrining proceduri, pravi se plan za individualni tretman deteta sa govornojezičkom patologijom. Cilj ovog rada je da se pokaže, preko studije slučaja deteta
sa dijagnozom razvojne disfazije, da su uključivanjem deteta u rani defektološkologopedski tretman, primenom diferenciranog pristupa i korišćenjem individualnog
programa koji je pogodan za dete, postignuti dobri rezultati. Savremeni logopedski
tretman zahteva rano otpočinjanje, a najbolji rezultati se postižu na uzrastu od
2 do 5 godina, kada je plastičnost mozga deteta najveća. Da posledice razvojne
disfazije ne bi bile toliko teške, potrebno je posebnu pažnju posvetiti realizaciji
individualnog logopedskog tretmana.
Ključne reči: razvojna disfazija, individualni logopedski tretman, studija slučaja,
logoped
50
ARTICULATION – PHONOLOGICAL DEFICITS IN CHILDREN
WITH SPECIFIC DEVELOPMENTAL LANGUAGE IMPAIRMENT
Neda Milosevic and 2Mile Vukovic
Institute for Psycho-physiological and Speech Disorders “Professor dr Cvetko Brajovic”, Belgrade,
Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
I
Summary
ntroduction: Specific language disorder includes primary speech and language
disorder developed in children without mental disability, hearing disability,
visible neural damage and emotional disability. These children are lagging
behind only in speech and language development versus children of typical
development. There are studies that describe the articulatory - phonological deficits
as the clinical manifestations of specific developmental language disorder, but this
problem is not sufficiently developed in theory.
Aim of study: Qualitative and quantitative analyses of articulation – phonological
deficits in children who had diagnoses of speech – language disorders, in relation
to the presence of non – specific changes of EEG.
Material and methods: The entire sample included 30 patients from Institute for
psycho - physiological and speech disorders “Professor dr Cvetko Brajovic”. The
sample was divided in two groups by the findings of neurologists. The first group
included 15 children who had diagnoses of speech - language disorders and with
non- specific EEG changes. The second group included 15 children who had
diagnoses of speech - language disorders and without non-specific EEG changes.
Tests used for specific language disorders were: Global articulation test, Decrypting
of picture and Testing the speech of development. The results were processed by
methods of descriptive statistics.
Results: Based on the descriptive statistical analysis, it was shown that there are
differences in articulation - phonological deficits of examined groups.
Conclusion: Assessment of articulation - phonological abilities compared to nonspecific EEG changes may have practical importance in specifying speech - language
disorders and their prognosis.
Key words: specific language disorders, articulation - phonological deficits, non-specific
EEG changes
51
ARTIKULACIONO-FONOLOŠKI DEFICITI KOD
DECE SA SPECIFIČNIM RAZVOJNIM JEZIČKIM POREMEĆAJEM
Neda Milošević i 2Mile Vuković
Zavod za psihofiziološke poremećaje i govornu patologiju „Prof. dr Cvetko Brajović”, Beograd,
Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
U
vod: Specifični jezički poremećaj podrazumeva poremećaj u govornojezičkom razvoju kod dece bez oštećenja inteligencije, sluha, vidljive
cerebralne patologije i emocionalnih poremećaja. Iako artikulacionofonološki deficiti predstavljaju jednu od karakteristika specifičnog razvojnog
jezičkog poremećaja, oni nisu dovoljno istraženi. Kliničke varijacije u težini i
obliku ispoljavanja nameću potrebu za detaljnijom analizom i bližim određivanjem
fonetsko-fonoloških deficita kod dece sa poremećajima u razvoju govorno-jezičkih
funkcija.
Cilj: Ispitivanje artikulaciono-fonoloških deficita kod dece sa specifičnim
razvojnim jezičkim poremećajem u odnosu na prisustvo nespecifičnih promena
elektroencefalografskih aktivnosti (EEG).
Materijal i metode: Uzorak je činilo 30 dece, 5-7 godina, sa specifičnim razvojnim
jezičkim poremećajem koji se nalaze na logopedskom tretmanu u Zavodu za
psihofiziološke poremećaje i govornu patologiju „Prof. dr Cvetko Brajović” u
Beogradu. Prema EEG nalazu ispitanici su podeljeni u dve grupe. Prva grupa
obuhvatila je 15 dece sa jezičkim poremećajem koja su imala nespecifične promene
elektroencefalografskih aktovnosti, a drugu grupu je činilo 15 dece sa jezičkim
poremećajem i normalnim EEG nalazom. U ispitivanju su primenjeni: Globalni
artikulacioni test i Test opisa slike. Dobijeni rezultati obrađeni su metodama
deskriptivne statistike.
Rezultati: Rezultati su pokazali da postoje razlike u artikulaciono-fonološkim
deficitima kod dece sa nespecifičnim pronema EEG i dece noramlnih
elektroencefalografskih aktivnosti.
Zaključak: Procena artikulaciono-fonoloških sposobnosti u odnosu na nespecifične
promene elektroencefalografskih aktivnosti može imati značaj u bližem određivanju
podtipova specifičnog razvojnog jezičkog poremećaja i davanju prognoze.
Ključne reči: specifični jezički poremećaji, artikulaciono-fonološki deficiti, nespecifične
promene elektroencefalografske aktovnosti
52
SOMATIC STATUS OF PERSONS WITH MENTAL RETARDATION
Blagoja Geshoski, 2Milan Kulic and 3Maja Nedovic
Commission for Checking Facts, Skopje, Republic of Macedonia
2
Faculty of Medicine, University of Eastern Sarajevo, Bosnia and Herzegovina
3
Primary School “Anton Skala”, Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
his paper shows the results from the assessment of the somatic status of
individuals with mental retardation. The somatic status is analyzed in
regard to the age and the degree of intellectual disability. The survey was
carried out with 170 respondents of both genders who suffered from mental
retardation. All the respondents have been admitted in the institution for treatment
of individuals with severe and profound mental retardation, “Demir Hisar”,
Republic of Macedonia. The first criterion for creating the groups was the degree
of intellectual disability: I group – severe mental retardation (SMR), II group –
profound mental retardation (PMR). The second criterion for creating the groups
was the age of the respondents: I group – up to 18 years of age, II group – 19-30
years of age, III group – over 31 years of age. The somatic status was assessed
based on the method of clinical examination using a Somatic Status Assessment
Questionnaire (Nedovic, Rapaic, 2001). The results from the study show that
33.52% of the respondents with mental retardation that are institutionalized have
problems with their physical integrity. Furthermore, 50% of the respondents have
limited mobility of the upper extremities and 52.35% of the lower extremities. Bad
posture is registered with 61.17 respondents, while structural changes in the spinal
column were registered with 45.29% of the respondents. The results of the study
indicate direct connection of the intellectual disability and the somatic status of the
individuals that are institutionalized.
Key words: somatic status, mental retardation, preventive-corrective exercises
SOMATSKI STATUS KOD OSOBA SA MENTALNOM RETARDACIJOM
Blagoja Gešoski, 2Milan Kulić i 3Maja Nedović
Commission for Checking Facts, Skoplje, Republika Makedonija
2
Medicinski fakultet, Univerzitet u Istočnom Sarajevu, Bosna i Hercegovina
3
OŠ “Anton Skala”, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
U
radu su prikazani rezultati procene somatskog statusa kod osoba sa
mentalnom retardacijom. Somatski status analiziran je u odnosu na
uzrast i stepen intelektualne ometenosti. Istraživanjem je obuhvaćeno 170
ispitanika sa mentalnom retardacijom, oba pola. Svi ispitanici su bili smešteni u
53
ustanovi za tretman osoba sa teškom i dubokom mentalnom retardacijom ‘’Demir
Kapija’’, Republika Makedonija. Prvi kriterijum za formiranje grupe bio je stepen
intelektualne ometenosti: I grupa-teška mentalna retardacijom (TMR), II grupaduboka mentalna retrdacija (DMR). Drugi kriterijum za formiranje grupa je
uzrast ispitanika: I grupa-do 18 godina, II grupa-19-30 godina, III grupa-preko
31 godine. Somatski status procenjen je metodom kliničkog pregleda na osnovu
Upitnika za procenu somatskog statusa (Nedović, Rapaić, 2001). Istraživanje je
pokazalo da 33.52% ispitanika sa mentalnom retardacijom, koji su institucionalno
smešteni imaju narušen telesni integritet. Istovremeno, ograničenu mobilnost
gornjih ekstemiteta ima 50% ispitanika i 52.35% donjih ekstremiteta. Loše držanje
tela evidentirano je kod 61.17% ispitanika, dok su strukturalne promene kičmenog
stuba prisutne kod 45.29% ispitanika. Dobijeni rezultati istraživanja ukazuju
na direktnu povezanost intelektualne ometenosti i somatskog statusa osoba na
institucionalnom smeštaju.
Ključne reči: somatski status, mentalna retardacija, preventivno-korektivne vežbe i
deinstitucionalizacija
54
THE IMPORTANCE OF EVALUATION OF SOMATIC STATUS
OF PRIMARY SCHOOLS STUDENTS FOR IMPLEMENTATION
OF CORRECTIVE-PREVENTIVE EXERCISES AND GAMES
Marinela Scepanovic, 1Snezana Stantic and 2Veselin Medenica
Society of Defectologists of Vojvodina, Novi Sad, Serbia
2
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
he aim of this work is to determine the importance of evaluation of somatic
status of children with difficulties in mental development of small degree in
order to estimate the need of their inclusion in the program of preventivecorrective exercises and games as form of mandatory individual extra-curricular
activities in elementary schools for students with disabilities. In the research 24
students from first to eighth grade of both sexes from schools for students with
disabilities were included. The control group consisted of students of general
elementary schools. The groups were uniformed in size/number of students, gender
and grade they attended. Examined students had difficulties in mental development
of small degree which was their only disability or mostly present disability with the
sensory deficits and motor disorder. The assessment of the need and justification
for inclusion of students in the program of corrective-preventive exercises and
games was carried out by the Protocol for the determination of somatic status.
The data on students’ achievement, age and regularity of students` attendance of
physical education classes were collected and analyzed. The results of evaluation of
somatic status by the Protocol for the determination of somatic status testify to its
sensitivity and applicability for the detection and identification of students with
difficulties in mental development of small degree and multiple disabilities who
have limitations and deficits in motor functioning and behavior, and that qualifies
them for the inclusion in the program of corrective-preventive exercises and
games as mandatory individual extra-curricular activities in elementary schools for
students with disabilities - that is, students with difficulties in mental development
of small degree.
Key words: somatic status, corrective-preventive exercises and games, individual
mandatory extra-curricular activities
55
ZNAČAJ PROCENE SOMATSKOG STATUSA UČENIKA OSNOVNE
ŠKOLE ZA PRIMENU KOREKTIVNO-PREVENTIVNIH VEŽBI I IGARA
Marinela Šćepanović, 1Snežana Stantić i 2Veselin Medenica
Društvo defektologa Vojvodine, Novi Sad, Srbija
2
Visoka medicinska škola strukovnih studija “Milutin Milanković” Beograd, Srbija
1
1
Rezime
R
ad je usmeren ka utvrđivanju značaja procene somatskog statusa učenika
sa teškoćama u mentalnom razvoju lakog stepena za određivanje potrebe
njihovog uključivanja u program preventivno- korektivnih vežbi i igara
kao oblika obaveznih vannastavnih individualnih aktivnosti u osnovnoj školi za
obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju. Istraživanjem je obuhvaćeno ukupno
24 učenika od I do VIII razreda škole za obrazovanje učenika sa smetnjama u
razvoju, oba pola. Kontrolnu grupu su činili učenici opštih osnovnih škola. Grupe
su ujednačene po veličini tj. broju učenika, polu i razredu koji pohađaju. Ispitani
učenici imaju teškoće u mentalnom razvoju lakog stepena koje su jedina ometenost
ili su pretežna ometenost uz senzorne deficite i motoričke poremećaje. Procena
potrebe i opravdanosti uključivanja učenika u program korektivno-preventivnih
vežbi i igara je vršena Protokolom za utvrđivanje somatskog statusa. Prikupljeni
su i analizirani i podaci o uspehu učenika, uzrastu učenika i redovnosti pohađanja
časova fizičkog vaspitanja. Rezultati procene somatskog statusa Protokolom za
utvrđivanje somatskog statusa govore u prilog njegove osetljivosti i primenjivosti za
potrebe detekcije i identifikacije učenika sa teškoćama u mentalnom razvoju lakog
stepena i višestrukom ometenošću koji imaju ograničenja i deficite u motornom
funkcionisanju i ponašanju, a što ih preporučuje za uključivanje u program
korektivno-preventivnih vežbi i igara kao obavezne vannastavne individualne
aktivnosti u osnovnoj školi za obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju tj.
učenika sa teškoćama u mentalnom razvoju lakog stepena.
Ključne reči: somatski status, korektivno-preventivne vežbe i igre, obavezne vannastavne
individualne aktivnosti
56
MOTOR FUNCTIONING OF CHILDREN WITH AUTISM
Snezana Nisevic and Nemanja Dzinovic
Primary School for Mentally Disabled Children „Bosko Buha“, Belgrade, Serbia
T
Summary
he authors present parallel case studies of three pupils with autism which are
on education and rehabilitation treatment at Primary school “Bosko Buha“
in Belgrade. Pupil’s abilities are estimated by Gunzberg developmental scale.
Additionally, mobility abilities were estimated using the Protocol for assessment of
mobility functioning (S. Nisevic). Five items were observed: somatosensoric status,
gross mobility abilities and manipulation, neuromaturation and differentiation,
coordination, mobility control. Praxis examination included gestures to command,
to imitation, with tool-use and constructive praxis. The results showed significant
spesificity in mobility functioning of pupils with autism, especially in gestures.
Systematic assessment of movement abilities should be considered as a part of a
routine investigation. Praxis should be discussed in context of mobility functioning
in general. Their common features contribute to comprehension of general needs
which follow autism. At the same time, it’s important to take into consideration
the social, communicative, and behavioral impairments that define the individual
disorder of pupils. Naturally, praxis must be the subject of further investigation in
this field.
Key words: autism, motor functioning, praxis
MOTORIČKO FUNKCIONISANJE DECE SA AUTIZMOM
Snežana Nišević i Nemanja Džinović
OŠ „Boško Buha“, Beograd, Srbija
Rezime
U
radu su predstavljene paralelne studije slučaja trojice učenika sa autizmom,
uzrasta 9 do 11 godina, koji su na obrazovno-vaspitnom i rehabilitacionom
tretmanu u OŠ “Boško Buha“ u Beogradu. Procenjene su sposobnosti
učenika Ganzbergovom skalom razvoja. Motoričke sposobnosti dodatno su
procenjene i opisane Protokolom za procenu motornog funkcionisanja (prema
S. Nišević) kroz pet oblasti: somatosenzorni status, osnovne telesne aktivnosti,
neuromaturaciju i diferenciranost motorike, koordinaciju i kontrolu motorike.
Praksija je procenjena kroz izvođenje pokreta na nalog, imitaciju, manipulaciju
objektom i konstruktivnu praksiju. Dobijeni rezultati pokazali su značajne
specifičnosti u motornom funkcionisanju učenika sa autizmom, posebno u
izvođenju pokreta. Sistematsko ispitivanje sposobnosti izvođenja pokreta bi trabalo
57
da bude deo rutinskog procenjivanja. Praksiju bi trebalo posmatrati u sklopu opšteg
motornog funkcionisanja. Njihove zajedničke karakteristike doprinose razumevanju
opštih potreba koje prate autizam, pri čemu je važno uzeti u obzir i probleme u
socijalizaciji, komunikaciji i ponašanju, koji definišu smetnju svakog pojedinog
učenika. Naravno, praksija mora biti predmet daljih istraživanja u ovoj oblasti.
Ključne reči: autizam, motorno funkcionisanje, praksija
58
ATTACHMENT THEORY OF THE CHILDREN WITH
AUTISM AND DOWN SYNDROME
Angelka Velkovska, 1Goran Ajdinski and 2Milena Milicevic
Institute of Special Education and Rehabilitation, Faculty of Philosophy, “Ss. Cyril and
Methodius” University, Skopje, Republic of Macedonia
2
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
he general aim of this study was to explore the emotional ties between
child with disability and its attachment figure (mother) and pathology that
can occur in this emotional bond. For this propose we study two children
with disability (child with autism and child with Down syndrome) and to access
the results we used version 3 of the Q-sort test, which consists of 90 items. Here
we presented characteristics of a “secure attachment” with the primer care giver,
also characteristics of “unsecure attachment”, classifications, causes of insecure
attachment and methods that can help us to recover emotional ties. We gave
special explanation of disorganization / disorientation, as most frequent insecure
attachment of the child with disabilities. Throughout analysis, we determined
that both examined children have insecure attachment. According to the results
of the Person coefficient of correlation child with Down syndrome has 0.23 ratios
of attachment, and child with autism has coefficient of - 0.35. The results from
the analysis were compared with standardized coefficients that are considered as a
characteristic of the safest child - criterion sort.
Key words: attachment theory, insecure attachment, emotional ties, Down Syndrome,
autism
TEORIJA OSEĆAJNOG VEZIVANJA DECE SA
AUTIZMOM I DAUNOVIM SINDROMOM
Velkoska Angelka, 1Goran Ajdinski i 2Milena Milićević
Institut za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Filozofski fakultet,
Univerzitet “Sv. Kiril i Metodij”, Skoplje, Republika Makedonija
2
Visoka medicinska škola strukovnih studija “Milutin Milanković”, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
O
pšti cilj ove studije jeste da istraži emocionalne veze između deteta
sa invaliditetom i osobe za koju se ono emotivno vezuje (majke) kao i
patologiju koja se može javiti u ovoj emocionalnoj vezi. Za ovu svrhu
smo sproveli istraživanje u kojem su učestvovala dva deteta sa invaliditetom
(dete sa autizmom i dete sa Daunovim sindromom), a za pristup rezultatima
smo koristili verziju 3 Q-sort testa koji se sastoji iz 90 ajtema. U ovom članku
59
možete naći karakteristike “sigurnog osećajnog vezivanja” za primarnog staratelja,
kao i karakteristike “nesigurnog osećajnog vezivanja”, zatim klasifikacije, uzroke
nesigurnog osećajnog vezivanja i metode koje nam mogu pomoći za obnavljanje
emotivnih veza. Posebno smo objasnili dezorganizovano/dezorijentisano osećajno
vezivanje kao najčešće kod dece sa smetnjama u razvoju. Kroz analizu smo utvrdili
da i jedna i druga deca imaju nesigurno osećajno vezivanje. Prema rezultatima,
nađena korelacija izračunata Pirsonovim koeficijentom kod deteta sa Daunovim
sindromom iznosi 0.23, dok dete sa autizmom ima koeficijent - 0.35. Rezultati
analize su upoređeni sa standardizovanim koeficijentima za koje se smatra da su
obeležja najsigurnijeg deteta – kriterijum sortiranja.
Ključne reči: teorija osećajnog vezivanja, nesigurno osećajno vezivanje, emotivne
veze, Daunov sindrom, autizam
60
VISUAL MOTOR TRACKING IN PAPER AND PENCIL
DUAL-TASK ON PERSONS AFFECTED BY MENTAL RETARDATION
Veselin Medenica, 2Lidija Ivanovic and 1Srecko Potic
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
P
Summary
aradigm and methodological approach of dual-tasking are often used in
researching the model of working memory (Bherer, 2005). This methodology
is based on the fact that if two tasks are similar to each other, it is necessary
to access the same information and processes in order to complete them, so the
achievement during the completion of the first, the second or both tasks is going
to be significantly decreased. The object of this study is to examine whether there
are any specific dual task performances in persons with mental retardation. For
the purpose of this study, the methodology suggested by Della Sala et al. (1995)
has been used, entitled “Paper and Pencil” dual task. The above methodology has
not yet been conducted on the population of persons with mental retardation. In
conclusion, the most important results obtained during the testing of visual motor
tracking and working memory in individuals with mental retardation, are stated.
The decrease in scores of memorizing and visual motor tracking tasks is determined,
as well as the relationship between these tasks in dual setting. A greater reduction
of scores on tasks of visual motor tracking is noted, in comparison to memorizing
task scores, which can be attributed to different strategies of performing actions,
or under-developed methodological approach. The importance of IQ in visual
motor tracking task is emphasized. The achievement is not significantly statistically
different in relation to gender and age.
Key words: working memory, intellectual disability, motor abilities, executive
functions
VIZOMOTORNO PRAĆENJE U OKVIRU “PAPIR I OLOVKA”
DUALNOG ZADATKA KOD OSOBA SA
MENTALNOM RETARDACIJOM
Veselin Medenica, 2Lidija Ivanović i 1Srećko Potić
Visoka medicinska škola strukovnih studija “Milutin Milanković”, Beograd, Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
P
aradigma i metodološki pristup dualnog zadatka često se koriste u istraživanju
modela radne memorije (Bherer, 2005). Ova metodologija počiva na činjenici
da ako su dva zadatka slična jedan drugom, za njihovo izvođenje potreban
61
je pristup istim informacijama i procesima, te će postignuće pri izvođenju jednog,
drugog ili oba zadatka biti značajno smanjeno. Ranija istaživanja koja su se bavila
problematikom radne memorije kod osoba sa intelektualnom ometenošću sugerišu
da je centralna egzekucija u bliskoj vezi sa planiranjem akcije (Baddeley, 1996;
Shallice, 1988), kao i da centralno egzekutivno funkcionisanje može biti izmereno
kompleksnim zadacima koji zahtevaju dualno procesuiranje (Daneman i Carpenter,
1980). Cilj ovog rada je da ispitamo da li postoje neke specifičnosti izvođenja
dualnog zadatka kod osoba sa mentalnom retardacijom. U svhu ovog istraživanja
korišćena je metodologija koju su predložili Dela Sala i sar. (1995) pod nazivom
“Papir i olovka” dualni zadatak. Navedena metodologija nije do sada sprovedena
na populaciji osoba sa mentalnom retardacijom. Rezultati pokazuju pad skorova na
zadacima upamćivanja i vizomotornog praćenja, kao i povezanost ovih zadataka u
dualnoj postavci. Zabeležen je veći pad skorova na zadacima vizomotornog praćenja
u odnosu na zadatak upamćivanja, što se može pripisati različitim strategijama
izvođenja akcije ili nedovoljno razvojenom metodološkom pristupu. Ističemo veliki
značaj koeficijenta inteligencije na zadatak vizomotornog praćenja. Postignuće se
nije statistički značajno razlikovalo u odnosu na pol i godine života.
Ključne reči: radna memorija, intelektualna ometenost, motorne sposobnosti, egzekutine
funkcije
62
DEVELOPMENT OF THE STRENGHT OF BLIND
AND WEAK-EYED JAVELIN THROWERS
Srdjan Jovovic, Djordje Stefanovic and Goran Kasum
Faculty of Sport and Physical Education, University of Belgrade, Serbia
Summary
W
eak-eyed javelin throwers use all the means of training like the rest of
sportsmen who do not have damaged eyesight and only difference is in
different positions and angles of exercise. The lack of coordination and
balance, which is a consequence of the damaged eyesight, obliges blind and weakeyed sportsmen to do the same exercise in a different angle or changed position of
the body. The method of training with blind and weak-eyed javelin throwers involves
the same general way of work as it is with normal population, although method
of working with people who have damaged eyesight is more specifi. Coaches that
work with blind and weak-eyed sportsmen are obliged to provide for all sportsmen
to get to know better with the place where they will exercise and also with the
eventual obstacles, indoors or outdoors. Besides the fact that the goal is to achieve
better sport shape and the result, it is necessary to think of special goal, such as the
improvement of the feeling in space, or better to say for orientation and balance.
The strength is a motor ability which is very important for the javelin throwers, but
not in that way like it is important for other kinds of throwing, which is conditioned
with a smaller weight of the tool which is thrown. Nevertheless development of
specific strength especially with older, more experienced competitors - seniors,
highly affects on achieving great results in this sport discipline. In the means of
better understanding how the trainings affect on the strength of weak-eyed javelin
throwers, the results of our well-known Paralympics sportsman Milos Grlica were
observed through three testing. Improving the specific strength followed by tests in
explosive strength has contributed to a much better results in javelin throwing.
Key words: blind, weak-eyed, javelin throwing, specific exercise, strength
RAZVOJ SNAGE KOD SLEPIH I SLABOVIDIH
BACAČA KOPLJA
Srđan Jovović, Đorđe Stefanović i Goran Kasum
Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
S
labovidi bacači koplja koriste sva trenažna sredstva kao i ostali bacači koji
nemaju oštećenja vida, a jedine razlike su u određenim položajima i uglovima
izvođenja vežbi. Nedostatak koordinacije i ravnoteže, koji su uslovljeni
oštećenjem vida, primoravaju slepe i slabovide sportiste da iste vežbe izvode pod
63
drugačiji uglom ili sa korigovanim položajem tela. Metodika treninga sa slepim
i slabovidim bacačima koplja uključuje opšte postavke načina rada sa redovnom
populacijom. Ipak, obzirom na odsustvo vida kod vežbača, metodika rada ima i
niz specifičnosti. Trener koji radi sa slepim i slabovidim sportistima dužan je da
sve sportiste sa kojima radi dobro upozna sa mestima za vežbanje, a sa eventualnim
preprekama ili izbočinama u sali ili na terenu treba da upozna vežbače. Osim ciljeva
koji su usmereni ka unapređenju nivoa sportske forme i takmičarskog rezultata,
mora se težiti i posebnim ciljevima, kao što su poboljšanje osećaja prostora, te
smisao za orijentaciju i ravnotežu. Snaga je motorička sposobnost koja je veoma
značajna za bacača koplja, ali ne u meri koliko je značajna za ostale vidove bacanja,
što je uslovljeno manjom težinom sprave koja se baca. Ipak, razvoj specifične snage,
naročito kod starijih, iskusnijih takmičara – seniora, značajno utiče na postizanje
velikih rezultata u disciplini bacanje koplja. U cilju praćenja efekata treninga za
razvoj snage sa slabovidim bacačima koplja, kroz tri testiranja praćeni su rezultati
našeg proslavljenog paraolimpijca Miloša Grlice. Povećanje specifične snage,
praćeno preko testova eksplozivne snage bacanja kugli i medicinki, dovelo je i do
značajnog unapređenja rezultata u bacanju koplja.
Ključne reči: slepi, slabovidi, bacanje koplja, specifične vežbe, snaga
64
Tema 5 / Theme 5
SERVISNI CENTRI RESURSI PROMENA
/ SERVICE CENTERS – RESOURCES
CHANGES
65
TRANSFORMATION OF SPECIAL SCHOOL INTO THE SERVICE
CENTER AS THE RESOURCE WITHIN THE PROCESS
OF THE REFORM OF THE EDUCATION SYSTEM
Slavica Markovic, Mirjana Lazor and Ljiljana Dosen
Elementary and Secondary School „Milan Petrovic“, Novi Sad, Serbia
T
Summary
he new Law of Basic Education that was issued in August 2009 increases the
availability of education for all children and creates conditions for the removal
of current barriers that have prevented the inclusion of children from marginalized
social groups in the regular education. The legal basis for the development of the
resource or service role of special schools is assured Following the needs of people
with disabilities, reform processes in Serbia and contemporary trends in the world,
the special school „Milan Petrovic“ redefined its role, carry out structural changes
and adjusted its services to the needs of users. Spreading the scope of its work school
has established Service Centre, which, at the moment, consists of 18 Services that
provides different services adjusted to the needs of users and local community.
Starting from 2005 other special schools from Vojvodina started with providing
different types of support and to establish Service Centres. The most common
and developed services are Services for the support to children in inclusive school
and Services for the support to parent. Soon the need emerged for connecting the
Centres in order to coordinate their actions. The ‘Network’ of Services in Vojvodina
was funded. The Protocol on Cooperation was signed and common goals, tasks
and future directions of development were defined. Currently ‘Network’ consists
of 16 members. The founders of the largest number (13) are schools, 2 centers are
established by residential institutions.
Key words: education, inclusion, support, coordination, cooperation, service center,
network
MODEL TRANSFORMACIJE SPECIJALNE ŠKOLE
U SERVISNI CENTAR KAO RESURS U REFORMI SISTEMA
OBRAZOVANJA
Slavica Marković, Mirjana Lazor i Ljiljana Došen
Škola za osnovno i srednje obrazovanje „Milan Petrović“, Novi Sad, Srbija
Rezime
D
onošenjem Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja u avgustu
2009. god. povećava se dostupnost obrazovanja za svu decu i stvoreni
su uslovi za otklanjanje dosadašnjih barijera koje su onemogućavale
uključivanje dece iz marginalizovanih društvenih grupa u sistem redovnog
66
obrazovanja. Obezbeđena je i zakonska osnova za razvoj resursne, odnosno servisne
uloge specijalne škole i za povezivanje specijalne i redovne škole. ŠOSO”Milan
Petrović“ iz Novog Sada je, prateći potrebe osoba sa invaliditetom, reformske procese
u Srbiji i savremene tokove u svetu, redefinisala svoju ulogu, izvršila strukturalne
promene i prilagodila svoje usluge potrebama korisnika. Šireći delokrug rada Škola
je formirala Servisni centar u okviru koga, trenutno, deluje 18 servisa koji pružaju
različite usluge u skladu sa potrebama korisnika i lokalne zajednice. Počev od 2005.
god. i druge specijalne škole u Vojvodini su počele da razvijaju različite usluge i
formiraju Servisne centre. Najprisutniji i najrazvijeniji su servisi za podršku deci
u inkluzivnoj školi i servisi za podršku roditeljima, dok su najmanje zastupljeni
servisi za podršku samostalnom stanovanju i servisi za podršku zapošljavanju.
Ubrzo se pojavila potreba za povezivanjem ovih servisa kako bi se uskladio njihov
rad. Tako je formirana „Mreža“ Servisnih centara u Vojvodini. Potpisan je Protokol
o saradnji i definisani su zajednički ciljevi, zadaci i pravci razvoja. Trenutno Mreža
servisnih centara Vojvodine broji 16 članova, pri čemu su osnivači najvećeg broja
(13) škole, dok su 2 centra osnovana pri ustanovama za smeštaj dece i omladine sa
ometene u razvoju.
Ključne reči: obrazovanje, inkluzija, podrška, koordinacija, saradnja, servisni centar,
mreža
67
THE NETWORK OF RESOURCE AND SERVICE CENTERS
FOR SPECIAL EDUCATION AND REHABILITATION IN VOJVODINA
Marinela Scepanovic
Society of Defectologists of Vojvodina, Novi Sad, Serbia
T
Summary
he social factor and the dynamic changes in Serbia at the beginning of
the century have significantly expanded the possibilities of applying and
developing existing and establishing new forms of support in improvement
of the overall quality of life and status of children and youth with disabilities
and disabilities and adults with disabilities. While transforming schools for the
education of students with disabilities in the resource centers and developing
inclusive education, the adoption of new legislation in the field of education, the
transformation of social protection and other development processes, as well as
domestic experience in responding to the needs of users surveyed at the local level
through special projects and programs, the first services which offered services in the
field of special education and rehabilitation within the framework of school for the
education of students with disabilities in Vojvodina appeared. In favor of establishing
these centers in Vojvodina was the active role of Professional Association, which
initiated the first steps in establishing labor centers and forming the Network of the
centers. Centers for special education and rehabilitation in Vojvodina, with their
early work contributed to the development of mechanisms and instruments for the
introduction of inclusive education. The Network includes fifteen resource and
service centers for special education and rehabilitation which operate in all seven
administrative districts of the Autonomous Province of Vojvodina. Centers operate
under the auspice of the schools for students with disabilities, homes for children,
adolescents or adults with developmental disorders or civil society organizations.
The Network is striving to develop, provide and deliver standardized services in the
field of special education and rehabilitation designed for users in local communities
and beyond, regardless of the type and degree of interference and difficulties in
developing or disability and users age.
Key words: resource/service centers, network centers, special education and
rehabilitation
68
MREŽA RESURSNIH I SERVISNIH CENTARA ZA
SPECIJALNU EDUKACIJU I REHABILITACIJU U VOJVODINI
Marinela Šćepanović
Društvo defektologa Vojvodine, Novi Sad, Srbija
Rezime
D
ruštveni momenat i dinamične promene u Srbiji početkom veka su značajno
proširili mogućnosti primene i razvijanja postojećih te uspostavljanja
novih oblika podrške unapređenju kvaliteta ukupnog života i položaja dece
i omladine sa smetnjama i teškoćama u razvoju i odraslih osoba sa invaliditetom.
U uslovima transformacije škola za obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju
u resursne centre i razvijanja inkluzivnog obrazovanja, donošenja novih zakona
u oblasti obrazovanja, transformacije sistema socijalne zaštite i drugih razvojnih
procesa, kao i domaćih iskustava u odgovaranju na ispitane potrebe korisnika na
lokalnim nivoima kroz posebne projekte i programe, pojavili su se prvi servisi koji
su nudili usluge iz oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije u okvirima rada škola
za obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju u Vojvodini. Povoljnu okolnost za
uspostavljanje rada centara u Vojvodini je predstavljala i aktivna uloga strukovnog
udruženja, koje je iniciralo prve korake na uspostavljanju rada centara i formiranju
Mreže centara. Centri za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju u Vojvodini su svojim
početnim radom doprineli razvijanju mehanizama i instrumenata za uvođenje
inkluzivnog obrazovanja. Mreža obuhvata petnaest resursnih i servisnih centara za
specijalnu edukaciju i rehabilitaciju koji funkcionišu u svih sedam upravnih okruga
Autonomne pokrajine Vojvodine. Centri rade pod okruljem škola za obrazovanje
učenika sa smetnjama u razvoju, domova za decu, omladinu ili odrasle ometene
u razvoju ili organizacija civilnog društva. Težnja Mreže centara je razvijanje,
obezbeđivanje i pružanje standardizovanih usluga iz oblasti specijalne edukacije i
rehabilitacije namenjenih korisnicima iz lokalnih sredina i šire, bez obzira na vrstu
i stepen smetnji i teškoća u razvoju ili invaliditet i uzrast korisnika.
Ključne reči: resursni/servisni centri, mreža centara, specijalna edukacija i
rehabilitacija
69
Tema 6 / Theme 6
OBRAZOVANJE I INTEGRACIJA DECE
I OMLADINE SA SMETNJAMA U
RAZVOJU I ODRASLIH OSOBA SA
INVALIDITETOM
/ EDUCATION AND INTEGRATION
OF CHILDREN, YOUTH AND ADULTS
WITH DEVELOPMENTAL
DISABILITIES
70
A CHILD WITH A COCHLEAR IMPLANT WITHIN
MAINSTREAM SETTINGS
Zora Jacova, 1Aleksandra Karovska and 2Jelena Dimovic
Institute of Special Education and Rehabilitation, Faculty of Philosophy, “Ss. Cyril and
Methodius” University, Skopje, Republic of Macedonia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
Summary
W
ith the purpose to contribute to the Joint Project “Comparative classroom
studies towards the inclusive school” (WB 04/06) in cooperation between
the Universities in Oslo, Belgrade, Ljubljana, Tuzla, Sarajevo, Skopje
and Zagreb we decided to conduct a single case study investigating the qualitative
aspects of the inclusion process of the child with cochlear implant. Our intention
was to follow and describe everyday life and praxis in the inclusive classroom and
to determine social implications of presence of the child with disability. The title of
the Macedonian project was “A child with a cochlear implant within the inclusive
classroom”. This is an original study, the first one of this kind in our country. We
believe that this study gave precious and valuable findings about the manner of
administration of the process of inclusion of the children with a cochlear implant
in the regular schools. Namely it enabled a detailed elaboration of the topics in
our joint comparative study: “The pupil”, “Assessment”, “Organization of the class
and the teaching methods” and “Communication”. Because this was an “action
research” it resulted with the development of an action plan or as we call them
- strategies for working with children with cochlear implants in the inclusive
schools. These work strategies were recommended to the teachers that work with
our examinee but they are also available to the general population. Because of the
combination of our methods-qualitative and quantitative and because of the use
of the triangulation procedure we can say that these strategies (action plan) can be
used by every interested teacher that works with children with cochlear implants.
This paper presents the findings from all 5 video shots taken in the period from
year 2006 till year 2009. The results clearly show the progress of the child with a
cochlear implant, from the aspect of educational and social inclusion.
Key words: cochlear implant, inclusion, teacher, work strategies, case study, longitudinal
research
DETE SA KOHLEARNIM IMPLANTOM U
SAVREMENOM OKRUŽENJU
Zora Jačova, 1Aleksandra Karovska and 2Jelena Dimović
Institut za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Filozofski fakultet, Univerzitet “Sv. Kiril i
Metodije”, Skoplje, Republika Makedonija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
71
Rezime
S
a ciljem da doprinesemo zajedničkom projektu “Komparativna studija u
učionici u pravcu inkluzivne škole” (SB 04/06) u saradnji između Univerziteta
u Oslu, Beogradu, Ljubljani, Tuzli, Sarajevu, Skoplju i Zagrebu, odlučili smo
da sprovedemo jednu studiju slučaja, odnosno istraživanje kvalitativnih aspekata
uključivanja deteta sa kohlearnim implantom u inkluzivnu nastavu. Namera nam
je bila da pratimo i opisujemo svakodnevni život i praksu u inkluzivnoj učionici
i da utvrdimo socijalne implikacije prisustva deteta sa invaliditetom. Naslov
makedonskog projekta je “Dete sa kohlearnim implantom u inkluzivnoj učionici”.
Ovo je originalna studija, prva ove vrste u našoj zemlji. Verujemo da ova studija
daje bitna i dragocena saznanja o karakteristikama procesa uključivanja dece sa
kohlearnim implantom u redovne škole. Time je omogućena detaljnija razrada
tema u našoj zajedničkoj komparativnoj studiji: “učenik”, “procena”, “organizacija
časa i nastavnih metoda” i “komunikacija”. Budući da je ovo akciono istraživanje,
rezultiralo je razvojem akcionog plana, ili kako mi to zovemo - strategija za rad sa
decom sa kohlearnim implantom u inkluzivnoj školi. Ove strategije namenjene su i
preporučuju se nastavnicima koji rade sa decom sa kohlearnim implantom, a takođe
se mogu koristiti i u radu sa opštom populacijom. Zbog kombinacije naše metode,
kvalitativne i kvantitativne i zbog upotrebe triangulacione procedure možemo reći
da ove strategije (akcioni plan) mogu koristiti svakom zainteresovanom nastavniku
koji radi sa decom sa kohlearnim implantom. U radu su prikazani rezultati iz svih
5 video snimaka koji su nastali u periodu od 2006. do 2009. godine. Rezultati
jasno pokazuju napredak deteta sa kohlearnim implantom sa aspekta obrazovne i
socijalne inkluzije.
Ključne reči: kohlearni implant, inkluzija, nastavnik, strategija rada, studija slučaja,
longitudinalno istraživanje
72
FUNCTIONAL ABILITIES OF THE PUPILS WITH ARTHRITIS AND
OPORTUNITY OF PARTICIPATION IN TEACHING PROCESS
Marija Stankovic, 2Snezana Nikolic and 2Danijela Ilic-Stosovic
High Medical School Belgrade, Belgrade, Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
he presence of great number of inflammatory articular diseases at children’s
age threatens functional abilities of children and significantly disturbs
the opportunity of participation in school and everyday activities, also
influencing the quality of life. The education of the children with rheumatic diseases
is burdened with a range of limiting factors such as reduced functional ability, long
absence from school, inaccessibility of school facilities, chronic stress, emotional
lability. These limiting factors significantly influence the opportunity of participation
in school activities. The basic goal of the research is to find out the opportunity of
participation in school activities and the adapting measures that should be applied,
on the basis of the functional profile and the degree of evaluation of the inclusion
in school environment. The research was conducted in Belgrade, at the Institute for
Rheumatology, during 2008/09. The research sample was composed of 50 pupils,
ranging from the 2nd class of elementary school up to the 4th class of secondary
school, that were at hospital and/or at outpatient treatment at the time of the research.
On the basis of the received results and their statistical analysis, we can conclude
that the opportunities of the pupils with juvenile idiopatic arthritis to participate in
school activities is conditioned by the degree of impairment (38-56% of the children
show various degrees of difficulties in performing everyday activities), which points
to the necessary adaptation of methodical/didactical, technical and organizational
conditions of the education of this category of children with chronic illness, based on
the principles and the requirements of individualization.
Keywords: arthritis in children, the opportunity of participation on school activities
FUNKCIONALNE SPOSOBNOSTI UČENIKA SA ARTRITISOM I
MOGUĆNOST UČESTVOVANJA U NASTAVI
Marija Stanković, 2Snežana Nikolić i 2Danijela Ilić-Stošović
Visoka medicinska škola Beograd, Beograd, Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
P
risustvo velikog broja zapaljenskih zglobnih oboljenja u dečjem uzrastu ugrožava
funkcionalne sposobnosti deteta i značajno remeti mogućnost učestvovanja u
školskim i svakodnevnim aktivnostima, utičući i na kvalitet života. Školovanje
73
dece sa reumatskim oboljenjima, opterećeno je nizom ograničavajućih faktora kao što
su: smanjena funkcionalna sposobnost, dugo odsustvovanje sa nastave, nepristupačnost
školskih objekata, hroničan stres, emocionalna labilnost. Ovi ograničavajući faktori
značajno utiču na mogućnost učestvovanja u nastavnim aktivnostima. Osnovni cilj
istraživanja je da se na osnovu funkcionalnog profila i procene stepena uključenosti
u školsku sredinu, utvrdi mogućnost učestvovanja u školskim aktivnostima i mere
prilagođavanja koje treba izvršiti. Istraživanje je sprovedeno u Beogradu, na Institutu
za reumatologiju, tokom 2008/09 godine. Uzorak istraživanja činilo je 50 učenika,
od drugog razreda osnovne škole do četrvtog razreda srednje škole, koja su se u
trenutku istraživanja, nalazila na bolničkom i/ili ambulantom lečenju. Na osnovu
dobijenih rezultata istraživanja i njihove statističke analize, možemo zaključiti da je
mogućnost učenika sa juvenilnim idiopatskim artritisom, da učestvuju u školskim
aktivnostima uslovljena stepenom oštećenja (od 38–56% dece pokazuje različit
stepen teškoća u obavljanju svakodnevnih aktivnosti), što ukazuje na neophodnu
adaptaciju metodičko–didaktičkih, tehničko–tehnoloških i organizacionih uslova
školovanja ove kategorije hronično obolele dece, bazirane na principima i zahtevima
individualizacije.
Ključne reči: artritis kod dece, mogućnost učestvovanja u školskim aktivnostima
74
ATTITUDES OF HIGH SCHOOL STUDENTS TOWARD INCLUSION
OF STUDENTS WITH MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Marina Radic-Sestic, Milica Gligorovic and Biljana Milanovic-Dobrota
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
A
Summary
ttitudes are a combination of beliefs and feelings that are manifested through
different forms of behavior (Noe, 2002); the importance of attitude in the
life of individuals confirms its numerous functions. The overall aim of this
study is to determine the attitudes of high school students towards the integration
of children with mild intellectual disabilities in regular schools. The sample
comprised 74 subjects, 37 females and 37 males, aged from 16 to 19 that attend
vocational school in Pirot. Questionnaire to assess attitudes of high school students
towards the integration of children with intellectual disablity is adapted (Furman,
Buhrmester, 1985) The Network of Relationships Inventory. The results show that
there is a correlation between social interaction of students in the class and attitudes
toward inclusion of students with intellectual disablity (p =0.000). Gender affects
whether students will socialize with students with intellectual disability (p=0019)
on excursion, too (p= 0.001). Female respondents showed a greater willingness than
male subjects did, that agrees with the results of research Vignes and co-workers
(2009). The influence of parents and teachers on the attitudes of high school students
toward inclusion of students with intellectual disbility is evident.
Key words: attitudes, high school students, regular secondary vocationa school, inclusion,
students with intellectual disability
STAVOVI SREDNJOŠKOLACA PREMA INKLUZIJI UČENIKA
SA LAKOM INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU
Marina Radić-Šestić, Milica Gligorović i Biljana Milanović-Dobrota
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
S
tavovi su kombinacija verovanja i osećanja koja su manifestuju kroz različite
oblike ponašanja (Noe, 2002); značaj stava u životu pojedinaca potvrđuju
njegove mnogobrojne funkcije. Opšti cilj istraživanja je da se utvrde stavovi
srednjoškolaca prema uključivanju učenika sa lakom intelektualnom ometenošću u
redovnu srednju školu. Uzorak čini 74 ispitanika, 37 ženskog i 37 muškog pola, uzrasta
od 16 do 19 godina, koji pohađaju srednju stručnu školu u Pirotu. Upitnik za procenu
stavova srednjoškolaca prema uključivanju učenika sa intelektualnom ometenošću je
prilagođeni (Furman, Buhrmester, 1985) The Network of Relationships Inventory.
Rezultati istraživanja pokazuju da postoji korelacija između socijalnih interakcija
srednjoškolaca u odeljenju i stavova prema uključivanju učenika sa intelektualnom
ometenošću (p=0.000). Pol utiče na to da li će se srednjoškolci družiti sa učenikom
sa intelektualnom ometenošću u odeljenju (p=0.019) i na ekskurziji (p=0.001).
75
Ispitanice ženskog pola pokazale su veću spremnost od ispitanika muškog pola, što
se slaže sa rezultatima istraživanja Vignes i sar. (2009). Evidentan je uticaj roditelja
i nastavnika na stavove srednjoškolaca prema inkluziji učenika sa intelektualnom
ometenošću.
Ključne reči: stavovi, srednjoškolci, redovna srednja stručna škola, inkluzija, učenici sa
intelektualnom ometenošću
76
INFLUENCE OF GENDER ON FRIENDSHIP QUALITY
EVALUATION AT STUDENTS WITH SLOW COGNITIVE
DEVELOPMENT IN REGULAR EDUCATION CONDITIONS
Milena Nikolic, Medina Vantic-Tanjic and Fadil Imsirovic
Faculty of Education and Rehabilitation, University of Tuzla, Bosnia and Herzegovina
T
Summary
he objective of this research is to examine influence of gender on friendship
quality evaluation at students with slow cognitive development. The
research comprises students having slow cognitive development, 150 of
them, 35 of which have lighter intellectual disturbances, 53 students having limited
intellectual abilities and 62 students suffering from socio-cultural deprivation.
Evaluation of friendship relationships quality with peers has been performed
applying “Friendship Quality Questionnaire” (Parker and Asher, 1993). The results
of the friendship quality evaluation at students with slow cognitive development
are shown by subscales of friendship quality. According to the set objective, the
obtained results have shown that male students with slow cognitive development,
in their relationship with their best male friend, are more prone to conflicts and
betray that the female students with slow cognitive development.
Key words: quality friendship, intellectual disabilities, socio-cultural deprivation,cognitive
development
UTICAJ POLA NA PROCENU KVALITETA PRIJATELJSTVA
KOD UČENIKA USPORENOG KOGNITIVNOG RAZVOJA
U REDOVNIM USLOVIMA ŠKOLOVANJA
Milena Nikolić, Medina Vantić-Tanjić i Fadil Imširović
Edukacijsko-rehabilitacijski fakultet, Univerzitet u Tuzli, Bosna i Hercegovina
Rezime
C
ilj ovoga istraživanja je ispitati uticaj pola na procenu kvaliteta prijateljstva
kod učenika usporenog kognitivnog razvoja. Istraživanjem su obuhvaćeni
učenici usporenog kognitivnog razvoja, njih 150, od čega je 35 učenika sa
lakšim intelektualnim teškoćama, 53 učenika graničnih intelektualnih sposobnosti
i 62 učenika sa sociokulturnom deprivacijom. Projena kvaliteta prijateljskih veza
sa vršnjacima sprovedena je primenom „Upitnika za procenu kvaliteta prijateljskih
77
veza“ (Friendship Quality Questionnaire, Parker i Asher, 1993). Rezultati procene
kvaliteta prijateljstva učenika usporenog kognitivnog razvoja prikazani su prema
subskalama kvaliteta prijateljstva. U skladu sa postavljenim ciljem došlo se do
rezultata da učenici usporenog kognitivnog razvoja muškog pola procenjuju da
su u odnosu sa najboljim prijateljem skloniji konfliktu i izneveravanju od učenika
usporenog kognitivnog razvoja ženskog pola.
Ključne reči: kvalitet prijateljstva, intelektualna ometenost, socijalna deprivacija,
kognitivni razvoj
78
THE PERCEPTION OF THE ATTITUDES OF CONCERN AND
SELF-EFFICACY OF TEACHERS REGARDING
INCLUSIVE EDUCATION
Ivona Milacic-Vidojevic, Nenad Glumbic and Branislav Brojcin
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
he aim: This research aims to examine the attitudes of concern and selfefficacy of teachers regarding inclusive education.
The method: Totally 420 teachers from five cities of Serbia were included
in the research. They were required to fill the questionnaire on demographic data
and four scales examining the attitudes towards inclusive education, the interaction
with disabled persons, concern regarding the conducting of inclusive education
and the scale of self-efficacy regarding the inclusive practice in the classroom.
Results: The attitudes of the teachers towards the inclusion of the pupils with
special educational needs are mostly positive, they are not very much concerned
regarding the contacts with the persons with special edicational needs, and
regarding the possibilities of the realization of inclusive education. They feel selfefficacious regarding the conducting of inclusive practice in the classroom. The least
concerned teachers are the most self-efficacious ones. The research indicated several
areas of concern of the teachers, particularly regarding the personal education and
the possibilities of competent Ministry to ensure the means and the support for the
inclusive practice.
Conclusion: The attitudes of the teachers towards the inclusive education of the
pupils with special educational needs are mostly positive; the teachers are not
concerned about the contacts with the persons with special educational needs and
the possibilities of the conducting of inclusive education and feel self-efficacious
regarding the conducting of the inclusive practice in the classroom.
The subjects with more positive attitudes towards the inclusive education have a
higher degree of self-confidence in relation to their methodical experience necessary
for the work in an inclusive class. The subjects with low evaluation of self-efficacy
manifest greater concern regarding the the realization of the inclusive process. It
was also found out that the subjects manifesting a higher degree of concern have
more negative attitudes towards the inclusive education.
Keywords: teachers, attitudes, concern, self-efficacy, inclusive education
79
PERCEPCIJA STAVOVA ZABRINUTOSTI I SAMOEFIKASNOSTI
NASTAVNIKA U POGLEDU INKLUZIVNOG OBRAZOVANJA
Ivona Milačić-Vidojević, Nenad Glumbić i Branislav Brojčin
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
C
ilj: cilj istraživanja je ispitati stavove, zabrinutosti i samoefikasnost
nastavnika u pogledu inkluzivnog obrazovanja.
Metod: ukupno 420 nastavnika iz pet gradova u Srbiji je bilo uključeno
u istraživanje. Od njih je traženo da popune upitnik o demografskim podacima
i četiri skale koje ispituju Stavove prema inkluzivnom obrazovanju, Interakciju
sa osobama sa ometenošću, Zabrinutosti u pogledu mogućnosti sprovođenja
inkluzivnog obrazovanja i Skalu samoefikasnosti u pogledu sprovođenja inkluzivne
prakse u razredu.
Rezultati: stavovi nastavnika prema inkluziji učenika sa posebnim obrazovnim
potrebama (POP) pretežno su pozitivni, nisu u velikoj meri zabrinuti u pogledu
kontakta sa osobama sa POP kao i u pogledu mogućnosti sprovođenja inkluzivnog
obrazovanja. Osećaju se samoefikasno u pogledu sprovođenja inkluzivne prakse
u razredu. Nastavnici koji su najmanje zabrinuti su oni koji se najefikasniji.
Istraživanje je ukazalo na nekoliko područja zabrinutosti nastavnika, naročito u
pogledu lične edukacije i mogućnosti nadležnog ministarstva da obezbedi sredstva
i podršku inkluzivnoj praksi.
Zaključak: stavovi nastavnika prema inkluzivnom obrazovanju učenika sa POP
su pretežno pozitivni, nastavnici nisu zabrinuti u pogledu kontakta sa osobama
sa osobama sa POP i mogućnosti sprovođenja inkluzivnog obrazovanja i osećaju
se samoefikasno u pogledu sprovođenja inkluzivne prakse u razredu. Ispitanici
sa pozitivnijim stavovima prema inkluzivnom obrazovanju imaju veći stepen
samopouzdanja u odnosu na svoje metodičko iskustvo, neophodno za rad u
inkluzivnom razredu. Ispitanici sa niskom procenom samoefikasnosti ispoljavaju
veću zabrinutost u vezi sa realizacijom inkluzivnog procesa. Takođe je ustanovljeno
da ispitanici koji ispoljavaju veći stepen zabrinutosti imaju i negativnije stavove
prema inkluzivnom obrazovanju.
Ključne reči:
obrazovanje
80
nastavnici,
stavovi,
zabrinutosti,
samoefikasnost,
inkluzivno
COMPUTER-AIDED INDIVIDUALIZATION OF INSTRUCTION
FOR CHILDREN WITH HEARING IMPAIRMENT
Jasmina Karic and Vesna Radovanovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
his paper investigates the impact of the use of educational computer
programme in the “Science and society” instruction on the level of
knowledge of pupils with hearing impairment, using the experimental
method of parallel groups. Better results were achieved with the group attending
this type of classes, namely, group A, consisting of 32 pupils, in comparison
with the traditional model of instruction realized with group B comprising 30
pupils. The benefits concern a higher level of knowledge acquisition as a whole
(t=7,100; p=0,0001), a higher level of comprehension (t=3,975; p=0,0001) and
application of knowledge (p=8,378; t=0,0001). These results are indicative of
didactic-methodological justification of the use of computers in individualization
of instruction of “Science and society”. Given the importance of this subject in
the system of other subjects and its role in studying contents at higher levels of
education, these results may even be of a broader relevance in the organization of
teaching process as a whole.
Key words: computer programme, children with hearing impairment, individualization
of instruction, level of knowledge
INDIVIDUALIZACIJA NASTAVE UZ POMOĆ KOMPJUTERA ZA
DECU OŠTEĆENOG SLUHA
Jasmina Karić i Vesna Radovanović
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
U
ovom radu ispitivan je uticaj upotrebe edukativnog računarskog programa
u nastavi prirode i društva na nivo usvojenosti znanja učenika oštećenog
sluha korišćenjem eksperimentalnog metoda sa paralelnim grupama.
Postignuti su bolji rezultati grupe koja je pratila ovakav model nastave, grupa A od
32 učenika, u odnosu na tradicionalni model, grupa B u kojoj je bilo 30 učenika.
Prednosti se odnose na viši nivo usvojenosti znanja u celini (t=7.100; p=0.0001),
81
kao i na viši nivo razumevanja (t=3.975; p=0.0001) i primene znanja (p=8.378;
t=0.0001). Ovi rezultati upućuju na didaktičko-metodičku opravdanost primene
kompjutera u individualizaciji nastave prirode i društva. Uzimajući u obzir značaj
ovog predmeta u sitemu ostalih predmeta kao i na ulogu u izučavanju sadržaja
na višim nivoima školovanja, ovi rezultati mogu imati širi značaj u organizaciji
nastavnog procesa u celini.
Ključne reči: računarski program, deca oštećenog sluha, individualizacija nastave, nivo
znanja
82
DISTRACTORS INHIBITION IN CHILDREN WITH
MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Mirjana Japundza-Milisavljevic and Aleksandra Djuric-Zdravkovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
he purpose of the study designed in this manner relates to determination of
the quality of development of attention evaluated through ability to select
and resistance to distraction. The main purpose of the study relates to the
fact that it is necessary to establish the attention profile in children with intellectual
disabilities since attention is the main cognitive function and its quality determines
the education process and rehabilitation of children with intellectual disabilities.
Stroop test for attention evaluation was used in 124 intellectual disabilities children
aged 8-16. Our study suggested a high percentage of unsuccessful subjects on
the test of attention selectivity. It has also been highlighted that development of
this ability is directly related to the maturation process. The correlation analysis
of the particular aspects of selective attention shows statistically significance with
chronological age of the children only: no significant differences are identified in
respect to their IQ, gender distribution, and socioeconomic status, suggesting that
particular aspects of selective attention deficits are independent of these variables
and that the deficits are related to chronological age only.
Key words: attention selectivity, children with intellectual disabilities, chronological
age
INHIBICIJA DISTRAKTORA KOD DECE S LAKOM
INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU
Mirjana Japundža-Milisavljević i Aleksandra Đuric-Zdravković
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
C
ilj ovako koncipiranog istraživanja odnosi se na utvrđivanje kvaliteta
razvijenosti pažnje procenjene kroz sposobnost selektivnosti i otpornosti
na distrakcije. Osnovna svrha ovog istraživanja odnosila se na činjenicu da
je potrebno utvrditi profil pažnje kod dece s lakom intelektualnom ometenošću
budući da je pažnja osnovna kognitivna funkcija i da od njenog kvaliteta razvoja
zavisi proces edukacije i rehabilitacije. Stodvadeset četiri ispitanika s lakšim
oblicima intelektualne ometenosti, starosti 8-16 godina ispitano je Stroop testom
za procenu pažnje. Našim istraživanjem ukazano je na veoma visok procenat
neuspešnih ispitanika na testu procene selektivnosti pažnje. Takođe, je ukazano da
je razvoj ove sposobnosti u direktoj vezi sa procesom sazrevanja. Korelativna analiza
između pažnje (variajble vreme i greške) i pola, kalendarskog uzrasta, koeficijenta
83
inteligencije, socioekonomskog statusa porodica ispitanika, ukazuje na postojanje
statistički značajne povezanosti samo sa kalendarskim uzrastom ispitane dece. Nisu
nađene značajne razlike u koeficijentu inteligencije, polu, i socioekonomskom
statusu što upućuje na mogućnost da su deficiti ove funkcije nezavisni od ovih
varijabli i da su statistički značajno povezani jedino sa kalendarskim uzrastom.
Ključne reči: selektivnost pažnje, deca s lakšim oblicima intelektualne ometenosti,
kalendarski uzrast
84
CORRESPONDENCE OF ATTENTION AND BASIC CALCULATIONS
IN CHILDREN WITH MILD INTELLECTUAL DISABILITIES
Aleksandra Djuric-Zdravkovic and Mirjana Japundza-Milisavljevic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
T
Summary
his paper is aimed at depicting the quality of functions of some of the aspects
of attention in children with mild intellectual disabilities and their influence
on the mastering of arithmetic operations, including addition and subtraction.
The sample used in this study encompasses 60 pupils, both males and females. The
criteria used in the selection of examinees included the IQ level of the students which
ranged from 50 – 69, calendar age from 12 to 14 years, school age which involved
the inclusion of pupils attending grades five to seven of primary school in Serbia. To
evaluate the quality of attention in our study we used the Trail Making Test form
A and the Double Letter Cancellation Test, whilst a Criterion-referenced test was
used to evaluate how well the specified body of knowledge, in this case arithmetic
operations i.e. addition and subtraction were learned by the pupils. The implications
of the study pertain to the proposal of implementing specific, creative activities and
exercise during play, concrete contents, demonstration, experiments and teaching
resources susceptible for teaching arithmetic.
Key words: attention, basic calculations, children with mild intellectual disabilities
KORESPONDENCIJA PAŽNJE I OSNOVNIH RAČUNSKIH OPERACIJA
KOD DECE SA LAKOM INTELEKTUALNOM OMETENOŠĆU
Aleksandra Đurić-Zdravković i Mirjana Japundža-Milisavljević
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
O
vaj rad ima za cilj da ukaže na kvalitet funkcija nekih od komponenata
pažnje kod dece sa lakom intelektualnom ometenošću i njihov uticaj na
savladavanje osnovnih računskih operacija sabiranja i oduzimanja. Uzorak
ovog istraživanja uključuje 60 učenika, oba pola. Kriterijumi za izbor ispitanika
podrazumevali su količnik inteligencije učenika koji se kretao u okvirima od 50
do 69, kalendarski uzrast od 12 i 14 godina, školski uzrast koji je podrazumevao
uključivanje učenika V i VII razreda osnovnih škola u Srbiji, odsustvo neuroloških,
psihijatrijskih, senzornih, izraženih emocionalnih i kombinovanih smetnji. Za
procenu kvaliteta pažnje u istraživanju korišćeni su Trail Making Test forme A i Double
Letter Cancellation Test, dok je za procenu savladanosti osnovnih računskih operacija
sabiranja i oduzimanja korišćen kriterijumski test znanja. Rezultati istraživanja
ukazuju na činjenicu da je pozitivno školsko postignuće učenika nemoguće očekivati
85
ukoliko se više angažovanja ne posveti ostvarivanju uslova za adekvatan podsticaj
razvoja pažnje kroz njene komponente, koje su u osnovi usvajanja aritmetičkih znanja.
Implikacije rada se odnose na predloge primene specifičnih, kreativnih aktivnosti
i vežbi tokom igre, konkretnih sadržaja, demonstracije, eksperimenata i nastavnih
sredstava prijemčivih za nastavu aritmetike.
Ključne reči: pažnja, osnovne računske operacije sabiranja i oduzimanja, deca sa lakom
intelektualnom ometenošću
86
EFFECTS OF ENVIRONMENTAL PROGRAMS ON STUDENTS
WITH AND WITHOUT DISABILITIES. THE MODEL
OF PHYSICAL EDUCATION
Evdokia Samouilidou
Experimental High School Smyrna Evangelical School, Athens, Greece
S
Summary
tudents with disabilities do not usually have the opportunity to participate in
environmental programs. A negative factor that contributes to this is the lack
of accessibility of protected areas, lack of appropriate equipment and almost
non-existent environmental programs for students with disabilities. Completely
absent in environmental inclusion programs, students in formal schools and
those in special schools are aimed to integrate in an environmental program on
the subject: ″Effects of Environmental Education Programs in Schools - Typical
students and pupils of special schools. The Model of Physical Education.″ This
program was implemented by two groups of students of mainstream schools and
one special school team, pupils with sensory impairment (deafness) from Athens.
The Program is sending 12 students from the Special School for the Deaf, the 3rd
High School of Paleo Faliro involving 16 students and 20 students of Evangelika
gymnasium in Smyrna. The project was overseen by eight teachers and one teacher
was coordinating teachers and students. Total number of students was 48. The aim
of this study was to raise awareness among students of the Standard School to work
with pupils in special schools. Students are asked to complete a questionnaire. The
questionnaire aims to highlight both the progress of individual students, and the
pool with his classmates and teachers of.
Key words: environmental program, disabilities, physical education
87
THE INFLUENCE OF RECREATION BREAK
ON SUCCESS OF SOLVING TASKS IN MATHEMATICS
Dragana Canovic, Natasa Lazic and Milos Lazic
Elementary School “Kneginja Milica”, Belgrade, Serbia
R
Summary
ecreational breaks are applied in order to neutralize or mitigate the effects
of fatigue that occurs in students during classes. The fatigue of students is
mainly conditioned and individually painted. Application of recreational
break in teaching was done on daily basis. The teacher decides on the basis of
knowledge of the moribund children when to use a recreational break in the
daily schedule. This research addresses the influence of recreational break through
dramatization, the success of solving mathematical problems in afternoon shift
“children stay all day”. Sample consisted of second grade of elementary school
children, “Princess Milica in Belgrade that attends all days teaching program. The
results of research have shown that children better resolve in assignments after
the introduction of recreational break. Seventeen of them had better results after
the introduction of recreational break, five of them had the same number, and
only two had fewer correct answers than before. As 91.17% of the children were
successful in getting things done after the introduction of recreational breaks than
before the introduction of recreational breaks are recommended for introduction
into practice. The children were very interested in the dramatization and a brief
recreational break which facilitated work to the teacher All four dramatizations
proved to be good and they are recommended for use in teaching practice.
Key words: influence, recreation break, solving tasks, mathematics
UTICAJ REKREATIVNE PAUZE NA USPEŠNOST REŠAVANJA
ZADATAKA IZ MATEMATIKE
Dragana Čanović, Nataša Lazić i Miloš Lazić
OŠ “Kneginja Milica”, Beograd, Srbija
Rezime
R
ekreativne pauze se primenjuju kako bi se neutralisale ili ublažile posledice
zamora koji se javlja kod učenika tokom nastave. Taj zamor je kod učenika
uglavnom individualno uslovljen i obojen. Primena rekreativnih pauza u
88
nastavi postaje svakodnevna. Kada će se koristiti rekreativna pauza u toku dnevnog
rasporeda rada odlučuje nastavnik ili učitelj na osnovu saznanja o umoru dece. Ovo
istraživanje bavilo se uticajem rekreativne pauze kroz dramatizaciju, na uspešnost
rešavanja matematičkih zadataka u poslepodnevnoj smeni dece u celodnevnom
boravku. Primenjena metodologija ima atribute eksperimentalnog karaktera.
Uzorak ispitanika činila su deca drugog razreda OŠ „Kneginja Milica“ u Beogradu
koja su u celodnevnoj nastavi. Dobijeni rezultati istraživanja pokazali su da su
deca bolje rešavala zadatke nakon uvođenja rekreativne pauze nego pre pri čemu
je najbolji rezultat imalo dete koje je bilo najlošije pre uvođenja rekreativne pauze.
Njih sedamnaest je imalo bolje rezultate nakon uvođenja rekreativne pauze, pet ih
je imalo isti broj, a samo dvoje je imalo manje tačnih odgovora nego pre. Kako je
91,17% dece bilo uspešno u rešavanju zadataka posle uvođenja rekreativne pauze
u odnosu na pre uvođenja rekreativna pauza se preporućuje za uvođenje u praksu.
Od dvadeset i četiri zadatka samo su dva zadatka deca rešila sa više uspešnosti pre
uvođenja rekreativne pauze, dok su za dvadeset i dva ponudila više tačnih odgovora
posle uvođenja rekreativne pauze. Najveći broj dece koji je bio prisutan na nastavi
(svih dvadeset i četiri) bio je na prvoj proveri nakon uvođenja rekreativne pauze pa
se ti pokazatelji mogu uzeti i kao najrelevantniji, a najmanji na trećoj proveri (njih
šestoro je bilo odsutno) nakon uvođenja rekreativne pauze pa su oni i najmanje
relevantn. Deca su bila veoma zainteresovana za dramatizaciju i kratku rekreativnu
pauzu pa je to učiteljici olakšalo dalji rad sa decom. Sve četiri dramatizacije su se
pokazale kao dobre i one se preporučuju za upotrebu u nastavnoj praksi.
Ključne reči: uticaj, rekreativne pauze, rešavanje zadataka, matematika
89
INCLUSIVE EDUCATION – ILLUSION, REALITY AND PRACTICE
Violeta Petkovic
Pedagogical Institute of Vojvodina, Novi Sad, Serbia
Summary
T
his paper is an overview of illusion, reality and practice of inclusive philosophy
in the school context. Inclusive education enrolls and includes all children
regardless of their psychophysical development, racial, ethical, linguistic or
any other believes. Diversity is used as an opportunity for more quality education
process where special attention is given to stimulation of development of individual
potentials. Inclusive education is determined by a broader social context with all its
values, economic development, inclusive consciousness, democratic views, equality,
social solidarity, political will and family influences. New requests and working
conditions in schools try to completely and more specifically than before give every
student learning conditions that will enable maximal engagement of all psychophysical
potential in order to achieve success they are entitled to, bearing in mind their internal
strengths and environmental living conditions. Experience that Pedagogical Institute
of Vojvodina acquired during the realization of seminars Learning difficulties points
out the need for additional professional trainings in the field of inclusive education
among kindergarten and school teachers. Obstacles that slow down the development
of the inclusive education are listed: a need for additional financial means for school
equipment, lack of necessary knowledge and skills for work with children who have
developmental disorders, inappropriate syllabus, too many students in classes etc.
Conclusion is referring to some suggestions that can improve inclusive context in
our country: adequate laws on inclusive education, enabling greater number of
defectologists in regular schools, more intensive additional trainings, a network of
services that deal with children’s education, social and medical services, promotion of
good practice examples, using all the resources in the local community in order to
support inclusion of children with developmental disorders in all aspects of social life
and definition of standards in this field.
Key words: inclusive education, equal rights, right to education, children with special
needs
INKLUZIVNO OBRAZOVANJE - ILUZIJA, STVARNOST I PRAKSA
Violeta Petković
Pedagoški zavod Vojvodine, Novi Sad, Srbija
Rezime
U
radu je sačinjen prikaz iluzije, stvarnosti i prakse inkluzivne filozofije na školski
kontekst. U inkluzivnoj nastavi prihvaćeni su i optimalno uključeni učenici ne
uzimajući u obzir njihovu psihofizičku razvijenost rasnu, etičku, lingvističku
90
ili bilo koju drugu pripadnost i određenje. Različitost se koristi kao mogućnost za još
kavalitetniji proces u učenju, gde se daje značaj stimulaciji razvojnih potencijala ličnosti.
Inkluzivna nastava je određena uslovima razvoja šireg društvenog konteksta vrednosti,
ekonomske razvijenosti, inkluzivne svesti, demokratičnosti, ravnopravnosti, socijalne
solidarnosti, političke volje i uticaja porodice. Novi zahtevi i uslovi rada u školama
pokušavaju da određenije i potpunije nego ranije pruže svakom učeniku takve uslove
u učenju u kojima će moći da maksimalno angažuju sve svoje psihofizičke potencijale
kako bi postigli onaj uspeh na koji imaju pravo s obzirom na svoje unutrašnje snage i
sredinske uslove života. Iskustvo Pedagoškog zavoda Vojvodine realizacijom seminara
Smetnje u učenju ukazuje na potrebu vaspitača, učitelja i nastavnika za dodatnim
stručnim usavršavanjem na polju inkluzivnog obrazovanja. Navedene su prepreke
koje usporavaju razvoj inkluzivnog obrazovanja: potreba za dodatnim finansijskim
sredstavima za opremanje škola, nedostatak neophodnih znanja i veština potrebnih
za rad sa decom sa smetnjama u razvoju, neprilagođeni nastavni planovi i programi,
preveliki broj učenika u odeljenjima i sl. Zaključci rada odnose se na predloge koji
mogu utucati na poboljšanje inkluzivnog konteksta kod nas: usklađivanje domaćih
zakonskih dokumenata koji se odnose na inkluzivno obrazovanje, omogućavanje
većeg broja angažovanih defekologa u redovne škole, inteziviranje programa dodatne
obuke, povezivanje službi koja se bave decom u oblasti obrazovanja, socijalne zaštite i
zdravstva, širenje primera dobre prakse, korišćenje svih resursa lokalne zajednice kako
bi se podržalo uključivanje dece sa smetnjama u razvoju u sve aspekte društvenog
života i definisanje standarda u ovoj oblasti.
Ključne reči: inkluzivna nastava, jednaka prava, pravo na obrazovanje, deca sa posebnim
potrebama
91
ADAPTION OF OPERATING TASKS ARTS PUPILS WITH
CEREBRAL PALSY
Radmila Nikic, 1Sanela Pacic and 2Petar Djuza
¹ Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
² Faculty of Arts, University of Pristina, Serbia
1
A
Summary
rt culture is a complex area, and this complexity is reflected in its different
manifestations of theory and practice. It is an integral part of the work and
production, visual communication, daily living, housing and clothing,
leisure and entertainment, as well as a component of the opera, ballet, film, drama
games, events, celebrations and so on. Motor abilities of children with cerebral
palsy disorders accompanied by feelings, perception, cognition, communication
and behavior, epilepsy and secondary muscle-bone problems are important factors
in the implementation of arts education. The work aims to determine whether
students with cerebral palsy homogeneous group in relation to the possibility of
adopting the operational tasks of teaching arts and that kind of task impact.
The results showed that from a total of 44 operational task in 24 found a statistically
significant difference between the task and able students to its execution, while at 20
we found significant task. From previous results we conclude that the operational
objectives and program content in disproportion to the possibilities of the surveyed
children with cerebral palsy for their approval. Bearing in mind the conclusion
of the paper to give suggestions that may contribute to better productivity and
performance of children with cerebral palsy in the teaching of arts.
Key words: operational tasks, visual culture, students with cerebral palsy.
USVOJENOST OPERATIVNIH ZADATAKA LIKOVNE KULTURE KOD
UČENIKA SA CEREBRALNOM PARALIZOM
Radmila Nikić, 1Sanela Pacić and 2Petar Đuza
¹ Univerzitet u Beogradu - Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Beograd
²Univerzitet u Prištini - Fakultet umetnosti u Zvečanu, Beograd
1
Rezime
L
ikovna kultura predstavlja jednu kompleksnu oblast, a ta kompleksnost se
ogleda u različitim pojavama njene teorije i prakse. Ona je sastavni deo rada
i proizvodnje, vizuelnih komunikacija, svakodnevnog života, stanovanja i
odevanja, slobodnog vremena i razonode, kao i komponenta opere, baleta, filma,
dramske igre, priredbi, svečanosti itd. Motoričke sposobnosti učenika sa cerebralnom
paralizom praćeni poremećajima osećanja, percepcije, kognicije, komunikacije i
ponašanja, epilepsijom i sekundarnim mišićno-koštanim problemima čine bitne
92
faktore u realizaciji nastave likovne kulture. Rad ima za cilj da utvrdi da li su
učenici sa cerebralnom paralizom homogena grupa u odnosu na mogućnosti u
usvajanju operativnih zadataka nastave likovne kulture i da li vrsta zadataka ima
uticaja. Rezultati su pokazali da od ukupno 44 operativna zadatka kod 24 utvrđena
je statistički značajna razlika između samog zadatka i mogućnosti učenika za njegovo
izvršenje, dok kod 20 zadatak nismo utvrdili značajnost. Iz prethodnih rezultata
možemo zaključiti da su operativni zadaci i programski sadržaji u disproporciji sa
mogućnostima ispitanih učenika sa cerebralnom paralizom za njihovo usvajanje.
Imajući u vidu izneti zaključak u radu su dati predlozi koji mogu doprineti boljoj
produktivnosti i uspešnosti učenika sa cerebralnom paralizom u nastavi likovne
kulture.
Ključne reči: operativni zadaci, likovna kultura, učenici sa cerebralnom paralizom.
93
THE SIGNIFICANCE OF APA EDUCATION AND
RESEARCH (EUROPEAN PERSPECTIVES)
Hana Valkova
Faculty of Physical Culture, Palacky University, Czech Republic
E
Summary
uropean concept of APA definition as wide structured system of all physical,
movement and sports activities of persons with special needs in various
setting is presented in the article. Basic principles of APA understanding,
concept of education related to Bologna agreement and chances for international
studies within Erasmus programs are described. Developmental networks oriented
on social inclusion through APA can be considered as important part of life
concept. The importance of research for improvement attitudes, knowledge and
skills is underlined. APA activities both international and local are important from
humanitarian as so as economy aspects. Both aspects are important for European
understanding, tolerance, and quality of life improvement.
Key words: Adapted Physical Activity, education, APA study program, module system,
European developmental network, APA research, European Federation of Adapted
Physical Activity.
94
THE ROLE OD BASAL GANGLIA IN EMOTIONAL AND
COGNITIVE BEHAVIOR
Snezana Medenica, 1Sinisa Ristic, 2Igor Pantic, 1Milan Kulic
Faculty of Medicine Foca, University of Eastern Sarajevo, Bosnia and Herzegovina
2
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
he basal ganglia are a large collection of deep brain structure which form
parallel and independent neuronal circuits with specific association, motor,
and limbic frontal cerebral lobe areas, and some thalamic nuclei. Traditionally,
the basal ganglia have been regarded as structures that regulate movements.
Becouse of basal ganglia are damaged in Parkinson’s and Huntington’s disease, and
it have been recognized primarily as a motor system disease, basal ganglia have
been described predominantly as a component of motor systems. Basal ganglia
have also significant function in procedural memory system, whih include learning
new tasks and automatic selection of the situation, the learned patterns of action
in planning future action, which is based on the balance (excitation and inhibition
level) of bilateral corticobasal neural circuits. Basal ganglia seem to play a far larger
role than just their contribution to motor control and procedural learning and
many of them functions are instead involved in cognitive and emotional behavior
processing. In recent years, there has been an increasing evidence of cognitive and
emotional disturbance that occur in basal ganglia diseases. Recently it have also
demonstrated damage/dysfunction of basal ganglia and their connections to many
other structures and particularly to the prefrontal cortex and the limbic system in
certain psychiatric illnesses such as bipolar disorder, obsessive-compulsive disorder,
addictive behavior, schizophrenia, attention-deficit hyperactivity disorder, Tourett
disorder and apathy.
Key words: basal ganglia, behavior, psychiatry
ULOGE BAZALNIH GANGLIJA U EMOCIONALNOM
I KOGNITIVNOM PONASANJU
Snežana Medenica, 1Siniša Ristić, 2Igor Pantić, 1Milan Kulić
Medicinski fakultet Foča, Univerzitet Istočno Sarajevo, Bosna i Hercegovina
2
Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
P
arkinsonova i Huntingtonova bolest su donedavno bile prepoznate
prvenstveno kao bolesti motornog sistema, a bazalne ganglije koje su oštećene
kod pomenutih bolesti opisivane su dominantno kao komponente motornog
95
sistema. Medjutim, nisu svi neuronski krugovi koje uključuju bazalne ganglije
ukljuceni u motorne funkcije. Čini se da oni igraju daleko veću ulogu nego što
je njihov doprinos motornoj kontroli, a mnogi od njih uključeni su u kognitivne
i emocionalne funkcije. Posljednjih godina raste broj dokaza o kognitivnim i
emocionalnim promjenama koje se javljaju kod oboljenja bazalnih ganglija,
prvenstveno Parkinsonove i Huntingtonove bolesti. Istraživanja su pokazala i
postojanje oštećenja/disfunkcije bazalnih ganglija kod određenih psihijatrijskih
oboljenja kao što su bipolarni poremećaj, opsesivno-kompulzivni poremećaj,
anoreksija nervoza, adiktivno ponašanje, schizofrenija, deficit pažnje/hiperaktivni
poremećaj, Tourettov sindrom i apatije.
Ključne rijeći: bazalne ganglije, ponasanje, psihijatrija
96
ROLE SPECIAL EDUCATOR-SOMATOPETH IN INCLUSIVE
TEACHING – FROM THEORY TO PRACTICE
Fadilj Eminovic, Gordana Odovic and Sanela Pacic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
Summary
I
ncluding the modern trends of development of their respective continents and
wishes to join the EU, Serbia is still reform their systems, according to which for
decades operated. Although a variety of research shows that the system of education
of young people with disabilities in Serbia familiar with the principles and postulates
of inclusive education, it is evident that the level of such information is insufficient for
the implementation of inclusive practices in schools in Serbia. One of the problems is
cadre of professional staff who worked in many aspects related to working with children
with disabilities. This problem should be addressed and a clear definition and defining
the role of each staff inclusive team among whose members special teacher to take an
important place.
The aim of our work is: a) analyze the role defectologists-somatopeth in the process
of inclusive education, b) perceive attitudes of students towards inclusive education of
students with disabilities and to their inclusion in the process of inclusion. Depending
on the type and degree of difficulty in the development of each child, the role of
defectologists by the multi professional team. Special teacher, a member of the team,
directly creates and conducts specific methods, means and forms in the work of one
child for a particular type and level of disability according to his abilities and preserved
abilities. The results of our study show that among students direction for motor
disorders there is a desire for their inclusion in mainstream inclusive process and a clear
vision about the role they had in the process. Shaping the professional relationship
between professionals of different professions is a long process and requires additional
involvement and knowledge but team work and engagement of experts teacher, special
teacher, psychologist and teacher implemented in the work team decisions inclusion
process can be successful.
Key words: role special educator-somatopeth, inclusive education, children with disabilities
ULOGA DEFEKTOLOGA SOMATOPEDA U INKLUZIVNOJ NASTAVI
– OD TEORIJE DO PRAKSE
Fadilj Eminović, Gordana Odović i Sanela Pacić
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
U
ključujući se u savremene tokove razvoja svog pripadajućeg kontinenta i želje za
ulazak u EU, Srbija još uvek reformiše svoje sisteme, po kojima je decenijama
funkcionisala. Iako se iz brojnih istraživanja vidi da je sistem obrazovanja i
97
vaspitanja mladih sa smetnjam u razvoju u Srbiji upoznat sa principima i postulatima
inkluzivnog obrazovanja, evidentno je da je nivo takve informisanosti nedovoljan za
primenu inkluzivne prakse u školama Srbije. Jedan od problema je i kadar stručnih
saradnika koji bi radio u mnogim segmentima vezanih za rad sa decom sa smetnjama u
razvoju. Taj problem treba rešavati i jasnim određenjem i definisanjem uloge svakog od
saradnika inkluzivnog tima među čijim članovima defektolog treba da zauzme značajno
mesto. Cilj našeg rada je: a) analizirati ulogu defektologa-somatopeda u procesu
inkluzivnog obrazovanja, b) sagledati stavove studenata prema inkluzivnom obrazovanju
učenika sa smetnjama u razvoju kao i prema njihovom uključivanju u proces inkluzije. U
zavisnosti od vrste i stepena teškoća u razvoju pojedinog deteta, uloga defektologa člana
stručnog tima je višestruka. Defektolog, član tima, direktno kreira i ostvaruje specifične
metode, sredstva i oblike u radu za pojedino dete određene vrste i stepena ometenosti
u razvoju prema njegovim sposobnostima i očuvanim mogućnostima. Rezultati našeg
istraživanja ukazuju da među studentima smera za motoričke poremećaje postoji želja
za njihovim uključivanjem u tokove inkluzivnog procesa kao i jasna vizija o ulozi koju
bi oni imali u tom procesu. Oblikovanje profesionalnog odnosa među stručnjacima
različitih profesija je dugotrajan proces i zahteva dodatna angažovanja i znanja ali samo
timskim radom i angažovanjem svih stučnjaka pedagoga, defektologa, psihologa i
učotelja koji sprovodi u delo timski donete odluke proces inkluzije može biti uspešan.
Ključne reči: uloga defetologa-somatopeda, inkluzivno obrazovanje, deca sa smetnjama u
razvoju
98
DIFFERENCES IN POSTURAL DISORDERS AT
PRESCHOOL AGE CHILDREN
Admira Konicanin
High school and technical school –Tutin; State University of Novi Pazar, Department: Sports
and Rehabilitation, Serbia
T
Summary
he aim of this study was to determine whether there are postural disorders
in preschool children of both sexes. Pre-school age children pre-school
period, a period in which acquired the basis for the development of man,
and also provided a prerequisite for further successful education and education.
The problem of prevention of physical deformities, but there is a long time. It is
surprising that despite the relatively long period of time knowing the problems of
postural disorders and physical deformities especially pronounced in children of
preschool age, there was no complete separation of the sample that contributes
to these changes and leaves lasting effects on children’s health. Knowing the age
characteristics include knowledge of anatomical-physiological and psychological
characteristics of certain age groups, as well as management of physical laws
pedagogical process in accordance with this. Through the entire history of human
kind, through its phylogenetic development, we see that a man develops and
adapting to the changing environment and their own needs. In order to be able to
make long-term plan in the education process certainly we need theories of age and
age characteristics. Knowledge of age characteristics is of great importance both
for pedagogy and teaching ciel, and for the physical development and culture in
the broader sense.We have always known that the child is different from an adult
man, not only in quantity but also quality. Growth and development of a child
of preschool age are not going to. Differences in growth and development of the
child, from birth onwards towards different developmental periods, different not
only between boys and girls, but also with each individual child. The sample of
this study were pre-school children of both sexes preschool “Maya and Poletarac”
Municipality Tutin. Research included 220 children, 128 girls and 92 boys. As
postural status is more qualitative than quantitative element, in accordance with
the problem and research hypotheses the statistical work, we apply the dialectical
method, descriptive analysis, t-test, statistical procedures are determined by the
relevant frequencies of certain functional characteristics, a departure from the
normal position on the size of disturbance variables and both sexes.
Key words: differences in postural disorders in preschool children
99
RAZLIKE U POSTURALNIM POREMEĆAJIMA KOD DECE
PREDŠKOLSKOG UZRASTA
Admira Koničanin
Gimnazija i Tehnička škola-Tutin; Državni Univerzitet u Novom Pazaru, Departman: Sport
i rehabilitacija, Srbija
Rezime
C
ilj ovog istraživanja je utvrditi da li postoje posturalni poremećaji kod dece
predškolskog uzrasta oba pola. Predškolsko doba, predškolski period dece,
predstavlja period u kojem se stiču osnove za razvoj čoveka, a ujedno i
obezbeđuje preduslov daljeg uspešnog obrazovanja i vaspitanja. Problem prevencije
telesnih deformiteta nameće se već dugi niz godina. Iznenađujuće je da se i pored
relativno dugog vremenskog perioda poznavanja problema posturalnih poremećaja
i telesnih deformiteta posebno izraženih kod dece predškolskog uzrasta, nije došlo
do potpunog izdvajanja uzroka koji doprinosi tim promenama i ostavlja trajne
posledice po zdravlje dece. Poznavanje uzrasnih karakteristika podrazumeva
poznavanje anatomsko-fizioloških i psiholoških osobina pojedinih uzrasnih
kategorija, kao i pedagoških zakonitosti upravljanja telesnim procesom u skladu sa
ovim. Kroz celu istoriju razvoja čovekove vrste, tj. kroz njegov filogenetski razvoj,
vidimo da se čovek razvija i menja prilagođavajući se sredini i vlastitim potrebama.
Da bi smo mogli praviti dugogodišnji plan u procesu obrazovanja itekako nam
je potrebna teorija o starosti i uzrasnim karakteristikama. Poznavanje uzrasnih
karakteristika je od velike važnosti kako za pedagogiju i celi nastavni proces,
tako i za telesni razvoj i kulturu u širem smislu. Moramo uvek znati da se dete
razlikuje od odraslog čoveka, ne samo po kvantitetu, nego i po kvalitetu. Rast i
razvoj deteta predškolskog doba ne odvija se jednomerno. Razlike u rastu i razvoju
deteta, od rođenja pa dalje prema pojedinim razvojnim razdobljima, različite su ne
samo između dečaka i devojčica, nego i kod svakog pojedinog deteta. Uzorak ovog
istraživanja su deca predškolskog uzrasta oba pola predškolskih ustanova “Maja i
Poletarac” - Opština Tutin. Istraživanjem je obuhvaćeno 220 dece, 128 devojčica i
92 dečaka. Kako je posturalni status više kvalitativni nego kvantitativni element, u
skladu sa problemom i hipotezama istraživanja u okviru statističkog dela primenili
smo dijalektičku metodu, deskriptivnu analizu, t-test, statističkim postupcima su
utvrđene relevantne frekfencije pojedinih funkcionalnih obeležja, odstupanje od
normalnog stava po varijablama i veličini poremećaja oba pola.
Ključne reči: razlike u posturalnim poremećajima kod dece predškolskog uzrasta
100
POSTER PREZENTACIJE
/ POSTER PRESENTATIONS
101
EXTERNAL EVALUATION AND DEVELOPMENT
OF INCLUSIVE SCHOOLS
Horvatic Sanja, 2Dragojevic Davorka and 3Stancic Zrinjka
Nacionalni centar za vanjsko vrednovanje odgoja i obrazovanja, Zagreb, Hrvatska
2
Osnovna škola „Ban Josip Jelačić“, Zagreb, Hrvatska
3
Edukacijsko-rehabilitacijski fakultet, Zagreb, Hrvatska
1
1
T
Summary
he External evaluation of educational system in Croatia is directed on
monitoring the achievement of appointed standards and enhancement of
school curriculum quality. It is conducted from the side of National Centre
for External Evaluation of Education that implanted a project of external evaluation
of educational achievement of 4. and 8. grade primary school students and involved
all students of that generation in country. With a goals to enable for all students to
present their educational achievements as all other students and in purpose to get
information that will impact future enhancements of educational work, mentioned
project included 94% 4th grade students with difficulties and 96% 8th grade
students with difficulties. According to the methodology and account of students,
similar project cannot be found either in countries that have long practice of external
evaluation. The adjustment of examination technology applies to adjusting of
examination procedure and examination materials in meaning of graphical and/or
contest adjustment. The results where analyzed in two groups regarding the contest
of exam: contest of exam for students without difficulties and contest adjusted exam.
The Metrial analyze proved that conducted adjusted exams are reliable, valiant and
discriminative measure for knowledge of students with difficulties. The most perceived
discrepancy was in low colerations between results of exams and school grades
from referred subjects. There is a need for intensification of quality evaluation and
assessment to make real inclusive environment. Teacher should grade with holistic/
ecological approach, accept all aspects of learning and be a support in learning. Clear
information on student achievements, gained by the external evaluation, enable
planning of future educational processes and improvement of educational quality in
work with students with difficulties.
Key words: external evaluation, children with difficulties, grading, validation
VANJSKO VREDNOVANJE I RAZVOJ
INKLUZIVNIH ŠKOLA
Horvatić Sanja, 2Dragojević Davorka and 3Stančić Zrinjka
Nacionalni centar za vanjsko vrednovanje odgoja i obrazovanja, Zagreb, Hrvatska
2
Osnovna škola „Ban Josip Jelačić“, Zagreb, Hrvatska
3
Edukacijsko-rehabilitacijski fakultet, Zagreb, Hrvatska
1
1
102
Rezime
V
anjsko vrednovanje obrazovnog sustava u Republici Hrvatskoj usmjereno je
praćenju ostvarivanja postavljenih standarda te unapređivanju kvalitete rada
škola. Provodi ga Nacionalni centar za vanjsko vrednovanje obrazovanja koji
je proveo Projekt vanjskog vrednovanja obrazovnih postignuća učenika 4. i 8. razreda
osnovnih škola kojim su bili obuhvaćeni svi učenici te generacije u cijeloj zemlji.
S ciljevima omogućavanja svakom učeniku da svoja obrazovna postignuća pokaže
u potpunosti ravnopravno kao i ostali učenici te dobivanja informacije kojom će
se utjecati na unaprjeđivanje odgojno-obrazovnoga rada u provedenom projektu
sudjelovalo je i 94% učenika s teškoćama četvrtih te 96% učenika s teškoćama osmih
razreda. S obzirom na metodologiju i obuhvat učenika sličan projekt ne nalazimo niti
u zemljama s dugom tradicijom vanjskog vrednovanja.
Prilagodba ispitne tehnologije odnosila se na prilagodbu ispitnoga postupka i ispitnih
materijala u smislu grafičke i/ili sadržajne prilagodbe. Rezultati su analizirani u dvije
skupine u odnosu na sadržaj ispita: sadržajno isti ispit kao za učenike bez teškoća
i sadržajno prilagođeni ispit. Metrijska analiza ispita dokazala je da su provedeni
prilagođeni ispiti pouzdana, valjana i diskriminativna mjera znanja učenika s
teškoćama. Najuočljivija diskrepancija pokazala se u vrlo niskim korelacijama
između rezultata na ovim ispitima i školskih ocjena iz odgovarajućih predmeta.
Potrebno je intenzivirati rad na poboljšanju kvalitete praćenja i vrednovanja te na taj
način stvarati istinski inkluzivne uvjete. Učiteljevo ocjenjivanje treba biti holističko/
ekološko, uvažavati sve aspekte učenja i biti podrška učenju. Jasne informacije o
postignućima učenika dobivene vanjskim vrednovanjem učiteljima omogućavaju
planiranje budućeg nastavnog procesa i poboljšanje kvalitete odgojno-obrazovnog
rada s učenicima s teškoćama.
Ključne riječi: vanjsko vrednovanje, učenici s teškoćama, postignuća, ocjenjivanje
103
MANIPULATIVE SKILLS AND INFLUENCE OF
SOMATOPEDIC TREATMENT IN CHILDREN WITH BIRTH
LESION OF PLEXUS BRACHIALIS
Dragana Kljajic, 2Sanja Trgovcevic and 3Jelena Lakovic
College of Nursing, Cuprija, Serbia
2
Clinic of Rehabilitation “Dr Miroslav Zotovic”, Belgrade, Serbia
3
Medical College of Professional Studies “Milutin Milankovic”, Belgrade, Serbia
1
1
B
Summary
irth lesion of plexus brachialis is the most common neurological disorder,
peripheral type, formed at birth. The specificity of the lesion lays in the fact
that it occurs and its consequences continue for a period of intense change
in the growth and development. Treatment of birth trauma of plexus brachialis
is very complex and refers to efforts from the entire team of experts, including
parents. The outcome of treatment is affected by the gravity of lesion, together with
other injuries, early diagnosis, good choice and full implementation of all forms
of treatment. The most difficult outcome of brachial plexus birth trauma can be
a disability, or problems related to the inclusion of the child in school, working
and social environment. The aim was to point out the possibilities and importance
of somatopedic treatment on optimization the level of manipulative skill. The
survey was conducted during the school year 2008/09 on a sample of 60 preschool
children diagnosed with birth trauma of plexus brachialis. The results show that the
somatopedic treatment had effects in raising the level of manipulative skill, because
the respondents in the experimental group progressed significantly in comparison
to the control group in all segments of the first (p = 0.001, r = 0361) and other tests
(p = 0.002, r = 0392) by Lafaye-in.
Key words: Plexus brachialis, manipulative skill, preschool age
MANIPULATIVNA SPRETNOST I UTICAJ
SOMATOPEDSKOG TRETMANA KOD DECE
SA POROĐAJNOM TRAUMOM PLEXUS BRACHIALISA
Dragana Kljajić, 2Sanja Trgovčević i 3Jelena Laković
Visoka medicinska škola strukovnih studija, Ćuprija, Srbija
2
Klinika za rehabilitaciju „Dr Miroslav Zotović“, Beograd, Srbija
3
Visoka medicinska škola strukovnih studija “Milutin Milanković”, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
P
orođajna lezija plexus brachialisa je najčešći neurološki sindrom, perifernog
tipa, nastao na rođenju. Specifičnost lezije je u činjenici da ona nastaje, a
njene posledice traju u periodu intenzivnih promena u rastu i razvoju.
104
Lečenje porođajne traume plexus brachialisa je veoma kompleksno i odnosi se na
angažovanje celog tima stručnjaka uključujući i roditelje. Na ishod lečenja utiču
težina lezije, udruženost sa drugim povredama, rana dijagnostika, dobar izbor i
potpuno sprovođenje svih oblika lečenja. Najteži ishod porođajne traume brahijalnog
spleta može biti ometenost, odnosno problemi u vezi uključivanja deteta u školsku,
radnu i socijalnu sredinu. Cilj istraživanja je bio da ukažemo na mogućnosti i
značaj somatopedskog tretmana u optimalizaciji nivoa manipulativne spretnosti
kod dece sa porođajnom traumom plexus brachialisa. Istraživanje je sprovedeno
tokom školske 2008/2009 godine, na uzorku od 60 ispitanika, dece predškolskog
uzrasta sa dijagnozom porođajne traume plexus brachialisa. Eksperimentalnu grupu
je činilo 30 ispitanika koji su bili pod uticajem somatopedskog tretmana tokom
12 nedelja, dok je kontrolnu grupu sačinjavalo isto toliko ispitanika, ali oni nisu
bili obuhvaćeni somatopedskim tretmanom, pri čemu su obe grupe ujednačene po
svim kriterijumima od značaja za cilj istraživanja. Rezultati istraživanja pokazuju da
je somatopedski tretman imao efekta u podizanju nivoa manipilativne spretnosti
jer su ispitanici eksperimentalne grupe statistički značajno napredovali u odnosu na
postignuća ispitanika kontrolne grupe u svim segmentima prve (p=0.001, r=0.361)
i druge probe (p=0.002, r=0.392) po Lafaye-u.
Ključne reči: plexus brachialis, manipulativna spretnost, predškolski uzrast
105
THE INFLUENCE OF SOMATOPEDIC TREATMENT ON
DEVELOPMENT OF COORDINATION AS A BASIC MOTOR
ABILITY IN CHILDREN WITH VISUAL IMPAIRMENT
Sanja Trgovcevic, 2Dragana Kljajic and 3Lidija Ivanovic
Clinic of Rehabilitation “Dr Miroslav Zotovic”, Belgrade, Serbia
2
College of Nursing, Cuprija, Serbia
3
Faculty of Special Education and Rehabilitation, University of Belgrade, Serbia
1
1
C
Summary
oordination is a complex basic motor ability which relies on synchronization
of time, spatial and energy parameters of movement and motion. It represents
the ability of central nervous system to manage locomotor aparatus or it’s individual
parts.In this study we have been valuating the coordination of upper and lower
extremities. The aim was to assess the influence of somatopedic treatment on
improvement of coordination abilities in children with visual impairment. The
sample included 60 children aged 6 to 15 years. The prime criteria to form a
sample were: visual impairments in accordance with WHO’s defeinitions, average
intelectual abilities and normal neurological and psychological report. In the initial
part of the study both experimental and control groups were formed, equalized
by each parameter. Children in experimental group were involved in somatopedic
treatment in a period to follow, and children in the control group were not. Our
results indicate that the somatopedic treatment had effect on raising coordination
abilities in all segments tested in the experimental group, and with a statistically
significant difference in achievement between the groups,in favor of the E group.
Key words: coordination, somatopedic treatment, visual impairment
UTICAJ SOMATOPEDSKOG TRETMANA NA RAZVOJ
KOORDINACIJE KAO BAZIČNE MOTORIČKE SPOSOBNOSTI
DECE SA OŠTEĆENJEM VIDA
Sanja Trgovčević, 2Dragana Kljajić i 3Lidija Ivanović
Klinika za rehabilitaciju „Dr Miroslav Zotović“, Beograd, Srbija
2
Visoka medicinska škola strukovnih studija, Ćuprija, Srbija
3
Fakultet za specijalnu edulaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
1
1
Rezime
K
oordinacija je složena i kompleksna bazična motorička sposobnost koja se
zasniva na usaglašenosti vremenskih, prostornih i energetskih parametara
pokreta i kretanja. Predstavlja sposobnost centralnog nervnog sistema u
upravljanju lokomotornim aparatom ili njegovim pojedinim delovima. U ovom
radu izvršili smo procenu koordinacije gornjih, donjih, kao i gornjih i donjih
106
ekstremiteta. Cilj rada bio je ustanoviti uticaj somatopedskog tretmana na
poboljšanje koordinacijskih sposobnosti dece sa oštećenim vidom.Uzorkom je bilo
obuhvaćeno 60-toro dece uzrasta 6-15 godina. Osnovni kriterijumi za formiranje
uzorka bili su: oštećenje vida u skladu sa definicijama WHO, prosečne intelektualne
sposobnosti i uredan neurološki i psihološki nalaz. U inicijalnom delu istraživanja
formirane su eksperimentalna i kontrolna grupa, ujednačene po svim relevantnim
parametrima. Ispitanici eksperimentalne grupe su bili obuhvaćeni somatopedskim
tretmanom u narednom periodu, za razliku od ispitanika iz kontrolne grupe.
Dobijeni rezultati ukazuju da je somatopedski tretman imao efekata u podizanju
nivoa koordinacijskih sposobnosti u svim testiranim segmentima kod ispitanika
eksperimentalne grupe i statistički značajnom razlikom u postignućima između
ispitivanih grupa u korist E grupe.
Ključnereči: koordinacija, somatopedski tretman, oštećenja vida
107
EDUCATION CONVICTED IN PENAL CONDITIONS
Goran Jovanic
University of Belgrade, Faculty of Special Education and Rehabilitation, Serbia
T
Summary
he author describes a possible direction in the implementation of inclusive
education in the corrective treatment of convicts in prison. Point to the
current legal norms that provide for education of prisoners as their right
and opportunity. Restriction on the freedom of movement is not an obstacle for
the realization of the educational process. Educational needs of prisoners, such
as illiteracy or lack of professional qualifications, were observed in 40% of cases.
Presents some possible models of educational programs in various prison systems.
It points to the flexibility and focus of these programs depending on the level of
need of the inmates. Evaluation of performance of such activities is focused less
on the absence of recidivism, and more on the achievement of quality changes in
behavior, self-image and relationship with self and others in the sentenced. Literacy,
qualification, completion of the training started, additional training, retraining,
requalification and implementation of other education forms an integral part of
the corrective action in the treatment of prisoners. Inclusion is also manifested
in several ways. Education is conducted according to standards and educational
programs in nominal population participating licensed teachers within the schools
in a prison or part-time employ of the local community. Notwithstanding the
possible training of the convicted person to an educational institution outside the
prison, regular attendance or preparation and follow-through examination at the
end of the educational cycle. Various Forms of courses for many professions are
part of the training program for a constructive life after the end of the sentence
and release from custody. Education convicted focuses on teaching social skills
such as drafting CVs, negotiation skills, job search, anger, and similar non-violent
communication. Exclusion and isolation of prisoners from society so transformed
in preparation for reintegration into social life of higher quality and safer way.
Key words: Inclusion, Education, sentenced, Prison, corrections, treatment
OBRAZOVANJE OSUĐENIH U PENALNIM USLOVIMA
Goran Jovanić
Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Srbija
Rezime
A
utor opisuje moguće pravce u primeni inkluzivnog obrazovanja u
korektivnom tretmanu osuđenih lica tokom kazne zatvora. Ukazuje na
aktuelne zakonske norme koje predviđaju obrazovanje osuđenih kao njihovo
108
pravo i mogućnost. Ograničenje slobode kretanja nije prepreka za realizaciju procesa
obrazovanja. Obrazovne potrebe osuđenih, kao što su nepismenost ili nepostojanje
stručnih kvalifikacija, evidentirane su u 40% slučajeva. Prikazani su neki mogući
modeli obrazovnih programa u različitim zatvorskim sistemima. Ukazano je na
fleksibilnost i usmerenost tih programa zavisno od nivoa potreba osuđenih lica.
Evaluacija uspešnosti takvih aktivnosti usmerena je manje na odsustvo recidivizma,
a više na postizanje kvalitetnih promena u ponašanju, slici o sebi i odnosu prema
sebi i drugima kod osuđenih. Opismenjavanje, sticanje kvalifikacije, završetak
započetog školovanja, ostručavanje, dokvalifikacija, prekvalifikacija, rekvalifikacija
i realizacija drugih obrazovnih formi, sastavni su deo programa postupanja u
korektivnom tretmanu osuđenih. Inkluzija se tako ispoljava na više načina.
Obrazovanje se odvija po standardima i programima obrazovanja u nominalnoj
populaciji, učestvuju licencirani predavači u okviru škola u zatvoru ili se honorarno
zapošljavaju iz lokalne zajednice. Izuzetno je moguće školovanje osuđenog u nekoj
obrazovnoj ustanovi van zatvora, redovnim pohađanjem nastave ili pripremom i
naknadnim polaganjem ispita na kraju obrazovnog ciklusa. Različiti sadržaji kurseva
za mnogobrojna zanimanja deo su programa osposobljavanja za konstruktivan
život po završetku kazne i izlasku na slobodu. Edukacija osuđenih se usmerava i
na učenje socijalnih veština kao što su sastavljanje biografije, veština pregovaranja
prilikom traženja posla, kontrola besa, nenasilna komunikacija i slične. Isključenost
i izolacija osuđenih od društva tako prerasta u pripremu za ponovno uključivanje u
društveni život na kvalitetniji i bezbedniji način.
Ključne reči: Inkluzija, obrazovanje, osuđeni, zatvor, korekcija, tretman
109
CAPACITY BUILDING IN THE SCHOOLS FOR THE EDUCATION
OF CHILDREN WITH DISABILITIES
Gordana Nikolic
Teachers’ University, Sombor, Serbia
Institute of Improving of Education and Upbringing, Belgrade, Serbia
Summary
M
inistry of Education and the Institute of Improving of Education and
Upbringing initiated the program “Capacity Building schools for the
education of students with disabilities in the Republic of Serbia in
the inclusive education”. The program is for schools to educate students with
disabilities, and this program will offer the training for The school staff as well as
special equipment. The issues of program are to prepare special school for a broader
and more comprehensive role in working with children regardless of weight on
children’s development and a place where children / students located. In the process
of transformation ‘’special’’ school is scheduled for their development in the two
models, called Model 1. and Model 2. The goal of schools in the Model 1. is to
provide accessible, timely and quality education and upbringing of children and
students with a disability in accordance with the needs of children and students.
Model 1 also has an obligation to provides support to children and students in
regular schools and kindergartens, as well as support for special schools in mode
2. The goal of schools in Model 2 is to provide accessible, timely and high quality
education and upbringing for children and students with various disabilities. The
program for this school is intend primarily to strengthen the capacity of schools
and teaching competencies for the improvement of educational process in school
to fit the needs of children with various disabilities. These schools should provide
comprehensive support for the inclusion of children and students, especially with
very complex disabilities in the educational system. Support could be targeted
children who were excluded from the education system.
PODIZANJE KAPACITETA U RADU ŠKOLA ZA OBRAZOVANJE
DECE SA SMETNJAMA U RAZVOJU
Gordana Nikolić
Pedagoški fakultet, Sombor, Srbija
Zavod za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja, Beograd, Srbija
Rezime
M
inistarstvo prosvete i Zavod za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja
su pokrenuli program: „Podizanje kapaciteta škola za obrazovanje
učenika sa smetnjama u razvoju u Republici Srbiji u okviru inkluzivnog
obrazovanja”. Program je namenjen školama za obrazovanja učenika sa smetnjama
110
u razvoju, koje bi trebalo, nakon ponuđenih obuka i obezbeđivanjem posebne
opreme, da se pripreme za širu i sveobuhvatniju ulogu u radu sa decom bez
obzira na težinu smetnje u razvoju i mesto gde se deca/učenici nalaze. U procesu
transformacije ‘’specijalnih škola’’ predviđen je njihov razvoj u okviru dva modela,
nazvanih Model 1 i Model 2. Cilj škola u Modelu 1 je do obezbede dostupno,
pravovremeno i kvalitetno obrazovanje i vaspitanje dece i učenika sa određenom
smetnjom u razvoju uz pružanje stručnog postupka u skladu sa potrebama dece
i učenika. Model 1. takođe ima obavezu da gde god je to potrebno i u skladu
sa zahtevima roditelja, pruža podršku deci i učenicima u redovnim školama i
vrtićima, kao i podršku specijalnim školama iz Modela 2. Cilj škola u Modelu 2.
je obezbeđivanje dostupnog, pravovremenog i kvalitetnog obrazovanje i vaspitanje
dece i učenika sa različitim smetnjama u razvoju. Program za ove škole je namenjen,
pre svega, jačanju kapaciteta škole i nastavničkih kompetencija za unapređivanje
obrazovno-vaspitnog procesa u školi tako da on odgovara potrebama dece sa
različitim smetnjama. Ove škole bi trebalo da obezbede podršku i za sveobuhvatnije
uključivanje dece i učenika, posebno sa veoma složenim smetnjama u razvoju, u
obrazovno-vaspitni sistem. Podrška bi bila usmerena deci koja su bila isključena iz
sistema obrazovanja.
111
SPECIAL EDUCATION STUDENTS’ ATTITUDES TOWARD
PEOPLE WITH DISABILITIES: OLD ISSUES VIEWED
THROUGH NEW GLASSES
Sanja Nisevic, 2Nina Brkic and 2Spela Golubovic
Preshool Teacher Training College Novi Sad, Serbia
2
Faculty of Medicine Novi Sad, Department of Special Rehabilitation and Education, Serbia
1
1
I
Summary
t has been known that attitudes influence one’s behavior. The practice of
inclusive education had been introduced as an obligatory model in Serbia only
recently. Dual model of education, which separates training models in teaching
regular and special teacher trainees, was implemented in our education system. To
increase students’ of special education sensitivity toward people with disabilities
is necessary process since their favorable stance should encourage more adequate
attitude toward people with disabilities. The main purposes of this study were to
investigate 1. what are the attitudes of special education students toward people with
physical disabilities, and 2. if students of special education differ among themselves
when compared in year of schooling. More than one hundred students of special
education in total participated in this study. Attitudes Toward Disabled Persons
Scale and The Scale of Social Distance were administrated. Multivariate analysis
of variance was used to evaluate the data. The results of this study have shown that
students have strong attitudes toward people with physical disabilities. However
it has been also shown that there were differences among students regarding their
schooling years. Nevertheless these results also accentuated the importance of
follow up as well as continuing work on developing attentiveness toward people
with disabilities.
Key words: disabilities, attitudes, special education
STAVOVI STUDENATA SPECIJALNE EDUKACIJE PREMA OSOBAMA
SA INVALIDITETOM: STARE TEME POSMATRANE NA NOVI NAČIN
Sanja Nišević, 2Nina Brkić i 2Špela Golubović
Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača u Novom Sadu, Srbija
2
Medicinski fakultet u Novom Sadu, Katedra za specijalnu rehabilitaciju i edukaciju, Novi
Sad, Srbija
1
1
Rezime
P
oznato je da stavovi utiču na ponašanje. U Srbiji je, tek od nedavno,
model inkluzivnog obrazovanja uveden kao obavezan. U naš obrazovni
sistem implementiran je dualni model obrazovanja, koji razdvaja modele
podučavanja u redovnoj i specijalnoj edukaciji. Rad na senzibilizaciji studenata
112
specijalne edukacije prema osobama sa invaliditetom neophodan je proces, jer
bi pozitivniji stavovi trebalo da utiču na adekvatniji odnos prema ljudima sa
invaliditetom. Glavni ciljevi ovog istraživanja bili su da se ispita 1. kakvi su stavovi
studenata specijalne edukacije prema osobama sa invaliditetom i, 2. da li se stavovi
studenata specijalne edukacije međusobno razlikuju u odnosu na studijsku godinu.
U istraživanju je ukupno učestvovalo više od stotinu studenata specijalne edukacije.
Skala stavova prema osobama s invaliditetom i Skala socijalne distance korišćene
su u ovom istraživanju. Dobijeni podaci obrađeni su Multivarijatnom analizom
varijanse. Rezultati istraživanja pokazali su da studenti imaju snažne stavove prema
osobama s telesnim invaliditetom. Takođe pokazalo se da postoje razlike među
studentima na različitim studijskim godinama. Ovi rezultati naglašavaju važnost
praćenja, kao i kontinuirani rad na razvijanju stavova studenata specijalne edukacije
prema osobama sa invaliditetom.
Ključne reči: invaliditet, stavovi, specijalna edukacija
113
NEW ACADEMIC PROFILES IN SPECIAL REHABILITATION AND
EDUCATION
Špela Golubovic, Vesela Milankov and Vojislava Bugarski
Faculty of Medicine Novi Sad, Department of Special Rehabilitation and Education
F
Summary
aculty of Medicine, founded in1960, is one of the oldest and largest departments
at the University of Novi Sad. It is comprised of six departments, one of which
is the Special Rehabilitation and Education Department. We have established
new academics profile on Medical Faculty as a result of numerous efforts to overcome
the inconsistencies between the comunity needs (also viewed through labour market
needs) and education of young professionals, who will be directly involved working in
the field of special rehabilitation and special education. Currently, special rehabilitation
and education studies are conducted at two levels: undergraduate studies, which last
for four years and academic studies-master which last for one year. The curriculum
of Undergraduate studies comprises three different courses: Inclusive Education,
Multiple Disabilities, and Addictive Diseases. Master program is also offered and
comprises the same courses. Students are enabled to use rehabilitation and education
working methods with individuals and groups with impairments and/or addictive
diseases; special education/ inclusion and improvement in teaching process and further
development in organization of Regular and Special Schools; in early intervention;
social work. Department of Special Rehabilitation and Education cooperates with
several different institutions for children with impairment, with Medical Care
Institutions and with regular schools.
Key words: special rehabilitation, special education
NOVI AKADEMSKI PROFILI U SPECIJALNOJ REHABILITACIJI I
EDUKACIJI
Špela Golubović, Vesela Milankov i Vojislava Bugarski
Medicinski fakultet Novi Sad, Katedra za specijalnu rehabilitaciju i edukaciju
Rezime
M
edicinski fakultet, osnovan 1960. godine, jedan je od najstarijih i najvećih
fakulteta Univerziteta u Novom Sadu. Čine ga šest odseka od kojih je jedan
Specijalna rehabilitacija i edukacija. Osnivanje novog studijskog programa
Specijalne rehabilitacije i edukacije na Medicinskom fakultetu rezultat je nastojanja da
se prevaziđe nesklad između potreba društva (posmatrane i kroz potrebe tržišta rada) i
obrazovanja mladih stručnjaka koji će biti direktno uključeni u rad na polju specijalne
rehabilitacije i edukacije. Trenutno, studije specijalne rehabilitacije i specijalne edukacije
se odvijaju preko dva nivoa: osnovnih akademskih studija u trajanju od četiri godine
i diplomskih akademskih studija-master u trajanju od jedne godine. Dodiplomske
studije sadrže tri modula: Inkluzivno obrazovanje, Višestruka ometenost i Bolesti
114
zavisnosti. Takođe postoje i akademske studije- master sa istim modulima. Studenti
se osposobljavaju za primenu različitih rehabilitacionih i edukacijskih metoda u
individualnom i grupnom radu sa osobama sa invaliditetom i/ili bolestima zavisnosti;
specijalnom obrazovanju/inkluziji i unapređenju procesa podučavanja i daljem razvoju
organizacije radovnih i specijalnih škola; ranoj intervenciji i u socijalnom radu. Odsek
za specijalnu rehabilitaciju i edukaciju sarađuje sa brojnim institucijama za decu sa
različitim tipovima ometenosti, zdravstvenim centrima i redovnim školama.
Ključne reči: specijalna rehabilitacija, specijalna edukacija
115
ETHICAL ISSUES IN COCHLEAR IMPLANTATION
Renata Skrbic and Vesela Milankov
University of Novi Sad, Faculty of Medicine, Department of Special Rehabilitation and
Education, Serbia
C
Summary
ochlear implantation is surgical procedure where an electronic device is
implanted into the cochlea, to enable contact with sound to deaf persons,
and help them to integrate in everyday living. Till last april, there were
188 000 people across the world with cochlear implant. The aim of this work is to
explore ethical issues toward cochlear implantation and their changings, through
literatures. We found different attitudes in deaf population, on one side, and
professionals, on the other side. There is debate between deaf associations, who
accept deafness as kind of socio- cultural characteristic and way of life and those,
who see it as a medical problem and condition that have to be treated. Improving of
procedure and years of experience, have changed attitudes of deaf society, but even
today we find disagreement between this two groups. The series of ethical questions
emerged for almost every criterion for this surgical procedure. Evaluation of ethical
questions and experiences, brought changes of criterions for cochlear implantation.
Also, one of the ethical issues is education of persons with cochlear implant, and
use of sign language in it. Technological improvement of implants, perfectioning of
surgical procedure, increase of experience in rehabilitation and education open new
possibilities for persons with implants and their families and means the benefit for
whole society. Evidentlly, ethical attitudes change. Further observation of ethical
issues in the world and in our surrounding, can give better insight in their needs
and directions for futher work, to us profesionals.
Keywords: ethics, cochlear implant, deafness
ETIČKI STAVOVI O KOHLEARNOJ IMPLANTACIJI
Renata Škrbić i Vesela Milankov
Univerzitet u Novom Sadu, Medicinski fakultet, Katedra za specijalnu rehabilitaciju i edukaciju,
Srbija
Rezime
K
ohlearna implantacija predstavlja hirurško postavljanje elektronskog
uređaja u unutrašnjost pužnice, koja osobama sa teškim gubitkom sluha
treba da omogući pristup zvuku, a time i bolje uključivanje u sve aspekte
života. Do aprila prošle godine, kod 188 000 ljudi širom sveta ugrađen je kohlearni
implant. Cilj ovog rada je da se, pregledom literature, istraže etički stavovi prema
kohlearnoj implantaciji i njihovo menjanje tokom godina. Na izrazito različite
116
stavove nailazimo kod populacije gluvih, s jedne strane, i kod grupe profesionalaca,
s druge strane. Postoji debata između udruženja gluvih, koji svoju gluvoću
shvataju kao socijalno- kulturnu osobenost i način življenja i onih koji gluvoću
vide kao medicinski problem, stanje koje treba lečiti. Usavršavanjem procedure
i usled višegodišnjeg iskustva, stavovi udruženja gluvih su se menjali, ali i danas
nailazimo na neslaganje između ove dve grupe. Niz etičkih pitanja pokrenut je
za gotovo svaki od kriterijuma za ovu hiruršku proceduru. Pokretanje tih etičkih
pitanja, kao i iskustvo, dovelo je do menjanja kriterijuma za ugradnju kohlearnog
implanta. Takođe, jedno od etičkih pitanja je i obrazovanje osoba sa kohlearnim
implantom, kao i upotreba gesta u radu sa njima. Tehnološkim unapređivanjem
implanta, usavršavanjem hirurške procedure, uvećanjem iskustva u rehabilitaciji
i edukaciji otvaraju se nove mogućnosti kako implantiranim osobama, tako i
njihovim porodicama, što je svakako dobrobit za čitavo društvo. Evidentno je da se
etički stavovi menjaju. Dalje praćenje etičkih stavova u svetu, kao i kod nas, nama
koji se profesionalno bavimo osobama sa kohlearnim implantom, daće bolji uvid u
njihove potrebe i smernice u daljem radu.
Ključne reči: etika, kohlearni implant, gluvoća
117
SPECIAL EDUCATION AND REHABILITATION
IN VOJVODINA
Marinela Scepanovic and 2Branka Jablan
Society of Defectologists, Vojvodina, Novi Sad, Serbia
2
University of Belgrade, Faculty of Special Education and Rehabilitation, Serbia
1
1
S
Summary
pecial education and rehabilitation in Vojvodina deal, in various ways,
institutions/ organizations we classified into three groups according to the
type of activities those are primarily involved in: Institutions that educate
professionals to work in the field of special education and rehabilitation, organizations
/institutions in which work is carried out in the field of special education and
rehabilitation, and professional associations whose goals are related to special
education and rehabilitation. Education professionals to work in the field of special
education and rehabilitation in Vojvodina deals Faculty of Medicine, University
of Novi Sad. At the Faculty there is Department of Rehabilitation and Special
Education with three directions: substance abuse, multiple disability and inclusive
education. Institutions/organizations in which work is carried out in the field of
special education and rehabilitation programs include: schools for children with
special educational needs (14 primary and secondary schools, and separated classes
at 58 other schools), social welfare institutions for the accommodation of children
and youth with special needs and disabilities and adults with disabilities (a total of
26 facilities), service and resource centers for special education and rehabilitation
(15 centers), and other institutions /organizations in which work is carried out in
the field of special education and rehabilitation. Professional associations whose
goals are related to special education and rehabilitation are the regional association
- Society of defectologists of Vojvodina, and local associations of defectologists.
Society of defectologists of Vojvodina has over 520 members, works closely with
Society of defectologists of Serbia and act through its basic organizations - local
societies of defectologists.
Key words: special education and rehabilitation, education, social welfare,
defectologists
SPECIJALNA EDUKACIJA I REHABILITACIJA
U VOJVODINI
Marinela Šćepanović i 2Branka Jablan
Društvo defektologa Vojvodine, Novi Sad, Srbija
2
Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Srbija
1
1
118
Rezime
S
pecijalnom edukacijom i rehabilitacijom u Vojvodini se bave, na različite
načine, ustanove/organizacije/institucije koje smo razvrstali u tri grupe prema
vrsti delatnosti kojom se primarno bave: ustanove koje obrazuju stručnjake za
rad u oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije, ustanove/organizacije/institucije
u kojima se sprovodi rad iz oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije, i strukovna
udruženja sa ciljevima koji se odnose na specijalnu edukaciju i rehabilitaciju.
Obrazovanjem stručnjaka za rad u oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije u
Vojvodini se bavi Medicinski fakultet Univerziteta u Novom Sadu. Na Fakultetu
postoji Katedra za specijalnu rehabilitaciju i edukaciju sa tri smera: Bolesti
zavisnosti, Višestruka ometenost i Inkluzivno obrazovanje. Ustanove /organizacije/
institucije u kojima se sprovodi rad iz oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije
obuhvataju: škole za obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju (14 osnovnih
i osnovnih i srednjih škola, te odeljenja pri 58 drugih škola), ustanove socijalne
zaštite za smeštaj dece i omladine sa smetnjama i teškoćama u razvoju i odraslih
osoba sa invaliditetom (ukupno 26 ustanova), servisne i resursne centre za specijalnu
edukaciju i rehabilitaciju (15 centara), i ostale ustanove/organizacije/institucije u
kojima se sprovodi rad iz oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije. Strukovna
udruženja čiji se ciljevi odnose na specijalnu edukaciju i rehabilitaciju su regionalno
udruženje - Društvo defektologa Vojvodine i lokalna udruženja defektologa.
Društvo defektologa Vojvodine ima preko 520 članova, tesno sarađuje sa Društvom
defektologa Srbije a deluje i preko svojih osnovnih organizacija - lokalnih društava
defektologa.
Ključne reči: specijalna edukacija i rehabilitacija, obrazovanje, socijalna zaštita,
defektolozi
119
IMPORTANCE OF SPORT AND RECREATION IN SOCIAL
INTEGRATION HOUSE USERS
Sladjana Vasojevic, 2Fadilj Eminovic, 2Goran Nedovic and 2Radmila Nikic
House for children and adolescents retarded in the mental development, Sremčica, Serbia
2
Faculty of Special Education and Rehabilitation, Belgrade, Serbia
1
1
T
Summary
his paper examines the importance of implementation of sports activities and
its impact on physical development, socialization and integration of people
with intellectual disability in terms of institutional care. The basis on which
this paper is based on generally accepted theory of Piaget cognitive development by
which people with intellectual disability undergo the same developmental stages,
in the same order as the child without difficulty stom difference that lasts a longer
period, there are difficulties during the transition from one phase to another and
the development of the ends at a lower age period. Considering the complexity and
interconnectedness of motor, emotional, social, cognitive development and any
other persons with intellectual disability it is essential that academic institutions
work in the residences rely on the knowledge and practical solutions resulting
from different scientific disciplines. Sports activities in nursing homes in Serbia are
achieved through the implementation of physical education from the curriculum
to work with people with moderate and difficult intellectual disability for adoption
of specific sports skills and overall better performance in psychomotor, emotional,
cognitive and physical development. The paper further stated that the results of
research done during 2008. in order to investigate the type and quality of applied
sport and recreational activities in the five largest residential institutions in Serbia.
Highlighted are the types of sports and recreational activities in which the most
and the best results include people with intellectual disability. The review of the
realized annual plan in the House sport activities for children and adolescents with
problems in developing “Sremčica” the best way to illustrate the importance given
to these professional workers rehabilitation activities. The conclusions of this work
are listed examples of good practice solutions in sport engagement of people with
intellectual disability and enhanced financial, organizational and other problems
in nursing homes in Serbia, which hinder social integration houses user through
sports and recreational activities.
Keywords: sports and recreational activities, people with intellectual disability, Houses
accommodation
120
ZNAČAJ SPORTA I REKREACIJE U SOCIJALNOJ
INTEGRACIJI DOMSKIH KORISNIKA
Slađana Vasojević, 2Fadilj Eminović, 2Goran Nedović i 2Radmila Nikić
Dom za decu i omladinu ometenu u razvoju, Sremčica, Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
O
vaj rad ispituje značaj primene sportsko-rekreativnih aktivnosti i njegovog
uticaja na fizički razvoj, socijalizaciju i integraciju osoba sa intelektualnom
ometenošću u institucionalnim uslovima zaštite. Osnova na kojoj se temelji ovaj
rad je opšteprihvaćena Piagetova teorija kognitivnog razvoja po kojoj osobe sa
intelektualnom ometenošću prolaze iste razvojne faze, istim redosledom kao i dete
bez teškoća stom razlikom što razdoblja duže traju, postoji teškoća pri prelazu iz jedne
faze u drugu a razvoj se završava na nižem uzrasnom periodu. Poštujući složenost i
međusobnu povezanost motornog, emocionalnog, socijalnog, kognitivnog i svakog
drugog razvoja osoba sa intelektualnom ometenošću neophodno je da se vaspitni
i obrazovni rad u ustanovama rezidencijalnog tipa osloni na saznanja i praktična
rešenja proistekla iz različitih naučnih disciplina. Sportsko-rekreativne aktivnosti
u domovima u Srbiji ostvaruju se putem realizacije fizičkog vaspitanja iz Plana i
programa za rad sa osobama sa umerenom i težom intelektualnom ometenošću radi
usvajanja određenih sportskih veština i sveukupnog boljeg funkcionisanja u oblasti
psihomotorike, emocija, kognitivnog i telesnog razvoja. U radu su nadalje navedeni
rezultati istraživanja koje je rađeno tokom 2008. godine u cilju ispitivanja vrste i
kvaliteta primenjenih sportsko-rekreativnih aktivnosti u pet najvećih rezidencijalnih
ustanova u Republici Srbiji. Istaknute su vrste sportsko-rekreativnih aktivnosti u
kojima se najčešće i sa najboljim rezultatima uključuju osobe sa intelektualnom
ometenošću. Prikazom realizovanog godišnjeg plana sportskih aktivnosti u Domu za
decu i omladinu ometenu u razvoju „Sremčica“ na najbolji način se ilustruje značaj
koji stručni radnici pridaju ovim rehabilitacionim aktivnostima. U zaključcima
ovog rada navedeni su primeri dobrih praktičnih rešenja u sportskom angažovanju
osoba sa intelektualnom ometenošću i naglašene finansijske, organizacione i druge
teškoće u domovima u Srbiji koji otežavaju socijalnu integraciju domskih korisnika
putem sportskih i rekreativnih aktivnosti.
Ključne reči: sportsko-rekreativne aktivnosti, osobe sa intelektualnom ometenošću,
domski smeštaj
121
SOCIAL BEHAVIORAL SYSTEM UPGRADE YOUTH
WITHOUT PARENTAL CARE
Nebojsa Nikolic and 2Sladjana Zivanovic
Primary and high school “Radivoj Popovic”, Sr. Mitrovica, Serbia
2
Faculty of special education and rehabilitation, Belgrade, Serbia
1
1
E
Summary
ducation and social articulation of youth without parental care is one of
the key factors in designing prevention strategies non social behavior of the
general population. The institute of young people without parental care,
composed by a series of structurally and functionally related elements and refers
to young people originally from deficient and lately more and more dysfunctional
families and dysfunctional family relationships that include violent behavior, and
neglect and other forms of social deviation. Satisfying the need to be cared for and
with you have social support from staff, at the same time on each other, prevention
and experience depression, withdrawal and social isolation of different species.
Looking at types of essential social connectors young, and correlation of good and
bad dimensions to the needs creation and continuous development and functioning
of internalization of the basic properties of which depend on the correct choices
in decision making and self-assessment, we pointed to the social convergent and
divergent approaches and dimensions of the social superstructure, but formiranjih
behavioral system of youth without parental care. Options for a variety of leisure
activities, educational workshops and participation in specific projects aimed at
their profesionalizovanju or just learning social skills useful for independent living,
are the backbone of the social upgrading of existing social attitudes and behavioral
improvement of the system, ie, quality of life for youth.
Keywords: youth without parental care, behavioral system, the social upgrading
SOCIJALNA NADGRADNJA BIHEJVIORALNIH SISTEMA
MLADIH BEZ RODITELJSKOG STARANJA
Nebojša Nikolić i 2Slađana Živanović
ŠOSO „Radivoj Popović“, Sr. Mitrovica, Srbija
2
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Beograd, Srbija
1
1
Rezime
V
aspitanje i socijalno uzglobljavanje mladih bez roditeljskog staranja predstavlja
jedan od ključnih faktora u kreiranju strategija prevencije disocijalnih
ponašanja opšte populacije. Ovaj institut mladih bez roditeljskog staranja
satkan je nizom strukturno i funkcionalno povezanih elemenata i odnosi se na
omladinu poreklom iz deficijentnih i u poslednje vreme sve više disfunkcionalnih
122
i porodica sa poremećenim porodičnim odnosima koji uključuju nasilničko
ponašanje, ali i zanemarivanje i druge oblike socijalnih devijacija. Zadovoljavajući
potrebu da budu zbrinuti i da uz sebe imaju socijalnu podršku od osoblja,
istovremeno su upućeni jedni na druge, prevenirajući tako i iskustva depresije,
povlačenja i različitih vrsta socijalnog izolovanja. Promatranjem esencijalnih tipova
socijalnih konektora mladih, te koreliranjem dobrih i loših dimenzija sa potrebama
stvaranja i stalnog razvijanja i funkcionalne interiorizacije osnovnih osobina od
kojih zavise pravilni izbori u donošenju odluka i samoproceni, ukazali smo na
socijalno konvergentne i divergentne pristupe i dimenzije socijalne nadgradnje već
formiranjih bihejvioralnih sistema mladih bez roditeljskog staranja. Mogućnosti
za raznovrsne slobodne aktivnosti, edukativne radionice ili učešće u konkretnim
projektima namenjenim njihovom profesionalizovanju ili samo učenju socijalnih
veština korisnih za samostalan život, predstavljaju okosnicu socijalne nadgradnje
postojećih socijalnih stavova i unapređenju bihejvioralnih sistema, odnosno,
kvaliteta života mladih.
Ključne reči: mladi bez roditeljskog staranja, bihejvioralni sistem, socijalna
nadgradnja
123
GENETIC ASPECT OF HANDICAP
Dragan R. Ninkovic, 2Milan R. Kulic, 1Jasmina M. Maksic, 1Nadica Dj. Jovanovic
Faculty of special education and rehabilitation, Belgrade, Serbia
2
Faculty of Medicine, University of Eastern Sarajevo, Bosnia and Herzegovina
1
1
T
Summary
his study elaborates a need for continuous education for teachers of special
education from tangential sciencies, like genetic. Steady progress of genetics,
and discoveries about influence of well – known, but also new etiological
factors on the occurance of handicap, are necessary for the giving more qualitative
support to the handicapped. Ignorance of the genetic limitations of certain syndromes,
and knowledge of the prognosis for the skills development of persons with special
syndrome, and who are dependent on genetic limitations, makes teachers of special
education insecure in clinical and educatiional conditions. Also, there is a summary
of the clinical pictures of the most common syndromes in the study, which teachers of
special education meet in practice, and the main guidelines for handicap treatment.
Keywords: genetic syndromes, handicap, handicap support
GENETSKI ASPEKTI HENDIKEPA
Dragan R. Ninković, 2Milan R. Kulić , 1Jasmina M. Maksić , 1Nadica Đ. Jovanović
Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Srbija
2
Univerzitet u Istočnom Sarajevu, Medicinski fakultet Foča, Bosna i Hercegovina
1
1
Rezime
U
ovom radu, elaborirane su potrebe za kontinuiranom edukacijom defektologa
iz tangentnih nauka, posebno genetike. Neprekidan napredak u razvoju
genetike, i saznanja o uticaju već poznatih, ali i novih etioloških faktora,
odnosno, etiopatogenetskih mehanizama odgovornih za nastanak hendikepa,
neophodni su u pružanju kvalitetnije podrške hendikepiranima. Nepoznavanje
genetičkih znanja ograničava se na pojedine sindrome, time i neprepoznavanje
prognoze u razvoju sposobnosti osoba sa istim sindromom, a iz genetički ograničenog
znanja, kod defektologa neizostavna strana je nesigurnost na kliničkom i edukativnom
planu. Takođe, ovaj rad pruža potpuniji pregled kliničkih slika mnogih sindroma sa
kojima se sreće defektologija, kao i defektolozi u praksi, pružajući im edukativne
smernice za prevenciju i tretman hendikepa.
Ključne reči: genetički sindromi, hendikep, podrška hendikepiranima
124
ALTERNATIVE TREATMENTS IN REHABILITATION OF
AUTISTIC PEOPLE. DOLPHIN THERAPY-POSSIBILITIES AND
LIMITATIONS.
Mirjana Djordjevic, Slobodan Bankovic and Bojan Ducic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, Belgrade, Serbia
T
Summary
herapeutic use of animals has been present for centuries back in almost
all cultures. The most frequently mentioned effects of therapeutic use of
animals are: stress reduction, mood improvements, building of internal
sense of security, and improvements in achieving social-emotional interaction. In
1994, American Psychiatric Association indicates that therapeutic use of animals
might give good effects in therapy with children and people with pervasive
developmental disorders, as well as with other disorders with severe difficulties
in social interaction. The aim of this paper is to present one of the alternative
approaches to the treatment of children with autism by identifying advantages and
limitations of dolphin therapy based on scientific and practical aspects. Dolphin
assisted therapy, involves a complex program of activities based on the capabilities
and characteristics of each child. Therapy with dolphins gives best effects when it
is focused on the individual child or adult. In this case, we can define the goals,
which may relate, for example, on field of fine or gross motor skills, language
development or social behavior. However, in addition to the advantages offered
in dolphin therapy, some authors question the scientific basis of this approach,
pointing out the methodological shortcomings of individual studies. For parents,
who are advised this type of treatment; the obstacle may be its price. The question
still remains on whether a feeling of relaxation after swimming with dolphins has
only to do with contact with animals or with the therapeutic properties of water.
Keywords: Persons with autism, dolphin therapy, possibilities, limitations
ALTERNATIVNI TERAPIJSKI POSTUPCI U REHABILITACIJI OSOBA
SA AUTIZMOM. TERAPIJA UZ POMOĆ DELFINA – MOGUĆNOSTI I
OGRANIČENJA
Mirjana Đorđević, Slobodan Banković i Bojan Dučić
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Beograd, Srbija
Rezime
U
potreba životinja u terapeutske svrhe je prisutna vekovima unazad u
skoro svim kulturama. Najčešće pominjani efekti pri upotrebi životinja u
tretmanskim pritupima su: umanjivanje stresa, poboljšavanje raspoloženja,
stvaranje osećaja sigurnosti i pospešivanje ostvarivanja socio-emocionalnih
125
kontakata. Američka asocijacija psihijatara 1994. godine ističe da upotreba
životinja u terapeutske svrhe može postizati dobre efekte u tretmanu dece i
osoba sa pervazivnim razvojnim poremećajima, kao i kod ostalih poremećaja sa
izraženim poteškoćama u socijalnoj interakciji. Cilj ovog rada je da se prikaže jedan
od alternativnih vidova tretmana dece sa autizmom uz sagledavanje prednosti i
ograničenja terapije uz pomoć delfina sa naučnog i praktičnog aspekta.
Terapija uz pomoć delfina, podrazumeva složen program aktivnosti baziran
na sposobnostima i karakteristikama svakog pojedinačnog deteta.Tretman sa
upotrebom delfina, najbolje efekte ima kada je usmeren na pojedinačno dete ili
odraslu osobu. U tom slučaju, definišu se ciljevi, koji se mogu odnositi npr. na
oblast fine ili grube motorike, jezičkog razvoja ili socijalnog ponašanja. Međutim,
pored prednosti koje nudi terapija delfinima, pojedini autori dovode u pitanje
naučnu zasnovanost ovog pristupa ukazujući na metodološke nedostatke pojedinih
studija. Za roditelje, kojima se savetuje ovakav vid tretmana, prepreka može biti i
njegova cena. Ostaje otvoreno pitanje, da li osećaj opuštenosti nakon plivanja sa
delfinima, ima samo veze sa kontaktom sa životinjom, ili i sa terapijskim svojstvima
vode.
Ključne reči: Osobe sa autizmom, terapija delfinima, mogućnosti, ograničenja
126
PHYSICAL ACTIVITY PROGRAM DESIGN FOR ELDERLY PERSONS
Gordana Odovic, Fadilj Eminovic, Radmila Nikic and Goran Nedovic
Faculty of Special Education and Rehabilitation, Belgrade, Serbia
P
Summary
hysical activity and exercise have a significant influence on a better quality of
life in elderly persons. Studies have shown that exercise can improve physical
fitness people in the ninety years of life. People who were athletes have better
physical condition compared to their peers and that person slowly aging. Physical
activity and exercise can slow the progression of osteoporosis. In addition, exercise
can slow down or reduce to a minimum loss of some cognitive and psychological
function (Going N., Stelmach G.). The aim of this paper is to point out the main
principles of important factors for designing programs of physical activity and
exercise for elderly people in social care institutions. Creating such a program
involves teamwork, including doctor, special educators and rehabilitators and
physiotherapists. Principles that should be taken into account for making physical
recreation programs for elderly persons: participants should line up in groups
according to year of birth, it is not necessary to develop competitive spirit, safety
in sports reduces the aging, so should be used exercises that do not require a high
level of coordination, ability of quick response and a high level of balance. When
designing a program should take into account the way of forming groups, a time
when training will be held, how long will it take to exercise, how often a group
will practice, the conditions of air in the room during the exercise, what kind
of exercises should be applied, etc.. This training program is designed for elderly
people will contribute to maintaining their physical condition, maintaining good
psychophysical health and quality use of leisure time.
Key words: physical activity, elderly persons
Kreiranje programa fizičkih aktivnosti za starija lica
Gordana Odović, Fadilj Eminović, Goran Nedović, Radmila Nikić,
Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, Univerzitet u Beogradu, Srbija
Rezime
F
izička aktivnost i vežbe imaju značajan uticaj na bolji kvalitet starijih ljudi.
Studije su pokazale da mogu da ostvare poboljšanje fizičke kondicije ljudi
u devedeset godina života. Ljudi koji su bili sportisti imaju bolje fizičko
stanje u poređenju sa svojim vršnjacima i te osobe sporije stare. Fizička aktivnost
i vežbe mogu usporiti napredovanje osteoporoze. Osim toga, vežbe mogu usporiti
ili smanjiti na minimum gubitak nekih kognitivnih i psiholoških funkcija (Going
N., Stelmach G.). Cilj ovog rada je da ukaže na osnovne principe bitnih faktora
127
za kreiranje programa fizičke aktivnost i vežbanja za starije osobe u ustanovama
socijalne zaštite. Kreiranje takvih programa podrazumeva timski rad, uključujući
i lekara, specijalne edukatore i rehabilitatore i fizioterapeute. Principi koje treba
uzeti u obzir za kreiranje fizičkih rekreativnih programa za starije ljude: učesnici
treba da se postroje u grupe u zavisnosti godine rođenja, nije neophodno da se
razvija takmičarski duh, sigurnost u sportu je jako bitna kod ove populacije te treba
koristiti vežbe koje ne zahtevaju visok stepen koordinacije, sposobnosti, brz odziv i
visok stepen ravnoteže. Pri kreiranju programa treba uzeti u obzir način formiranja
grupa, vreme kada će obuka biti održana, koliko dugo će trajati vežbe, koliko često
će grupa praktikovati, uslovi vazduha u prostoriji za vreme vežbanja, kakve vežbe
treba primeniti i sl. Ovaj trening program namenjen starijim osobama će doprineti
održavanju fizičke kondicije, održavanje dobrog psihofizičkog zdravlja i kvalitetno
korišćenje slobodnog vremena.
Ključne reči: fizička aktivnost, starija lica
128
129
INDEKS AUTORA / AUTHOR INDEX
A
Adamovic M. 26,38
Ajdinski G. 59
B
Bankovic S. 125
Bratovcic V. 42
Brkic N. 112
Brojcin B. 79
Bugarski V. 114
C
Canovic D. 88
Cicevska-Jovanova N. 45
D
Dimovic J. 71
Djordjevic M. 125
Djuza P. 92
Djuric-Zdravkovic A. 83, 85
Dobrota-Davidovic N. 34, 36
Dosen Lj. 66
Dragojevic D. 102
Dragojevic N. 15
Draskovic V. 27
Dzinovic N. 57
Ducic B. 125
H
Hanak N. 15
Hodzic N. 32
Horvatic S. 102
I
Ilankovic V. 47
Ilic D. 27
Ilic S. 30
Ilic-Stosovic D. 30, 73
Imsirovic F. 77
Ivanoska B. 24
Ivanovic L. 61, 106
J
Jablan B. 118
Jacova Z. 71
Japundza-Milisavljevic M. 83,85
Jovanic G. 108
Jovanovic-Simic N. 36, 124
Jovovic S. 63
K
Eminovic F. 14, 97, 120,127
Karic J. 81
Karovska A. 71
Kasum G. 63
Kljajic D. 104, 106
Kocev N. 47
Konicanin A. 99
Kulic M. 53, 95, 124
G
L
E
Gesoski B. 53
Gligorovic M. 43, 75
Glinac A. 21
Glumbic N. 79
Golubovic S. 112, 114
130
Lakovic J. 104
Lazic M. 88
Lazic N. 88
Lazor M. 66
M
Maksic J. 124
Marinkovic D. 42
Markovic S. 66
Matovic L. 21
Medenica S. 95
Medenica V. 55,61
Milacic-Vidojevic I. 15, 79
Milankov V. 114, 116
Milanovic-Dobrota B. 75
Milenovic L. 47
Milicevic M. 18, 59
Milosevic N. 51
N
Nedovic G. 41, 120, 127
Nedovic M.
53
Nikic R. 14, 92, 120, 127
Nikolic G. 110
Nikolic M. 77
Nikolic N. 122
Nikolic S. 30, 73
Ninkovic D. 124
Nisevic S. 57
Nisevic Sa. 112
O
Odovic G. 14, 97, 127
P
Pacic S. 92, 97
Panova G. 24, 49
Pantic I. 95
Petkovic V. 90
Petrov R. 18
Popovic L. 34
Potic S. 41, 61
R
Radic-Sestic M. 43, 75
Radovanovic V. 81
Rapaic D. 41
Rasic O. 45
Ristic S. 95
S
Samouilidou E. 87
Saranovic D. 36
Saric E. 21, 42
Scepanovic M. 55, 68, 118
Skrbic R. 116
Stancic Z. 102
Stankovic M. 73
Stanojkovska-Trajkovska N. 18
Stantic S. 55
Stefanovic Dj. 63
Stevovic-Otasevic J. 34
Stosljevic M. 26, 38
T
Taskova E. 24, 49
Telovska N. 49
Trgovcevic S. 104, 106
Trifunovska M. 45
V
Valkova H. 94
Vantic-Tanjic M. 77
Vasojevic S. 17, 120
Visnjic S. 27
Velkoska A. 59
Vukovic M. 51
Z
Zivanovic S. 122
Zgur 19
131
132
Download

File - Resursni centar za specijalnu edukaciju