Istorija jugoslovenske države od
1918-1941. godine
Jugoslovenska ideja tokom Prvog
svetskog rata:
• Niška deklaracija srpske vlade doneta je 7.
decembra 1914. Ratni cilj: oslobođenje i
ujedinjenje svih Srba, Hrvata i Slovenaca.
• Stvaranje Jugoslovenskog odbora 1914. u
Rimu. Odbor od 1915. deluje u Londonu.
• Jula 1917. Jugoslovenski odbor i srpska vlada
potpisale su Krfsku deklaraciju.
Ka ujedinjenju
• Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba stvoreno je 8.
oktobra 1918. godine
• Narodno vijeće je 29. oktobra 1918. u Zagrebu proglasilo
Državu Slovenaca, Hrvata i Srba.
• Ženevska deklaracija potpisana je novembra 1918. godine.
• Srem se priključuje Srbiji 24. novembra 1918.
• Vojvodina se pripaja direktno Srbiji 25. novembra 1918.
(osim Srema).
• Velika narodna skupština u Podgorici 26. novembra donela
je odluku o prisajedinjenju Crne Gore Srbiji.
• Kraljevstvo Srba, Hravata i Slovenaca je proglašeno 1.
decembra u Beogradu.
Na Pariskoj mirovnoj konferenciji
Prostor i stanovništvo
• Jugoslovenska država obuhvatala je prostor od
247.500 kvadratnih kilometara i 12 miliona
stanovnika.
• Konstitutivni narodi činili su oko 82%
stanovništva, a oko 18% bile su manjine.
• Najbrojniji narod bili su Srbi (oko 40%) i Hrvati
(oko 23%), a najbrojne manjine Nemci
(4,27%), Mađari (3,93%) i Albanci (3,68%)
• Jugoslaviju su sačinjavale sledeće teritorije:
-dve pre Prvog svetskog rata nezavisne države:
Srbija i Crna Gora;
-Delovi Habzburškog carstva: Slovenija i
Dalmacija (delovi Austrije), Hrvatska-Slavonija
i Vojvodina (delovi Ugarske) i Bosna i
Hercegovina pod direktnom upravom vlade u
Beču.
Jugoslovenska država od 1918-1921.
• Privremeno narodno predstavništvo (PNP)
formirano je marta 1919.
• Bilo je sačinjeno od 296 delegata sa prostora
cele države.
• U PNP-u su dominirala dva bloka stranaka:
-Demokratsko-socijalistički blok
-Parlamentarna zajednica
Najvažnije političke partije:
Narodna radikalna stranka - vođa
Nikola Pašić
Demokratska stranka - vođe
Ljubomir-Ljuba Davidović i
Svetozar Pribićević
Socijalistička radnička partija
(komunista) od 1920
Komunistička partija
Jugoslavije –
Filip Filipović
Hrvatska republikanska
seljačka stranka- vođa
Stjepan Radić
• Izbori za Konstituantu održani su novembra
1920.
• Prvi ustav jugoslovenske države donet je 28.
juna 1921. godine (Vidovdanski ustav).
-Glavne karakteristike: nasledna monarhija,
jednodomna skupština, centralizovana država
podeljena na 33 oblasti.
• Tokom 20-tih godina na izbore se izlazilo tri
puta (1923, 1925 i 1927). Najviše uspeha
imala je Narodna radikalna stranka.
• Komunistička partija Jugoslavije zabranjena je 1921.
godine na osnovu Zakona o zaštiti države
• 20-tih godina stvaraju se brojne koalicije stranaka
(Pašić-Pribićević; Pašić-Radić; Pribićević-Radić).
• U periodu od 1918-1929. godine promenjene su čak
24 vlade.
• 20. juna 1928. godine poslanik Narodne radikalne
stranke Puniša Račić ubio je dva poslanika HSS i ranio
trojicu (među njima i Stjepana Radića koji kasnije
podlegao povredama).
• Kralj Aleksandar uveo diktaturu 6. januara 1929.
(Šestojanuarska diktatura)
Jugoslovenska spoljna politika 20godina.
•
•
•
•
•
•
•
•
Jugoslavija okružena BRIGAMA:
Bugarska
Rumunija
Italija
Grčka
Austrija
Mađarska
Albanija
Italija
• Italija je predvodila revizionističke države
(Austriju, Mađarsku, Bugarsku).
• Kraljevina SHS i Italija sklopile Rapalski
sporazum 1920. godine.
• Rimskim ugovorom između Kraljevine SHS i
Italije 1924. Rijeka pripala Italiji.
• Italija je podrivala položaj Jugoslavije
sklapanjem saveza sa jugoslovenskim
susedima i finansiranjem antijugoslovenskih
organizacija (VMRO, Kosovski komitet, ustaše).
Italija i Albanija
• Ugovorima potpisanim 1926. i 1927. godine
Italija je vezala Albaniju.
• Jugoslavija i Albanija prekidaju diplomatske
odnose 1927. godine.
Tri stuba spoljne politike
• Mala Antanta 1920 i 1921. godine
(Čehoslovačka, Kraljevina SHS i Rumunija)
• Ugovor o prijateljstvu sa Francuskom 1927.
• Vernost Društvu naroda
Šestojanuarska diktatura
-Raspustio je parlament, stavio
Ustav van snage, zabranio
stranke i uveo cenzuru.
- Uveo je ideologiju integralnog
jugoslovenstva.
-Oktobra 1929. godine
promenio je ime države u
Kraljevina Jugoslavija.
- Uveo je novu teritorijalnu
organizaciju države -9 banovina
i Uprava grada Beograda.
-Unifikovao je zakonodavstvo i
školski sistem.
Podela Jugoslavije na 9 banovina: Moravska, Vardarska,
Zetska, Dunavska, Drinska, Vrbaska, Primorska, Savska i
Dravska
• Kralj Aleksandar je 1931. ublažio diktaturudonosi novi “oktroisani” ustav.
• Formirao je režimsku stranku: Jugoslovenska
radikalna seljačka demokratija (od 1932
Jugoslovenska nacionalna stranka).
• Stvara Balkanski sporazum 1934.godine
(Jugoslavija, Grčka, Rumunija i Turska)
Aleksandar je ubijen 9. oktobra u
Marseju.
Vlada Milana Stojadinovića
• Na čelu države Namesništvo (knez Pavle
Karađorđević, senator Radenko Stanković
i ban Savske banovine Ivo Perović)
• Stojadinović je postao premijer 1935.
godine
• Oformio je stranku-Jugoslovenska
radikalna zajednica.
• Doživeo je neuspeh sa Konkordatom
1937. (Konkordatska kriza).
• Opozicija je organizovana u Blok narodnog
sporazuma 1937. godine.
• Činile su je Seljačko-demokratska koalicija i
Udružena opozicija.
• Tesna Stojadinovićeva pobeda na izborima
decembra 1938 ( vladina lista 54% Blok
narodnog sporazuma 44).
Spoljna politika Milana
Stojadinovića
-U spoljnoj politici
Stojadinović se okreće
fašističkim zemljama
Nemačkoj i Italiji.
-Sklapa sporazum sa
Italijom marta 1937.
godine. (sporazum
Ćano-Stojadinović)
-Vezuje jugoslovensku
privredu za Nemačku.
Smena Stojadinovića i vlada
Cvetković-Maček
• Knez Pavle je smenio Stojadinovića početkom
1939. godine.
• Novu vladu sastavio je radikal Dragiša
Cvetković.
• Avgusta 1939. godine stvorena je Banovina
Hrvatska (bivše banovine Savska i Primorska uz
dodatak sedam kotara).
-Vođa HSS Vladko Maček postaje podpredsednik
vlade.
-Reakcije na stvaranje banovine: “Srbi na okup”
Banovina Hrvatska
Knez Pavle u Berlinu 1939.
Pristupanje Trojnom paktu i 27.
mart 1941. godine.
-Nakon izbijanja rata septembra 1939.
Jugoslavija je proglasila neutralnost.
- Usled pritiska Nemačke na kneza
Pavla Jugoslavija pristupila Trojnom
pakt 25. marta 1941. u Beču.
-Protokol o pristupanju Trojnom paktu
potpisao je predsednik vlade Dragiša
Cvetković.
-Grupa oficira izvela je puč 27. marta
1941.godine. Narod je podržao puč
masovnim demonstracijama.
-Nakon puča u Beogradu Hitler je
naredio napad na Jugoslaviju.
-Vojna operacija “Kazna” sprovedena u
delo 6. aprila 1941. godine.
Pučisti
Borivoje Mirković
Dušan Simović
Podela Jugoslavije 1941. godine
Download

Istorija Jugoslavije .pdf 2014.