Nova institucija zaštite nasleđa u Srbiji i regionu
Jugoistočne Evrope
CENTRALNI INSTITUT ZA KONZERVACIJU
CIK
Dr Mila Popovid-Živančevid
Savetnik konzervator
direktora CIKa
Maj 2012.
Mart 2011
OSNOVNI KARAKTER CIKa
Strateški projekat Ministarstva kulture Republike
Srbije i Ministarstva spoljnih poslova Republike
Italije.
CIK treba da popuni prostor koji je strateški
nedostaje u sistemu zaštite naše baštine i njegov
koncept se bazira na jedinstvenom sistemu
zaštite koji u sebe uključuje :
• sve sadržaje baštine u njenom okruženju
• sve interdisciplinarne aktivnosti na njenoj zaštiti
OSNOVNI KARAKTER CIKa
• CIK objedinjuje u čvrst i efikasan sistem zaštite sve sadržaje
materijalne i nematerijalne baštine u njihovom prirodnom
okruženju i to: arhitektonsko i spomeničko nasleđe, arheološke
lokalitete, muzejske predmete, arhivski i bibliotečki materijal,
audiovizuelnu građu i nematerijalnu baštinu.
• CIK počiva na interdisciplinarnom akademskom i stručnom
obrazovanju i naučnoistraživačkom radu i njihovoj primeni u
oblasti preventivne konzervacije, kurativne konzervacije i
restauracije, jedinstvenom sistemu dokumentacije, marketingu i
prezentaciji zaštite i brige za kulturno nasleđe.
Pripremanje projekta CIKa
Grupa stručnjaka EU, 2002. vrši institucionalnu
i profesionalnu analizu u oblasti zaštite.
Ova analiza zaključuje:
• službe zaštite baštine u Srbija imaju dugu tradiciju,
zauzimaju značajno mesto i poseduju ugled u regionu;
• imaju sačuvane institucionalne i profesionalne resurse,
• to predstavlja kvalitetnu bazu za formiranje
regionalnog centra za konzervaciju u odnosu na
Zapadni Balkan
Pripremanje projekta CIKa
2002. predstavnici Vlade Republike Italije predlažu pomod u
revitalizaciji službe zaštite u Srbije preko osnivanja nove institucije
zaštite.
Od 2005. Ministarstvo kulture Srbije i Ministarstvo
spoljnih poslova Italije intenziviraju rad na
pripremama ; usmeravaju aktivnosti koje
treba da odrede novu instituciju i pripremaju
odgovarajuda dokumenta za sprovođenje procedure
osnivanja.
Pripremanje projekta CIKa
Ekspertski tim za izradu Studije izvodljivosti, 2005. koji je završio povereni posao
• Miladin Lukid, arhitekta, konzervator savetnik, u to vreme
pomodnik ministra;
• Dr. Mila Popovid-Živančevid, arheolog, konzervator savetnik, u to
vreme iz Narodnog muzeja u Beogradu;
• Radmila Petrovid, hemičar, konzervator-savetnik iz Arhiva Srbije;
• Branka Šekarid, istoričar umetnosti, konzervator-savetnik iz
Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture;
• Mikele Morana, arhitekta iz Ministarstva spoljnih poslova Italije;
• Dr. Donatela Kavacali, arhitekta iz Visokog instituta za
konzervaciju u Rimu
Pripremanje projekta CIKa
• Studija izvodljivosti je je publikovana i javno
prezentovana oktobra 2007.
• Sve potrebne pripreme su bile završene krajem 2007.
• Tek krajem 2008. u Ministarstvu kulture Srbije su se
stekli uslovi za okončanje osnivačke procedure.
• Vlada Srbije 22 januara 2009 je donela Odluku o
osnivanju CIKa i da može da se započne sa
organizacionim i administrativnim poslovima oko
registracije i dr.
• Do 1 oktobra 2009. su završeni svi administrativni i
organizacioni poslovi i CIK zvanično počinje sa radom.
Razlozi za osnivanje CIKa
Aktuelna konzervatorska politika i praksa, koja se sprovodi u
postojedim institucijama zaštite u Srbiji ukazuju da se zaštita
kulturnog i prirodnog nasleđa nalazi na ozbiljnoj prekretnici.
• Ne postoje odgovarajudi obrazovni sistemi i nema mogudnosti
za osavremenjavanje i usavršavanje znanja u oblastima teorije
zaštite i konzervacije, metodologije konzervacije, prezentacije
nasleđa.
• Nedostatak odgovarajudeg naučno-istraživačkog rada u oblasti
zaštite; nerazvijena multidisciplinarna primenjena istraživanja;
nepoznavanje mehanizma uzajamnog delovanja prirode
kulturnog dobra, uzroka degradacije, uslova sredine i direktnih
konzervatorskih tretmana.
Razlozi za osnivanje CIKa
• Ne postoje standardi u svim oblastima zaštite
i očuvanja baštine, u svim fazama konzervacije.
Neodgovarajuće
upravljanje
Razlozi za osnivanje
CIKa
Do sada nije bilo odgovarajude brige Vlade za stanje baštine :
• nema jasne nacionalne strategije očuvanja i razvoja baštine
kao strateškog resursa;
• baština nije definisana kao društveni prioritet;
• nedovoljna međuresorna saradnja različitih ministarstava u
interesu očuvanja nasleđa;
• pravna regulativa nije u skladu sa savremenim teorijskim
metodološkim i praktičnim aspektima zaštite nasleđa;
• nesređenost i neusklađenost zakonodavstva; nisu povezani
zakoni o zaštite baštine sa prostornim i urbanističkim
planiranjem, krivičnim zakonom, carinama i sl.;
Razlozi za osnivanje CIKa
• zatvorenost stručnih institucija i nefunkcionisanje njihovog
javnog karaktera u službi društva;
• nedovoljno razvijena komunikativnost između profesionalnih
institucija zaštite i očuvanja nasleđa (nelojalna konkurencija) i
sa srodnim intitucijama i organizacijama u svetu;
• nedostatak sluha za savremeni razvoj teorije i prakse zaštite
baštine; nepostojanje ili nerazvijenost integrativnog pristupa u
okviru održivog razvoja, profesionalna depresija i nerazvijena
stručna želja za unapređenjem struke i sl.
• nesigurni i nedovoljni izvori finansiranja;
• Izostanak svesti kod šire javnosti o značaju kulturne baštine za
društvo u celini;
Razlozi za osnivanje
CIKa
• Neorganizovano i zapušteno stanje u službama zaštite uticalo je na
sazrevanje ideje o ubrzanom formiranju jedinstvene institucije za
konzervaciju nasleđa u Srbiji, sa regionalnim opredeljenjima.
• Osnivanje Centralnog Instituta za konzervaciju kao jedinstvene
institucije zaštite i očuvanja nasleđa, treba da omogudi uključivanje u
opšte tokove razvoja savremene konzervacije, i to
• kroz primenu interdisciplinarnog obrazovanja, usavršavanja i
specijalizacije postojedih kadrova i novih generacija stručnjaka;
primenu naučnoistraživačkog rada, novih teorijskih saznanja i
metodoloških pristupa u konzervatorskoj praksi.
Razlozi za osnivanje CIKa
• Postojede institucije zaštite ne mogu danas da zadovolje
složene zahteve koje postavljaju čuvanje i konzervacija
kulturnog nasleđa.
• Zato se osnivanje Centralnog instituta za konzervaciju,
interdisciplinarne institucije sa kompleksnim pristupom
modernoj konzervaciji kao naučnoj i stručnoj disciplini,
namede kao optimalno rešenje.
• Istovremeno, nova institucija treba da bude i nukleus
oko koga de početi da se grade nove kulturne politike i
strategije zaštite.
Ciljevi
• Integrativno organizovanje jedinstvenog i efikasnog
sistema zaštite koji objedinjuje, koordinira,
sinhronizuje sve sadržaje baštine i sve aktivnosti na
njenoj zaštiti.
• Jedinstveno organizovanje sistema zaštite koji sistemski
objedinjuje znanje, iskustvo, naučne rezultate, samu
konzervaciju, dokumentaciju, opremu, kadrove,
finansije, predstavlja najracionalnije rešenje i strateško
pitanje zdrave kulturne politike.
• Primena strateških ciljeva koji počivaju na
integrativnosti, interdisciplinarnosti, prevenciji i
održivom razvoju
• Usmeravanje delatnost CIKa kako na Srbiju, tako i na
region Zapadnog Balkana i šire na region Jugoistočne
Evrope.
Delatnost i odgovornosti
Kroz projekte i aktivnosti obezbediti ostvarivanje svojih zadataka:
• organizovanje integrativnog sistema zaštite koji
multidisciplinarno obuhvata sve vrste kulturnih dobara u
okruženju: arhitektonsko i spomeničko nasleđe, arheološke
lokalitete, muzejske predmete, arhivski i bibliotečki
materijal, audiovizuelnu građu i nematerijalnu baštinu;
• objedinjavanje i povezivanje svih interdisciplinarnih
aktivnosti u delatnosti konzervacije i očuvanja baštine
kako bi se na jednom mestu okupilo sticanje i usavršavanje
znanja i iskustva, istraživački rad, preventivna briga i zaštita,
direktni konzervatorski tretmani, dokumentacija o zaštiti,
prezentovanje vrednosti i značaja baštine široj javnosti,
finansijski izvori, specijalizovana oprema i stručnjaci;
Delatnost i odgovornosti
• Razvoj akademskog obrazovanja u oblasti zaštite baštine
povezanog sa univerzitetima (3+2); organizovanje
edukativnih modela za permanentno sticanje i
osavremenjavanje znanja (kurseva,seminara, radionica i dr.).
• Formiranje odgovarajude multidisciplinarne naučne i
stručne baze za zaštitu baštine; primena multidisciplinarnih
istraživanja u oblastima preventivne konzervacije i direktnih
konzervatorskih tretmana;
• Umanjivanje, ublažavanje, eliminisanje i kontrola faktora
rizika po vrednost, stanje i očuvanje baštine; mera
preventivne konzervacije.
• Primena odgovarajudih tretmana kurativne konzervacije i
restauracije, koji ne ugrožavaju originalni materijal i koji ne
narušavaju integritet baštine.
Delatnost i odgovornosti
• Organizovanje jedinstvenog dokumentacionog sistema za
oblast zaštite, na nacionalnom, regionalnom i međunarodnom
nivou; uspostavljanje jedinstvene terminologije.
• Razvoj izdavačke delatnosti u domenu zaštite i brige za
baštinu.
• Podizanje nivoa profesionalnosti u brizi za zaštitu i očuvanje
kulturnog nasleđa.
• Podizanje nivoa profesionalnosti u procesu odlučivanja o
nasleđu; izrazitiji i kvalitetniji uticaj profesionalaca u
društvenoj zajednici.
• Jačanje komunikacija između svih učesnika u sistemu zaštite.
• Odgovarajuda prezentacija baštine i njene zaštite, uključivanje
šire javnosti i odgovornih institucija vlasti u aktivnosti očuvanja
nasleđa, razvijanje svesti o značaju i brizi za očuvanje baštine.
Delatnost i odgovornosti
• Razvoj različitih partnerskih veza, marketinga; postavljanje
konzervacije kao ekonomske kategorije u sistemu održivog
razvoja.
• Kvalitetno i pozitivno postavljanje zaštite baštine u savremeni
život u okviru održivog razvoja, da se nasleđe prenosi na
budude generacije u svom očuvanom integritetu.
• Razvijanje snažne regionalne i međunarodne saradnje u
objedinjavanju i razmeni znanja, iskustva, naučnih rezultata,
stalnog stručnog usavršavanja.
• Kreiranje i sprovođenje jasno osmišljene strategije zaštite;
sistematsko, dugoročno planiranje aktivnosti u delatnostima
preventivne konzervacije i konzervacije-restauracije.
• Institucionalno organizovanje jedinstvenog sistema zaštite i
očuvanja baštine koji sistemski objedinjuje znanje, iskustvo,
nauku, konzervaciju, opremu, kadrove, finansije.
Organizaciona struktura
Sve oblasti aktivnosti se međusobno tesno i interaktivno
prožimaju i čine jedinstven sistem zaštite baštine, koji deluje
preko sedam organizacionih jedinica:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Centra za edukaciju
Centra za multidisciplinarna istraživanja
Centra za preventivnu konzervaciju Dijana
Centra za konzervaciju i restauraciju
Centra za dokumentaciju
Centra za komunikacije
Služba zajedničkih poslova
Osnivački proces
Tri faze razvoja:
I.
I.
II.
Prva faza od januara do decembra
2009/2011;
Druga faza od januara do decembra
2011/2013;
Treda faza od januara do decembra
2013 i dalje.
Finansiranje
• Ministarstvo kulture Srbije, sredstvima iz budžeta za redovne i
programske aktivnosti.
• Programi za sufinansiranje Ministarstva kulture i Skupštine grada
Beograda za posebne projekte.
• Italijanska Vlada, namenska sredstva za razvoj edukativnih
programa i nabavku konzervatorske opreme i materijala.
• Francuska Vlada, preko Francuskog kulturnog centra, programi
specijalizacije stručnjaka iz CIKa u francuskim institucijama zaštite i
razvoj akademskog obrazovanja iz konzervacije.
• ICCROM, ICOM, UNESCO BRESCE , UNESCO i dr., preko različitih
partnerskih razvojnih projekata, edukativnih programa i pružanja
logističke, stručne i tehničke podrške
Sadašnje sedište CIK
Stanje sadašnje zgrade
Unutrašnji radni prostor 2009/2010., pre adaptacije
Unutrašnji radni prostor 2009/2010., pre adaptacije
Stanje unutrašnjeg prostora pre adaptacije, 2009/2010.
Stanje posle adaptacije, mart 2011.
Depo, januar 2011.
Depo, posle adaptacije, mart 2011.
Partneri u realizaciji
projekata
CIK je organizator, inicijator, učesnik
na vedem broju nacionalnih I
regionalnih projekata koje sprovodi
uz pomod ICOM SEE, ICOM,UNESCO
BRESHE, ICCROM, Univerziteta
Pariz I-Sorbona i dr.
Projekti u toku
EDUKATIVNI PROJEKTI
Regionalne Master studije iz preventivne konzervacije, na
Univerzitetu u Beogradu, do 2011.
Partneri: CIK, Univerzitet u
Beogradu, Univerzitet Paris 1
Panteon- Sorbona, učestvuju
profesori sa različitih
univerziteta iz Srbije I
Evrope.
Pripreme za akreditaciju na Fakultetu za medije i
komunikacije Univerziteta Singidunum u Beogradu.
1. Osnovnih studija iz konzervacije nasleđa , 3+2
2. Studijski programi specijalističkih akademskih studija -Master iz:
• preventivne konzervacije
• konzervacije-restauracije muzejske, arhivske i bibliotečke građe-Master
• konzervacije-restauracije arhitektonskog i spomeničkog nasleđa-Master
3. Doktorskih studija heritologije i zaštite baštine iz oblasti:
•
•
•
•
•
Teorija zaštite nasleđa
Preventivna konzervacija nasleđa
Kurativna konzervacija i restauracija kulturnih dobara
Očuvanje nematerijalnog nasleđa
Integrativna zaštita biokultur nog nasleđa
Projekti permanentnog
obrazovanja
Saradnja sa Visokim institutom za konzervaciju u Rimu
• 28.03.2011 je potpisan Memoranduma o saradnju Vlade Italije i
Vlade Srbije, koji ima za cilj da podrži formiranje i razvoj Centralnog
instituta za konzervaciju.
• Pomod u pripremanju i opremanju
jednog dela radnog prostora, realizacija
programa edukacije koji nisu razvijeni
u Srbiji, pomod u razvoju naučnotehničkih i stručnih sposobnosti
saradnika CIKa i drugih profesionalaca iz institucija zaštite,
u saglasnosti sa važedim kritičkim, istorijskim, umetničkim i
naučnim standardima.
Italian Cooperation Project
“SUPPORT TO THE CREATION OF THE CENTRAL INSTITUTE
FOR CONSERVATION IN BELGRADE - SERBIA”, 28.03.2011
Konferencija “Uloga edukacije u konzervaciji kulturnog nasleđa, 28.03.2011
Projekti permanentnog obrazovanja
Saradnja sa Visokim institutom za konzervaciju u Rimu
• Razvoj ovog projekta treba da pomogne podizanje
profesionalnih kapaciteta, stepena valorizacije
baštine i nivoa svesti kod javnosti o vrednosti
zaštite nasleđa.
• Realizacijom ovog projekta u Srbiji se popunjava
veliki prazan prostor, o tome ubedljivo govori
podatak da se za edukativne programe koji su
počeli 14 februara 2011., prijavilo preko 200
profesionalaca iz svih institucija zaštite u Srbiji.
Projekti permanentnog obrazovanja
Saradnja sa Visokim institutom za konzervaciju u Rimu
Razvoj projekta treba da pomogne podizanje profesionalnih kapaciteta, stepena
valorizacije baštine i nivoa svesti kod javnosti o vrednosti zaštite nasleđa
U okviru ove saradnje slededih tokom 2011. su realizovani slededi
edukativni programi:
1. Savremeni dokumentacioni sistemi u konzervaciji
2. Preventivna konzervacija
3. Konzervacija savremenog kompozitnog slikarstva
4. Konzervacija metala
5. Konzervacija tekstila
6. Konzervacija kamena
7. Integrativna konzervacija na arheološkom lokalitetu
Kurs ISCR-CIK, Dokumentacija za konzervaciju
Kurs ISCR-CIK konzervacije savremenog slikarstva ISCR-CIK
April 2011
Kurs ISCR-CIK konzervacije metala
April 2011
Kurs ISCR-CIK konzervacije tekstila
Kurs ISCR-CIK Integrativna konzervacija na arheološkom lokalitetu
Stone Conservation Course
Worksite
Kurs ISCR-CIK konzervacije kamena
Stone Conservation Course
Participants at work
Regionalni projekti
• Regionalni edukativni program o proceni rizika u regionu
Jugoistočne Evrope. Edukativni projekat primene
metodologije procene rizika u Jugoistočnoj Evropi. Zemlje
učesnice: Bugarska, Hrvatska, Makedonija, Rumunija, Srbija
(CIK) i Slovenija.
Regionalni projekti
Risks Assessment, Belgrade
Regionalni projekti
Risks Assessment, Sofia
Regional Archaeological Conservation Project, continued
TIEM MEP, Museum program for emergensy situation
Programi permanentne edukacije
Edukativni program preventivne konzervacije za muzejsku mrežu
Srbije, 2009-2013
Sadržaj: uvod u
Preventivnu konzervaciju,
menadžment muzejskih
zbirki, muzejske zgrade,
depoi, izložbeni prostor,
transport i pakovanje,
vanredne prilike i dr.
Partneri: Ministarstvo
kulture, muzeji iz
muzejske mreže Srbije.
Programi permanentne edukacije
Letnje škole i radionice konzervacije keramike Dijanaedukativni program za konzervaciju arheološke keramike,
izradu kopija i replika arheološke keramike, edukativne
radionice za decu (Karataš, Ravna)
Letnja škola
konzervacije Dijana,
Karataš , 2010.
Letnja škola konzervacije Dijana, Ravna ,
2011.
Programi permanentne
edukacije
Konzervacija-restauracija mozaika iz Narodnog muzeja u Beogradu i
Narodnog muzeja u Zaječaru, Partneri: CIK,
Narodni muzej u Beogradu, Okružni muzej –
Antički Arl u Francuskoj, Institut za nauku i
tehnologiju keramičkih materijala
(CNR-ISTEC) iz Faence, Visoki institut za
konzervaciju i restauraciju u Rimu.
Projekti u toku
Eksperimentalna arheologija, interdisciplinaran projekat
tradicionalne proizvodnje arheološke i etnološke keramike.
Partneri: Filozofski fakultet u Beogradu, Geološki fakultet,
Fakultet primenjene umetnosti keramike“, Institut za
nuklearne nauke Vinča;
Institut za tehnologiju
nuklearnih i drugih
mineralnih sirovina – ITNMS;
Viša tehnološka škola u
Aranđelovcu, CIK.
Projekti u toku
Revitalizacija legata ”Atelje Petra Lubarde,” i konzervacija slika
iz legata. Projekat obuhvata konzervatorske uslove za
rekonstrukciju zgrade legata, uslove za novu stalnu postavku i
depo. Konzervacija slikarskih dela iz Legata i zaostavšine Vere
Lubarde.
Partneri: CIK,
Kuda Legata,
Revitalizacija legata ”Atelje Petra Lubarde,”
Projekti u toku
• Registar konzervacije kulturnog nasleđa. Partneri: CIK,
Ministarstvo kulture, muzejska mreža Srbije.
• Izložba u Okružnom muzeju Antičkog Arla, u pripremi,
realizacija krajem 2011. Izložba de prezentovati međunarodni
projekat Konzervacija mozaika iz zbirke Narodnog muzeja u
Beograd, kao i kulturnu i prirodnu baštinu Srbije.
• Druga Regionalna konferencija Procena rizika kulturne i
prirodne baštine u regionu JI Evrope, u pripremi, reralizacija
početkom 2012. u Beogradu i Zagrebu, od profesilonalaca
učesnika traži konkretne predloge sanacije i revitalizacije
baštine
Projekti u toku
Konzervacija bronzane
skulpture «Dečak s krčagom»
sa Čukur česme u Beogradu
Partneri: CIK, Zavod za zaštitu
spomenika kulture grada
Beograda,
Umetnička
radionica
«Kuzman»
Smederevo,
«3D svet».
Publikacije koje su izašle 2010 i
2011:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Đerdapski Listovi (prof.dr. Mirjana Mirković)
«Metodološki i tehnički aspekti primene novih tehnika u zaštiti kulturne baštine» (prof. dr
Suzane Polić - Radovanović, dr Slavice Ristić, dr Bora Jegdića i dr Zorana Nikolića) sa
Institutom Goša
Novčani sistem kasnorimskog carstva 293-348, Branko Drča, Arheološko društvo Srbije
Regionalna publikacija ”Stanje kulturne i prirodne baštine u regionu Balkana”, Sveska 2
Integrativni koncept zaštite sa metodologijom preventivne konzervacije, prof. dr Mila
Popović-Živančević
Preventivna konzervacija u Muzejima, prof. dr Mila Popović-Živančević
O diskursima heritološke materije, prof. dr Suzana Polić-Radoanović
Bildwissenschaftand Visual Autonomy in Exploration of Vulnerability Cultural Heritage,
prof. dr Suzana Polić-Radovanović, dr Slavica Ristić, dr Zoran Nikolić, dr Mirko Kozić.
Druga regionalna publikacija “Stanje kulturne i prirodne baštine u regionu Jugozapadne
Evrope, Sveska 2;
Publikacije pripremljene za štampu:
• Časopis DIANA 14
• Upotreba lasera u konzervaciji (prof. dr Suzana Polid-Radovanovid);
• Saniranje i revitalizacija Legata „Petra Lubarde“ (prof.dr. Mila PopovidŽivančevid, Mr Vesna Živkovid, Ana Veljkovid, Draginja Maskareli, Darijan
Mihajlovid, Strahinja Sekulid i dr.);
• Konzervatorski rečnik za arheološku keramiku (Malena Stojčev i dr.);
• Stručna uputstava, priručnici i pravilnici iz preventivne konzervacije,
rukovanje muzejskim predmetima, organizacija depoa, transport
muzejskih predmeta (Mr Vesna Živkovid, Aleksandra Nikolid i dr.);
Umesto zaključka
Stručna i društvena javnost u Srbiji i regionu
Jugoistočne Evrope ved prepoznaje značaj CIK kao
• Interdisciplinarnog, obrazovnog i naučno istraživačkog
centara sa
• učionicama, specijalizovanim kancelarijama,
laboratorijama, ateljeima, radionicama za edukaciju,
istraživanja i konzervaciju svih vrsta kulturnih dobara;
• instituciju zaštite koja konzervaciju postavlja kao naučnu
i profesionalnu disciplinu;
• interdisciplinarnu instituciju sa regionalnim
opredeljenjima.
Umesto zaključka
Nova institucija zaštite u Srbiji je proizašla iz težnje da se:
• zaštita baštine definiše kao primenjena i razvojna
nauka,
• kroz razvoj obrazovanja i istraživanja teorijskih
koncepata i metodoloških pristupa,
• primenjuje u praksi preventivne konzervacije , kurativne
konzervacije i restauracije , jedinstvenog sitema
dokumentacije, prezentacije i marketinga.
Download

1.Mila Popović Živančević - ICOM-SEE