14.10.2014
Çalışma Ortamında
Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi
Prof. Dr. Nazmi Bilir
Hacettepe Üniversitesi
Halk Sağlığı Enstitüsü
10 Ekim 2014
[email protected]
Sunum Planı
•
•
•
•
Sağlık Hizmetlerinin Gelişmesi
Sağlığın korunması ... sağlığın geliştirilmesi
Sağlık okur-yazarlığı (health literacy)
Çalışma hayatında sağlığın korunması ve
geliştirilmesi
• “Sağlıklı Yaşama Davet Projesi”
1
14.10.2014
SAĞLIK HİZMETLERİ
• ESKİ ÇAĞLAR
– Hastalanan kişilerin tedavisi
– Bilimsel yöntem ??
• KORUYUCU YAKLAŞIM
– 19. yüzyıl sonları – 20. yüzyıl ortaları
– “mikrop” bulunması
– İlaçlar.. antibiyotikler, aşılar ...
• ÇAĞDAŞ SAĞLIK ANLAYIŞI
– Sağlığın korunması ve geliştirilmesi, bireysel sorumluluk
– Sağlık okur-yazarlığı (health literacy)
İş Sağlığı ve Güvenliği; kavramı, kapsamı
– bütün mesleklerde çalışanların
– bedensel – ruhsal – sosyal iyilik hallerinin
korunması, geliştirilmesi, en üst düzeyde
sürdürülmesi ....
– işin insana – çalışanın kendi işine uyumunun
sağlanması ....
ILO – WHO 1951 - 1985
2
14.10.2014
İşyerlerinde Sağlığın Geliştirilmesi
• İşyerleri çalışanların sağlığı ile yakından ilişkilidir.
– “iki yönlü ilişki”
• İşyerleri çalışanların sağlığının korunması
uygulamalarının yanı sıra “sağlığı geliştirme” çalışmaları
açısından da fırsatlar yaratır.
• Sağlığı geliştirme çalışmaları kişilerin sağlığına ve ülke
ekonomisine katkı sağlar.
CDC; Centers for Disease Control and Prevention
Çalışanların Sağlık Sorunları
• İş kazası
– 2012 yılında 75 bin iş kazası
– 744 ölüm
• Meslek hastalığı
– 2012 yılında 400 meslek hastalığı
– 1 ölüm
• “2209 sürekli işgöremez” (yarısı 1/3 ve daha fazla)
• 1,6 milyon “geçici işgöremezlik günü”
• Genel hastalıklar ...
3
14.10.2014
İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışmalarının amacı-1
• İş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi
– İşyeri ortamındaki risklerin saptanması
– İşyerindeki risklerin kontrol altına alınması
– İşe giriş – aralıklı kontrol muayenesi
– Eğitim ... İşyerindeki riskler, önlemler ...
– “sağlık okur-yazarlığı”
İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışmalarının amacı-2
• İş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi
• Genel sağlık sorunlarının önlenmesi
– Sağlıklı Yaşam kurallarına uyum sağlanması
•
•
•
•
•
Sağlıklı beslenme
Düzenli egzersiz
Sigara ve diğer zararlı davranışlardan uzak durulması
...
Sağlık okur-yazarlığı
4
14.10.2014
Çalışanın sağlığının korunması ve geliştirilmesi
• Sağlığın korunması: İşyeri ortam faktörlerinin
saptanması ve kontrol altına alınması
– İSG Kanunu No. 6331
• M. 4: İşveren yükümlülüğü: ... eğitim gerekli araç-gereç temini
risk değerlendirmesi
• M. 10: Risk değerlendirmesi
• Sağlığın geliştirilmesi: “sağlıklı yaşam ilkeleri”
– İSG Kanunu No. 6331
• M. 15: Sağlık gözetimi
• M. 16: Çalışanların bilgilendirilmesi
• M. 17: Çalışanların eğitimi
Dünyada En Sık 10 Ölüm Nedeni 2011
Kalp hastalığı
Felç
Akciğer enfeksiyonu
KOAH
İshalli hastalıklar
Akciğer kanseri
Şeker hastalığı
Trafik kazaları
Erken doğum
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/index.html
5
14.10.2014
Türkiye’de Başlıca Ölüm Nedenleri, 2008
Ölüm nedeni
Yüzde sıklık
Kalp hastalığı
38,5
KOAH
9,0
Felç
7,4
Akciğer kanseri
5,4
Hipertansiyon
1,6
Diyabetes mellitus
1,4
Ölümlerin üçte ikisi 6 nedenle
Kurumlar da Değerlendiriliyor
Worksite Health Score Card
•
•
•
•
•
•
•
Yönetsel destek
Tütün kontrolü
Beslenme
Fizik egzersiz
Kilo kontrolü
Stres yönetimi
Depresyon
•
•
•
•
Hipertansiyon
Yüksek kolesterol
Diyabetes mellitus
İnme ve kalp krizinin
bulgu ve belirtileri
• İnme ve kalp kirizinde
acil müdahale olanağı
6
14.10.2014
Sağlığı Geliştirme Programlarında Başarının Temelleri
•
•
•
•
•
•
•
•
Üst yönetimin katılımı, desteği
İSG Hizmetleri ile entegre program
İşletmede vertikal ve horizontal iletişim ağı
Bireysel gereksinimlerin tespit edilmesi
Çeşitli uzmanlık alanlarından destek sağlanması
Uzun vadeli planlanlama ve uygulama
Çalışanların aktif katılımı
İzleme ve değerlendirme
Yetişkin sağlık sorunlarından korunma
• Bireysel sorumluluk önemli
– Yaşam biçimi değişikliği gerekiyor
• Genel eğitim ile ilişkili
• “sağlık okur-yazarlığı” ile ilişkili
• Bireylerin sağlıkla ilgili bilgi kaynaklarına ulaşma,
bilgiyi anlama, bilgiler ışığında sağlığın korunmasıgeliştirilmesi, yaşam kalitesini artırmaya yönelik konularda
doğru kararlar verme ve uygulama ile ilgili kapasiteleri ...
7
14.10.2014
Sağlık
Okur-yazarlığı
Sağlık okur-yazarlığı
• 1986 Ottawa Charter
– Uluslar arası Sağlığı Geliştirme Konferansı
• Yeni bir kavram; bilinme düzeyi düşük
– ABD: doktorların %90’ı konuyu bilmiyor
– Türkiye: doktorların %91’i duymamış
– Genel toplumun bilgi düzeyi de düşük
• Avrupa, 8 ülke araştırması
8
14.10.2014
Ülkelerin Sağlık okur-yazarlığı puanları
Avrupa Sağlık Okur-Yazarlığı Araştırması
Yetersiz okur-yazarlık
Sorunlu okur-yazarlık
Yeterli okur-yazarlık
Çok iyi okur-yazarlık
Sağlık okur-yazarlığı puanı
Sağlık okur-yazarlığı puanı ile bireysel sağlık algısı ilişkisi,
Avrupa Sağlık Okur-Yazarlığı Araştırması
Çok kötü
Kötü
Orta
İyi
Çok iyi
9
14.10.2014
Sağlık okur-yazarlığı puanı ile egzersiz yapma ilişkisi,
Avrupa Sağlık Okur-Yazarlığı Araştırması
Sağlık okur-yazarlığı puanı
Küresel Eylem Planı
9 madde belirlendi
10
14.10.2014
Ashgabat Declaration on the Prevention and Control of
Noncommunicable Diseases in the Context of Health 2020, WHO
Ashgabat, Turkmenistan 3–4 December 2013
Yetişkin sağlık sorunlarının önlenmesinde öncelikli 4 faktör:
1.
2.
3.
4.
Tütün kullanımının azaltılması
Sağlıksız beslenmenin önlenmesi
Hareketsiz yaşamın azaltılması
Alkolün fazla kullanımının önlenmesi
Etkili bir korunma ve kontrol programı için bütün
uygulamalarda sağlığın öne çıkarılması önerilmektedir
(health in all policies)
Sağlıklı Yaşama Davet Projesi
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Ankara, kamu kurumu 2000+ çalışan
Anketle bilgiler: kişisel bilgiler, sağlık davranışları ...
Doktor muayenesi; hasta olanların tedavisi
Kan testleri: hemoglobin, şeker, kolesterol, hormonlar ...
Akciğer filmi, EKG, SFT
Vücut kemik, kas, yağ oranları, boy-ağırlık
Sağlık mesajları: afiş, broşür, bilgisayar mesajları ...
Konferanslar: hipertansiyon, kalp h., beslenme, egzersiz ...
Danışmanlık: beslenme, obezite, sigara bırakma, egzersiz ...
Katılım isteği ???
11
14.10.2014
“Gençlikte yaşlılığa ömür ayırmak gerek”
Anadolu özdeyişi …
Teşekkür ederim...
12
Download

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi