Crna Gora
ZAVOD ZA ŠKOLSTVO
MINISTARSTVO PROSVJETE I SPORTA
Predmetni program
SOCIOLOGIJA
III razred trogodišnje srednje stručne škole
Podgorica 2011.
Predmetni program
SOCIOLOGIJA
III razred trogodišnje srednje stručne škole
Predmetni program SOCIOLOGIJA za III razred trogodišnje srednje stručne škole izradila je Komisija u sljedećem sastavu:
Zorica Kotri, predsjednica
Momir Dragićević, član
Slavica Medenica, članica
Nacionalni savjet za obrazovanje je na sedmoj sjednici održanoj 31. 08. 2011.godine donio predmetni program SOCIOLOGIJA za
III razred trogodišnje srednje stručne škole.
2
1. NAZIV NASTAVNOG PREDMETA
SOCIOLOGIJA
NAZIV PREDMETNOG PROGRAMA
SOCIOLOGIJA
2. ODREĐENJE PREDMETNOG PROGRAMA
a) Položaj, priroda i namjena predmetnog programa
Sociologija je sastavni dio programa društvenih nauka u okviru nastavnog plana za trogodišnje srednje stručne škole i određena
je kao obavezni predmet.
U okviru predmeta učenici/e se upoznaju sa naučnim saznanjima o društvu i sa sociološkim objašnjenjem društvenih pojava.
Predmet je usmjeren na osnovne sociološke pojmove, ideje, različite metodske postupke, teorijske pristupke i aktulene probleme
savremenog društva. Opštost, teorijski pristup i fundamentalno mjesto među naukama, upućuje sociologiju da društvo kao svoj
predmet, objasni u totalitetu društvenih pojava i njihovih sadržaja.
Otvorenost programa, zasnovana na potrebi proučavanja osnovnih građanskih ideja i njihovoj utemeljenosti u društvenoj
stvarnosti, orijentacija društva prema međunarodnim integracijama, izgradnja građanskog modela, vladavini prava i demokratiji,
multikulturalnosti i multikonfesionalnosti su nove nacionalne vrijednosti koje u okviru programa, a posebno njegovog otvorenog
dijela imaju važno mjesto.
Predmet sociologije omogućava učenicima/ama da otkriju različite aspekte društvenog života čovjeka, grupe i društva, i da već
stečena znanja o drušvenim pojavama povežu u jednu otvorenu cjelinu. Otvorenost programa daje mogućnost oblikovanja i
dopunjavanja onim temama koje su značajne za učenike/ce, lokalnu sredinu, kao i za strateške orijentacije društva.
Proučavanje sociologije treba da bude "oslobađajući poduhvat".
Sociologija uči da se učenici/e oslobode "zdravorazumskog" poimanja i objašnjenja društvene stvarnosti, i da se opredjeljuju za
racionalno, na empirijskim dokazima utvrđeno objašnjenje društvenih pojava. Ta objašnjenja moraju se zasnivati na "sociološkoj
imaginaciji", prije svega, da se "udaljimo od sopstvene svakodnevne rutine kako bismo na stvari gledali iz novog ugla"(R.Mils).
3
Nastavni program određen je svojim osnovnim karakteristikama:
- obim programa, iskazan je kroz nastavne cjeline (uvod; čovjek, kultura, društvo; struktura i elementi strukture; društvene grupe,
institucije i područja; drušvene promjene i razvoj), nastavne teme (uvod u sociologiju, metod, čovjek i društvo, društvene grupe... )
i nagoviještene nastavne jedinice (određenje predmeta, aspekti metoda, društvena nejednakost...),
- dubina programa iskazana je poniranjem u strukturu sociologije kao nauke preko raščlanjivanja sadržaja i različitim pristupima u
analitičkom objašnjenju tj. makro (pojam i elementi nauke, kultura, promjene) i mikro nivou kroz detaljno izučavanje pojedinih
sadržaja (određenje čovjeka, društvene grupe, društvene moći...),
- redosljed programa zasnovan je na određenju predmetnih područja, tema i jedinica. Program je usmjeren na očekivane ishode,
a ne na precizirane nastavne jedinice što mu daje dodatnu otvorenost. Program osim sadržaja definiše i standarde, tj. koja
znanja, vještine i kompetencije mogu garantovati planirane ishode.
U obrazovno - vaspitnom procesu, sociologija ima poseban značaj u analizi crnogorskog društva pojmova i kategorija koji
izražavaju njegovu esencijalnost i egzistencijalnost, čime apstraktni nivo proučavanja dobija svoju konkretizaciju i živost. Takva
saznanja doprinose i razbijanju određenih predrasuda, stavova mnjenja i zdravorazumskog - logičkog objašnjenja.
U okviru datih tema, učenici/e će dobiti znanje o drušvenom životu crnogorskog društva kao i mogućnost da razumiju istorijske,
političke, ekonomske i kulturne procese u prošlosti kao i stremljenja ka budućnosti. Argumentacija mora biti zasnovana na
saznanjima o drugim društvima i kulturama, a posebno modeliranim i onim čija su kvalitativna svojstva i pozicije slična
crnogorskom društvu (demokratska, građanska, otvorena, multi...).
b) Broj časova po godinama obrazovanja i oblici nastave
U nastavnom planu za trogodišnje srednje stručne škole, planirano je da sociologija bude obavezni predmet u trećem (3) razredu.
Nastava se realizuje sa dva (2) časa sedmično, odnosno, godišnjim fondom od šezdeset četiri časa (64) u trećem razredu.
3. OPŠTI CILJEVI PREDMETNOG PROGRAMA
Sociologija kao predmet u okviru opšteobrazovnog programa kroz svoju specifičnost, preko pedagoške aktivnosti omogućuje
učeniku/ci:
- usvajanje znanja o osnovnim sociološkim pojmovima i njihovu upotrebu pri razumijevanju i objašnjenju drušvenih pojava;
- usvajanje znanja o osnovnim i metodološkim postupcima sociologije i njihovu upotrebu;
- razvijanje sposobnosti za kritičko vrednovanje društvenih pojava u privatnom, radnom i društvenom okruženju;
- doprinosi cjelovitom razvoju ličnosti, razumijevanju samog sebe, pozitivnoj identifikaciji i razvoju odgovornosti;
- razumijevanje čovjeka kao stvaralačkog, djelatnog bića, čovjeka kao specifičnog totaliteta;
- razvijanje pozitivnog odnosa prema načelima demokratije, pluralizma pravde, ekologije, socijalne komunikacije, slobode,
4
-
svijesti o kulturnim razlikama;
razvijanje komunikativnih sposobnosti toleranicije i odgovornosti prema drugom, afirmaciju kulturnog argumentovanog
dijaloga;
razvijanje sposobnosti za razumijevanje različitih struktura, političkih, kulturnih, vjerskih, itd., vrijednosti sistema sopstvenog
društva, društvenih podsistema i drugih;
razvijanje sposobnosti za razumijevanje cjeline društvenog života koja nastaje kao rezultat procesa sublimiranja prirodnih,
ekonomskih, kulturnih, socijalno-psiholoških i političkih faktora;
razvijanje sposobnosti razumijevanja društvenog života, normativnih vrijednosnih sistema, lokalne, regionalne i nacionalne
zajednice kroz istorijsku distancu;
razvijanje sposobnosti integracije u socijalni život, radne, lokalne sredine, posebno za aktivni život u građanskom
demokratskom društvu;
razvijanje sposobnosti procjene i kritičkog vrednovanja političkih inicijativa, političkih odluka i akcija;
izražen odnos prema društvenoj pravdi, prepoznavanju nejednakosti i zalaganje za aktivan odnos prema uzrocima;
razvijanje sposobnosti povezivanja sociološkog znanja s drugim naučnim područjima;
razvijanje sposobnosti za otklanjanje društvenih predrasuda, dejstava mnjenja i zdravorazumskog objašnjenja sopstvenog
društva i društvenih fenomena uopšte, oslobađanje od netrpeljivosti, isključivosti, nacionalističkih ideala, ksenofobije, rodne
nejednakosti, lokalizma itd.;
razvijanje sposobnosti i spremnost za društveni aktivizam, i svoje stavove o praktičnim društvenim akcijama;
da razvija sposobnost kritičkog vrednovanja, kretanje u modernom društvu pravno-političkim institucijama građanskog
društva, ekonomiji, tehnologiji, kulturi, informisanju, masovnoj kulturi;
razumijevanje evolucije kao procesa u kojem su spojena objašnjenja o istorijskom strukturiranju, univerzum prirode i ljudsko
iskustvo;
osposobljavanje za samostalan rad i permanentno obrazovanje.
PROGRAMSKI SADRŽAJ SOCIOLOGIJE ZA TROGODIŠNJE STRUČNE ŠKOLE
Sadržaji su podijeljeni na obavezne sadržaje i izborni program.
Obavezni sadržaji su:
1. Uvod u sociologiju
- određenje predmeta sociologije
- metod sociološkog istaživanja
- svrha sociologije
- najvažniji teorijski pristupi
5
2. Čovjek, društvo, kultura
- čovjek, društvo, priroda
- svojina
- struktura društva
- kultura - različita određenja, pluralizam i kultura
- subkultura i mladi
- religija
- socijalizacija
- društvena interakcija i svakodnevni život
- devijantno ponašanje i društveni nadzor
3. Stratifikacija i društvene nejednakosti
- društvena nejednakost i socijalne razlike
- društvene nejednakosti, slojevitost i društvena pokretljivost
- pojam i oblici društvene moći
4. Rad, društvene grupe i institucije
- rad, tehnologija i tehnička moć
- teritorijalne grupe
- porodica
- nacija
- država
5. Društvena promjena i razvoj
- tradicionalno i moderno društvo
- oblici društvenih promjena
- ekologija-ekološka svijest-ekološke promjene
6
4. SADRŽAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETNOG PROGRAMA
III RAZRED – Obavezni sadržaji
Tema: Određenje predmeta sociologije
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- razumije značaj i specifičnost
sociologije kao nauke,
- upozna posebnost (duh)
sociološkog postupka pri
određenju društvenih pojava u
odnosu na druge humanističke
nauke i druge oblike znanja,
- upozna različite pristupe u
određenju pojma društva i
društvenosti,
- razlikuje osnovne sociološke
probleme, pitanja, polja
interesovanja, sociološke
discipline,
- shvati i uoči odnos sociologije i
drugih oblika naučnog znanja.
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju različite pristupe u
poimanju društva,
- uočavaju i interpretiraju
sociološko poimanje društvenih
pojava, društvenosti i odnos
prema drugim oblicima naučnog
znanja,
- otkrivaju vezu sociologije i drugih
predmetnih oblasti,
- samostalno formulišu pitanja,
- otkrivaju moguća polja
interesovanja sociologije kao
nauke,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Određenje predmeta sociologije;
sadržaj sociologije kao nauke;
područje interesovanja; sociološke
discipline; pojam društva i
društvenosti; sociologija i drugi oblici
naučnog znanja.
Korelacija
Maternji jezik i književnost:
etimologija.
7
Tema: Metod sociološkog istraživanja
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa karakteristikama
socioloških metoda,
- razumije vezu između teorijskog
objašnjenja i metodskih
postupaka,
- razvija vještine posmatranja,
razgovora, klasifikacije, mjerenja,
- razvija vještinu uočavanja
prednosti i nedostataka različitih
istraživačkih tehnika.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju osnovne metodske
aspekte i tehnike,
- uočavaju i interpretiraju značaj
osnovih pojmova,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Određenje metoda; određenje
istraživačkog procesa; aspekti
metoda; tehnike u istraživačkom
procesu; statistički pojmovi, postupci i
prikazi; principi naučnog saznanja u
sociologiji.
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Korelacija
Maternji jezik i književnost:
standardnost jezika.
Tema: Svrha sociologije
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa osnovnim ciljevima i
praktičnom primjenom sociologije
kao nauke,
- vrednuje upotrebljivost sociološkog
znanja u savremenom društvu i
životu uopšte.
8
Učenici/e:
slušaju izlaganje datog sadržaja,
bilježe bitne pojmove i sadržaje,
pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
analiziraju osnovne ciljeve
sociologije,
iznose sopstveno zapažanje o
ciljevima i mogućnostima praktične
uloge sociologije,
samostalno formulišu pitanja,
verifikuju validnost sopstvenih
stavova o upotrebljivosti
sociološkog znanja u savremenom
društvu i životu uopšte,
povezuju nove sadržaje sa srodnim
sadržajima iz drugih oblasti.
Cilj sociologije kao osnovne društvene
nauke; svrha sociologije ili čemu
sociologija; praktični ciljevi sociologije.
Korelacija
Cilj drugih nauka: istorija, geografija
...
Tema: Najvažniji teorijski pristupi
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa osnovnim
teorijskim pristupima,
- razvija saznanja o osnovnim
postavkama i različitim
pristupima u objašnjenju društva
nekad i sad,
- razvija analitički odnos prema
teorijskim dilemama i
alternativama,
- sintetizuje različite pristupe u
objašnjenju konkretnih problema.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, nabrajaju osnovne
sociološke teorije,
- ponavljaju osnovne karakteristike
socioloških teorija,
- identifikuju osnovne teoretske
pristupe u sociologiji,
- razumiju teoretske postavke i
zamisli,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju date zamisli
socioloških teorija,
- razumiju date pojmove, sadržaje i
objašnjenja o sociološkim
teorijama,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Osnovni teorijski pristupi; podjela
socioloških teorija; storije sociološke
teorije (naturalizam, psihološke
teorije)...
savremene sociološke dileme
(strukturalizam i funkcionalizam...).
Korelacija
Istorija:
nastanak ideologija.
9
Tema: Čovjek, društvo i kultura, čovjek-društvo
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
-
-
-
10
razumije društvenu strukturu čovjeka
kao svojevrsnog totaliteta (biološkog,
psihološkog, kulturnog i društvenog
u čovjeku),
se upozna sa različitim
antropološkim poimanjima čovjeka,
se upozna sa različitim određenjima
društva,
uočava determinističke veze: čovjek
– priroda – društvo,
se upozna sa određenjem pojma
svojine i njenim oblicima,
prepoznaje veze i korelacije između
ličnih i kolektivnih ciljeva i vrijednosti,
se upozna sa određenjem pojma
društvene strukture, dimenzijama i
elementima strukture
se upozna sa određenjem
društvene uloge, položaja i
društvenih odnosa između njih,
razumije razlike među društvenim
strukturama,
se upozna sa teorijskim
objašnjenjima stratifikacije modernog
društva,
razumije veze između društvene
grupe i društvenih uloga i položaja u
sopstvenom društvu,
se upozna sa određenjem pojma
organizacije, institucije i asocijacije,
razumije pojam društvenog sistema,
razvija sposobnost analitičkog
tumačenja društva, prirode i čovjeka,
samostalno identifikuje probleme i
veze: čovjek – društvo-priroda.
Aktivnosti
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju
date sadržaje,
- analiziraju osnovne
antropološke, kulturološke i
sociološke pojmove,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
- otkrivaju mogućnost novih
interpretacija,
- iznose sopstvena zapažanja o
čovjeku i društvu,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Pojmovi/sadržaji
Društvena struktura
Determinizam
Socijalizacijski ciljevi Razvijanje
društvenog duha, tolerancije i
solidarnosti razvijanje sposobnosti za
uočavanje problema drugih;
razvijanje i podizanje nivoa
motivisanosti za rješavanje problema
drugih (društva); razvijanje empatije i
spremnosti na pomoć; razvijanje
sposobnosti za stvaranje zdrave
društvene klime;
preuzimanje odgovornosti;
eliminisanje društvenih predrasuda i
stečenih odbrambenih mehanizama
da je za društvene probleme kriv
neko drugi; identifikacija sa grupom;
tolerancija prema različitostima;
prepoznavanje sopstvene uloge i
položaja; sposobnost postizanja
kompromisa i traženja konsenzusa;
moralni odnos prema negativnim
pojavama (korupcija, mito,
nepotizam...).
Korelacija
Istorija:
hrišćanstvo, građanske revolucije;
društveni slojevi.
Psihologija:
čovjek kao psihičko biće – razvoj
psihičkog života,
sredina – prirodna i društvena.
Geografija:
životna sredina.
Tema: Kultura, norme, vrijednosti
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
upozna različita određenja
pojma kulture i razumije razloge
različitosti,
upozna realaciju kulturacivilizacija,
upozna sadržaj i razumije
kulturni pluralizam savremenog
društva,
upozna uticaj heterogenosti(
rodne, rasne, klasne, starosne,
slojne itd ) na kulturnu
raznolikost,
objasni kulturne razlike među
društvenim grupama u
sopstvenom društvu,
upozna osnovne norme i
vrijednosti sistema,
analizira društvene
zapovijesti i preporuke
utemeljene u sopstvenom
društvu,
se upozna i razumije značenje
simbola i simbolički karakter
kulture,
upozna i analizira uzroke i
karakteristike masovne kulture,
razumije osnove kiča i šunda u
kulturi,
upozna i razumije smisao
kulturnog identiteta i kulturne
raznovrsnosti.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju
različite pristupe i određenja
kulture,
- identifikuju osnovne norme
vrijednosti, simbole, zapovijesti i
preporuke,
- otkrivaju uzročno posljedične
odnose u okviru vrijednosti,
- identifikuju osnovne kulturne
raznolikosti, sadržaj pojmova,
oblike i tipove kulture,
- uočavaju i interpretiraju osnovne
kulturne raznolikosti, razlike među
tipovima kulture,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- razrješavaju vrijednosne dileme
(etičko, pravno, religijsko, rodno),
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Kultura – različito određenje; naučni
pristup određenju kulture; normativni i
vrijednosni sistemi; pojam simbola i
simbolički karakter kulture; odnos
norma – vrijednost; društvene
zapovjednosti i preporuke;
vrijednosni sistem i tradicija.
Korelacija
Istorija:
razvoj kulture u ...vijeku.
11
Tema: Subkultura i mladi
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- objasni i prepozna elemente i
različite oblike subkulture,
- objasni i prepozna kauzalni odnos
između određenih grupa i
subkulturnog modela,
- razumije karakter urbane sredine i
uzroke subkulture,
- objasni i identifikuje subkulturu
mladih.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju subkulturu, ciljne
grupe, elemente subkulture,
- analiziraju osnovne pojmove,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
- čitaju izvorni tekst,
- uočavaju i interpretiraju osnovne
subkulturne pojmove,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti.
Pojam subkulture; struktura i
subkultura; interesne – ciljne grupe i
subkulture; elementi i subkulture;
subkultura i urbano; mladi i
subkultura; umjetnost i subkultura.
12
Korelacija
Maternji jezik i književnost:
žargon, sleng,
umjetnost:
moderna umjetnost.
Tema: Religija
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- upozna osnovne komponente i
funkcije religije, oblike religijske
svijesti,
- uoči sličnosti i razliku između
magije i religije,
- razumije i objasni vjerski
pluralizam, toleranciju i dijalog,
- razumije i uoči razliku između
religije i vjere i osnovna vjerska
prava i slobode,
- razlikuje i identifikuje vjerske
grupe i institucije,
- upozna multikonfesionalnu
strukturu Crne Gore.
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju komponente, funkcije i
tipove religije,
- analiziraju kulturne i društvene
funkcije religije,
- uočavaju i interpretiraju suštinu
vjerskog pluralizma, tolerancije i
dijaloga, suštinu vjerskih sloboda,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti, prethodnim znanjem i
iskustvom.
Pojam religije
Socijalizacijski ciljevi Podizanje
nivoa vjerske trpeljivosti i tolerancije;
prihvatanje drugih i drugačijih;
poštovanje i razvoj religijskog
dijaloga i suživota; identifikacija
manifestnih oblika religije u
sopstvenom društvu; podizanje nivoa
religijskog obrazovanja kao područja.
Korelacija
Istorija:
hrišćanstvo,
islam.
13
Tema: Socijalizacija
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- odredi pojam i razumije vrste i
funkcije socijalizacije,
- upozna i razumije faktore
socijalizacije,
- razumije i objasni uzroke
devijacije neprilagođenosti i
identifikuje elemente prisile u
procesu socijalizacije,
- razumije društvenu interakciju i
svakodnevni život,
- razumije suštinu rodne
jednakosti.
14
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju vrste socijalizacije,
njene subjekte,
- identifikuju uzroke devijacije,
neprilagođenosti i prisile u
procesu socijalizacije,
- uočavaju i interpretiraju značaj
porodice u formiranju ličnosti,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- kritički vrednuju društvene uslove
socijalizacije, socijalizaciju i
individualne slobode.
Pojam socijalizacije
Socijalizacijski ciljevi Uočavanje
značaja porodice u formiranju
ličnosti; rad na “ozdravljenju” odnosa
u razredu, sredini; podizanje nivoa
individualnosti; prihvatanje kritike i
razvijanje samokontrole i
samokritičnosti; kritički odnos prema
prisili u procesu socijalizacije
otklanjanja uzroka predrasuda lažnog
autoriteta; otklanjanje predrasuda o
polnoj, rasnoj, nacionalnoj
inferiornosti; rad na sopstvenoj
nadgradnji; preuzimanje
odgovornosti; sposobnost za strpljivo
i razumno rješavanje međusobnih i
konflikata u društvu.
Korelacija
Tema: Devijantno ponašanje i društveni nadzor
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
se upozna sa osnovnim oblicima
devijantnog ponašanja,
razumije uzrok i posljedicu
devijantnosti,
objasni kriminal, prestupničko
ponašanje i društveni ambijent,
objasni i razumije posljedice
kriminalnog djelovanja u odnosu
na pol (rodno uslovljeno nasilje ),
upozna oblike devijantnosti u
modernom društvu,
razumije smisao i funkciju
društvenog nadzora,
preventivnog djelovanja sankcija.
Aktivnosti
Učenici/e:
slušaju izlaganje datog
sadržaja,
bilježe bitne pojmove i
sadržaje,
pamte, ponavljaju i nabrajaju
date sadržaje,
identifikuju oblike i uzroke
devijantnog ponašanja,
argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
uočavaju i interpretiraju
posljedice kriminalno, rodno
uslovljenog nasilja, poziciju
žrtve; uočavaju smisao i
funkciju društvenog nadzora,
otkrivaju mogućnost analize,
istraživanja i klasifikovanja
uzroka i oblika društvene
nejednakosti,
iznose sopstveno zapažanje,
samostalno formulišu pitanja,
navode primjere iz
neposrednog života,
povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
kritički vrednuju devijantnosti u
modernom društvu, funkcije
društvenog nadzora i
preventivnog djelovanja –
sankcija.
Pojmovi/sadržaji
Korelacija
Pojam devijacije; uzroci i funkcije
devijantnog ponašanja; oblici
devijantnosti; društveni nadzor –
sankcije.
15
Tema: Stratifikacija i društvene nejednakosti, društvena nejednakost i socijalne razlike
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa određenjem
društvene nejednakosti i njenim
uzrocima,
- razumije nejednakost društvenih
položaja,
- se upozna sa teorijskim
pristupima i objašnjenjima
društvene nejednakosti,
- se upozna sa značajem
društvene podjele rada,
raspodjelom svojine i društvene
moći,
- se upozna sa uzrocima i
posljedicama pauperizacije.
16
Aktivnosti
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju uzroke i oblike
društvenih nejednakosti, uočavaju
socijalne razlike,
- analiziraju nejednakosti
društvenih položaja i objašnjenja
društvene nejednakosti; modele
vertikalne strukture društva,
- uočavaju i interpretiraju značaj
društvene podjele rada, vezu
između raspodjele svojine i
društvene moći kao uzroka
nejednakosti,
- otkrivaju uzroke i posljedice
društvenog siromaštva,
mogućnosti vertikalne i
horizontalne pokretljivosti,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- pišu kraće radove, prikaze i eseje,
- kritički vrednuju društvene
nejednakosti i socijalne razlike u
sopstvenom društvu i društvu
uopšte.
Pojmovi/sadržaji
Pojam i uzroci društvene
nejednakosti; vrste nejednakosti
društvenih položaja; teorijska
objašnjenja društvenih nejednakosti;
teološki pojam jednakosti; društvena
podjela rada i nejednakost; ljudi i
resursi; raspodjela svojine;
raspodjela moći; teorijski pristupi i
modeli vertikalne strukture; socijalne
razlike – socijalna distanca;
pauperizacija.
Korelacija
Istorija:
društveni slojevi,
društvene nejednakosti, klase,
staleži.
Tema: Društvene nejednakosti i pokretljivosti
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- razumije i analizira uzroke
nejednakosti (bogatstvo, moć,
ugled, status, znanje,
manipulacija),
- upozna, identifikuje, analizira
osnovne oblike slojevitosti,
- uoči značajne sociološke razlike
između različitih oblika slojevitosti,
- upozna, analizira i identifikuje
slojnu isključivost,
- upozna i analizira rodnu
stratifikaciju,
- razumije društvenu pokretljivost,
individualnu i grupnu,
- razumije i upoređuje kvalitativna
svojstva otvorenih i zatvorenih
društava.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju uzroke društvene
nejednakosti (bogatstvo, moć,
ugled, status, znanje i
manipulacija),
- uočavaju i interpretiraju osnovne
oblike slojevitosti, socijalne razlike
između njih,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode primjere iz neposrednog
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti, prethodnim znanjem i
iskustvom.
Pojam i uzroci društvene
nejednakosti; društvena slojevitost;
oblici društvene slojevitosti; kasta,
stalež, sloj; klasa; rod i stratifikacija;
slojna isključivost – društvena
isključivost; pojam i oblici mobilnosti;
otvorena i zatvorena društva;
društveni značaj mobilnosti.
Korelacija
Istorija:
društveni slojevi,
klasa, kasta, sloj,
društvene promjene
17
Tema: Društvena moć
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Učenik/ca treba da:
razlikuje pojmove vlast i moć,
upoređuje i razumije manifestne
oblike društvene moći,
vrednuje različite oblike
društvene moći,
uočava i analizira moć, znanje i
informaciju,
definiše manipulaciju i oblike
ispoljavanja (i nedemokratskih
vidova moći).
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju izvore i oblike
društvene moći, osobine nosioca
društvene moći, izvore društvene
moći u sopstvenoj sredini i
društvu,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
- uočavaju i interpretiraju moć
znanja i informacije, vezu moći i
odlučivanja, ulogu političkih grupa,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- analiziraju i kritički vrednuju
osnovne vrijednosti društva, oblike
manipulacije, «nove vrijednosti»,
vezu društvene moći, položaja i
kvaliteta života.
18
Pojmovi/sadržaji
Pojam društvene moći; izvori
društvene moći; svojina i društvena
moć; moć i odlučivanje; politički
sistem i društvena moć; političke
grupe i politička odluka.
Korelacija
Istorija:
društveno raslojavanje i društvena
nejednakost,
nastanak države i privatne svojine,
tehnološke revolucije.
Tema: Rad, društvene grupe i institucije, rad i privredni život
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa određenjima
rada,karakteristikama i podjelom
rada,
- uočava razlike između rada i
društvenog djelovanja,
- analizira radne uslove u različitim
vremenskim distancama,
motivisanost,
- uočava značaj profesionalne
orijentacije,
- analizira i uočava karakteristike
profesionalnog rada,
- identifikuje uzroke
nezaposlenosti i diskriminacije u
oblasti rada( rodna
diskriminacija...),
- upozna ulogu sindikata,
- uočava i predviđa mogućnosti za
radno angažovanje žena u
prestižnim profesijama.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju karakteristike rada,
profesionalnog rada, zanimanja,
tradicionalnog rada,
- analiziraju motivisanost, značaj
društvene podjele rada i različite
pristupe u tumačenju rada,
- uočavaju i interpretiraju značaj
društvene podjele rada, karakter i
značaj profesionalne orijentacije,
značaj jednakog vrednovanja rada
muškarca i žene,
- otkrivaju uzroke nezaposlenosti i
diskriminacije u procesu rada,
uočavaju ulogu sindikata,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- kritički vrednuju poziciju čovjeka u
procesu rada, rad kao bjekstvo od
samootuđenja, rodnu toleranciju u
sferi rada.
Pojmovi/sadržaji
Pojam i karakteristike rada; čovjek
kao radno i tehničko biće;
antropološko i kulturno određenje
rada; rad i identitet; teološko
poimanje rada; rad i društveno
djelovanje; dihotomija: fizički – umni
rad; značaj i funkcija društvene
podjele rada; podjela rada i
društvena struktura; profesionalni
rad; nezaposlenost; žene i rad;
industrijski konflikt i sindikat;
nejednakosti u oblasti rada.
Korelacija
Istorija:
društvena podjela rada.
19
Tema: Tehnologija i tehnološka moć
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Učenik/ca treba da:
- upozna i razumije različita
određenja tehnike i tehnologije,
karakteristike različitih
tehnoloških nivoa razvoja
društva,
- upozna značaj tehnološke moći,
- uočava posljedice upotrebe
različitih tehnologija, tehničkog
determinizma na čovjeka i
društvo,
- uočava i analizira uzroke
ekološkog zagađenja i posljedice
“prljave tehnologije”.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju karakteristike i
kvalitativna svojstva različitih
nivoa razvoja društva,
- analiziraju posljedice upotrebe
različitih tehnologija,
- uočavaju i interpretiraju vezu
tehnološke moći i društvenog
kretanja, posljedice tehnološkog
razvoja na radnu sredinu;
posljedice «prljave» tehnologije,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- pišu kraće radove,
- analiziraju uticaj“prljavih
tehnologija“ u sopstvenoj sredini i
društvu.
20
Pojmovi/sadržaji
Pojam tehnologije i tehnike;
tehnološki nivoi razvoja društva;
tehnička moć i društveno kretanje;
uslovi radne sredine; društvene
posljedice upotrebe različitih
tehnologija; tehnološki razvoj i
ekološka kriza; tehnički
determinizam.
Korelacija
Istorija:
tehničke revolucije
pronalasci i napredak tehnike.
Biologija:
uzroci zagađenja životne sredine.
Tema: Teritorijalne grupe
Operativni ciljevi
Učenik/ca treba da:
- razlikuje i analizira različite tipove
prostornih grupa,
- identifikuje karakter društvenih
odnosa u okviru naselja,
- razumije proces urbanizacije i
urbane kulture,
- analizira značaj ekološke
strategije.
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- analiziraju i objašnjavaju proces
urbanizacije i urbane kulture,
značaj ekološke strategije
crnogorskog društva,
- uočavaju i interpretiraju karakter
društvenih odnosa u okviru
naselja, smisao uređenja
prostora, prostorni razvoj,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- pišu kraće radove, prikaze i
pismene interpretacije.
Vrste prostornih grupa; određenje
naselja; funkcije naselja; naselje i
društveni faktori; naselje i društveni
odnosi; urbanizacija; urbana kultura;
deagrarizacija; uređenje prostora;
ekološka strategija.
Korelacija
Geografija:
tipovi i karakteristike naselja,
stanovništvo i naselja.
Istorija:
nastanak naselja,
grad i država,
industrijsko društvo.
21
Tema: Porodica
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
analizira sociološko određenje
porodice, upozna istorijske
oblike porodice,
uoči značaj braka i srodstva,
upozna i analizira osnovne
funkcije porodice,
analizira kvalitativna svojstva
savremene i tradicionalne
porodice, alternativne porodice i
braka,
uoči devijantne oblike ponašanja
u porodici: zloupotreba djece,
incest, različite oblike nasilja u
porodici.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju istorijske modalitete
porodice, društvene faktore koji
utiču na funkcije porodice, značaj
braka i srodstva u sopstvenom
društvu i društvu uopšte,
- analiziraju kvalitativna svojstva
savremene i trdicionalne porodice,
- uočavaju i interpretiraju razlike
između porodice i domaćinstva,
devijantne oblike ponašanja u
porodici, nasilje u porodici itd.,
- otkrivaju pravilne stavove prema
instituciji srodstva (tradicionalnog i
duhovnog), prema
homoseksualnoj porodici,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- pišu kraće radove i prikaze.
Pojam porodice
Socijalizacijski ciljevi formiranje
pravilnog odnosa prema zvaničnom
braku i konkubinatu; prevazilaženje
konflikta u porodici; izbjegavanje i
rješavanje međugeneracijskog
konflikta u porodici; njegovanje
simbling odnosa (brat – sestra) u
porodici; upoznavanje sa uzrocima i
posljedicama “bijele kuge”;
upoznavanje sa društvenim
mogućnostima i akcijama u
“oživljavanju” reproduktivne funkcije
porodice; izgradnja odnosa prema
homoseksualnoj porodici; izgradnja
pravilnog stava prema instituciji
srodstva i tradicionalnog (duhovnog)
srodstva; razumijevanje i pozitivan
odnos prema tendenciji izgradnje
fleksibilne porodice; upoznavanje sa
djelatnostima NVO sektora u
pronalaženju nasilja u porodici.
22
Korelacija
Psihologija:
faktori socijalizacije ,
devijantni oblici ponašanja ličnosti
grupe.
Tema: Nacija
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa osnovnim oblicima i
istorijskim oblicima etničkih grupa,
- razumije i analizara proces
asimilacije,
- se upozna sa savremenim
etničkim grupama,
- se upozna sa istorijskim
okolnostima koje su uticale na
određenje nacije,
- usvoji poimanje nacije kao
istorijske, političke i kulturne
kategorije,
- se upozna i razumije nacije kao
zajednice građana,
- razumije etničke pripadnosti,
- uočava i analizira društvene
antagonizme i predrasude vezane
za naciju, psihološku vezu: vjera
– nacija,
- razumije i analizira etničke
odnose u prošlosti i danas u
crnogorskom društvu,
- razumije etnička stremljenja i
orijentaciju crnogorskog društva.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju oblike i elemente
etničkih grupa, asimilaciju,
elemente nacije,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
- uočavaju i interpretiraju naciju kao
političku, istorijsku i kulturnu
kategoriju,
- otkrivaju osnovne karakteristike
multietničkog društva, etničke
odnose u prošlosti i danas u
crnogorskom društvu,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- kritički vrednuju etnička
stremljenja, multietničnost,
etničke odnose u prošlosti i danas
u crnogorskom društvu.
Pojam i odlike etničkih grupa; podjela
i karakteristike; istorijska evolucija
etničkih grupa; elementi etničke
grupe; asimilacija; savremene etničke
grupe; nacija – pojam i istorijsko
ishodište; različiti pristupi određenju
nacije; nacija – sloboda –
samodovoljnost; nacija kao zajednica
građana; narod – nacija; nacionalna
identifikacija; predrasude,
diskriminacija, etnički antagonizam,
vjera – nacija (psihološka veza);
etnička dihotomija; multietničko
društvo; etnički odnosi u
crnogorskom društvu.
Korelacija
Istorija:
nacija i nacionalna svijest,
nacionalne revolucije,
Crna Gora u XIX i XX vjeku,
Crna Gora u doba Petra I.
23
Tema: Država
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
se upozna sa određenjem
države kao političke institucije,
analizira različite tipove državnih
vlasti,
upoznaje karakteristike
savremene države - analiza
kvalitativnih svojstava,
razumije suštinu i funkcionisanje
savremene države,
analizira modernu i
postmodernu državu,
analizira izvor političke moći,
legalnost i legitimnost vlasti,
se upozna sa određenjem
pojma građanin; građanin –
demokratija,
se upozna sa komparativnim
iskustvima drugih država
(tranzitnih i otvorenih društava),
se upozna sa komparativnim
iskustvima drugih društava o
učešću različitih slojeva u
političkom odlučivanju; žene u
politici,
analizira i objašnjava pojam
suverenosti u uslovima
globalizacije.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju teoretske pristupe u
objašnjenju države, elemente i
forme državne vlasti,
- argumentovano potvrđuju ili
osporavaju dato mišljenje,
- čitaju izvorni tekst,
- uočavaju i interpretiraju mjesto
građanina u procesu demokratije,
iskustva drugih društava o učešću
različitih slojeva u političkom
odlučivanju, mjesto žene u politici,
u sopstvenom društvu i društvu
uopšte,
- otkrivaju mogućnost pokretljivosti:
rodne, nacionale, etničke,
građanske,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- verifikuju validnost sopstvenih
stavova,
- sintetišu date sadržaje,
- povezuju nove sadržaje sa
srodnim sadržajima iz drugih
oblasti,
- pišu kraće radove,
- kritički vrednuju demokratska
pravila igre, demokratiju kao
proces, različite pristupe u
određenju cilja i funkcije države.
Pojam, elementi i forme državne
vlasti; teorijski pristupi u objašnjenju
države; građanska pravna država;
konstitucionalizam; NVO sektor –
civilna društva; država kao javni
servis; država “blagostanja”;
“minimalna” država; unija; politička
moć i legitimnost; legalitet i
legitimitet; građanin; političke grupe:
partije i pokreti; političke organizacije;
žene i politika; suverenitet danas.
24
Korelacija
Istorija:
uzroci nastanka države,
pravna država.
Tema: Društvena promjena i razvoj
Operativni ciljevi
Aktivnosti
Pojmovi/sadržaji
Učenik/ca treba da:
- se upozna sa karakteristikama
tradicionalnog, modernog i
postmodernog društva,
- se upozna sa objašnjenjima
društvene promjene,
- razumije proces tranzicije,
- analizira revoluciju kao način
društvene promjene,
- uočava nacionalne, regionalne i
globalne promjene,
- uočava manifestne promjene i
krize društva,
- razumije pojam futurologije i
njena objašnjenja,
- razumije ekološku orijentaciju,
akciju i pristup kao strategiju
Crne Gore,
- analizira ključne probleme
modernih društava i njihove
moguće razvojne perspektive.
Učenici/e:
- slušaju izlaganje datog sadržaja,
- bilježe bitne pojmove i sadržaje,
- pamte, ponavljaju i nabrajaju date
sadržaje,
- identifikuju karakteristike
tradicionalnog, modernog i
postmodernog društva, suštinu
društvene promjene, tranziciju kao
promjenu,
- analiziraju revoluciju kao način
društvene promjene, ekološku
orijentaciju akcije i pristupe u
strategiji Crne Gore, ključne
probleme modernih društava i
njihove moguće razvojne
perspektive,
- čitaju izvorni tekst,
- uočavaju i interpretiraju nacionalne,
regionalne i globalne promjene,
promjenu i krize, odnos teološkog i
prirode,
- iznose sopstveno zapažanje,
- samostalno formulišu pitanja,
- navode neposredne primjere iz
života,
- povezuju nove sadržaje sa srodnim
sadržajima iz drugih oblasti,
- pišu kraće radove, prikaze i eseje,
- analiziraju razloge različitih
futurističkih interpretacija,
- kritički vrednuju proces i posljedice
globalizacije, odnos prema tradiciji i
progresu, značaj životne sredine,
krize, suštinu transformacije
društvenog ambijenta.
Dihotomija: tradicionalno – moderno
društvo; postmoderno društvo; “kraj
istorije”; teorijske dileme u
objašnjenju društvene promjene;
tranzicija kao promjena; liberalizacija
i demokratizacija; akteri i strategija
promjene; pojam i karakter revolucije;
nacionalne, regionalne i globalne
promjene; ekološka kriza kao i
sociološko pitanje i društveno
iskušenje; priroda – religije;
futurologija i društvo.
Korelacija
Istorija:
revolucija,
revolucija u SAD-u,
revolucija u Francuskoj,
revolucija u SSSR-u,
tehnička revolucija,
slom socijalizma.
Ekologija/Biologija:
pojam ekologije,
zagađenje životne sredine,
globalno zagađenje.
Geografija:
opšte geografsko ekonomske
odlike savremenog svijeta,
politička karta savremenog svijeta.
25
5. DIDAKTIČKE PREPORUKE
Odnos obaveznih sadražaja u odnosu na izborne je 48 časova naspram 16 časova ( ili 20%). Otvoreni dio programa trebalo bi
ispuniti temama vezanim za lokalnu zajednicu i zanimanje za koje se učenici/e obrazuju.
Pri obradi ovih tema posebnu pažnju treba usmjeriti na objašnjenje i usvajanje znanja o crnogorskom društvu kroz komparativni
pristup sa modernim, demokratskim i razvijenim društvima, a posebno sa društvima u tranziciji.
U nastavnom programu se potencira povezanost znanja o društvu, koje učenici/e već imaju iz drugih oblasti, sa sociološkim
idejama i metodskim pristupima, pri čemu se potencira aktuelnost znanja i iskazuje karakter sociologije da pomogne u
racionalnom objašnjenju i poimanju društvenih pojava. Zato u nastavnim aktivnostima treba potencirati stalnu vezu između
apstraktne i empirijske strane objašnjenja, a što posebno treba da koristi u objašnjenju sopstvenog društva.Time se proučavanje
socioloških problema približava pitanjima koja su bliska svokodnevnom životu i iskušenjima učenika/ca, a ujedno podstiče se
samostalnost, timski rad, tj. zainteresovanost učenika/ca da tragaju za informacijama i znanjima, a da preko njih na sociološki
način razumiju i objasne društvene aspekte sopstvenog društva.
Posebno je potrebno naglasiti različitost teorijskih objašnjenja u sociologiji. Različitost teorijskih pristupa bitno utiče i na izbor
različitih nastavnih postupaka, kao i na formiranje različitih predstava o praktičnom značaju socioloških saznanja. Obrada zadatih
tema mora biti usmjerena tako da učenici/e spoznaju međusobnu povezanost društvenih pojava uopšte i u konkretnom slučaju.
Takav pristup omogućava povezivanje socioloških saznanja sa saznanjima iz drugih predmetnih oblasti i osposobljava učenike/ce
za interferenciju sociološkog znanja sa objašnjenjima u drugim područjima nauke.
Proučavanje sociologije zahtijeva izbor didaktičkih metoda koje omogućavaju da učenik/ca u najvećoj mjeri bude aktivan/a
(debata, igranje uloga, učenja putem otkrića, analiza udžbeničkog teksta, pro et contra, pretraživanje baze podataka, istraživanje
u medijateci, formiranje i korišćenje lične datoteke, grafički prikaz, gost na času, uloga kritičara TV i drugih medijskih sadržaja,
izrada plakata i poruka, izrada mini projekta, izrada i analiza eseja...), što omogućava samostalnost i inicijativnost učenika/ca.
Izbor mora biti u službi očekivanog, da se učenici/e osposobe da dosljedno upotrebljavaju sociološku terminologiju i jasno
izražavaju i primjenjuju sociološko znanje.
6. KORELACIJA MEĐU PREDMETIMA
Značaj korelacije među predmetima posebno je izražen u lakšem razumijevanju međusobno povezanih nastavnih predmeta i u
različitim naučnim pristupima u objašnjavanju iste pojave.
26
Povezivanje sadržaja sociologije i drugih predmetnih oblasti, upućuje nastavnike/ce na timski rad i uvid u nastavne sadržaje kako
na horizontalnom, tako i na vertikalnom nivou nastavnog plana.
Pri određenju ciljeva i sadržaja nastavnog programa, nastavnik/ca isticanjem korelacije učenicima/ama znatno olakšava
razumijevanje međusobne povezanosti sociološkog znanja i znanja iz maternjeg jezika i književnosti, istorije, psihologije,
geografije, ekologije, informatike, matematike... Na taj način znanje se efikasno usvaja, trajno zadržava – dobija svoju
funkcionalnost.
7. STANDARDI ZNANJA (ISPITNI KATALOG)
Od učenika/ca se očekuje da:
- steknu sposobnost da znaju, razumiju i obrazlože osnovne sociološke pojmove, teorijske i metodološke pristupe i postupke iz
osnovnog - obaveznog dijela programa, kao i one koji su uključeni u otvoreni dio;
- pravilno upotrebljavaju, identifikuju i prepoznaju osnovne pojmove u teoretskom pristupu i svakodnevnoj praksi;
- razumiju i sociološki interpretiraju izvorni sadržaj, iformaciju, govor, poruku;
- samostalno koriste literaturu i informacije;
- samostalno primjenjuju metodski postupak, napišu seminarski rad u okviru obavezne ili izborne teme.
Napomena: U okviru rasporeda radnog vremena ( 40 – časovna radna nedjelja, 8 – časovno radno vrijeme ), prosječno
uspješnom/oj učeniku/ci ( ocjena – dobar 3 ), potreban je jedan čas aktivnog učenja van nastave, tj. kući, za savladavanje
planiranih sadržaja predmeta.
*Napomena: Ispitni katalog za prosječno znanje obuhvata svaki sadržajni ciklus (tematsku cjelinu).
1. Uvod u sociologiju
Učenici/e treba da znaju da:
-
definišu sociologiju kao nauku;
odrede osnovne elemente sociologije kao nauke;
odrede cilj i zadatak sociologije;
nabroje elemente sociološkog metoda;
nabroje tehnike sociološkog metoda;
objasne tehničku osnovu dva metodska postupka;
odrede pojam sociološke teorije;
nabroje i uoče razliku između starijih i savremenih socioloških teorija.
27
2. Čovjek, društvo, kultura
Učenici/e treba da znaju:
-
jedno suštinsko određenje čovjeka i da ga objasne ( po izboru učenika/ce );
da odrede pojam društva;
određenje i elemente društvene pojave;
određenje pojma svojine i da nabroje njene oblike;
da objasne pojam društvene strukture;
da odrede pojam društvene uloge i društvenog položaja;
da odrede pojam, elemente i vrste društvenih grupa;
da odrede pojam društvene institucije i organizacije;
jednu od definicija kulture i da je objasne (po izboru učenika/ce);
da objasne pojam simbola;
da uoče razliku između pojma kulture i civilizacije;
da nabroje društvene uslove za nastanak masovne kulture;
da nabroje karakteristike masovne kulture;
da objasne fenomene kiča i šunda;
da objasne pojam subkulture;
da definišu pojam religije;
da nabroje tipove religioznosti;
da nabroje tipove monoteističkih religija;
da uoče razliku između magije i religije;
da uoče razliku između vjere i religije;
da objasne pojam socijalizacije;
da objasne pojam devijantnosti;
da nabroje oblike devijantnog ponašanja.
3. Stratifikacija i društvene nejednakosti
Učenici/e treba da znaju da:
28
objasne pojam i uzroke društvene nejednakosti;
nabroje vrste društvenih nejednakosti;
objasne relaciju društvena podjela rada – nejednakost;
objasne pojam vertikalne strukture društva;
nabroje uzroke socijalnih razlika;
-
objasne pojam društvene pokretljivosti;
nabroje i razlikuju oblike društvene slojevitosti (kasta, stalež, klasa, sloj ... );
definišu pojam društvene moći;
nabroje izvore društvene moći.
4. Rad, društvene grupe i institucije
Učenici/e treba da znaju da:
-
definišu rad i nabroje karakteristike rada;
uoče razliku između rada, društvenog djelovanja, zanimanja i profesije;
nabroje osnovne oblike društvene podjele rada (objasniti neku od podjela po slobodnom izboru);
objasne pojam tehnike i tehnologije;
uoče razliku između tehnoloških nivoa;
objasne uticaj tehničkog determinizma;
navedu posljedice upotrebe različitih tehnologija (objasne neke od posljedica po slobodnom izboru);
nabroje vrste prostornih grupa;
definišu pojam nasilja;
definišu porodicu kao primarnu ljudsku zajednicu;
nabroje funkcije i tipove porodice;
uoče razliku između harmonične («zdrave» porodice) i disharmonične porodice;
prave razliku između braka i porodice;
nabroje oblike braka i srodstva;
definišu pojam i navedu karakteristike etničkih grupa;
nabroje karakteristike nacije i objasne jedno određenje (po slobodnom izboru);
definišu pojam asimilacije;
uoče razliku između naroda i nacije;
nabroje neke od osobenosti crnogorske nacije;
definišu i nabroje elemente države;
nabroje forme državne vlasti;
definišu pojam građanin, politička partija, organizacija, pokret.
29
5. Društvena promjena i razvoj
Učenici/e treba da znaju da:
-
uoče paralelu između tradicionalnog i modernog društva;
navedu karakteristike postmodernog društva;
definišu pojam društvene promjene, tranzicije;
objasne pojam ekologije;
objasne uzroke i oblike ekoloških problema i načine prevazilaženja;
objasne suštinu pojma ekološka država (na primjeru Crne Gore).
8. NAČINI PROVJERE ZNANJA I STRUČNE OSPOSOBLJENOSTI
Provjeravanje znanja i ocjenjivanje mora biti u funkciji osnovih ciljeva predmeta, a obuhvata stepen usvojenosti znanja,
razumijevanje sadržaja programa, provjeru analitičkog i sintetičkog rasuđivanja, primjenu usvojenog i aktivan odnos prema
znanju. Cilj aktivnog pristupa u nastavi jeste razvoj ličnosti, individualnosti učenika/ce, njegovo/njeno zadovoljstvo predmetnim
aktivnostima, napredak u poređenju sa početnim stanjem, motivisanost i zainteresovanost za rad, aktivnosti, razvoj ličnosti.
Provjeravanje i ocjenjivanje mora biti u skladu sa informativnim, formativnim i ciljevima socijalizacije. Provjera mora biti raznolika i
u funkciji usvajanja novih znanja zatim kako učenik/ca uči, razumije i upotrebljava novo znanje.
Provjeravanje i ocjenjivanje pored opštih načina i oblika (usmeno ili pismeno), mora sadržavati i posebne - specifične oblike koji
postaju "obavezni", zbog specifičnosti samog predmeta sociologije (seminarski radovi, izrada eseja, testovi...). Prilikom
vrednovanja i ocjenjivanja mora se voditi računa o osnovnim pravilima vrednovanja i ocjenjivanja: svestranosti, kontinuiranosti,
objektivnosti, individualizaciji, javnosti i uvidu u kriterijume ocjenjivanja. Ocjena mora da ima stimulativni karaktrer i podsticaj za
dalje interesovanje učenika/ca za nastavni predmet.
Pri ocjenjivanju se poštuje poznavanje, razumjevanje i mogućnost aplikacije novih znanja. Proces vrednovanja i ocjenjivanja mora
da obuhvati naučnu - predmetnu pismenost, sposobnost analize, interpretacije kao i primjenu naučnih znanja.
Učenik/ca treba da pokaže:
- poznavanje socioloških pojmova u obimu određenom predmetnim katalogom;
- poznavanje osnovnih teorijskih postavki sociologije, socioloških ideja i pojmova;
- poznavanje sociološkog metoda, metodskih postupaka;
- mogućnost upotrebe usvojenih znanja u novim slučajevima i sociološko objašnjenje nove situacije.
30
Učenik/ca na polju analize i interpretacije treba da pokaže:
- mogućnost analize kraćih socioloških tekstova, govora, klasifikovanih informacija;
- mogućnost za upotrebu socioloških pojmova i osnovnih metoda pri objašnavanju društvenih pojava;
- mogućnost povezivanja sociološkog znanja sa drugim društvenim i prirodnim naukama.
Za učenike/ce koji/e pokazuju izuzetnu sposobnost (nadareni/e učenici/e) posebno treba definisati kroz način realizacije, uslove
za napredovanje i način provjeravanja i ocjenjivanja.
Učenici/e tog nivoa treba da pokažu i:
- individualno savladavanje gradiva,
- samostalno korišćenje udžbenika i literature,
- mogućnost samostalnog ili grupnog pripremanja i izvođenja projekta.
9. RESURSI ZA REALIZACIJU
9.1. Materijalni uslovi, standardi i normativi za nastavu sociologije u stručnom obrazovanju
Za realizaciju nastavnog programa i aktiviranje učenika/ca, neophodno je korišćenje materijalnih sredstava koja olakšavaju
proces, podižu motivaciju i interesovanje i omogućavaju primjenu različitih metodskih postupaka. U nastavi je neophodno
korišćenje računara i dodatne opreme (diskete, video disk, CD, školski softver), dijafilmova, nastavnih filmova itd. Pored tehničkih
pomagala neophodno je i moguće koristiti i resurse kao što su:
- školska (ili seminarska) biblioteka (mediateka sa obaveznim udžbenicima, enciklopedijama, stručnom literaturom, periodikom),
- lokalni potenicijali (biblioteke, arhivi, muzeji),
- preduzeća, organizacije i institucije,
- sportski objekti i društva,
- naučno-istraživačke ustanove,
- isotrijska mjesta, lokaliteti i spomenici,
- lokalni kadrovi (istraživači, umjetnici, ljudi raznih profila, roditelji).
9.2. Okvirni spisak literature i drugih izvora
1. Udžbenici
- Z.Kotri, M.Dragićević, Sociologija, udžbenik za IV razred gimnazije, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Podgorica, 2009.
- Z.Kotri, M.Dragićević, Sociologija kulture, priručnik za III ili IV razred gimnazije, ,Podgorica, 2011.
31
2. Literatura za profesore/profesorice:
- Z.Kotri, M.Dragićević, Sociologija, priručnik za nastavnike ,Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Podgorica, 2009.
- Entoni Gidens, Sociologija, CID, Podgorica, 1998.
- M. Haralambus, Uvod u sociologiju, Globus, Zagreb, 1989.
- V. Milić, Sociološki metod, Nolit, Beograd, 1974.
- Đ. Šušnjić, Metodologija – kritika nauke, Čigoja štampa, Beograd 2002.
- M. Veber, Privreda i društvo, Prosveta, Beograd, 1976.
- R. Mils, Sociološka imaginacija, Savremena škola, Beograd, 1964.
- Sociološke hrestomatije (1-5), Nolit, Beograd, 1989.
- Bosanac, Mandić, Petković, Rječnik sociologije i socijalne psihologije, Informator, Zagreb, 1977.
- K. Poper, Otvoreno društvo i njegovi neprijatelji, BIGZ, Beograd, 1989.
- B. Tadić, Socijologija politike, Unireks, Podgorica, 1996.
- V. Stanovčić, Vlast i sloboda, Čigoja štampa, Beograd, 2003.
- E. Moren, Duh vremena, Kultura, Beograd, 1967.
- S. Vujović, Urbana sociologija, Beograd, 1987.
- M. Ilić, Sociologija kulture, Beograd.
- A. Hauzer, Sociologija umjetnosti(1-2), Školska knjiga, Zagreb, 1986.
- S. Vukićević, Crna Gora na prelazu milenijuma, Centralna narodna biblioteka Đurđe Crnojević, Cetinje 2003.
- M. Ranković, Sociologija i futurologija (1-2), ISI FF, Beograd (1995,1998).
- E Gidens, Posljedice modernosti, Filip Višnjić, Beograd, 1998.
- D. Đorđević, Sociologija forever, Niš, 1996.
Literatura za profesore/profesorice mora da obuhvata stručnu literaturu za posebno predloženi izborni sadržaj, kao i neopohodnu
metodičku literaturu. U skladu sa otvorenošću programa nastavnici/e mogu dopuniti literaturu ili preporučiti druge izvore u odnosu
na predložene radi upoznavanja sa novim saznanjima i interesima učenika/ca, škole, sredine.
3. Periodika
U nastavi se koriste svi časopisi, revije, godišnjaci, pregledi koji mogu biti upotrebljeni u okviru datih sadržaja. Preporuka:
- Sociološka luča
- Godišnjak CANU za društvene nauke
- Sociologija
- Sociološki pregled
32
10. PROFIL I STRUČNA SPREMA NASTAVNIKA/CA I STRUČNIH SARADNIKA/CA
Nastavu sociologije treba da izvode lica koja su u toku univerzitetskog obrazovanja stekla jedno od sljedećih zvanja:
1. profesor/profesorica sociologije
2. diplomirani/a sociolog/sociološkinja
33
Download

SOCIOLOGIJA - Zavod za školstvo