IPA Bölgesel Kalkınma –Bölgesel Rekabet
Edebilirlik Operasyonel Programı
İçindekiler Listesi
Mardin Sürdürülebilir Turizm Projesi İçindekil
er
Teknik Yardım Hizmetleri
İçindekiler
Listesi .................................
Europeaid/131658/D/SER/TR
1.
Giriş ..........................
2.
Vizy
on 3
3.
Mardin Tourism Strategic Plan
Temel İlkeler ....................................................................................................................
3
5.
Volume
3: Strategies
Mardin Sürdürülebilir
Turizm Stratejisinin
Ana Amaçları ............................. 5
(Draft Report, 25 June 2014)
Ana Strateji .......................................................................................................................
6
6.
Yönetişim Stratejisi ....................................................................................................... 6
7.
İşlevsel Stratejiler ve Eylem Planları ...................................................................... 7
4.
7.1.
7.2.
7.3.
7.4.
7.5.
Mardin Turizm Stratejik Planı
Koruma Stratejisi ................................................................. Error! Bookmark not defined.
Markalaşma ve Tanıtım Stratejisi .................................................................................... 21
Ürün Geliştirme Stratejisi ................................................................................................ 28
(Taslak...............................................................................................
Rapor, 25 Haziran 2014)
Kalite Geliştirme Stratejisi
36
Sosyal Gelişim Stratejisi................................................................................................... 39
Cilt 3: Stratejiler
1
1. Giriş
Mardin’de turizm sektörünün rekabet gücünü iyileştirmesi ve Mardin’in sosyal ve ekonomik
kalkınmasına destek sağlanması ana amaçlarıyla oluşturulan “Mardin Sürdürülebilir Turizm
Stratejisi” için Değer Zinciri Analizi, Talep Analizi, Kıyaslama Analizi, Odak Grup Toplantıları,
Kapasite Kullanım Araştırması (GAP analizi) gibi çok yönlü analitik çalışmaar ve araştırmalar
yapılmış Mardin ili genelinde çok sayıda turist ve yerel aktörle görüşmeler yapılmıştır.
Söz konusu analitik çalışmalara paralel olarak, aşağıda belirtilen ülke ve bölge düzeyindeki
strateji belgelerinin turizme yönelik vizyon, amaç, hedef ve eylem alanları incelenmiş; Mardin
Sürdürülebilir Turizm Stratejisi ve Eylem Planları ile ilişkilendirilmiştir:















9. ve 10. Kalkınma Planı
Turizm Özel İhtisas Komisyon Raporu, 2014-2018
Türkiye Turizm Stratejisi, 2023
KENTGES, Kentsel Gelişme Ulusal Stratejisi, 2023
BGUS, Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi, 2023
GAP Turizm Envanteri ve Turizm Geliştirme Planı, 2020
GAP Bölgesi Turizm Master Planı, 2023
GAP Kültürel Mirasın Korunması ve Turizmin Geliştirilmesi Planı
GAP Eylem Planı
DİKA, Bölge Planı, 2008-2013
DİKA, Bölgesel Gelişme Planı, 2014-2023
Mardin, Batman, Siirt, Şırnak, Hakkari Çevre Düzeni Planı, 2040
Mardin Yol Haritası, 2023
Mardin Belediyesi Stratejik Planı, 2009-2014
Mardin İl Özel İdaresi Stratejik Planı
Stratejinin vizyon, ilkeler ve amaçlar sistemi, küresel düzeyde BM Dünya Turizm Örgütü’nün
sürdürülebilir turizm yaklaşımı1 ile iyi yönetişim ilkelerinden yararlanılarak tanımlanmıştır.2
İşlevsel stratejilerin eylem planları ise bu ilkeler gözetilerek geliştirilmiştir.
Tüm “Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi” çalışmaları katılımcı bir planlama yaklaşımıyla
hazırlanmaktadır. Stratejinin katılımcı yöntemlerle geliştirilmesi, paydaşlarca sahiplenilmesi,
uygulanması ve izlenmesinde önemli bir rol oynayacaktır. Bu nedenle sektör paydaşlarının
strateji geliştirme sürecinin her aşamasına katılımının sağlanması amaçlanmıştır.
Bu yaklaşımlar çerçevesinde oluşturulan Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi
o
o
1
Vizyon
Ana strateji
Making Tourism More Sustainable
http://sdt.unwto.org/content/about-us-5
-
A
Guide
for
2
Policy
Makers,
UNEP
and
UNWTO,
“Yönetişim ve Katılım Rehberi”, Stratejik Yerel Yönetişim Projesi, İçişleri Bakanlığı Mahalli
İdareler Genel Müdürlüğü, Ekim 2013, s. 16-99.
2
2005,
s.11-12
o
o
İşlevsel stratejiler ve
Eylem planları
olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır.
Vizyona ulaşmak için geliştirilen Stratejiler ve eylem planlarının uygulanması ile Mardin ilinde
sektörün tümünü kapsayacak katılımcı bir yönetişim yapısı oluşturularak turizm altyapısının
güçlendirilmesi, servis kalitesinin iyileştirilmesi, tanıtım ve pazarlama etkinliklerinin
iyileştirilmesi ve ilin turizmde rekabet gücünün arttırılması amaçlanmaktadır. Strateji ve eylem
planlarının uygulamalarıyla Mardin’in toplumsal ve ekonomik gelişimine de katkıda
bulunulacaktır.
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi; ülke, bölge ve il düzeyinde yürürlükte olan strateji ve
planları dikkate alarak katılımcı bir planlama yaklaşımıyla hazırlanmıştır. Stratejinin katılımcı
yöntemlerle geliştirilmesi, paydaşlarca sahiplenilmesi, uygulanması ve izlenmesi çok önemlidir.
Bu nedenle sektör paydaşlarının planlama sürecinin her aşamasına katılımının sağlanması
amaçlanmıştır.
2. Vizyon
Mardin Turizm Vizyonunun geliştirilmesi sürecinde Teknik Destek Ekibince analitik çalışmalar
kapsamında yapılmış Değer Zinciri Analizi, Kıyaslama Analizi ve Talep Analizinin bulguları, Vizyon
Geliştirme Çalıştayında sektör temsilcileriyle paylaşılarak vizyon taslakları elde edilmiş, daha
sonra işlevsel strateji temalarına göre oluşturulan odak grup toplantılarında paydaşların
katkılarıyla turizm vizyonu geliştirilmiştir. Geliştirilen Vizyon taslağı Yönlendirme Kurulu’na ve
20 Mart 2014 tarihinde toplanan birinci Danışma Kurulu’na sunulmuştur.
Bu süreçte paydaşların görüş ve önerileri değerlendirilerek Mardin Sürdürülebilir Turizm
Stratejisi için tanımlanan Vizyon şöyledir:
“Mardin,
kültürel mirası, çok kültürlü, barışçıl, hoşgörülü kimliğiyle,
rekabetçi ve sürdürülebilir turizm yaklaşımıyla
sosyoekonomik ve kültürel olarak gelişen,
bir dünya markası olacaktır.”
Mardin’in sahip olduğu eşsiz kültürel miras ve zengin tarihsel birikimiyle oluşturduğu çok
kültürlü kimlik turizm dünyasında bir marka olabilmesi için çok önemli değerlerdir. Bu kültürel
değerlerin turizm sektörünün sürdürülebilir ve güçlendirilmiş rekabetçi yapısını dikkate alan
örgütlü ve katılımcı bir planlama yaklaşımıyla ele alınması Mardin’in turizm sektöründe bir
dünya markası olması açısından gerekli görülmektedir.
3. Temel İlkeler
İyi Yönetişim İlkeleri çerçevesinde Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisinin Temel İlkeleri

Açıklık ve şeffaflık
3





Hesap verebilirlik
Katılım
Tutarlılık
Yerindenlik
Etkinlik
olarak belirlenmiştir. Stratejiler ve eylem planlarının hazırlama, uygulama, izleme, denetleme
ve güncelleme süreçlerinde bu yönetişim ilkeleri göz önünde tutulması Projenin başarısı
açısından gerekli görülmektedir.
10. Kalkınma Planı hazırlık aşamasında sektör temsilcileriyle oluşturulan Turizm Özel İhtisas
Komisyonu çalışmalarında3 ülke turizm politikalarının, Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü
ve Çevre Programı (UNEP) tarafından benimsenen Sürdürülebilir Turizmin Hedefleri4
doğrultusunda şekillenmeye devam edeceği öngörülmektedir. Mardin Sürdürülebilir Turizm
Stratejisi de, ülke turizm politikaları için öngörülen bu hedefleri benimsemektedir.
UNEP Sürdürülebilir Turizmin Hedefleri
1. Ekonomik Süreklilik: Turizm destinasyonlarının ve işletmelerinin uzun dönemde
fayda sağlamaya ve büyümeye devam etmesi için sürekliliklerini ve rekabetçiliklerini
sağlamak
2. Yerel Refah: Ziyaretçilerin yerel harcamalarını artırmak da dahil olmak üzere turizm
destinasyonlarına katkısını çoğaltmak, yerel refahı ve turizm sektörünün gelirlerini
artırmak
3. İstihdam Kalitesi: Irk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayırımcılığa yer vermeden
ücret ve hizmet kalitesinin artırılması da dahil olmak üzere, turizm sektörünce
yaratılan yerel istihdamın sayısını ve kalitesini artırmak
4. Toplumsal Eşitlik: Yoksullara sunulan fırsatların, gelirin ve hizmetlerin iyileştirilmesi
de dahil olmak üzere turizmden elde edilen ekonomik ve toplumsal faydanın adil bir
şekilde dağılımını sağlamak
5. Ziyaretçi Memnuniyeti: Irk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayırımcılık
yapmadan bütün ziyaretçilere güvenli ve tatmin edici bir deneyim sunmak
6. Yerel Katılım ve denetim: Turizm sektörünün, ilgili paydaşlarla müzakere içinde
yönetimi ve gelişimi konusunda yerel halkı planlama ve karar alma süreçlerine
dahil etmek ve yetkilerini artırmak
7. Topluluk Refahı: Toplumsal yozlaşma ve istismara yol açmadan kaynaklara, sosyal
donatılara ve yaşam destek sistemlerine erişim de dahil olmak üzere yerel halkın
yaşam kalitesini korumak ve güçlendirmek
8. Kültürel Zenginlik: Turizm destinasyonlarındaki özgün kültüre, geleneklere ve tarihi
mirasa saygı göstermek ve güçlendirmek
9. Fiziksel Bütünlük: Kentsel ve kırsal yerleşmelerin, peyzajın kalitesini korumak ve
güçlendirmek, çevrenin fiziksel ve görsel bakımdan bozulmasını engellemek
3
4
Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporu, 10. Kalkınma Planı (2014-2018), Ocak 2013, Ankara, Kalkınma Bakanlığı, s. 32-33.
Making Tourism More Sustainable - A Guide for Policy Makers, UNEP and UNWTO, 2005, s.18
4
10. Biyolojik Çeşitlilik: Doğal alanların, habitatın ve yaban hayatının korunmasını
desteklemek ve olası zararı en aza indirmek
11. Kaynak Verimliliği: Turizm tesis ve hizmetlerinin işletmesi ve gelişiminde kıt ve
yenilemeyen kaynakların kullanımını en aza indirmek
12. Çevresel Temizlik: Turizm işletmeleri ve ziyaretçilerden kaynaklanan hava, su ve
çevre kirliliğini ve katı atık üretimini en aza indirmek
4. Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisinin Ana Amaçları
Belirlenen vizyonundan hareketle, Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisinin Temel
Amaçları aşağıdaki gibidir:
Amaç 1: Mardin'deki Turizm Varlıklarını Korumak ve Geliştirmek
Amaç 2: Mardin'in Turizm Gelirlerini (Ekonomik getirisinin) Arttırmak
Amaç 3: Mardin'in Turizmde Rekabet Gücünü Arttırmak
Amaç 4: Toplumsal gelişim ve fırsat eşitliğinin sağlanması
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisinin Temel Amaçları ile UNEP hedeflerine ulaşmak da
planlanmıştır.
Tablo 1. Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi temel Amaçları ve UNEP hedefleri Arasındaki
Etkileşim
Hedefler*
AMAÇ 1
Ekonomik Süreklilik
Yerel Refah
İstihdam Kalitesi
AMAÇ 2
AMAÇ 3
AMAÇ 4
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Toplumsal Eşitlik
Ziyaretçi Memnuniyeti
*
*
*
Yerel Katılım ve Denetim
Topluluk Refahı
*
*
*
*
Biyolojik Çeşitlilik
*
Kaynak Verimliliği
*
*
*
Çevresel Temizlik
*
*
* UNEP, Making Tourism More Sustainable : A Guide for Policy Makers
*
*
Kültürel Zenginlik
Fiziksel Bütünlük
5
*
5. Ana Strateji
İş tanımına göre ana stratejinin;
•
proje kapsamında gerçekleştirilecek bütün eylemleri
•
turizm sektörünün rekabetçiliğini sağlayacak şekilde
temellendirmesi öngörülmüştür.
Proje kapsamında yürütülen çalışmalar ve odak grup toplantılarında yapılan değerlendirmeler
dikkate alınarak Ana Strateji;
“Mardin Turizm Vizyonuna ulaşmak için, Temel İlkeler ve Ana Amaçlar kapsamında;


İlk aşamada planlı yaklaşımı esas alan ve sektörü bir bütün olarak kavrayan katılımcı bir
turizm yönetişim modeli oluşturularak,
kısa dönemde doğal ve kültürel varlıkları koruyan, hizmet kalitesi ve işgücü eğitimine
öncelik veren,
2023’e kadar gerçekleştirilecek orta ve uzun erimli ürün geliştirme, markalaşma, tanıtım ve
sosyal gelişme strateji ve eylem planlarıyla turizm gelirlerini artırarak rekabetçi ve
sürdürülebilir sosyoekonomik gelişimi sağlamak”
olarak tanımlanmıştır.
Analitik çalışmalar, odak grup toplantıları ve Proje çalışmalarından elde edilen sonuçlar turizm
sektörünün ortak bir vizyona sahip olmadığını, değer zincirini oluşturan bazı iş kollarında
örgütlenmeler olmasına rağmen sektörün tamamını kapsayacak katılımcı bir yönetişim
yapısının bulunmadığını göstermiştir. Sürdürülebilirlik açısından katılımcı bir yönetişim
yapısının kurulması gerekli bir koşul olmakla birlikte ana strateji açısından yeterli bir koşul
değildir. Turizm yönetişim yapısının aynı zamanda; sektörün ilgili bütün kurum ve
kuruluşlarınca benimsenmiş bir turizm vizyonuna ve vizyona ulaşmak için tasarlanmış işlevsel
stratejilere ve eylem planlarına sahip olması gereklidir. Ana strateji, bu nedenle iyi yönetişim
ilkelerini dikkate alarak oluşturulacak katılımcı bir turizm yönetişim yapısını; vizyon, strateji ve
eylem planlarıyla bütünleştirerek kurgulanmıştır.
6. Yönetişim Stratejisi
Ana strateji tanımı, öncelikleri ve işlevsel stratejileri kapsamaktadır. Bu işlevsel stratejilerden
en öncelikli olanı yönetim stratejisidir. Proje sürecinde yönetişim stratejisi ve eylem planıyla
turizm yönetişim modelinin tanımlanması ve hayata geçirilmesi diğer işlevsel stratejiler ve
eylem planlarının bütüncül bir planlama anlayışıyla ve katılımcı bir yönetişim yapısı içinde
geliştirilmesini ve uygulanmasını sağlayacaktır.
Yönetişim stratejisi ana stratejiyle uyumlu olarak “Mardin Turizm Yönetişim Kurulu'nu
 katılımcı bir yaklaşımla,
 turizm sektörünün paydaşlarının işbirliği ve ortaklıkları sağlanarak
6
oluşturmak” olarak tanımlanmıştır.
Yönetişim stratejisi ve eylem planı kurgulanırken gözetilen konular şunlardır;








turizm sektörü resmi ve resmi olmayan bütün kurum ve kuruluşlarla temsil edilmelidir,
ilgili mevzuat ve kurallarla uyumlu olmalıdır,
iyi yönetişim ilkeleri benimsenerek yönetişim risklerine karşı Kurul’un çalışma esas ve
kurallar geliştirilmelidir,
ülke düzeyindeki plan, politika, strateji ve kurumsal yapı önerileriyle uyumlu olmalıdır,
il düzeyinde turizm sektörüne yönelik olarak örgütlenmiş iyi yönetişim uygulama
deneyimlerinden dersler çıkartılmalıdır.
sektör paydaşlarının odak grup toplantılarında dile getirdikleri öneri ve katkılar dikkate
alınmalıdır,
işlevsel strateji ve eylem planlarının hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ile eğilim ve
gelişmelere göre güncelleştirilmesi süreçlerinde katkılar yapmalıdır.
İşlevsel strateji ve eylem planları kapsamında kamu, özel, sivil sektör işbirliği ve
ortaklıkları oluşturularak (vakıf, kooperatif vb.) Turizm Yönetişim Kurulu’nun etkinliğini
artırılmalıdır.
Bu çerçevede Yönetişim Stratejisi’nde “Turizm Yönetişim Kurulu” olarak nitelendirilen
yönetişim yapısı eylem planında “Turizm Danışma Kurulu” olarak tanımlanmış ve Proje
süresinde oluşturulması hedeflenmiştir. Proje iş tanımında tanıtım, markalaşma, turizm
ürünleri konularında oluşturulması öngörülen kamu-özel ortaklı girişimlerin Turizm Yönetişim
Kurulu ile ilişkilendirilmesi ile etkinliği yüksek bir yönetişim modelinin oluşturulması
sağlanacaktır. Proje süresince Mardin Turizm Danışma Kurulu’nun sekretaryası Operasyon ve
Koordinasyon Birimi (OKB) tarafından yürütülecektir. Proje teknik Destek Ekibi (TDE) ise OKB’ye
sekretarya görevlerinde teknik destek sağlayacaktır.
Proje döneminde oluşturularak faaliyete geçen “Turizm Danışma Kurulu”nun Proje sonrasında
Türkiye Turizm Stratejisi belgesinde öngörülen düzenlemeler yürürlüğe girdiğinde “Mardin İl
Turizm Konseyi”ne dönüşmesi öngörülmüştür. “Turizm Danışma Kurulu”nun oluşturulması ve
Turizm danışma Kurulu’nun işleyişi ve çalışma usul ve esasları, Eylem Planı ve Yönerge’de
ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
7. İşlevsel Stratejiler ve Eylem Planları
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi, oluşturulan vizyondan hareketle, Mardin’in çok-kültürlü
soyut ve somut değerlerinin, turizm alanındaki rekabetçi avantajlarına dönüştürülerek ilin
markalaşması ve il genelinde sürdürülebilir bir ekonomik gelişme ile yüksek bir yaşam kalitesi
yakalanmasına yönelik bir yol haritası tarif edecektir. Bu çerçevede Mardin Sürdürülebilir
Turizm Stratejisi kapsamında aşağıdaki İşlevsel Stratejiler tanımlanmıştır:
o
o
o
o
Koruma Stratejisi
Ürün Geliştirme Stratejisi
Markalaşma ve Tanıtım Stratejisi
Kalite Stratejisi
7
o
Sosyal Gelişme Stratejisi
İşlevsel Stratejiler, Ana Stratejinin, işlevsel düzeylerine yönelik politikaları işaret etmektedir.
Amaçlara yönelik olarak yapılacak eylemler ve kaynak kullanımı için yol göstericidir. Her işlevsel
düzeyde yapılacakların ve elde edileceklerin genel çerçevesini çizer. Ana Stratejinin uzun
vadedeki başarısı bu işlevsel stratejilerin bütünlük içerisinde ve Yönetişim Strateji çerçevesinde,
çalışmasına ve uygulanmasına bağlıdır.
İşlevsel Stratejiler ve Yönetişim Stratejisi yukarıda belirtilen UNEP hedeflerine erişilebilmesine
de hizmet etmektedir.
Tablo 2. Yönetişim Strtejisi, İşlevsel Stratejiler ve UNEP Hedefleri Arasındaki Etkileşim
Hedefler
Koruma
Ürün
Markalaşma
Kalite
Geliştirme ve Tanıtım Geliştirme
Ekonomik
Süreklilik
*
*
Yerel Refah
*
*
*
Ziyaretçi
Memnuniyeti
Yerel Katılım ve
Denetim
*
*
*
*
*
*
*
Topluluk Refahı
Biyolojik
Çeşitlilik
Kaynak
Verimliliği
Çevresel Temizlik
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Toplumsal Eşitlik
Fiziksel Bütünlük
Yönetişim
*
İstihdam Kalitesi
Kültürel
Zenginlik
Sosyal
Gelişme
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
İşlevsel Stratejilerin her biri eylem planlarına ışık tutan ve temel amaçlara ulaşmayı
kolaylaştıracak belli sayıda alt stratejilere de çerçeve oluşturmaktadır. İşlevsel Stratejilerin,
özellikle de Alt Stratejilerin, Durum Analizi Raporunda belirlenen Mardin’deki temel problem
alanlarına karşılık geldiği ve çerçeveledikleri eylemlerle bu problemlerin çözümüne ışık
tuttukları da görülmektedir.
8
Özetle, Mardin’deki turizm, son yıllarda yaşanan olumlu tecrübelere rağmen, varlıkları
korunan, planlı gelişen ve çeşitlenerek büyüyen bir yapıya sahip değildir. Kente gelen turistlerin
geceleme sayısı ve harcamaların büyüklüğü, sürekli ve katma değeri yüksek bir ekonomik
gelişmeyi tetikleyememektedir. İl genelindeki somut turistik değerlerin yeterince
korunamaması, turizme kazandırılamaması yanında, gelenek, adetler, günlük yaşam gibi soyut
varlıklar turizm deneyiminin bir parçası olamamaktadır. Turizm pazarında sunulmak üzere
yörede üretilen ürünlerin kimlik ve kalite değeri ile piyasadaki rekabet gücü azdır. Kentin
tanıtımına ilişkin pazarlama ve tanıtım faaliyetleri de kısıtlı; olanlar ise dağınık şekilde
gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetler genellikle yetersiz kaynak sıkıntısı ile karşı karşıyadır ve
etkili olabilecek kadar geniş alana yayılamamaktadır. Turizm sektörü insan kaynakları, yönetim
yapısı, kentsel altyapı ve hizmetler alanında iyileştirmelere ihtiyaç duymaktadır. Tüm bu
eksiklikler, Mardin ilinin turizmde markalaşmasına engel olmaktadır.
Mekânsal referansları bulunan işlevsel stratejiler ve alt stratejiler için ayrıca Mekânsal Stratejik
Plan üretilmiştir. Bu çerçevede belirlenen Temel Amaçlar, İşlevsel Stratejiler ve Alt Stratejiler
aşağıdaki tabloda izlenmektedir:
9
Tablo 3. Amaçlar, İşlevsel Stratejiler ve Alt Stratejiler
Amaçlar
Koruma
Stratejisi
Markalaşma
ve Tanıtım
Stratejisi
Ürün
Geliştirme
Stratejisi
Kalite
Geliştirme
Stratejisi
Amaç 1: Mardin'deki
Turizm Varlıklarını
Korumak ve
Geliştirmek
Sosyal
Gelişim
Stratejisi
Alt Stratejiler
Kültürel miras varlıklarını korumak ve geliştirmek
Doğal varlıkları korumak ve çevresel sorunları
azaltmak
Turist/ziyaretçi sayısını arttırmak
Amaç 2: Mardin'in
Turizm Gelirlerini
Arttırmak
Turistlerin ortalama kalış süresini arttırmak
Ortalama ziyaretçi harcamalarını arttırmak
Turizmde insan kaynağını geliştirmek
Amaç 3: Mardin'in
Turizmde Rekabet
Gücünü Arttırmak
Sektörel ve kentsel hizmet kalitesini iyileştirmek
Turizm ve turizmi destekleyici tesis altyapısını
geliştirmek
Turizmden elde edilecek kazanımların eşitlikçi
paylaşımını temin etmek
Amaç 4: Toplumsal
gelişim ve fırsat
eşitliğinin sağlanması
Turizmin sahiplenilmesi için toplumsal destek
mekanizmaları oluşturmak
10
7.1. Koruma Stratejisi
Amaç 1:
Mardin'deki Doğal
ve Kültürel Miras
Varlıklarını Korumak
ve Turizme
Kazandırmak
Koruma Stratejisi
Katılımcı bir yönetişim ve planlama
yaklaşımıyla doğal ve kültürel miras
varlıklarını sürdürülebilir koruma/kullanma
karar ve uygulamalarıyla il bütününde
koruyup turizme kazandırmak
Koruma Alt stratejileri:
1. Kültürel miras
varlıklarını koruyarak
turizme kazandırmak
2. Doğal varlıklarını
koruyarak turizme
kazandırmak
Koruma stratejisi açısından değerlendirildiğinde Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi’nin
vizyonu, Mardin’in sahip olduğu zengin kültürel mirasına vurgu yaparak, sürdürülebilir turizm
yaklaşımıyla kültürel olarak gelişen bir dünya markası olacağını benimsemektedir.
Kültürel turizmin en önemli bileşeni olan somut ve somut olmayan kültürel miras varlıklarının
ve değerlerinin korunması, turizm sektörünün geliştirilmesi ve turist sayısının artırılması
açısından kritik öneme sahiptir. Mardin zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Günümüzde kültürel
turizmin gelişmesine neden olan bu zengin kültürel miras, tarihsel gelişim sürecinde bir çok
medeniyetin karşılıklı etkileşimi ile çeşitlenmiştir. Günümüzde büyük ölçüde yaşayan bu ortak
kültür mirasın somut ve somut olmayan varlıkları ve değerleri ulusal ve uluslararası turizm
açısından giderek çekicilik kazanmaktadır. Mardin’in turizm alanında bir “dünya markası”
olmasında, sahip olduğu en önemli kültürel varlıklar ve değerlerin korunarak kültür turizmine
kazandırılması koruma stratejisinin özünü oluşturmaktadır.
Mardin’i turlarla ziyaret eden turistler, İl bütününde ortalama 1,5 gece kalarak genellikle
Mardin kentinde; Kasımiye Medresesi, Ulu Cami, Deyrulzafaran Manastırı, Kırklar Klisesi, Müze,
Latifiye Cami, Eski PTT Binası, Şehidiye cami, Dara Antik Kenti, Midyat’ta; Konukevi, Meryem
Ana Klisesi, Mor Gabriel, Savur; Hacı Abdullah Bey Konağı, Kıllit/Dereiçi Köyü-Mor Dimet
Manastırı gibi 10-15 civarındaki anıtsal eserler ile Dara antik kentini gezmektedirler.
Mardin İlindeki tescilli anıtsal ve sivil mimarlık eserlerinin toplam sayısının 1155, arkeolojik
sitlerin 97 adet olduğu dikkate alındığında turla gelen turistlerin Mardin’deki kültür varlıklarının
ancak yaklaşık olarak %1’lik bölümünü gezebildiği anlaşılmaktadır.
Tablo 4. Korunması Gereken Kültür Varlıklarının İlçelere Göre Dağılımı
Tescilli yapı
Sayı
%
Arkeolojik sit
Sayı
%
Kentsel sit
Sayı
Koruma
Amaçlı İmar
Planı
Devam
Ediyor
Mardin
524
45,37%
13
13,40%
1
Midyat
343
29,70%
8
8,25%
2
Onaylı
Savur
178
29,70%
2
2,06%
1
Onaylı
11
Doğal
anıt/sit
Sayı
2
8
Kızıltepe
26
2,25%
19
19,59%
Dargeçit
53
4,59%
22
22,68%
Nusaybin
4
0,35%
16
16,49%
Mazıdağı
10
0,87%
1
1,03%
Derik
12
1,04%
14
14,43%
Ömerli
2
0,17%
1
1,03%
Yeşilli
3
0,26%
1
1,03%
1155
100,00%
97
100,00%
TOPLAM
4
3
10
Kaynak: Mardin Müzesi Müdürlüğü,
http://www.mardinmuzesi.gov.tr/mardinmuzesi/kategoridetay.asp?kategori=Tescilli%20Y
ap%FDlar
http://www.mardinmuzesi.gov.tr/mardinmuzesi/ustkategoridetay.asp?kategori=Sit%20Ala
nlar%FD
Kültür turizmi açısından ziyaretçiler, daha çok Mardin ve kısmen de Midyat ve Savur ilçesindeki
az sayıdaki tarihi eserleri gezmektedirler. Yukardaki tablo incelendiğinde tarihi kültürel
varlıkların bütün ilçelerde bulunduğu görülmektedir. Kırsal ve kentsel alanlarda sistematik
olarak yapılacak/güncelleştirilecek kültür envanteri ve coğrafi bilgi sistemlerine uygun bir veri
tabanın oluşturulmasıyla tescilli eserlerin sayısının artacağı da öngörülmektedir. Tabloda bazı
ilçelerde örneğin Nusaybin’de eser sayısı az olmakla birlikte “Zeynel Ağabeydin Camiisi”, “Mor
Yakup Klisesi”, “Mor Avgin Manastırı”, “Girnevaz Höyüğü” gibi çok önemli kültürel miras
varlıkları bulunmaktadır. Mardin ilindeki kültür varlıklarının ilçelere dağılımı ve nitelikleri
değerlendirildiğinde uzun dönemde kültür varlıklarının korunarak bütün ilçelerde turizme
kazandırılması koruma stratejisinin önemli bir parçası olacaktır.
Koruma stratejisi geliştirilirken Kültürel turizmin en önemli öznesi olan somut ve somut
olmayan kültürel mirasın korunup geliştirilmesi için sorunların saptanması ve katılımcı
toplantılarla belirlenen vizyon ve temel amaçlara ulaşmak için eylem planlarıyla kalıcı çözüm
bulunması gerekmektedir.
Mardin’in sahip olduğu kültürel mirasla ilgili sorunları araştırma, envanter, planlama,
örgütlenme, uygulama, eğitim, soyut kültürel miras, kullanım ve işletme ana başlıklarında
sınıflamak ve eylem planlarını da bu sorun başlıklarına göre geliştirmek mümkündür.
Araştırma, envanter: Mevcut somut kültürel mirası oluşturan sivil mimarlık yapıları, dini, askeri
ve resmi yapılar, kentsel, arkeolojik ve doğal sitler tescil edilerek kayıt altına alınması işlemleri
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın merkez ve taşra teşkilatı tarafından yapılmaktadır. Yukarıda
verilmiş tabloda tescilli eserlerin listesi görülmektedir. Ancak İl sınırları içerisinde daha fazla
korunması ve tescil edilmesi gerekli kültür varlığının olduğu bilinmektedir. için ÇEKÜL
gönüllülerinden oluşan bir uzmanlar ekibi 2007 tarihinde Mardin kentini tarayarak kültürel
varlıkları ve değerleri bilgi fişleri doldurarak 418 eseri kayıt altına almıştır. Bu eserler içinde
tescili yapılmamış olan eserler de tescile sunulmuştur. Kültür envanteri çalışması Mardin
12
Valiliğince 1. Cilt olarak kitap haline getirilmiştir. Envanter çalışmasının Mardin kenti dışında
kalan kentsel ve kırsal alanları ve diğer ilçeleri de kapsaması ve daha önce yapılmış, tescil
edilmiş eserlerin son durumlarını da inceleyerek coğrafi bilgi sistemi yöntemi ile sürekli
güncellenebilen bir veri tabanının oluşturulması sağlıklı bir koruma politikası, planlaması ve
uygulamaları için gerekli görülmektedir.
Planlama
Mardin, Midyat ve Savur kentlerinde kültürel varlıkların yoğun oldukları kentsel dokularda
kentsel sit alanları onaylanmıştır. Bu sit alanları için koruma amaçlı imar planları da onaylıdır.
Mardin kentsel sit alanı için koruma amaçlı imar planı yeniden hazırlanmaktadır. Koruma
amaçlı imar planları ancak sit alanı için geçerlidir. Plan kararlarının projelendirilmesi, eylem
planları haline getirilmesi ve öngörülen yatırımların, çalışmaların ve işlerin önce Belediye ve
ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının stratejik planlarına daha sonra da 3 yıllık performans
programı ve yıllık bütçelerine girmesini sağlayacak bir mekanizmanın oluşturulmasına ihtiyaç
vardır. Günümüzde bu tür bir işleyiş olmadığı için koruma planları genellikle kağıt üzerinde
kalmaktadır. Koruma planlarının uygulamaya geçebilmesinde bir diğer planlama aracı ise “Alan
Yönetim Planı”dır. Arkeolojik sitler içinde alan yönetim planının yanında ziyaretçi yönetim planı
da hazırlanmaktadır. Ziyaretçi yönetim planının hazırlanması taşıma kapasitesinin dikkate
alınarak arkeolojik alanın kontrollü bir biçimde turizme açılması bakımından önemlidir. Ancak
alan yönetim planlarının hazırlanabilmesi için “Alan Yönetim Başkanlığı”nın kurulması
gerekmektedir. Henüz hiç bir sit alanında alan yönetim başkanlığı kurulmamıştır.
Koruma amaçlı imar planları sit alanları için hazırlandığı için sit alanları dışında kalan kültürel
varlık ve değerlerin korunmasına yönelik bir plan yoktur. Mardin, Batman, Şırnak ve Hakkari
İllerini içine alan bölge için hazırlanan ve bir çok sektör ve temayı ilgilendiren 1/100.000 ölçekli
Çevre Düzeni Planı (ÇDP) kapsamında korumaya yönelik bazı kararlar almıştır. ÇDP sit alanları,
doğal karakteri korunacak alanlar, diğer koruma alanları, kullanım sınırlaması getirilen alanlar,
orman ve ağaçlandırılacak alanlar, tarım arazileri ve turizm alanlarını plan üzerine işaretlemiş
ve planlama kararları getirmiştir. Mardin Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde kalan alan için
1/100.000 ölçekli üst plan kararları da dikkate alınarak 1/25.000 ölçekli nazım imar planının
hazırlanması ve nazım planın bir parçası olarak ”Mardin İli Kültürel Mirasın Korunması ve
Turizmin Geliştirilmesi Ana (Master) Planı”nın araştırma, envanter ve veri tabanı çalışmalarını
kapsayarak hazırlanması uzun dönemli ve sürdürülebilir kültür turizm yaklaşımı açısından
gerekli görülmektedir.
Örgütlenme
İl düzeyinde merkezi yönetim açısından kültürel mirasın korunmasından sorumlu kuruluş İl
Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile arkeolojik sitlerde Müze Müdürlüğüdür. Yerel yönetimler
açısından Büyükşehir Belediyesi kurulmadan önce İl özel İdaresi ve kent belediyeleri koruma
konusunda bazı yetkilere sahiptiler. Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7.nci maddesinin o)
bendi Büyükşehir Belediyesine “Kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi
bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlamak, bu amaçla bakım
ve onarımını yapmak, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa
13
etmek” görevini, yetkisini ve sorumluluğunu vermiştir. İlçe belediyelerinin de benzer görevleri
vardır. Ayrıca 2863 sayılı kanuna göre de Büyükşehir Belediyesi bünyesinde “KUDEB” Koruma
Uygulama Denetim Birimi’nin de kurulması gerektiği belirtilmektedir. 2014 öncesi Mardin
Kenti belediyesi bünyesinde teknik kapasitesi az olan bir KUDEB örgütlenmesi bulunmaktaydı.
Ancak Büyükşehir Belediyesi’nin kurulmuş olması, sınırlarının İl sınırlarına kadar genişletilmiş
olması, korunacak kültür ve tabiat varlıklarının sayısı ve nitelikleri dikkate alındığında KUDEB’in
deneyimli uzmanlarla desteklenerek oluşturulması koruma stratejisi ve eylemleri açısından
öncelik kazanmıştır.
Büyükşehir Belediyesi bünyesinde KUDEB yanında sit alanları için “Alan Yönetim Başkanlığı”nın
da oluşturulması bir diğer öncelikli kurumsal kapasite geliştirmesi olarak öngörülmektedir. Alan
yönetim başkanlığının oluşturulması iki açıdan önemlidir. Birinci olarak sit alanlarının
korunması için “Alan Yönetim Planı/ları” ile koruma amaçlı imar planları dikkate alınarak
ayrıntılı proje, iş ve işlemler tanımlanacak ve ilgili kurum ve kuruluşların bütçeleri bu plan
kararlarına göre hazırlanacak ve uygulamalar yapılacaktır. Böylece koruma planlarının kararları
uygulamaya geçebilecektir. İkinci olarak Mardin’in UNESCO Dünya Mirası listesine girmesi için
hazırlanacak “Adaylık Dosyası” içinde alan yönetim planı önemli bir yer tutacaktır. Adaylık
teması çalışmasına göre alan yönetim planının hazırlanacağı sınır/lar saptanacak ve alan
yönetim planı bu sınırlar dikkate alınarak hazırlanacaktır. Alan Yönetim Başkanlığının deneyimli
teknik uzman kapasitesi ile ivedilikle kurulması hem il sınırları içindeki kültürel varlıkların
korunması ve hem de UNESCO süreci açısından önem kazanmıştır.
Tescilli yapıların korunabilmesinin ön koşullarından biri olan restorasyon projelerinin
hazırlanmasıdır. Mardin’de restorasyon projesi hazırlayabilen mimarlık ve mühendislik proje
ofisleri sınırlı sayıda da olsa var olmakla birlikte tescilli yapıların sayılarının çokluğu ve tescilli
yapılara sahip olan mülk sahiplerinin proje hazırlanmasına ayırabilecekleri gelir ve olanaklar
dikkate alındığında tescilli yapılar için proje desteği sağlanmasına olan ihtiyacın büyük olduğu
anlaşılmaktadır. Büyükşehir Belediyesi KUDEB bünyesinde ya da Yatırım, İzleme ve
Koordinasyon Başkanlığı bünyesinde “röleve, restitüsyon ve restorasyon” projeleri
hazırlayabilen bir uzmanlar biriminin oluşturulması tescilli yapıların korunması için önemli bir
teknik destek ve katkı sağlayacaktır.
Eğitim
Kültürel mirasın korunması ve yerel halk tarafından sahiplenilerek gelecek nesillere aktarılması
sürecindeki en önemli eksiklik koruma kültürünün yeterince gelişmemiş oluşudur. Bu nedenle
yerel halk için zengin kültürel mirasın korunması ve sahiplenilmesi için bilinçlendirme
programlarının geliştirilmesi ve uygulanmasıdır. Bu çerçevede ilk öğretim okullarından
başlayarak her düzeydeki eğitim birimlerinde Mardin’in sahip olduğu kültürel miras varlıkları,
değerleri ve koruma bilinci ile ilgili eğitim ve farkındalık programlarının oluşturulması koruma
stratejisinin önemli bir parçası olacaktır. Yerel halkın ve öğrencilerin bilinçlendirilmesi kadar
koruma işleri ile ilgili görevli personel, teknik eleman, yapı ustalarının eğitimi de önemli bir
programdır. 2863 sayılı kanunda belirtilen “sertifikalı yapı ustası” eğitim biriminin koruma
konularına ağırlık verilerek kurulmasının desteklenmesi Mardin bütününde gerek eski yapıların
onarımı ve gerekse yeni yapıların inşaat kalitesinin artırılmasını sağlayacaktır.
14
Soyut Kültürel Miras: UNESCO; atasözleri, deyişler, hikayeler, destanlar, şarkılar, türküler,
şiirler, dualar, performanslar gibi sözlü anlatımlar, doğum/evlenme ve ölüm törenleri,
geleneksel oyunlar, mutfak gelenekleri, yerleşme dokuları, geleneksel avlanma yöntemleri,
mimikler, geleneksel şifa yöntemleri, hoşgörü kültürü, inanışlar, değerler, diller, dini ritüeller,
festivaller, şölenler, geleneksel bayramlar, doğa ve evren hakkındaki inanışlar, geleneksel
zanaatlarla ilgili bilgi ve beceriler gibi pek çok elle tutulamayan kültürel ögesini soyut kültürel
mirası ya da yaşayan kültürel miras olarak tanımlamaktadır. Mardin’in soyut kültürel mirası
tarihin derinliklerinden günümüze kadar kalabilen çok dilli, çok kültürlü bir yapıya sahiptir. Bu
zengin soyut kültürel mirasın kentsel ve kırsal alanlarda bilimsel yöntemlerle taranması,
belgelenmesi, envanterinin hazırlanarak sürekli güncellenebile ve coğrafi bilgi sistemleriyle veri
tabanının oluşturulmasına ihtiyaç vardır. Bu veri tabanı üzerinden soyut kültürel mirasın
korunarak kültür turizmine kazandırılması için kurum ve kuruluşlar arası eşgüdümlü bir çalışma
öngörülmektedir. Bu çalışmaların Mardin’in UNESCO Dünya Miras listesine girmesinde önemli
bir rolü olacaktır.
Uygulama
Kültür varlıklarının korunması sürecinin önemli aşamalarından olan uygulama iş ve işlemleri
zincirin en hassas halkasıdır. Uygulamada yapılacak bir hata telafisi imkansız sonuçlar
doğurabilir. Bu nedenle restorasyon projelerinin Türkiye koruma mevzuatı ve
UNESCO/ICOMOS kurallarına göre yapılması gerekmektedir. Bu uygulama yaklaşımı kültürel
varlıkların gelecek nesillere doğru biçimde aktarılmasını sağlayacak ve aynı zamanda Mardin’in
UNESCO Dünya Miras listesine girebilmesini kolaylaştıracaktır. Tescilli yapıların restorasyon
işlerinin doğru biçimde tanımlanması için geleneksel sivil mimarlık yapılarının özelliklerine
uygun olarak teknik şartnamelerin ve inşaat yöntemlerinin geliştirilmesine ihtiyaç
bulunmaktadır. Büyükşehir Belediyesi, tescilli yapıların restorasyon ilkelerini dikkate alarak
imar yönetmeliğini hazırlarken, koruma uygulamaları konusunda deneyimli uzmanlar ve
akademisyenlerden oluşan bilimsel bir çalışma grubunun teknik desteğini alması kültürel
varlıkların sürdürülebilir koruması açısından önemlidir.
Uygulama sürecinde restorasyon proje ve uygulamalarına mali destek sağlanması kritik
önemdedir. Bu amaçla uygulama sürecinde restorasyon iş ve işlemlerinin mali açıdan
desteklenmesi amacıyla ulusal ve uluslararası finansal destek mekanizma ve olanaklarının
KUDEB bünyesinde izlenmesi, finansal destek ihtiyacı içinde olan tescilli eser sahiplerine kredi
ve hibe programlarına müracaat etme konusunda teknik destek verilmesi, finansal kaynakların
kullanımı konusunun izlenmesi ve denetimi ile restorasyon iş ve işlemlerinin tamamlanması
konularında Belediye bünyesinde uzmanlaşmış bir mali yönetime ihtiyaç bulunmaktadır.
Tescilli yapıların korunmasında bir başka engel ise mülkiyet sorunudur. Çeşitli nedenlerle
(miras vb.) tescilli olsun olmasın tarihi yapılar çok hisseli hale gelmekte, hissedarlar
anlaşamamakta, davalı durumlarla karşılaşılmaktadır. Bu ve buna benzer sorunlar eski eserlerin
onarılamamasına, çoğu zamanda boş kalarak metruklaşmasına neden olmaktadır. Bu tür
sorunlara çözüm bulunabilmesi için tarihi dokularda mülkiyet bilgilerini de içeren ayrıntılı bir
veri tabanının oluşturulması ve mülkiyet sorunlarının çözülmesi için uzmanlardan oluşan bir
hukuksal çözüm biriminin öneylemli (proaktif) bir yaklaşımla mevcut yasal araçları kullanarak
15
(takas, kıymetli kağıda çevirme, satın alma, kamulaştırma, vb.) çözümler geliştirmesi
beklenmektedir.
Kullanım/Bakım-İşletme/Canlandırma
Tarihi dokularda ve tescilli yapılarda koruma/kullanım dengesi, eserlerin ve dokuların
canlanmasına ya da çöküntü bölgesi haline gelmesine neden olabilmektedir. Koruma kullanma
dengesinin kurulabilmesi için koruma amaçlı imar planlarında özellikle ticaret bölgelerinde
yapı-kullanım uyumluluğu analizleri yapılmalı ve tarihi yapıların mimari özelliklerine uygun
alternatif kullanımlar/işlevler saptanmalıdır. Tarihi yapılarla uyum sağlayabilecek kullanımlar
yapıların korunması için gerekli bir koşuldur. Tarihi doku ve yapılarla uyum sağlamayan işlevler,
faaliyetler tarihi eserlere yapısal zararlar verebilmektedir. Özellikle tehlikeli kullanımların
(yanıcı, parlayıcı, zehirli vb. malzeme bulunduran kullanımlar) tarihi doku ve eserler için risk
oluşturmaktadır. Bu çerçevede tarihi doku ve eserlerdeki işlevlendirme ve kullanımların
izlenmesi, uygun kullanımların teşviki ve risk oluşturan kullanımların tarihi doku dışına
çıkartılması için önlemlerin alınması tarihi dokuların canlılığının sürdürülmesini sağlamaktadır.
Bir diğer sorun ise kentsel sit alanlarında zaman içinde yerleşik nüfusun azalmakta olduğu ve
bunun sonucu olarak tarihi yapı ve dokuların metruklaştığıdır. Boşalan yapılar bakımsız kalarak
haraplaşma sürecine girmektedirler. Bu süreç önlem alınmazsa tarihi doku ve yapıların yok
olmasına neden olmaktadır. Kültür turizmi açısından bu son derece olumsuz bir durumdur.
Mardin kentinde yapılan analizlerde son yıllarda eski mahallelerde nüfusun azalmakta olduğu,
buna karşılık yeni mahallelerde ise nüfusun arttığı TUİK nüfus istatistiklerinden anlaşılmaktadır.
Tarihi mahallelerde oturan ailelerin genellikle Diyarbakır gelişme koridorundaki mahallelerdeki
yeni ve konforlu konutlara taşındıkları gözlemlenmektedir. Tablodan görüldüğü üzere eski
Mardin mahallelerinde 2010-2013 arasında nüfus % 11,89 azalmıştır. Eski Mardin’in
çeperlerindeki mahallelerdeki nüfus azalma oranı ise %3.65 tir. Turizm açısından tarihi doku
içindeki boşalmaları önleyici tedbirlerin alınması; Elektrik, aydınlatma, su, ısıtma (doğal gaz),
çöp toplama, internet, kablolu tv ve benzeri kentsel altyapı hizmetlerinin kalitesinin artırılması,
sosyal donatıların sayı ve niteliklerinde standartlara erişim, açık alanlardaki mekan kalitesinin
yükseltilmesi gibi iş ve işlemler ile eski Mardin’deki konutların terkedilmesinin önlenmesi ve
konut alanlarının daha yaşanabilir hale gelmesini sağlayacaktır.
Tablo 5. Eski Mardin-Yeni Mardin Nüfus Değişimleri: 2010-2013
6-7 ESKİ MARDİN (ŞEHİDİYE, TEKER,
ULUCAMİ, LATİFİYE), (GÜL,
MERDERESE, ŞAR)
DEĞİŞİM ORANI
2010
2013
11342
9994
-11,89%
30567
29450
-3,65%
3-4-5 ESKİ MARDİN ÇEPER
(CUMHURİYET, DİYARBAKIR KAPI,
ÇABUK, EMİNETTİN), SARAÇOĞLU,
YENİKAPI, NECMEDDİN), (KAYACAN,
EVREN/KÖTEK, ENSAR, SAVURKAPI)
16
2-8 DİYARBAKIR KORIDORU
(YENİŞEHİR, NUR), (13 MART)
31107
39290
26,31%
6925
7898
14,05%
79941
86632
8,37%
1 KIZILTEPE KORİDORU (İSTASYON,
OFİS)
Kaynak: TUİK
Harita 1. Mardin Merkez-Mahalle Grupları
Mardin Mahalle grupları: Eski Mardin; 6-7, Eski Mardin Çeper: 3-4-5, Diyarbakır Koridoru: 2-8,
Kızıltepe Koridoru: 1
Kaynak: Vatandaş Karnesi-Sunuşu, “Stratejik Yerel Yönetişim Projesi”, Mahalli İdareler Genel
Müdürlüğü, 2012.
Tarihi doku içinde gelişmiş ticaret merkezlerinde, tarihi çarşılarda trafik sıkışıklığı, ses ve egzoz
gazı kirliliği, çöp ve servis kamyonlarının sık sık yolları kapatması, kaldırımlarda park eden
araçların çokluğu, yaya dolaşımının kaldırımların işgal etmesi nedeniyle zorlukla ve risklerle
sağlanması gibi trafik sorunları en üst seviyelerdedir. Bu sorun en fazla Mardin tarihi doku
içinde gözlenmektedir. Ulaşım sisteminin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması, yayalaştırma,
trafik sakinleştirme düzenlemeleri, tarihi dokuya özgü toplu taşım sistemlerinin geliştirilmesi,
sit alanlar dışında kapalı/açık otopark ve ulaşım türleri arasında değişim odaklarının
oluşturulması gibi bir dizi proje ve uygulamaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Tarihi doku içindeki tarihi çarşılardaki geleneksel üretim ve ticaret işyerleri ve işletmelerin ana
caddeler üzerindeki modern ticaret ve işletmelerle rekabet edebilmeleri zordur. Turizm
hareketleri geleneksel üretim ve ticareti canlandırmada en önemli araçtır. Geleneksel ticaret
ve üretimin yapıldı alanlardaki mekan kalitesi bir kaç örnek dışında çok yüksek değildir. Rekabet
17
ortamı ve değişen tüketim alışkanlıkları nedeniyle bazı işyerleri kapanmakta ve işyerleri
terkedilmektedir. Boşaltılmış ya da kepenkleri indirilmiş işyerleri tarihi çarşıların canlılığını
azaltmakta ve turistleri olumsuz yönde etkilemektedir. Tarihi çarşıların restorasyonu, bakım,
işletme ve pazarlama sistemlerinin mali teşvik tedbirleriyle güçlendirilmesi, rekabet
edilebilirliklerinin artırılması, yeni örgütlenme modelleriyle tarihi çarşıların yerel sahipliliğinin
sağlanması gibi uygulamalarla tarihi çarşıların turizm açısından cazibe odak ve koridorları haline
getirilmesi mümkün görülmektedir.
Tarihi doku içinde tarihi çarşılardaki oluşturulacak koridorları tamamlayıcı olarak, önemli
anıtsal eserler merkez alınarak cazibe odakları düzenlenebilir ve bu odaklar arasında sokak
sağlıklaştırması, kentsel tasarım düzenlemeleri yapılarak turistlerin gezebileceği yeni tur
güzergahları/koridorlar oluşturulabilir. Bu tür cazibe odak ve koridorları üzerinde kültür, sanat,
sergi, turistik eşya satışı, eğlence ve yeme-içme fonksiyonlarıyla uygun kullanım miksleri
oluşturulursa tarihi dokunun gece ve gündüz canlılığı artabilecek ve tarihi dokudaki nüfus
azalmasının önüne geçilebilecektir.
Koruma Stratejisi
Koruma stratejisi ve eylem planları vizyon ve temel amaca ulaşmak için yukarıda örgütlenme,
eğitim, araştırma, belgeleme, planlama, uygulama, kullanım, bakım/işletme, canlandırma
başlıkları altında açıklanan konular dikkate alınarak geliştirilmiştir.
Koruma stratejisi ve eylem planları geliştirilirken; UNEP sürdürülebilir turizm yaklaşımı ve Yerel
Katılım ve Denetim: Turizm sektörünün, ilgili paydaşlarla müzakere içinde yönetimi ve gelişimi
konusunda yerel halkın planlama ve karar alma süreçlerine dahil edilmesi ve yetkilerinin
artırılması, Kültürel zenginlik: Turizm destinasyonlarındaki özgün kültüre, geleneklere ve tarihi
mirasa saygı gösterilmesi ve güçlendirilmesi, ve Fiziksel Bütünlük: Kentsel ve kırsal
yerleşmelerin, peyzaj kalitesinin korunması ve güçlendirilmesi, çevrenin fiziksel ve görsel
bakımdan bozulmasının engellenmesi hedefleri de dikkate alınmıştır. UNEP hedefleri UNESCO
Dünya Mirasına adaylık için ön koşul olan bütünsellik ve özgünlük kıstaslarıyla da
örtüşmektedir.
Yukarıdaki bölümlerdeki açıklamalar değerlendirilerek “Koruma Stratejisi” şu şekilde formüle
edilmiştir: “Katılımcı bir yönetişim ve planlama yaklaşımıyla doğal ve kültürel miras varlıklarını
sürdürülebilir turizm ve koruma/kullanma karar ve uygulamalarıyla il bütününde turizme
kazandırmak”
Koruma stratejisi kapsamında önerilen eylem planları iki alt strateji altında sınıflandırılmıştır.
Birinci alt strateji “Kültürel miras varlıklarını koruyarak turizme kazandırmak”, ikinci alt strateji
ise “Doğal varlıkların korumak ve Çevresel Sorunları Azaltmak” olarak belirlenmiştir. Birinci alt
strateji altında aşağıda sıralanan eylem planları tanımlanmıştır:
Eylem 1.1.1 - Mardin İli Kültürel Mirasın Korunması ve Turizmin Geliştirilmesi Ana (Master)
Planı
Eylem 1.1.2 - Alan Yönetim Başkanlığı ve Anıt Eser Kurullarının oluşturulması ve Alan Yönetim
planı/larının hazırlanması (Mardin, Midyat, Savur. vb)
18
Eylem 1.1.3 - Dünya Miras Listesine girmek için Adaylık Dosyası hazırlanması ve sürecin
izlenmesi
Eylem 1.1.4 - Koruma Amaçlı İmar Planlarının öngördüğü projelerin yıllara göre ilgili kuruluşların
bütçelerine girmesi için uygulama programı hazırlanması
Eylem 1.1.5 -Arkeolojik sitlerin veri tabanının güncellenmesi, koruma/kurtarma/kazı
programlarının hazırlanarak stratejik kazı/koruma planının hazırlanması, Dara için Alan Yönetim
Başkanlığının oluşturulması, alan yönetim ve ziyaretçi yönetim planının hazırlanması
Eylem 1.1.6 - Kültürel miras varlıklarının (tescilli sivil mimarlık yapıtları, camiler, medreseler,
hanlar, kliseler, manastırlar, tarihi köyler-Kıllit/Alipaşa gibi- vb) veri tabanının güncellenmesi,
koruma/kullanım ihtiyaçlarının belirlenmesi ve Koruma/sağlıklaştırma/restorasyon plan ve
projelerinin hazırlanarak uygulanması
Eylem 1.1.7 - Mardin Kalesi Arkeolojik Parkı ve dış surların restorasyonu
Eylem 1.1.8 - Soyut kültürel mirasın korunması ve turizmle entegre edilmesi
Eylem 1.1.9 - TOKİ uygulamalarının (Kentsel Dönüşüm Projesi) koruma amaçlı imar planları,
kentsel tasarım projeleri ve ilgili eylem planlarına göre doğal ve kültürel mirasın korunmasına
özen gösterilerek devam edilmesi ve uyumlaştırılması
Eylem 1.1.11 - KÖYDES, BELDES ve Kırsal Altyapı çalışmalarında doğal ve kültürel varlıkların
bulunduğu yerlere öncelik verilerek uyumlu bir uygulamaya gidilmesi
Eylem 1.1.10 - Tarihi Dönüşüm Projesi: 3d lazer tarama ile restorasyon projelerinin
hazırlanmasına Midyat ve Savur gibi tescilli eserlerin bulunduğu kentlerde de devam edilmesi
ve uygulama yapılarak kültürel mirasın korunması ve turizme kazandırılması
Eylem 1.1.12 - Tarım, Ulaştırma, Sanayi, Enerji ve Eğitim gibi kamusal yatırımların
projelendirilmesinde doğal ve kültürel varlıkların korunmasına yönelik tedbirlerin alınması ve
yatırım bütçeleri içine bu varlıkların korunmasına ve restorasyonuna ilişkin kaynakların
sağlanması
Eylem 1.1.13 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Artuklu kentsel sit alanı içinde bulunan ve tarihi çevreye
aykırı beton yapı ve eklentilerinin 2014 hedeflenerek yıkılması işlerine Midyat ve Savur gibi
kentsel sitleri bulunan kentlerde de uygulanması, uygulama yapmadan önce koruma amaçlı
kentsel tasarım projelerinin hazırlanarak uygulamanın bu projelere göre yapılması,
Mardin/Artuklu sit alanında ise koruma amaçlı imar planı ve hazırlanması önerilen kentsel
tasarım projesine göre devam edilmesi
Eylem 1.1.14 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Artuklu kentsel sit alanı içinde devam eden sokak
sağlıklaştırma uygulamalarına Eylem 2.2.4 kapsamında belirlenecek sokaklar (koridorlar ve odak
çevrelerinde) devam edilmesi, Sokak sağlıklaştırma uygulamalarına Midyat ve Savur gibi kentsel
sit alanı bulunan kentlerde koruma amaçlı kentsel tasarım projelerince belirlenen sokaklarda
uygulama yapılması
Eylem 1.1.15 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Kentsel altyapının (Kanalizasyon, İçmesuyu, Elektrik,
Telefon hatları, Doğalgaz) tarihi çevreyi dikkate alarak yapılması işlerine kültürel miras varlıkları
bulunan bütün yerleşmelerde devam edilmesi
Eylem 1.1.16 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Kamu yapılarının restorasyonu işlerinin tarihi çevreyi
dikkate alarak yapılması ve kültürel miras varlıkları bulunan bütün yerleşmelerde devam
edilmesi
Eylem 1.1.17 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Mardin Kalesinin güçlendirilmesi ve restorasyonu
projesinin Eylem 1.1.7 de tanımlanan Arkeopark projesiyle ilişkilendirilerek devam edilmesi
Eylem 1.1.18 - Tarihi Dönüşüm Projesi: 1. Cadde Kaldırım ve Yol Platformu Bazalt Döşeme İşi
tamamlanmakla beraber 2.2.4 ve 3.2.4 nolu eylemlerde tanımlanan yayalaştırma ve toplu
taşıma sistemleri dikkate alınarak adapte edilmesi
Eylem 1.1.19 - Tarihi Dönüşüm Projesi: Kamulaştırma ve yıkım işlerine koruma amaçlı imar
planları, kentsel tasarım projeleri ve ilgili eylem planlarında hazırlanacak projelere göre Artuklu,
Midyat ve Savur gibi kültürel miras varlıklarının bulunduğu yerleşmelerde devam edilmesi
19
Eylem 1.1.20 – Kültürel mirasın korunması konusunda yerel halk ve görevli personele eğitim,
bilinçlendirme ve farkındalık programlarının hazırlanarak İl bütününde uygulanması
Eylem 1.1.21 – Korunması gerekli kültürel varlıkların restorasyonu işlerinde sertifikalı yapı
ustalarının yetiştirilmesine yönelik olarak “Mardin Yapı Ustası Okulu”nun açılması
Eylem 1.1.22 – Kültür varlıklarının korunmasına yönelik röleve, restitüsyon, restorasyon
projelerini hazırlayacak ve uygulayacak proje bürosunun açılması
Eylem 1.1.23 – Kültürel mirasın korunması konusunda mevcut iç ve dış finansman olanaklarının
araştırılması, izlenmesi, temini ve yönetimi için teknik ve mali programların hazırlanması
İkinci alt strateji altında ise aşağıda sıralanan eylem planları tanımlanmıştır:
Eylem 1.2.1 - Çevre Yönetim Planı'nın hazırlanması (biyolojik çeşitliliğin sağlanması, çevre
kirliliğinin önlenmesi, doğal kaynakların korunması)
Eylem 1.2.2 - Korunması gerekli Doğal varlıkların envanterinin çıkartılması, veri tabanının
güncelleştirilmesi ve koruma/kullanma dengesi oluşturularak planlanması
Eylem 1.2.3 – Doğal varlıkların korunması konusunda yerel halk ve görevli personele eğitim,
bilinçlendirme ve farkındalık programlarının hazırlanarak İl bütününde uygulanması
Eylem 1.2.4 – Doğal varlıkların korunması konusunda mevcut iç ve dış finansman olanaklarının
araştırılması, izlenmesi, temini ve yönetimi için teknik ve mali programların hazırlanması
20
7.2. Markalaşma ve Tanıtım Stratejisi
TEMEL AMAÇLAR
Markalaşma ve Tanıtım
Stratejisi
Amaç 2: Mardin'in
Turizm Gelirlerini ve
ekonomik getiriyi
Arttırmak
Mardin’in dünya Turizm
pazarında tanınmasını ve
turizmin kent ekonomisine
katkısını arttırmayı
sağlayacak bir pazarlama
stratejisi hazırlamak
Markalaşma ve Tanıtım Alt Stratejileri
Turist/ziyaretçi sayısını arttırmak
Turistlerin ortalama kalış süresini arttırmak
Ortalama ziyaretçi harcamalarını arttırmak
Turizm sektörüne hizmet edecek alt ve yan
sektörlerde yeni yatırımları
Mardin'in vizyonu dünya turizm piyasasında zengin kültürel mirası, çok kültürlü ve barışçıl
yaşam tarzıyla örnek bir dünya turizm markası olmaktır. Bu vizyon çerçevesinde Mardin'i uzun,
orta ve kısa dönemli pazarlama stratejilerinin ve eylem planlarının oluşturulması hedefe odaklı
olarak Mardin turizm markasının yönetimini sağlayacaktır. Proje kapsamında yapılan araştırma
ve analiz bulguları ve Mardin marka stratejisi, Mardin'in turizm pazarlama stratejisinin temel
girdilerini oluşturacaktır. Şehirler ancak sistematik ve kurumsallaşmış kentsel pazarlama
yaklaşımlarıyla kazanımlar elde edebilir; kent pazarlaması, doğru kullanıldığında her yönüyle
kentin gelişmesini destekleyecek en güçlü araçlardan biridir. Pazarlama stratejilerini acil
sorunlara kriz çözme mekanizması olarak değil uzun dönemli sorunları önleyici mekanizmalar
olarak görmek, uzun vadeli bir bakış açısı ile ve tutarlılığı bozmadan ele almak gerekir.
Mardin’de pazarlama stratejilerini, planlamasını ve faaliyetleri yürütecek bir örgütlenmenin
olmaması çalışmaların kurumsal bir bütünlük içinde yürütülmesinin önünde büyük bir engeldir.
Öncelikle ve iyi örneklerde görüldüğü üzere kamu-özel sektör ortak girişimi olarak bir
örgütlenmenin kurulması gerekmektedir (Eylem 2.1.6).
Amaç:


Mardin’de sürdürülebilir turizm gelişimini ve bu gelişimin Mardin ekonomisine en üst
düzeyde getiri sağlamasına öncülük etmek üzere Mardin’in dünya turizm pazarında
zengin tarihi ve sosyokültürel değerleriyle önemli bir turizm markası olarak tanınmasını
ve görülmeye değer yerler arasında hedef kitleler nezdinde öncelik taşımasını
sağlayacak, sektöre, alt ve yan sektörlere yatırım çekecek pazarlama stratejilerinin
tanımlanması
Turizm endüstrisinin uzun dönemli canlılığını sağlamak ve turizmden ekonomik getiriyi
arttırmak için, turizm sezonunun uzatılmasına yönelik pazarlama stratejileri ve
kampanyaların hazırlanması
Pazarlama stratejisinin içeriğini oluşturan stratejik öğeler:
21







Ürünler – Mardin markası, somut ve soyut değerleri, yan ve alt ürünleri (gezi
paketleri, sanatsal ve kültürel aktiviteler, Mardin markalı yerel ürünler, turiste yönelik
hizmet paketleri ….)
Sunum – Mardin markasının, cazibe merkezlerinin, değerlerinin ve yan ve alt
ürünlerinin sunum şekli ve mesaj bütünlüğü
Tanıtım malzemeleri– stratejik amaçlar doğrultusunda belirlenen hedef kitlelere
verilecek görsel ve sözel mesajlar, yapılacak aktiviteler, PR çalışmaları
Tanıtım kanalları- Mardin’in turizm pazarlaması kapsamında ilişki kurulması gereken
tüm aktörlere ulaşım sağlayacak ortam ve mecralar
İnsan faktörü – Mardin’de turizmin gelişmesine etki edecek, gelen ziyaretçi ve
yatırımcılarla ilişki içinde olabilecek insan kaynakları
Politikalar – Turizmi geliştirmek ve yatırımcı çekmek için oluşturulacak merkezi ve
yerel politikalar
Fiyat – ürünlerin fiyatlandırma stratejileri
Mardin Turizm pazarlama stratejisinden beklenen etkiler ne olacaktır;
-
Turist/ziyaretçi sayısında artış (oran ver)
Mardin’de kalış sürelerinde artış (oran)
Turistin Mardin ziyaretinde yaptığı harcamalarda artış
Yeni yatırımlarda artış
Pazarlama stratejisi Mardin’in tarihi ve çok yönlü kültürel değerleriyle bir turizm cazibe noktası
olarak büyüme stratejisi yaklaşımı ile ele alınacaktır. Yapılacak tanıtım faaliyetleri ve medya
ilişkileri, ziyaretçileri/turistleri Mardin’in gelip görülmeye değer bir yer olduğuna marka imajını
güçlendirecek mesaj ve söylem tutarlılığı içinde ikna etmeyi hedeflerken, satış kanalları ve online programlar ziyaretlerin gerçekleşmesine destek olacaktır.
Turizm ürününün kendisi – cazibe merkezlerinin ve güzergahlarının sunumu, yaşatılan
deneyimler ve yan ürünler – kalış süresinin uzamasında ve ziyaret başı harcamaların
artmasında temel rolü oynayacaktır.
Pazarlama stratejileri yatırım maliyetlerinden en iyi geri dönüşü almak üzere fırsatların en
yüksek olduğu pazarlara ve hedef kitlelere yönelik olarak hazırlanacaktır.
Mardin’de turizm pazarlaması için hedeflenecek kaynak pazarları dört başlık altında toplamak
mümkündür. Bu pazarlarda pazarlama faaliyetlerinin tür ve zamanlama olarak planlanması,
mevcut analizlerde ortaya çıkan belirli altyapı sorunlarının çözüm süreçleri ve turizm
ürünlerinin çeşitlenmesi ile paralel olarak ele alınacaktır.
1. Bölge pazarlar – GAP ve diğer Güneydoğu illerinden gelen ziyaretçi/turist ve iş adamları
2. Kuzey Irak/Irak ve Suriye’den gelen ziyaretçi/turist ve iş adamları
3. Türkiye iç pazarı ve özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Adana, Mersin gibi büyük
şehirlerden gelen turist/akraba ve eş dost ve iş adamları
22
4. Dış pazarlar – Ağırlıkla Avrupa ülkeleri olmak üzere, uzakdoğu ve Amerika pazarlarından
gelen turistler, akraba ve eş dostlar, GAP bölgesine gelen yabancı iş adamları ve yatırımcılar
Mardin Turizminin gelişmesi ve gelirlerin artması için pazarlama faaliyetlerinde öncelikli olarak
düşünülmesi gereken turist profiline odaklanılacaktır.
Günü Birlik Ziyaretçi/Turist;
-
Güneydoğu bölgesi içinde yaşayan ve çevre kentleri günü birlik ziyaretlerle tanımak
isteyen bölge halkı
-
GAP bölgesini gezmek için bölgeye gelmiş, Mardin’i görmek için bir gün ayırmış
kültür/eğlence turisti
-
İş amacıyla yakın çevreden Mardin’e gelen iş adamları
-
Sınır ülkelere transit geçen yolcular
-
Bölgeden eş/dost akraba ziyareti için gelen halk
Tatil amaçlı gelen Turist; Mardin’i duymuş ve merak eden, tarihi ve kültürel cazibe merkezlerini
gezmek, yerel ürünleri görmek ve yerel mutfağı deneyimlemek isteyen, önceden seyahatini
planlamış turist;
-
GAP turuyla gelen yerli turist- bölgenin popülerliğinin artması ve güvenlik sorununun
azalması ile özellikle dini ve resmi tatillerden yararlanarak hazır tur programlarıyla
seyahat eden, özellikle batı ve güneyde ki büyük kentlerden gelen kadın (% 70) ve orta
yaş (30+) ağırlıklı turistler
-
Mardin turuyla gelen yerli turist – TV dizileri ve eş/dost tavsiyeleriyle özellikle Mardin’i
görmek isteyen, çoğunlukla kısa resmi tatillerden veya uzatılmış hafta sonu
tatillerinden yararlanarak gelen turist
-
Bağımsız GAP turu yapan yerli turist
-
Bağımsız olarak Mardin’e gelen yerli turist (ağırlıkla 19-24 yaş)
-
Hafta sonu tatili için gelen turist – bölge illerden veya sınır ülkelerden gelen
yerli/yabancı turist
-
GAP turuyla gelen yabancı turist
-
Bağımsız gelen yabancı turist (% 56 oranında, daha çok Almanya/Avusturya/İsviçre,
Amerika/Kanada ve İngiltere’den)
Tatil amaçlı eş/dost, aile/akraba ziyareti için Mardin’e gelen turist; Genellikle tatillerini
ailelerinin, akrabalarının veya yakın eş/dostun yanında geçirmek isteyen, yaşam yerleri bölge
dışında olan ama kökeni Mardinli turist
23
-
Türkiye’nin çeşitli illerinden gelenler
-
Yurt dışı ülkelerden gelenler
Toplantı/Kongre/Konferans/İş amaçlı gelen turist
-
Büyük firmaların şirket içi toplantıları için gelen yerli turist
-
Büyük şirketlerin ödül gezileriyle gelen yerli turist
-
Kongre/konferans/sempozyum için gelen ağırlıkla yerli turist
Tarih ve kültür ağırlıklı yeni gelişen, ulaşım için belirli bir yolculuk süresi isteyen turizm
merkezleri için iş ortakları ve ara sunucular ile geliştirilecek ilişkiler önemli bir stratejik ayaktır.
Bu bağlamda hedef kitle kırılımı;
-
Yerli tur operatörleri/turizm acentaları, turist rehberleri
-
Yabancı tur operatörleri, turist rehberleri
-
Hava yolları
-
Büyük otobüs firmaları
-
Ulusal ve uluslararası etkinlik düzenleyen firmalar
Turizmin kente getireceği ekonomik faydayı arttırmak üzere Pazarlama stratejileri çerçevesinde
ele alınması gereken bir hedef kitlede turizm sektörüne, turizmle ilişkili yan ve alt sektörlere
yeni yatırımcılar çekmektir.
Mardin Markasının Konumlaması
Mardin için yapılan kapsamlı algı araştırması sonucu Mardin’in değerlerini bir cümle ile şöyle
ifade etmekmümkündür;
“Mezapotamya’nın mistik ve huzurlu atmosferinde yeşermiş medeniyetlerin oluşturduğu 7000
yıllık bir zaman tüneli içinde yaşayan,taşıyla, toprağıyla, insanıyla özel, gerçek bir inanç ve sevgi
kentidir”
Mardin’in özellikle GAP bölgesi kentlerden ayışan temel özellikler şöyle tanımlanmaktadır;



Zengin tarihinin korunduğu ve hala yaşatıldığı bir kent olması – tarihi dokunun ve
eserlerin korunarak, hala aynı amaç için kullanılıyor olması
Başka din ve kültüre tolerans ve saygı göstermenin ötesinde birlikte yaşama ve
günlük hayatı paylaşma kültürünün olması ve hala içinde bu zenginliği barındırması
Huzur veren, mistik bir havasının olması – bu özelliğin sadece insanın sıcakkanlı ve
misafirperver yapısı veya zarif bir sanat eseri gibi duran tarihi evlerinden değil
uçcuz bucaksız görünümü ile insanı içine çeken Mesapotamya ovasından da
kaynaklanıyor olması
24
Mardin’e gelen turistin sanki içinde 800.000 kişinin yaşadığı bir müzeyi geziyormuş duygusu
alması beklenmektedir ve zaten araştırmalarda pek çok kişi bu duyguyu ifade etmiştir. Müze ile
ifade edilen duygu; iyi korunmuşluk ve korumaya devam, geniş bir tarihi envanter, kıymetli
parçalar, kültürel zenginlik (özellikle modern müzecilikte iyi yansıtılıyor), huzurlu ve huşu veren
bir armosfer…. yani Mardin’in değerlerinin özeti ve bu müzede bu kültürleri yaşatan değişik
etnik ve dini kökenden 800.000 kişi… kısaca, Mardin içi harikalarla dolu yaşayan bir müzedir.
Pazarlama stratejisi ve planları Mardin turizm markasını taşıyacak olan bu kavramı hayata
geçirecek yönlendirmeyi sağlamalıdır.
Mardin turizm markasının kişiliği marka imajının oluşmasında önemli bir unsurdur. Yapılan algı
araştırmalarında ortaya çıkan ve yansıtılması gereken kişilik;








Çok köklü bir geçmiş
Somut ve soyut değerleriyle zengin bir kültüre sahip
Çok- dinli, çok- dilli, çok- etnik yapılı, çok- kültürlü
Sanat ve zanaata meraklı
Zengin damak tadına, çok kültürlülükten gelen ve değişik baharatlarla
zenginleştirilmiş bir mutfağa sahip
Uyumlu, saygılı ve sıcak
İnançlı ama tutucu değil
Çok huzurlu ve güvenli
Mardin Turizm Markası Tanıtım Stratejisi
Mardin’in bir turizm markası olarak iç ve dış pazarlarda bilinirliliğinin oluşturulması/arttırılması
için yapılacak her türlü iletişim ve turist ile markanın karşılaşma noktası tanıtım stratejisinin
parçasıdır. Markanın tanıtımı ve imajının oluşturulması işlevi sadece hazırlanacak görsel ve
sözel iletişim malzemelerinin üretilmesi ve çeşitli kanallarla dağıtılması olarak görülmemelidir.
Bu yolla bilinirlilik artar ama marka imajı üzerinde insanların Mardin hakkında yazacakları
yazılar, hazırlayacakları filmler, ziyaretçilerin deneyimleri ve paylaşımları çoğu zaman daha
etkili olmaktadır. Bu nedenle Mardin markası tanıtım stratejisi çok yönlü ve çok ayaklı olarak
düşünülmelidir.
Amaç: Mardin markasının marka stratejisinde belirlenen değerler üzerinden bilinirliliğini
arttırmak ve istenen marka imajının oluşmasını sağlamak.
Stratejik yaklaşım şunları göz önüne almalıdır;

Mardin markasının değerlerini, kişiliğini ve vaadini Mardin halkına tanıtmak,
benimsetilmesi

Turistlerle birebir ilişki içinde olacak Mardin halkının ve turizm aktörlerinin bu kimliği
yaşatmasını sağlayacak eğitimin verilmesi
25

Hedef Pazar – hedef kitle odaklı bir iletişim ve dağıtım stratejisinin benimsenmesi,
kullanılacak iletişim kanallarının seçiminin ve tanıtım malzemeleri dağıtımının bu
strateji doğrultusunda yapılması

Günümüzün en önemli iletişim kanalı haline gelen dijital ortamın etkin ve pro-aktif
kullanımının sağlanması (Mardin turizm portalı, sosyal medya kanalları vb…)
Tanıtımda kullanılacak her türlü malzemenin hedef kitlenin Mardin markası hakkında
oluşturacağı imaja etkisi düşünülerek tasarım ve üretim kalite standartlarının
sağlanması
Halkla İlişkiler kanalının geliştirilmesi ve marka tanıtımında aktif rol üstlenmesi
Seyahat ve turizm konusunda etkili olan kişi ve kurumlarca Mardin markasının
bilinmesini ve marka hakkında olumlu görüş oluşturmasının sağlanması
Özellikle tur operatörleri ve tur rehberleri gibi turist üzerinde doğrudan etkili
olabilecek iş ortaklarının Mardin markasının üstlendiği değerler hakkında bilgi sahibi
olmasının ve hatta benimsemesinin sağlanması
Yurt dışı tanıtımlarda Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtım faaliyetlerinden (Türkiye
Turizm kampanyası, Turizm fuar standları, Türkiye turizmini tanıtan
toplantı/konferans/sempozyumları vb…) maksimum yararlanmanın sağlanmas





Turizm Ürünleri Geliştirme Stratejisi
Mardin’in bir turizm markası olarak büyümesi ve imajını güçlendirmesi için turizm ürünlerinin
çeşitlendirilmesi gerekmektedir. Turizm ürünü geliştirme stratejisi Mardin turizm ana
markasının konumlaması ve kişiliği göz önüne almak durumundadır.
Amaç:

Yeni ve cazip ürünlerle Mardin’e gelecek turist/ziyaretçi sayısını arttırmak, profilini
zenginleştirmek, sınırlı turizm sezonunun uzamasına destek vermek ve turistin kalış
sürelerinin uzamasını sağlamak.

Mardin’in özellikli kadın ağırlıklı bir turist profili çekmesi de göz önüne alınarak
Mardin’de alışveriş zevki yaşatacak ve harcamayı arttıracak, Mardin’e özgün ve
markalı yerel ürünlerin geliştirilmesini teşvik etmek.
Geliştirilecek yeni ürünler için benimsenecek strateji,

Doğal dokunun ve kültürel zenginliğin korunması

Yeni turizm eğilimlerinin ve turizmde talep yaratmakta etkili oyuncuların görüşlerinin
göz önüne alınması

Mevcut mevsimselliğin kış ve yaz aylarına da yayılmasına imkan tanıması

Mevcut cazibe merkezlerinin yanında yeni gezi rotaları yaratılması

İl içi ve/veya çevre illeride içine katabilecek tematik tur koridorlarının oluşturulması
(ör. arkeoloji turu, inanç turu, mağara turu vb..)
26

Mevcut ve önerilecek yeni cazibe merkezlerinde turist deneyimini zenginleştirecek
hizmet ve aktivitilerin planlanması

Mardin’in soyut kültürel değerlerini sunan ve deneyimletecek fırsatların yaratılması

Mardin’in kültürel ve sanatsal kişiliğini yansıtacak festival ve sanatsal faaliyetlerin
zenginleştirilmesi

Mardin’in kültürel zenginliğini yansıtacak el sanatları ve gıda ürünlerinin geliştirilmesi,
sunumu ve markalaşmasını sağlayarak alışveriş turizmini geliştirecek fırsatların
yaratılması

Turist bilgilendirme ve seyahat deneyimini zenginleştirecek hizmetlerin geliştirilmesi

Turizm endüstrisi, yan endüstriler ve kamu kurumları arasındaki ilişkileri ve işbirliğini
kuvvetlendirecek örgütlenmenin desteklenmesi
Turizm ürünlerinin Tanıtım stratejisi
Mevcut ve geliştirilecek her bir turizm ürünü Mardin turizm markasının oluşmasına ve
gelişmesine doğrudan katkı sağlayacaktır. Bu nedenle Mardin turizm ürünlerinin
isimlendirmesinden başlayarak tüm tanıtım ve pazarlama faaliyetleri Mardin ana markasının
kişiliğini ve söylemlerini destelemek/bütünlemek zorundadır.
Amaç: Mardin turizm markasını oluşturacak/geliştirecek turizm ürünlerinin ana marka stratejisi
doğrultusunda hedef kitlelere uygun iletişim araçları kanalıyla bilinmesini ve tercih edilmesini
sağlamak.
Tanıtımda benimsenecek strateji;







Mardin turizm alt ürünleri için; isimlendirme, ticari işaretlendirme, görsel ve sözel
malzemelerinde Mardin ana markası ile stratejik bütünlük sağlaması
Ürünlerin tanıtımında hedef kitle odaklı bir stratejinin benimsenmesi, doğru zamanda
ve doğru yerde tanıtımın yapılması
Günümüzün en önemli iletişim kanalı haline gelen dijital ortamın başarılı örnekler göz
önüne alınarak etkili kullanımının sağlanması (Mardin turizm portalı, sosyal medya
kanalları vb…)
Tanıtımda kullanılacak her türlü malzemenin hedef kitlenin Mardin markası hakkında
oluşturacağı imaja etkisi düşünülerek tasarım ve üretim kalite standartlarının
sağlanması
Tanıtımda iş ortakları ve ara sunuculardan maksimum yararlanmayı sağlayacak
ilişkilerin oluşturulması, tanıtım desteği sağlanması
Halkla İlişkiler kanalının geliştirilmesi ve tanıtımda aktif rol üstlenmesi
Mardin yerel turizm aktörleri arasında işbirliğinin sağlaması ve çapraz tanıtım fırsatının
geliştirilmesi
27
7.3. Ürün Geliştirme Stratejisi
TEMEL AMAÇLAR
STRATEJİLER
ALT STRATEJİLER
Turist/ziyaretçi sayısını arttırmak
Amaç 2: Mardin'in
Turizm Gelirlerini
Arttırmak
Ürün Geliştirme
Turistlerin ortalama kalış süresini
arttırmak
Ortalama ziyaretçi harcamalarını
arttırmak
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi’nin vizyonu, Mardin’in rekabetçi avantajlarını
geliştirerek turizmde markalaşmasını ve turizmin sürdürülebilir gelişimiyle sosyo-ekonomik
kalkınmanın sağlanmasını işaret etmektedir.
Mardin, Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından oldukça zayıf göstergelere sahip bir
ilidir. Kısıtlı ekonomik yelpazesi, yaşanan güvenlik kaygıları, erişim/ulaşım problemleri, göçle
yaşanan kentsel baskıya yönelik hizmet planlamasındaki eksiklikler yanında koruma tedbirleri
ile yatırım teşviklerinin de gecikmesi Mardin’de kalkınmayı yavaşlatmıştır. Bu durumun bir
yansıması olarak, Mardin’de turizm, gelişme ivmesini oldukça geç yakalayabilmiş; Mardin,
zengin tarihi geçmişinden ve bulunduğu coğrafyadan miras aldığı kültürel, etnik ve dini çeşitlilik
ve bu çeşitliliğin ürettiği mekânsal değerler ve mimari yapı ile doğal varlıklardan oluşan turizm
potansiyellerini son birkaç yılda daha iyi değerlendirmeye başlamıştır.
UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesine adaylığa yönelik girişimler, tarihi evlerin ve yapıların
yenilenmesi ve turizm amaçlı konaklama tesisi, restoran-kafe, müze olarak kullanılmaya
başlanması, kiliselerin onarılması ve turizme açılması, yol ve diğer ulaşım altyapısının
iyileştirilmesi ve çeşitli ulaşım olanaklarının artması, son yıllarda popüler hale gelen kültür
odaklı GAP turları ile butik turlar, güvenlik kaygılarının azalması, bölgede çekilen TV dizileri ile
filmlerdeki Mardin manzaraları ve gösterilen atmosfer, tanıtım ve pazarlama amaçlı ulusal ve
uluslararası fuarlara katılım, çeşitli reklam ve tanıtım filmleri ile Mardin bir turizm destinasyonu
olarak, özellikle yerli turistlerin ziyaret edilecek yerler listelerinde yer almaya başlamıştır. Bu
gelişmeler ile Mardin’de, turizm, ekonomiyi besleyen bir sektör haline gelmeye başlamıştır.
Ürün Geliştirme Stratejisi, Mardin’de turizmin yakaladığı bu ivmeyi, var olan turizm değerlerini
daha iyi planlayıp, değerlendiren, turizmin sunduğu ürün çeşitliliğini, turistlere yönelik
alternatif aktiviteler ve cazibeleri ve marka değeri olan yöresel ürünlerin üretimini sağlayacak
eylemlerin hayata geçmesiyle, turizmin Mardin ekonomisinde gelir üreten bir sektör haline
gelmesini merkezine almaktadır. Bir başka deyişle turist/ziyaretçi sayısını, turistlerin Mardin’de
ortalama kalış süresini ve ziyaretçi harcamalarını arttıracak ürün çeşitliliğinin ve turizm
aktivitelerinin sunulması için yapılacakları listelemektedir. Sürdürülebilir bir turizm yapısının
içinde yer alacak ve tanıtım stratejileri ile hedef pazar ve turist gruplarına sunulacak bu ürün
28
çeşitliliği Mardin’in turizmde marka bir destinasyon olmasını sağlayacak ve ildeki sosyoekonomik kalkınmayı destekleyecektir.
Mardin’de yaşanan bu olumlu turizm ivmesi, 2009-2013 yılları arasında kaydedilen konaklama
yapan turist sayılarına, toplamda %77lik bir artış olarak yansımıştır. Bu dönemde Mardin ilinde
konaklama yapan yerli turist sayısında %75, yabancı turist sayısında ise %89luk bir artış
görülmektedir. Ancak Mardin’de konaklama yapan toplam turist sayısı içinde yabancı
turistlerin oranı ortalama olarak %13 olduğundan dolayı, Mardin’e ağırlıklı olarak yerli
turistlerin geldiği görülmektedir.
Mardin’de böyle bir artış grafiğini yaratan turist grupları








Tatil amaçlı gelen bağımsız yerli turistler
Tatil amaçlı gelen bağımsız yabancı turist
Tatil amaçlı paket turla gelen turistler (GAP turu ya da butik Mardin turu)
Haftasonu turlarıyla gelen turistler
Aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete gelen yerli/yabancı turistler
İş amaçlı gelen turistler
Konferans turizmi yapanlar
Günübirlik ziyaretçilerdir.
Bu kategorilere ait 2013 yılı turist rakamlarının toplamına göre 2013 yılında Mardin’e 651.001
kişi gelmiştir (konaklama yapan ve yapmayanların tümü). Bu kategorilerden en yüksek
rakamlara, konaklama yapan tatil amaçlı gelen bağımsız yerli (101.000 turist), konaklama
yapan aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete gelen yerli (152.481 turist) ve günübirlik ziyaretçi
(225.860 ziyaretçi) gruplarının ulaştığı görülmektedir. Bir başka deyişle, Mardin turizmi, iç
turizmle/yerli turizmle büyümektedir.
Mardin’e gelen turistler içerisinde, Mardinli olup Türkiye’nin diğer illerinde ya da Avrupa’da
yaşayan, özellikle yaz döneminde aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete gelen yerli ve yabancı
turistler önemli bir yer tutmaktadır. 2013 verilerine göre bu gruptaki turistlerin toplamı,
toplam turist sayısının %34’ü civarındadır.
Turist gruplarından da görüleceği üzere, Mardin iline yapılan ziyaretlerin sebebi ağırlıkla tatil
amaçlıdır (%63); tatil hedefiyle yola çıkanları iş amaçlı ziyaretler (%14) ile aile/akraba/arkadaş
ziyaretleri (%8) izlemektedir (Veriler Durum Analizinden alınmıştır).
Tatil amaçlı gelen bağımsız yerli turistlerin Mardin ilinde ortalama geceleme süresi 1.5 gecedir.
Tatil amaçlı gelen bağımsız yabancı turistler ise Mardin’de ortalama 2 geceleme
yapmaktadırlar.
Mardin ilini içeren turların programlarında ise Mardin’e çoğunlukla günübirlik ya da en çok 2
gün ayrılmaktadır. Butik Mardin turları hariç, diğer turlarla gelen turistlerin Mardin’de ortalama
kalış süresi 1.5 gecedir.
Aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete gelen yerli turistler ise ortalama 9 gün, yabancı turistler ise
29
ortalama 15 gün Mardin’de geceleme yapmaktadırlar.
Mardin turizmi, mevsimsel şartlar ve sunduğu ürünler itibariyle sezonluktur ve turizm sezonu
Mart - Mayıs ve Eylül - Kasım aylarını kapsamaktadır.
Sezonda gerçekleşen bireysel ve turla ziyaretlerin çoğunluğu kültür gezisi motivasyonu ile
yapılmaktadır. Mardin merkez, Midyat merkez, Dara, Deyrul Zafaran ve Batman’da Hasankeyf
kültür turlarının temel duraklarıdır; turun süresine bağlı olarak, bu durakların, bir kaçı ya da
tümü programa alınabilmektedir. Uzun süreli butik Mardin turlarında Savur, Kıllıt köyü ve
Nusaybin Mor Yakup Manastırı da programa dahil edilmektedir.
Önemli kültürel varlıklar içeren Anıtlı, Mercimekli, Gurs vadisi köyleri ve Çelbira ile ildeki temel
doğal varlıklar olarak adlandırılabilecek Beyazsu, Zinnar Bağları, Karasu, Bakırkırı, Sultanköy
Bahçeleri, Kızıltepe’de Gurs vadisi köyleri ve şelaleler, Savur meyve bahçeleri ve Yeşilli vadisi
tur programlarında yer almamaktadır; sadece yöreyi bilen, iyi yönlendirilen ya da az sayıdaki
yerel rehberle gezen bağımsız turistler tarafından görülebilmektedir.
Mardin ili farklı etnik ve dini gruplara yaptığı ev sahipliğinin bir yansıması olarak il geneline
yayılan kiliseler ve çeşitli ibadet alanlarını barındırmaktadır. Bu yapılar, tarihi, mimari ve
arkeolojik değerlerinden ötürü daha çok planlı bir kültür turizminin parçası olarak
sunulmaktadır. Erken Hıristiyanlık dönemine ait bu eserler ve özel rotalar, daha çok bölgeye
gelen bağımsız ve/veya ailelerini ziyarete gelen yerli/yabancı turistler tarafından ibadet amaçlı
ziyaret edilmektedir.
Mardin ili gelişen turizm altyapısı ile son yıllarda İstanbul ve Ankara merkezli kurumsal
şirketlerin konulu toplantılarına, motivasyon gezilerine, üniversite çalıştaylarına da ev sahipliği
yapmaktadır. Kongre turizmi halihazırda zayıf bir gelişme trendi göstermektedir. Fakat Mardin
kongre turizmi altyapısı açısından önemli avantajlar da kazanmaktadır. Yüksek yatak kapasiteli,
toplantı salonlarına da sahip otellerin varlığı, yeni yatırımlara yönelik fikirler, yakında açılacak
yeni havaalanı bunlar arasında sayılabilir.
Mardin büyük ölçekli etkinlikler ile festivalleri de ağırlamaktadır. Mardin Turizm Haftası,
Mardin Bienali, Mardin Sinema Festivali, Uluslararası Müzik Günleri ve Uluslararası Sosyal Sirk
festivali bu etkinliklerin en göze çarpan örnekleridir. Ancak, tanıtım ve organizasyonel
eksiklikler, bu tür faaliyetlerin gerek iç pazarda gerekse dış pazarlarda bilinirliliğini ve turist
çekme potansiyelini sınırlamaktadır.
Mardin ilinde geniş bir yöresel ürün yelpazesi bulunmaktadır. Farklı medeniyetlerin izlerini
taşıyan bu ürünler, el sanatları, mutfak sanatları, müzik ve performans sanatları olarak üç
grupta toplanabilir. Bu gruplar arasında Mardin’e gelen turistlerin en çok ilgi gösterdiği ürünler
el sanatları ve yöresel yemeklerdir.
En bilinen el sanatları kuyumculuk, gümüşçülük, demircilik & bakırcılık, tahta oymacılığı, kök
boya baskı ve oya üretimi olup, Mardin’de üretimi süren yöresel ürünler telkâri, iğne oyası,
bıttım sabunu, doğal lifler, tahta oyuncaklar, yöresel kilit ve anahtarlar ile bakır ürünlerdir. Taş
oymacılığı bir diğer önemli el sanatı olup, üretilen az sayıda taş dekorasyon amaçlı olarak
30
kullanılmaktadır. Yaşamakta olan bir diğer el sanatı ise cam altı boyamacılığıdır. Özellikle cam
altı tekniği ile üretilen şahmeran ve hamsa tabloları turistik çarşıların renkli ve rağbet gören
ürünleridir. Çömlekçilik, dövmecilik (dak), dericilik (dabbağ), dokumacılık (şal-ü-şapik),
kilimcilik, halıcılık ,semercilik, keçecilik, kürkçülük, boyacılık (sibbeğ), takunyacılık ve kundekari
üretimi gibi diğer önemli el sanatları ve ürünleri turizm pazarına artık satış amaçlı
sunulmamaktadır.
Mardin mutfağı, yöreye özel lezzetler ve geleneksel yemekleri ile turizme yönelik ikinci bir
yöresel ürün grubunu oluşturmaktadır. Beş adet yöresel yemek coğrafi işaret almıştır. Yöreye
ait yiyecek ürünleri arasında badem şekeri, leblebi, kuruyemiş, pekmez, cevizli sucuk, zeytin,
keçi peyniri, sumak ve diğer baharatlar gelmektedir. Süryani ailelerce üretilen ev şarabı ile
kakuleli kahve ve farklı baharatlardan yapılan kahve karışımları önemli içecek ürünlerini
oluşturmaktadır.
Mardin yöresine özgü müzikler, yöresel danslar (reyhani) ile Mardin sıra/reyhani geceleri bir
diğer yöresel ürün grubunu oluşturmaktadır ve Mardinli sanatçılar ile müzik gruplarınca
yaşatılmaya çalışılmaktadır. Mardin’e özgü bu soyut kültürel değerlerin turizm ürünleri olarak
ele alınıp, geliştirilmesi, örgütlenmesi ve pazarlanması konusunda eksiklikler görülmektedir.
Kültür turizmi ile çerçevelenen turizm ürünleri ile yerini daha çok hazır üretime bırakan yöresel
ürün yelpazesi içerisinde, Mardin’e gelen turistlerin yaptıkları harcamalar ile Mardin’e
bıraktıkları ekonomik katkı incelendiğinde, 2013 yılında tüm turist kategorilerinin
harcamalarının toplamının 248 milyon TL olduğu görülmüştür.
Farklı turist kategorileri içerisinde en yüksek harcamalar, aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete
gelen yerli ve yabancı turistlerin toplamınca yapılmıştır (149 milyon TL). Bu grubun diğerlerine
göre daha uzun süre Mardin’de kalıyor olmaları bu rakamların yüksekliğini açıklamaktadır.
Tatil amaçlı gelen ve Mardin’de ortalama 1.5 geceleme yapan yerli turistler 2013 yılında
toplam 46 milyon TL harcama yapmış, tatil amaçlı paket turla gelenler 16 milyon TL harcamış,
haftasonu tatilcileri ise 3 milyon TL harcama yapmıştır. Günübirlik ziyaretçilerin 2013 harcama
tutarı 11 milyon TLdir. Bu çerçevede aile ziyaretleri için Mardin’e gelen turistler dışında,
Mardin’in temel turizm gelirinin yerli turistler olduğu görülmektedir.
Harcamaların günlük yapısına bakıldığında, bir günde en yüksek harcama tatil amaçlı gelen
bağımsız yerli turistlerce yapılmaktadır (300 TL). Hafta sonu tatilcileri ile konferans turizmi için
gelenler günde 275 TL harcamaktadırlar. Paket turla gelen tatilciler ise günde 235 TL harcama
yapmaktadırlar.
Toplam harcamalar içerisinde, en yüksek harcama kalemi konaklamadır (%17). Konaklamayı,
telkâri ve el sanatları (%17) ile restorant yemekleri (%14) takip etmektedir.
Paket turlarda konaklama için 100 TL, iki günlük haftasonu konaklamalarında 110 TL, bağımsız
turistlerin konaklamalarında ortalama 135 TL, iş ve konferans için yapılan konaklamalarda ise
150 TL konaklama harcaması yapılmaktadır.
Mardin’e gelen turistler en çok telkâri gümüş ürünleri, sabun, el sanatları, baharat ve gıda
31
ürünleri satın almaktadır. Tüm bu yöresel ürün gruplarına yapılan harcamalarda en maliyetli
olan telkâri ve el sanatlarıdır. Turla gelenler ve bağımsız yerli turistler bu ürünleri satın alarak
günlük ortalama 55 TL lik harcama yapmaktadırlar.
Yemek harcamaları 30 ile 50 TL arasında değişmekte ve yüksek harcamaları daha çok bağımsız
turistlerin yaptığı görülmektedir.
Yapılan harcamaların ne kadarının Mardin’de kaldığı incelendiğinde, 2013 yılında tüm turist
kategorilerinin harcamalarının toplamı olan 248 milyon TL ‘nin %23’ünün vergi ve ithalat olarak
Mardin dışına sızdığı tahmin edilmektedir. Girdilere gidecek %24’lük pay da toplam rakamdan
düşüldüğünde, yapılan toplam turist harcamasının %53’ünün (131 milyon TL) doğrudan gelir
olarak Mardin’de kaldığı görülmektedir.
Farklı harcama kalemleri detayında ise Mardin için en büyük sızıntı noktalarının ulaşım,
hediyelik eşya, telkâri/el sanatlarında olduğu görülmektedir. Konaklama ve yeme-içme
işletmelerinde sızıntı oranları daha düşüktür.
Verilerden yorumlanacağı üzere, 2009-2013 döneminde Mardin’de yaşanan turizm ivmesini
İstanbul, İzmir ve Ankara’dan tatil amaçlı, kültür gezisi motivasyonu ile yola çıkan 19-24 yaş
aralığındaki bağımsız yerli turistler ile turla gelen yaş ortalaması çoğunlukla 30 - 60 arasındaki
yerli kadın turistler sağlamıştır. Gelen turistler Mardin’de ortalama 1.5 gece konaklama
yapmakta, günde 235 ila 300 TL arasında harcama yapmakta ancak bu toplam harcamaların
%53’ü doğrudan gelir olarak Mardin’de kalmaktadır.
Yapılan incelemeler, araştırmalar ve veri analizleri çerçevesinde görülmektedir ki, Mardin’deki
turizm, son yıllarda yaşanan olumlu tecrübelere rağmen, varlıkları korunan, planlı gelişen ve
çeşitlenerek büyüyen bir yapıya sahip değildir. Turist ve ziyaretçilere kültür gezisi, aile ziyareti
ya da şirket toplantısı/motivasyon gezisi çerçevesinin ötesinde alternatif ürünler
sunmamaktadır. İl genelindeki somut turistik değerlerin yeterince korunamaması, turizme
kazandırılamaması yanında, gelenek, adetler, günlük yaşam gibi soyut varlıklar turizm
deneyiminin bir parçası olamamaktadır. Turistlere sunulmak üzere yörede üretilen ürünlerin
kimlik ve kalite değeri ile piyasadaki rekabet gücü azdır. Kentin tanıtımına ilişkin pazarlama ve
tanıtım faaliyetleri de kısıtlı; olanlar ise dağınık ve kurumsal bütünlükten uzak bir şekilde
gerçekleştirilmekte ve etkisi sınırlı kalmaktadır.
Mardin’in bir marka stratejisi ve pazarlama stratejisi ve planı yoktur. Turizmde bir marka olmak
üzere ve pazarlama hedefleri doğrultusunda kurgulanmış bir iletişim stratejisi ve Mardin
turizm markasını yönetecek bir örgütlenme bulunmamaktadır. Dolayısıyla, mevcut tur
programları ve promosyon faaliyetleri bir marka deneyimi yaşatacak şekilde
düzenlenmemekte, çeşitlenmemekte, Mardin’i özel ve cazip hale getiren değerler yetersiz
sunulmaktadır. İç ve dış pazarlarda yapılan reklam ve tanıtım faaliyetleri yetersiz kalmaktadır.
Tüm bu eksiklikler, Mardin ilinin turizmde markalaşmasına ve farklı turist/ziyaretçi gruplarına,
yıl boyunca, ilgilerini çekebilecek çeşitlilikte tatil/ziyaret alternatifleri ve cazibeler sunulmasına,
32
nihayetinde ilin turizmden daha fazla gelir elde etmesine engel olmaktadır. Halihazırdaki
durumda kente gelen turistlerin geceleme sayısı ve harcamaların büyüklüğü, sürekli ve katma
değeri yüksek bir ekonomik gelişmeyi tetikleyememektedir.
Bu noktada Mardin'in Turizm Gelirlerini Arttırmak amacıyla hazırlanan Ürün Geliştirme
Stratejisi



Yerelin özgün karakter yapısı ve bütünlüğünü, kapasite ve potansiyelini dikkate alarak
alternatif turizm formlarının geliştirilmesini ve kaliteli hizmet sunumunu teşvik ederek
turist ve ziyaretçi sayısını arttıracak
Seyahat sıklığını ve harcamaları da arttıracak şekilde, daha geniş bir turist kitlesini
çekebilecek şekilde turizm aktivitelerinin yelpazesini genişletip olanakları cazip hale
getirerek daha fazla sayıda turistin Mardin’de kalış süresini arttıracak
Daralmakta olan yöresel üretim kapasitesini, olanaklarını, yöresel ürün yelpazesini ve
ürünlerin rekabet gücünü arttırarak turist ve ziyaretçilerin harcamalarını arttıracak
eylemler bütününü barındırmaktadır.
Bu çerçevede Ürün Geliştirme Stratejisi UNEP’in Ekonomik Süreklilik ve Yerel Refah hedeflerine
de ulaşmayı sağlayacaktır.
13. Ekonomik Süreklilik: Turizm destinasyonlarının ve işletmelerinin uzun dönemde
fayda sağlamaya ve büyümeye devam etmesi için sürekliliklerini ve rekabetçiliklerini
sağlamak
14. Yerel Refah: Ziyaretçilerin yerel harcamalarını artırmak da dahil olmak üzere turizm
destinasyonlarına katkısını çoğaltmak, yerel refahı ve turizm sektörünün gelirlerini
artırmak
Diğer yandan Ürün Geliştirme Stratejisi, Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ile de aşağıdaki hedefler
kapsamında uyumludur: Türkiye Turizm Stratejisi




Alternatif turizm türlerinden öncelikli olarak sağlık turizmi ve termal turizm, kış
turizmi, golf turizmi, deniz turizmi, eko turizm ve yayla turizmi, kongre ve fuar
turizminin geliştirilmesi
İç turizmde toplumun farklı kesimlerine uygun kalite ve fiyatta turistik ürün
alternatiflerinin sunulması
Turizm yatırım projelerini uygulanabilir kılacak teşvikler ile turizm sektöründe
yatırımların arttırılması
Doğa temelli turizmin planlı gelişimini hedeflemektedir.
Ürün Geliştirme Stratejisi
33
halihazırda sadece 6 aylık bir turizm sezonunda, kültür varlıklarını ve yerleşimleri
görmeye gelen, Mardin ilinde ortalama 1.5 geceleme yapan, yerli, genç ve orta yaşlı, ağırlıklı
olarak kadın turistle beslenen Mardin turizmini
yerli ve yabancı turist ve ziyaretçilerin yılın daha fazla ayında, kültür yanında doğa ve
dini varlıkları, soyut kültür değerleri ile gelenekleri ve yöresel yaşamı da deneyimleyeceği,
gündüz yanında geceyi de çeşitli aktivitelerle geçirebileceği, iş, kongre ve sektörel fuar
olanaklarının da bulunduğu, iş dünyasından, sektörel üreticilerden, öğrencilere, tasarımcılara
kadar daha geniş yelpazede ziyaretçilerin tercih edeceği, geldiğinde Mardin’i ve kültürünü belli
kalitede yansıtan ve Mardin’de üretilmiş yöresel ürünleri tadarak ve alarak döneceği, katma
değeri daha yüksek bir turizm yapısına kavuşturmayı tanımlamaktadır.
Bu perspektifle, Ürün Geliştirme Stratejisi Planlı ve Örgütlü Turizm Gelişimi Senaryosunu
(senaryo 4) temel alarak, Mardin’de turizmin, varlıkları korunan, planlı gelişen ve çeşitlenerek
büyüyen bir yapıya kavuşmasıyla






ziyaretçi sayısının %105 büyümesi,
ziyaretçi/turist gruplarından, kalış süresi değişmeyen aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete
gelen turistlerle turistler ile günübirlik ziyaretçiler haricindeki tüm gruplar için
ortalama kalış süresinin %10 artması,
ziyaretçi profilinin daha fazla gelir getirici ziyaretçi grupları lehine değişmesi
buna paralel olarak konaklama yapan turist sayısında %154lük bir artış, bu grubun kalış
süresinde ise %10luk bir artış olması
ziyaretçi başına ortalama günlük harcamanın, hizmet düzeyinin iyileşmesi, kalitenin
gelişmesi ve ürün çeşitlenmesinin artmasıyla, 86TL’den 115 TL’ ye yükselerek %32
artması
toplam harcamanın ise 2,1 kat artması, %121 büyümesi
beklentilerine karşılık gelecek alt stratejileri ve eylemleri tanımlamaktadır.
Ürün Geliştirme Stratejisinin Mardin'in Turizm Gelirlerini Arttırmak amacına ulaşması için Üç
Alt Stratejisi bulunmaktadır. Her alt strateji farklı alanlarda geliştirilecek eylemlerle hedefine
ulaşacaktır.
Turist/ziyaretçi sayısını arttırmak stratejisi kapsamında Mardin’in var olan ve gelişmeye açık
potansiyellerinin aşağıdaki şekilde geliştirilebilmesine yönelik eylemler tanımlanmıştır:


Sektörel fuar paketlerinin geliştirilmesi: Fuar ve kongre turizminin yerel sektörler
bazında geleneksel hale getirilmesi amacıyla mücevher ve takı fuarı, deri ve ürünleri
fuarı, bakır ürünleri ve bakır işlemeciliği fuarı, ahşap sanatı ve mobilya fuarı, dokuma
fuarı gibi fuarların düzenlenmesi yönünde çalışmalar yürütülmelidir.
Mardin Turizm Fuarının kurulması: Bir turizm kenti olma yolundaki Mardin’in her yıl
çeşitli etkinlik ve konferanslarla bir Turim Fuarına ev sahipliği yapması, sektörün farklı
aktörlerini ve uluslararası kıyaslama çalışmalarının yapılabileceği iyi örnekleri
34



Mardin’de ağırlaması Mardin’i ulusal fuar programlarının da bir destinasyonu
yapabilecektir.
Mardin'de ulusal ve uluslararası düzeyde festivallerin geliştirilmesi ve
çeşitlendirilmesi: Festival ve yerel etkinliklerin yıl boyu bir organizasyon takvimine
yerleştirilerek, farklı ziyaretçi/turist gruplarına yönelik olarak planlanması kapsamında
o yerel turistler için şarap festivali, bahar festivali, paskalya festivali, turizm
festivali, yemek ve mutfak festivali, uçurtma festivali, sanat festivali, sinema
festivali, sokak festivali, kadın festivali ve gençlik festivali
o uluslararası festivaller kapsamında Sosyal Sirk Festivali, Müzik festivali ile
Mardin Bienalinin devamlılığının ve gelenekselleştirilmesinin sağlanması,
uluslararası bir sinema festivalinin de yapılması (Mezopotamya Film Festivali)
Sezon dışı tur/tatil programlarının geliştirilmesi: Turizm sezonundan bağımsız olarak
Mardin’e turist/ziyaretçi akışını sağlamak amacıyla yerel turistlere yönelik konulu turlar
(konsept turlar), tatiller ve yaz okulları planlanabilir. Bunlara örnek olarak
o Yaşayan müzede bir haftasonu
o Mezopotamya’da yeni yıl
o Mezopotamya’da festival zamanı
o Yıldızlar altında Mezopotamya (çadır ve karavan tatili)
o Paskalya bayramı turu
o Tubadin’i keşfedelim
o Mezopotamya’da düğün
o Mezopotamya’da wine and dine
o Mardin’de köy yaşamı
o Mimarlık fakülteleri, restorasyon, arkeoloji ve sanat tarihçileri için yaz okulu
o Tasarım yaz okulu
o Mutfak yaz okulu
Alternatif turist aktivitelerinin geliştirilmesi: Mardin ilinin doğal varlıkları doğa
yürüyüşlerinin tasarlanması ve bir paket olarak turizm piyasasına sunulması, terk
edilmiş ya da yıpranmış köyleri yeniden canlandırılarak köy yaşamının da bir turizm
ürünü haline gelmesi, zengin müzik kültürü ise yerel eğlence gecelerinin, müzik ve dans
dinletilerinin Mardin’e özel mekanlarda turistlere akşamları sunulacak bir aktivite
olarak geliştirilebilir. Yöresel yemekler ile Mardin’de üretilen ürünlerin üretimi de
turistlerin Mardin’de kalacakları süre içerisinde katılacakları yemek pişirme ve ürün
üretimi atölyelerindeki seanslara katılabilecekleri şekilde planlanabilir. Turistlere
yönelik aktivitelerin çeşitlenmesi Mardin’e daha önceden gelen turistlerin yeniden
gelmesi, çevre kentlerden gelecek günübirlik ziyaretçi sayısının artması, iş amaçlı gelen
turistlerin çalışma zamanından sonra otel dışında da zaman geçirmeleri, harcama
yapmaları, iş seyahatinden sonra bir zaman daha şehirde kalma isteğinin yaratılması ile
Mardin’e yüksek sayıda aile/akraba ziyareti amacıyla gelen turistlerin de ev dışında
zaman geçirebilecekleri, ayrıca daha çok harcama yapabilecekleri bir zemin de
yaratacaktır.
35
Turistlerin ortalama kalış süresini arttırmak kapsamında Mardin iline adreslenen tatil amaçlı
ziyaretler, turlar ile kongre/toplantı programlarına eklemlenebilecek serbest/gezi günü ve
haftasonu tatilcilerinin sayısının artmasına yönelik eylemler tanımlanmıştır:



Turizmin çeşitlendirilmesi ve alternatif ürünler ile turların geliştirilmesi planının
hazırlanması: Mardin’de turizm ürünlerinin çeşitlendirilmesi, butik tur ve tatillerin
planlanması ile turistlere yönelik önerilen alternatif faaliyetlerin geliştirilmesi mutlaka
bir plan dahilinde ve katılımcı yöntemlerle yapılmalıdır.
Gezi paketlerinin geliştirilmesi: Mardin’i başlı-başına bir tur destinasyonu yapabilmek
için kültür, doğa, inanç turizmine yönelik değerlerin farklı şekillerde harmanlandığı ya
da tek başlarına fakat il genelinde tüm saklı/az bilinen durakları da kapsayacak şekilde,
bu rotaların mutfak, müzik, yöresel atölyelerde zaman geçirme gibi faaliyetleri içererek
sunulacağı alternatif paketlerle geceleme sayısı arttırılabilecektir.
Mardin İlindeki turizm yerleşmelerinde cazibe odakları ve koridorların oluşturulması:
Mardin’e gelen turistler ile iş ve aile ziyareti amacı ile gelen ziyaretçilere daha fazla
zaman geçirecekleri, günübirlik ziyaretçileri de Mardin’de gecelemeye itecek koridorlar
tasarlanabilir.
Ortalama ziyaretçi harcamalarını arttırmak kapsamında daha çok yöresel üretimin
canlandırılması ve turistlere Mardin markasına harcama yapabilecekleri ürün alternatiflerini
sunmayı, böylece yerel üretimi de canlandırmayı ve yok olmakta olan zanaatların devamlılığını
sağlamayı da beraberinde getirecektir. Bu noktada strateji yöresel ürünlerin, yerel üreticilerle,
onların belrileyeceği standartlarda ve marka değeriyle üretilmesini, yeni üreticilerin
yetiştirilmesini ve tüm bu süreçlerde yerel üreticilerin desteklenmesini sağlayacak eylemler
bütününe yer vermektedir.




Yöresel ürünlerin geliştirilmesi ve pazarlanmasına yönelik ortak girişimin kurulması
Yöresel ürün çeşitliliğinin turistik üretime aktarılması ve yerel üretimin
canlandırılması ile üretim ve kalite standartlarının belirlenmesi ile Mardin’de üretimi
simgeleyen ortak marka mekanizmasının geliştirilmesi
Yerel hediyelik eşya üretimini geliştirilmesi
Olgunlaşma Enstitüsünün eğitim ve yerel üretim için aktif hale getirilmesi
7.4. Kalite Geliştirme Stratejisi
Kalite Geliştirme Stratejisi
Amaç 3: Mardin'in
Turizmde Rekabet
Gücünü Arttırmak
Turizmde gerek insan kaynağını
gerekse hizmet kalitesini
iyileştirerek turizm altyapısını
geliştirmek
Kalite Geliştirme Alt stratejileri:
1. Turizmde İnsan Kaynağını
Geliştirmek
2. Sektörel ve Kentsel Hizmet
Kalitesinin iyileştirmek
3. Turizm ve turizmi destekleyici
tesis altyapısını geliştirmek
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisinin vizyonu, Mardin turizminin rekabetçi bir yaklaşımla
gelişmesine işaret etmektedir. Rekabetçiliği artacak bir turizm sektörünün sürekli bir ekonomik
36
katma değer yaratabilmesi için sürdürülebilir bir hizmet perspektifine sahip olması
gerekecektir.
Turizm sektöründe yer alan tüm turizm aktörler için rekabetin temel göstergesi müşteri
memnuniyeti ve buna paralel olarak tetikleyeceği yeni ziyaretçi ve ziyaret talebi ile
açıklanmaktadır. Müşterinin yöreye özgü olan bir üründen tatmini ve o ürünle beraber yörenin
kendisinde bıraktığı izlenim, o ürününün sunumundan, pazarlanmasına ve müşteriye
ulaşmasına kadar etkilidir. Bu durum da turizmi doğrudan olumlu ya da olumsuz yönde
etkilemektedir. Hizmet sektörlerinde yöreye özgü ürünlerden oluşan müşteri memnuniyeti,
hizmet üretilirken gelişmektedir. Bunun göstergelerinden birisi de o hizmeti sunan insan
kaynağı ve sunulan hizmetin kalitesi olarak ortaya çıkmaktadır.
Turizmdeki hizmet kalitesini etkileyen faktörlerden biri insan kaynağı ile sunulan hizmetin
kalitesidir. Mardin turizminin bu noktadaki en büyük problemi turizm vizyonuna sahip,
yetişmiş, yabancı dil bilen nitelikli eleman eksikliğidir. Var olan nitelikli işgücü ise kısa süreli
istihdam edimekte ve Mardin dışına gitmektedir. Mardin’de turizm personelinin yetişmesi ve
sektöre kazandırılması Mardin Anadolu Otelcilik Turizm Meslek Lisesi ile Mardin Artuklu
Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu ile çözülmeye çalışılsa da bu
kurumlarda verilen eğitimlerin yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında kurumlar
arasında eşgüdüm ve işbirliğinin de sağlanamadığı gözlemlenmekte ve turizm aktörlerine
yönelik hizmet kalitesinin geliştirilmesi kapsamında verilen eğitimlerin de sınırlı olduğu
dikkatleri çekmektedir. Bu durum hem yöre yaşayanlarını, turizm aktörlerini hem de turizmin
bir göstergesi olan hizmet kalitesinin ve nitelikli insan gücünün gelişimini, olumsuz yönde
etkilemektedir.
Hizmetin kalitesi ihtiyaç çerçevesinde verilen eğitimler ile desteklenebilir. Önemli olan ihtiyaç
duyulan eğitimleri belirlemek ve doğru adrese ulaştırmaktır. Bu kapsamda da çeşitli eğitim
ihtiyaç analizleri ve benzeri çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Turizmde sunulan hizmetin kalitesi sadece birebir bir turizm işletmesinde sunulan hizmet
kalitesinden öte, nasıl bir yaşam kalitesi içerisinde sunulduğudur. Yaşam kalitesinin en önemli
göstergeleri ise kentsel hizmetler bütününde yakalanmış kalitedir. Bu çerçevede, yaşam kalitesi
göstergelerine paralel olarak, turizmin gelişiminde doğrudan ve dolaylı olarak katkı sağlayan
kentsel hizmetler arasında kültürel varlıkların korunması ve geliştirilmesi, elektrik, su ve
kanalizasyon, yol ve kaldırım, çevre ve temizlik, denetim hizmetleri bulunmaktadır.
Kentsel hizmetlerin Mardin’deki durumu incelendiğinde, kültürel varlıkların korunması ve
geliştirilmesi alanında, koruma planlarının varlığına rağmen planların kapsamı ve
uygulamalarda yanlışlıklar/sıkıntılar yaşanması, etkin alan yönetimlerinin eksikliği, elektik
hizmetlerindeki eski ve yetersiz elektrik altyapısı nedeniyle yaşanan kesintiler, yüksek
maliyetler ve kaça kullanımlar, su kesintileri ve su kalitesinin düşüklüğü ile ve kanalizasyon
altyapısındaki yetersizlikler, süregelen yol çalışmalarının ulaşımı ve yaya dolaşımını olumsuz
etkilemesi, tek yön uygulamalarının ve plansız kavşak düzenlemelerinin trafiğin akışına negatif
yansımaları, il bütünündeki yol altyapısının turizmin erişilebilirliğinde yarattığı yetersizlik, trafik
yönetimi ve otopark eksiklikleri, katı atık yönetim hizmetlerine ilişkin büyük sorunlar, hijyen ve
37
çevre koruma konusunda yetersiz bilgilendirme ve özendirme faaliyetleri, yeşil alan
sunumundaki yetersizlikler, gıda güvenliği denetiminin zayıf olması, zabıta ve denetim
hizmetlerinin yetersizliği Mardin’deki kentsel ve turistik yaşamı olumsuz etkilemektedir.
Planlı ve Örgütlü Turizm Gelişimi Senaryosuna göre (senaryo 4), Mardin’de turizmin gelişimiyle
ziyaretçi sayısı %105 artacak, kalış süresi değişmeyen aile ve/veya arkadaşlarını ziyarete gelen
turistlerle turistler ile günübirlik ziyaretçiler haricindeki tüm gruplar için ortalama kalış süresi
%10 uzayacaktır. Bu büyüklükteki bir turizm sektörünün getireceği yeni/ekstra yüklerin
eklemleneceği kentsel altyapıyı hazırlamak ve turizm sektörünü destekleyebilmek için kentsel
hizmet planlaması ve iyileştirilmelerinin en kısa sürede başlaması ve zamanında
tamamlanabilmesi için 2015-2019 dönemi Stratejik Plan hazırlıklarına öncelikli hizmet
projelerinin dahil edilmesine ihtiyaç vardır.
Yine bu büyüklükteki bir turizm sektörüne hizmet edebilmek için otel oda sayısının 2023 yılına
kadar yaklaşık 2 kat artacağı ve otellerde çalışacak işgücünün 700 kişiden 1450 kişiye
çıkacağı, ek işgününü ise 89dan 750’ye ulaşacağı tahmin edilmektedir. Otel dışındaki
restoran, kafe, bar vb. İşletmelerde istihdam edilecek çalışan sayısının ise 870 olacağı
beklenmektedir. İhtiyaç duyulacak bu insan kaynağının yetiştirilerek istihdama hazır hale
getirilmesi ve sektördeki hizmet kalitesinin en önemli göstergesi olan personel kalitesini
yakalayabilmesi için önemli bir eğitim hareketinin başlatılması da kalite geliştirme alanında bir
diğer adım olacaktır.
Bu çerçevede Kalite Geliştirme Stratejisi






Değer zincirindeki tüm öğeler için yüksek kalite standartlarını garantilemek (insan
kaynakları, hizmet sunumu, destek faaliyetleri, cazibeler, yöresel ürünler dahil olmak
üzere)
Temel kentsel hizmet sunumunu iyileştirmek ve temel çevre kalitesi standartlarını
korumak
Ulaşım altyapısını iyileştirmek, Mardin iline etkin ve ekonomik erişimi özendirmek
Toplu taşımayı iyileştirmek ve kullanımını yaygınlaştırmak, yaya dostu kentsel
mekanları arttırmak
Koruma ve kullanma dengesini sağlayan bir kentsel planlama sistemini desteklemek
Yaşam ve turizmin kalitesini arttıracak destek hizmetlerinin düzenli sunmunu temin
etmek yönünde bir eylemler bütününü barındırmaktadır.
Kalite Geliştirme Stratejisinin UNEP’in aşağıdaki hedeflerine de ulaşmayı sağlayacağına da
inanılmaktadır.


Ekonomik Süreklilik: Turizm destinasyonlarının ve işletmelerinin uzun dönemde
fayda sağlamaya ve büyümeye devam etmesi için sürekliliklerini ve
rekabetçiliklerini sağlamak
İstihdam Kalitesi: Irk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayırımcılığa yer
vermeden ücret ve hizmet kalitesinin artırılması da dahil olmak üzere, turizm
sektörünce yaratılan yerel istihdamın sayısını ve kalitesini artırmak
38






Ziyaretçi Memnuniyeti: Irk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayırımcılık
yapmadan bütün ziyaretçilere güvenli ve tatmin edici bir deneyim sunmak
Topluluk Refahı: Toplumsal yozlaşma ve istismara yol açmadan kaynaklara,
sosyal donatılara ve yaşam destek sistemlerine erişim de dahil olmak üzere
yerel halkın yaşam kalitesini korumak ve güçlendirmek
Fiziksel Bütünlük: Kentsel ve kırsal yerleşmelerin, peyzajın kalitesini korumak ve
güçlendirmek, çevrenin fiziksel ve görsel bakımdan bozulmasını engellemek
Biyolojik Çeşitlilik: Doğal alanların, habitatın ve yaban hayatının korunmasını
desteklemek ve olası zararı en aza indirmek
Kaynak Verimliliği: Turizm tesis ve hizmetlerinin işletmesi ve gelişiminde kıt ve
yenilemeyen kaynakların kullanımını en aza indirmek
Çevresel Temizlik: Turizm işletmeleri ve ziyaretçilerden kaynaklanan hava, su ve
çevre kirliliğini ve katı atık üretimini en aza indirmek
Diğer yandan Kalite Geliştirme Stratejisi, Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ile de aşağıdaki hedefler
kapsamında uyumludur: Türkiye Turizm Stratejisi


Turizm sektörünün her bileşeninde Toplam Kalite Yönetiminin etkin kılınması
Turizm eğitiminin meslek odaklı olması ve ölçülebilir sonuçlar içermesini
hedeflemektedir.
Kalite Geliştirme Stratejisinin Mardin'in Turizm Gelirlerini Arttırmak amacına ulaşması için Üç
Alt Stratejisi bulunmaktadır. Her alt strateji farklı alanlarda geliştirilecek eylemlerle hedefine
ulaşacaktır.



Turizmde İnsan Kaynağını Geliştirmek: Eğitim odaklı eylemleri barındırmaktadır.
Sektörel ve Kentsel Hizmet Kalitesinin iyileştirmek: Kentsel hizmet eksikliklerinin
giderilmesi ve hizmet iyileştirilmelerine yön verecek eylemleri kapsamaktadır.
Turizm ve turizmi destekleyici tesis altyapısını geliştirmek: Beklenen turizm gelişimini
ağırlayacak tesis altyapına dair yapılacak eylemleri adreslemektedir.
7.5. Sosyal Gelişim Stratejisi
TEMEL AMAÇLAR
Amaç 4: Toplumsal
Gelişim ve Fırsat
Eşitliğinin Sağlanması
STRATEJİLER
ALT STRATEJİLER
Turizmden elde edilecek kazanımların, eşitlikçi
paylaşımını temin etmek
SOSYAL GELİŞİM
Turizmin sahiplenilmesi için toplumsal destek
mekanizmaları oluşturmak
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi’nin vizyonu, Mardin’in çok kültürlü, barışçıl ve
hoşgörülü kimliğiyle, rekabetçi ve sürdürülebilir turizm yaklaşımı içerisinde sosyo-ekonomik
kalkınmayı ve kültürel yapısını geliştirerek bir dünya markası olmasını, işaret etmektedir.
39
Mardin, Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından geri kalmış illerinden birisidir.
Özellikle yüksek bir turizm potansiyeline sahip olan Mardin’nin sosyal gelişim içerisindeki
sosyo-ekonomik boyutu; İl genelindeki istihdam oranı, sağlık ve eğitim hizmetleri, dezavantajlı
grupların yeri, erişilebilirlik, sağlıklı bir çevrede yaşama ve barınma gibi yaşam kalitesini
belirleyen temel hakların nasıl ele alındığı ile değerlendirilebilir. Bu kapsamda Mardin’nin
sosyal gelişim içerisindeki yeri, yukarıda değinilen kriterler çerçevesinde ele alınmaya çalışılmış
ve geliştirilen Turizm Stratejisi çerçevesinde, yaşam kalitesinin yükseltilmesi yönündeki temel
stratejilere değinilmiştir.
Dicle Kalkınma Ajansı tarafından geliştirilen Rekabet Analizi çalışması kapsamında TRC3
bölgelerinin sosyal gelişmişlik endeksini belirlemek için birtakım kriterlere başvurulmuştur.
Nüfus, şehirleşme oranı, yıllık nüfus artışı hızı, toplam yaş bağımlılık oranı, net göç hızı, sayısı,
günlük su miktarı, toplam elektrik tüketimi, bin kişi başına otomobil sayısı, işsizlik oranı,vb gibi
birtakım değerler kullanılarak, sosyal gelişim endeksi hazırlanmıştır5. Bu kapsamda TÜİK
tarafından 2010 yılında “Bölgesel Göstergeler” çalışması hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında aş
Tablo-6’da Mardin İl geneli sosyal gelişim göstergelerinin bir kısmına yer verilmiştir6. Verilen
bu bilgilerin dışında, yukarıda da belirtildiği gibi sosyal gelişimi etkileyen birçok faktöre de
aşağıda detaylı olarak yer verilecektir.
Tablo 6. Mardin Sosyal Gelişim Endeksi
Mardin Sosyal Gelişim Endeksi
Nüfusun Toplam Nüfus İçindeki Oranı (2010)
Nüfus Yoğunluğu (2010)
Toplam Yaş Bağımlılık Oranı (2010)
Yıllık Nüfus Artış Hızı (2009-2010) (Binde)
57,6
Günlük-su miktarı (litre/kişi/gün) (2008)
165
1 016
9,1
22
Kişi başına elektrik tüketimi (kWh) (2009)
İşsizlik oranı (2010)
Bin kişi başına otomobil sayısı
85
76,8
9,1
Dicle Kalkınma Ajansı tarafından 2013 yılında hazırlanan “TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt
2014-2023 Bölgesel Gelişme Planı”na göre, Dicle Bölgesi 2008 yılı verilerine göre, kişi başına
3812 $ Gayri Safi Katma Değer (GSKD) ile Türkiye’nin en yoksul bölgelerinden birini
oluşturmaktadır. Bu kapsamda Mardin’nin de bölge içindeki kişi başına düşen ortalama payı;
3419-4597 $ arasındadır7. Yine Dicle Kalkınma Ajansı tarafından 2010 yılında hazırlanan, TRC3
5
Alper Demir, “Dicle Bölgesi Rekabet Analizi”, Araştırma, Strateji Geliştirme ve Programlama
Birimi, 2010-2011, s.9, <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 12.02.2012).
6
“Bölgesel Göstergeler TRC3-Mardin-Batman-Şırnak-Siirt,
<<http://www.tuik.gov.tr/>> (erişilme tarihi: 09.05.2011).
7
TÜİK,
2010,
s.
12-28.,
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt 2014-2023 Bölgesel Gelişme Planı”,
2013, s.20. <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 05.02.2014).
40
(Mardin-Batman-Şırnak-Siirt) 2010 Ön Bölgesel Gelişme Planı’na göre, 2001 yılına göre İlde kişi
başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla, 983 Dolardır8. Bu durum da sosyo-ekonomik geri kalmışlık
ve yoksulluk seviyesi açısından; Mardin’nin sahip olduğu payın ülke ortalamasının çok altında
olduğunu göstermektedir.
2009 ADNKS TÜİK nüfus sayımına göre, Mardin’de %56,4’lük bir oran 15-64 yaş arası bir nüfusa
sahiptir9. Bu oran üretken bir nüfus yaşının, Mardin’de hakim olduğunu göstermektedir. 2000’li
yıllar itibari ile Mardin’de gelişme gösteren turizm olanaklarına rağmen, TÜİK 2010 yılı
verilerine göre Mardin %9,1’lik oran ile Türkiye genelindeki %11,9’luk işsizlik oranına yakın
seyretmektedir10.
Mardin ili genelinde sağlık hizmetlerinden yararlanma imkânları, son yıllardaki genel
iyileşmelere rağmen, özellikle sağlık personeli, erişilebilirlik ve sağlık kuruluşlarının kapasitesi
açısından kısıtlıdır. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)’nın sosyo-ekonomik sıralama içerisindeki
sağlık sektörü göstergelerine göre, (2000 yılı verilerini kullanarak 2003 yılında hazırladığı rapora
göre) TRC3 bölgesini oluşturan Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt, 26 bölge düzeyi içerisinden 24.
sırada yer almaktadır. Bu kapsamda 2000-2006 yılları arasında Mardin İli geneli, sağlık sektörü
gelişmişlik endeksine göre Türkiye’de 71. sırada bulunmaktadır11. Yaşam kalitesinin besleyicisi
olan sağlık hizmetlerine erişim, özellikle kırsal alanda zorluklar yaratmaktadır. Buna yönelik
olarak da acil sağlık hizmetleri kapasiteleri arıttırılmaya çalışılmışmışsa da; kişi başına düşen acil
ambulans sayısı ve 30 dakikada kırsal alana erişme oranları bakımından, halen Türkiye
ortalamalarının altında bir durum söz konusudur12.
Sosyo-gelişmişliği etkileyen eğitim faktörü göz önüne alındığında; Devlet Planlama Teşkilatı’nın
2003 yılı eğitim sektörü gelişmişlik endeksinde TRC3 Bölgesi, 26 bölge düzeyi içerisinden 24.
sırada yer almaktadır. Türkiye genelinde ise Mardin, 74. sırada bulunmaktadır. Aşağıdaki Tablo1’de Mardin İli’ne ait, 2003 yılında DPT tarafından eğitim alanına yönelik, sosyo-ekonomik
gelişmişlik sıralamasına yer verilmiştir13:
Tablo 7. Eğitime İlişkin Sosyo-ekonomik Gelişmişlik - Mardin
Eğitim alanına yönelik, sosyo-ekonomik
gelişmişlik
Eğitim sektörü gelişmişlık sıralaması
Türkiye
Sıralaması
74
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 (Mardin-Batman-Şırnak-Siirt) 2010 Ön Bölgesel Gelişme Planı”,
2010, s.24, <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 09.11.2011).
9
“Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları”, <<http://www.tuik.gov.tr/>>
10
Dicle Kalkınma Ajansı, “Rakamlarla Mardin”, 2011, s.7, < <http://www.kiziltepetb.org.tr/>>
(Erişim tarihi: 02.06.2012)
11
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 (Mardin-Batman-Şırnak-Siirt) 2010 Ön Bölgesel Gelişme Planı”,
2010, s.13-14, <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 09.11.2011).
12
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt 2014-2023 Bölgesel Gelişme Planı”,
2013, s.19, <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 05.02.2014).
13
Bülent Dinçer, Metin Özaslan ve Taner Kavasoğlu, “İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik
Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, Ankara, Devlet Planlama Teşkilatı, 2003, s.129,
<<www3.kalkinma.gov.tr>>,
(Erişim tarihi: 12.11.2005).
8
41
Okuryazarlık oranı
72
Okuryazar Kadın Nüfusun Toplam Kadın Nüfusa
Oranı
73
Üniversite Bitirenlerin 22 ve Üstü Yaş Nüfusa
Oranı
İlköğretimde Okullaşma Oranı
79
Liseler Okullaşma Oranı
Mesleki Ve Teknik Liseler Okullaşma Oranı
70
73
41
2010 yılında TÜİK tarafından yapılan bölgesel göstergeler araştırmasına göre, Mardin genelinde
spor ve kültürel faaliyetlere olanak veren yapı stoklarının sayıca çok yetersiz olduğu, gözler
önüne serilmektedir. Mardin İli genelinde kültür faaliyetlerinin göstergeleri Tablo-8’de
şöyledir14:
Tablo 8. Mardin İli Genelinde Spor ve Kültür Faaliyetlerinin Göstergeleri
Kültür Göstergeleri
Sayı
Kütüphane Sayısı
8
Sinema Salonu Sayısı
4
Tiyatro Salon Sayısı
Müze Sayısı
2
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’ne
ait Spor Tesisi Sayısı
100
Mardin’de dezavantajlı gruplar arasında yer alan kadınların sosyal, kültürel ve ekonomik hayata
katılımı Avrupa Birliği standartlarının çok gerisinde olan Türkiye standartlarının da gerisindedir.
Bu durum da yukarıda belirtilen eğitim ve istihdam göstergelerinde ortaya çıkan, ekonomik
durum, sosyo-kültürel yapılar ve eğitime seviyesi olarak da kendini göstermektedir. Turizm
potansiyeline sahip kentte, kadının statüsünü belirleyen diğer önemli bir faktör sosyo-kültürel
yapılardır. Kadının önündeki engellerden olan sosyo-kültürel yapılar bağlamında en önemli
sorun; 2011 yılında TÜİK tarafından hazırlanan Nüfus ve Konut araştırmasına göre, illerin
hanehalkı büyüklüğüdür. Buna göre Mardin 6,3 oranı ile Türkiye’deki hanehalkı büyüklüğü
sıralamasında ikinci kategoride yer almaktadır. Hanehalkı büyüklüğü kadının evde geçirdiği
süreci arttırmakta ve dışarıya bağlantısını koparmaktadır. Ancak Mardin İl genelinde 2005 yılı
itibari ile bu konuya önem verilemeye başlanmıştır. Bu kapsamda da Mardin genelinde,
özellikle kadınların kendilerini ifade edebilecekleri, karar alma mekânizmalarına dahil
olabilecekleri, sivil toplum örgüt sayısı her geçen gün artmaya başlamıştır. Özellikle bazı sivil
toplum örgütleri yaşam kalitesinin arttırılması yönünde girişimlerde bulunmaktadır. Bunlardan
14
TÜİK, Bölgesel Göstergeler 2010, TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt, <<www.tuik.gov.tr>>
(Erişim tarihi: 07.04.2011).
42
bazıları; kadınların sosyal hayata katılımını arttırmayı hedefleyen, hedef kitlesi genç kızlar ve
kadınlardan oluşan Çok Amaçlı Toplum Merkezlerinin (ÇATOM), 9 tanesi Mardin İli’nde
kurulmuş ve faaliyet alanını kadınların yaşam kalitesini arttırmaya yönelik geliştirmektedir.
ÇATOM’lar dışında son yıllarda Mardin ve bölgesindeki kadın sorununa dikkat çekmek amacıyla
çeşitli kamu kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, sanatçılar ve şirketler tarafından sosyal
sorumluluk projeleri yürütülmektedir15.
Dezavantajlı gruplar içerisindeki yoksullar, yaşlılar, çocuklar ve engellilere yönelik de Mardin’de
olanakların sınırlı olduğu dikkatleri çekmektedir. Geliştirilen kentsel hizmetlerde de,
dezavantajlı gruplara yönelik girişimlere rastlanmamaktadır. Bunun yanında bireylerin
girişimcilik ve karar alma süreçlerine dahil olma bilinci de tam olarak yerleşmemiş ve bu
kapsamda örgütleşme de gelişmemiştir.
Çarpık kentleşmenin yanında yaşam kalitesini etkileyen kentsel hizmetler bağlamında, Mardin
İli’nde su kalitesinin düşük olduğu, bunun hizmet ve yaşam niteliğini olumsuz yönde etkilediği
ve hijyen problemlerine yol açtığı gözlenmektedir. Bunun yanında çevre temizliği, erişilebilirlik,
gibi temel hizmetlerdeki eksiklikler de Mardin genelinde yaşam kalitesini olumsuz yönde
etkilemektedir. Bunun yanında yaşanan Suriye Krizi’de Bölgeye olan dış göçü hızlandırarak
yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır.
Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu’nun 2009-2010 yılları için geliştirdiği İller Arası
Rekabetçilik Endeksi’ne göre Mardin’nin Beşeri Sermaye ve Yaşam Kalitesi Alt Endeksi
çerçevesinde Türkiye’deki yeri aşağıdaki Tablo-9’da gösterilmiştir16:
Tablo 9. Mardin Beşeri Sermaye ve Yaşam Kalitesi Alt Endeksi
Mardin Beşeri Sermaye ve Yaşam Kalitesi Alt Endeksi
Yıl
Türkiye
Beşeri Sermaye ve
Sıralaması
Yaşam Kalitesi Alt Endeksi Değeri
2007-2008
76
6,45
2008-2009
77
6,12
2009-2010
80
5,98
Yukarıda gösterilen değerler çerçevesinde Mardin’nin yaşam kalitesi, Türkiye ortalamasının çok
altında olduğu görülmektedir. Bu kapsamda da genel olarak Mardin’nin sosyal gelişimi ni
etkileyen yaşam kalitesinin düşük olduğu gözlenmektedir. Bunun yanında, 2010 ve 2012
Verileriyle Türkiye’de İllerin Gelişmişlik Düzeyi Araştırması’na göre Mardin 2012 yılında Türkiye
15
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt 2014-2023 Bölgesel Gelişme Planı”,
2013, s.25, <<http://www.dika.org.tr/>> (Erişim tarihi: 05.02.2014).
“İller Arası Rekabetçilik Endeksi 2009-2010”, Uluslararası Rekabetçilik Araştırma Kurulu,
Deloitte, 2010, s.23, << http://www.urak.org/>> , (Erişilme tarihi: 12.05.2011).
16
43
genelinde, sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi bağlamında 63. sırada yer almaktadır17. Verilen
bütün bu bilgiler ışığında, Mardin’nin sosyal gelişim durumu Türkiye ortalamasının oldukça
altında seyretmektedir.
Mardin genelinde UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesine adaylığa yönelik girişimler, tarihi
evlerin ve yapıların yenilenmesi ve turizm amaçlı konaklama tesisi, restoran-kafe, müzelerin
açılması, tarihi yapıların ve ibadethanelerin yenilenmesi ve ve turizme açılması, yol ve diğer
ulaşım altyapısının iyileştirilmesi ve çeşitli ulaşım olanaklarının artması, son yıllarda popüler
hale gelen kültür odaklı GAP turları ile butik turlar, güvenlik kaygılarının azalması, bölgede
çekilen TV dizileri ile filmlerdeki Mardin manzaraları ve gösterilen atmosfer, tanıtım ve
pazarlama amaçlı ulusal ve uluslararası fuarlara katılım, çeşitli reklam ve tanıtım filmleri ile
Mardin bir turizm destinasyonu olarak, yerli ve yabancı turistlerin ziyaret edilecek yerler
listelerinde yer almaya başlamıştır. Bu gelişmeler ile Mardin’de, turizm, ekonomiyi besleyen bir
sektör haline gelmeye başlamıştır. Ancak gelişen bu dalga ile birlikte, kent içindeki yaşam
kalitesinin de aynı derecede bir gelişim göstermediği de dikkatleri çekmektedir. Bununla
beraber kişi başına düşen gelir, sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi, İnsani Gelişmişlik Endeks
Değerleri gibi gelişmişlik ölçütlerinin hepsinde son sıralarda yer alan İlde, yoksulluk ve işsizlik
çok yüksek düzeylerde olup, sosyal sorunların büyümesine yol açmakta ve turizmin gelişimine
olumsuz yönde etki yapmaktadır. Tüm bu eksiklikler, Mardin İli’nin hem turizmde hem de
yaşam standartları bağlamında gelişimine engel olmaktadır. Yapılan tüm bu araştırmalar
kapsamında Mardin Sürdürülebilir Turizm Projesi, Mardin İli’nin farklı etnik ve dini gruplara
yaptığı ev sahipliğinin bir yansıması olarak yüksek bir yaşam kalitesi ile birlikte barışçıl,
hoşgörülü kimliği ile turizm olanaklarını daha da arttırmasını hedeflemektedir. Toplumsal
gelişim ve fırsat eşitliliğinin sağlanmasının bir aracı olan yaşam kalitesi ile beraber, turizm alanı
içerisinde hem turizm niteliğinin gelişmesi, hem turizmden elde edilecek kazanımların, eşitlikçi
paylaşımını temin edilmesi, hem de turizmin sahiplenilmesi için toplumsal destek
mekânizmaları oluşturulması amaçlanmaktadır.
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi, 10. Kalkınma Planı’nda (2014-2018) benimsenen
“Yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan kesimlerin fırsatlara erişimlerinin
kolaylaştırılması yoluyla ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması ve yaşam
kalitelerinin yükseltilmesi, gelir dağılımının iyileştirilmesi ve yoksulluğun azaltılması” temel
amaç olarak belirlenmiş, “Plan döneminde ülkemizde mutlak yoksulluğun ihmal edilebilir
seviyelere indirilmesi ve gelişmiş ülkelerde olduğu gibi göreli yoksulluğa odaklanılması”, temel
amacını da temel almaktadır.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı hedeflerini benimseyen Mardin Sürdürülebilir Turizm
Stratejisi’nin bu noktada;
1. Yerel Refah: “Ziyaretçilerin yerel harcamalarını arttırmak da dahil olmak üzere turizm
destinasyonlarına katkısını çoğaltmak, yerel refahı ve turizm sektörünün gelirlerini
Erhan Gül ve Bora Çevik, “2010 ve 2012 Verileriyle Türkiye’de İllerin Gelişmişlik Düzeyi
Araştırması”, İktisadi Araştırmalat Bölümü, Türkiye İş Bankası, Şubat 2014, s. 5,
<<http://ekonomi.isbank.com.tr/>>, (Erişim tarihi: 24.04.2014).
17
44
arttırmak”,
2. İstihdam Kalitesi: “Irk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayrımcılığa yer vermeden
ücret ve hizmet kalitesinin arttırılması da dahil olmak üzere, turizm sektörünce
yaratılan yerel istihdamın sayısını ve kalitesini arttırmak”,
3. Toplumsal Eşitlik: “Yoksullara sunulan fırsatların, gelirlerin ve hizmetlerin iyileştirilmesi
de dahil olmak üzere turizmden elde edilen ekonomik ve toplumsal faydanın adil bir
şekilde dağılımını sağlamak”
4. Topluluk Refahı: “Toplumsal yozlaşma ve istismara yol açmadan kaynaklara, sosyal
donatılara ve yaşam destek sistemlerine erişim de dahil olmak üzere yerel halkın
yaşam kalitesini korumak ve güçlendirmek” benimsenmiş ve temel alınmıştır.
Dicle Kalkınma Ajansı, “TRC3 Mardin-Batman-Şırnak-Siirt 2014-2023 Bölgesel Gelişme Planı ile
de de uyumludur. Strateji bu alanda aşağıdaki hedefleri benimsemektedir:







“Kadın nüfusun aktif üretim sürecine katılımını sağlayıcı programların yapılması
Sosyal bütünleşme sağlanarak ortak akıl oluşturulması”
“Ekonomik, sosyal ve sağlık yönünden yoksunluk içinde bulunan dezavantajlı kişi ve
grupların ihtiyaçlarının belirlenmesi”
“Sosyal hizmetlerin ihtiyaç sahiplerine, yaygın, etkili ve sürekli bir şekilde
ulaştırılmasının sağlanması”
“Değişen toplum yapısı ile oluşabilecek sosyal sorunlara karşı yeni hizme modellerinin
geliştirilmesi”
“Çocuk, genç ve yaşlıların sosyal ve kültürel faaliyetlerini arttırmak için İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü ile işbirliği yapılarak destek sağlanmasI”
“Yaşam kalitesinin yükseltilmesine yönelik eğitim ve araştırma faaliyetlerine öncülük
etmek”.
Mardin Sürdürülebilir Turizm Stratejisi “Toplumsal Gelişim ve Fırsat Eşitliğinin Sağlanması”
amacıyla, şu hedeflere ulaşmak istemektedir:


Turizmden sağlanacak kazanımların ırk, cinsiyet ve engellilik gibi konularda ayrımcılığa
yer verilmeden; eşitlik esasına dayanarak dağılımını sağlamak,
Turizmin İl genelinde tüm yurttaşlarca benimsenip, sahiplenilebilmesi amacıyla,
toplumsal destek mekanizmalarının geliştirilmesi.
Belirtildiği gibi özellikle 2000’li yıllar itibari ile Mardin’de gelişen turizm dalgasını, Bölge
geneline yayabilmek, sosyo-ekonomik kalkınmayı ve kültürel yapıyı geliştirerek bir dünya
markası olmasını, sağlamak gerekmektedir.
45
fBu yayının içeriğinden yalnızca ATC Consultants’ın liderlik ettiği Konsorsiyum
sorumludur ve hiçbir şekilde Avrupa Birliğinin görüşlerini yansıtmamaktadır.
46
Download

Taslak Rapor 3 - Mardin Sürdürülebilir Turizm Projesi