2010. 5 (17-20)
ISSN-1452-662X
UDK: 616.61-06; 616.71-007.233
StrOni rad
Edvin B. Hadlibulie, Fatmir S. Birdozlidl
POREMECAJI MINERALA KOSTIJU
KOD BOLESNIKA NA DIJALIZI
U ZDRAVSTVENOM CENTRU NOVI PAZAR
Seetak: Hroni6na bolest bubrega predstavlj a globalni zdraystveni problem.
Sa napredovanjem ogteeenja bubrega, razvija se
hroni6na bubrena slabost i dolazi i do progresivnog
remedenja homeostaze u prometu minerala kostiju, koji
se manifestuje poremeeenom koncentracijom fosfora i
kalcijuma u serumu i u tkivima, te promenama u koncentracijama pojedinih cirkuligueih hormona, PTH.
Dugotrajni sekundarni hiperparatireoidizam povezan je sa kardiovaskulamim komplikacijama (CVD)
i renalnom osteodistrofijom (ROD).
Pojava vaskulamih kalcifikacija zna6ajno povedava incidencu kardiovaskulamih dogadaja, koja se vigestruko poveeava kod pacijenata na hemodijalizi.
Renalna osteodistrofija obuhvata razli6ite kogtane
poremedaje koji se vidaju u hronidnoj bubreinoj slabosti.
Klasifikacija ROD se bazira na histologkom nalazu biopsije kostiju.
Bolest visokog prometa, uklju6uje fibrozni osteitis i megovite poremedaje.
Bolest niskog prometa uklju6uje osteomalaciju i
adinamielu bolest kostiju.
Svi ovi poremeeaji dovode do povedanja prevalence nepovoljnih ishoda u pacijenata na hemodijalizi,
uldjudujudi smanjenje kvaliteta 2ivota, povedani morbiditet i mortalitet.
Kljuene reek hronidna slabost bubrega (HBI), poremeeaj minerala kalcijuma i fosfora, CKD-MBD, ROD.
UVOD
Hroni6na slabost bubrega predstavlja globalni
zdraystveni problem.
Sa napredovanjem ogtedenja bubrega, razvija se
hroni6na bubrena slabost i dolazi i do progresivnog
1
Zdraystveni centar Novi Pazar.
remedenja homeostaze u prometu minerala kostiju, koji
se manifestuje poremedenom koncentracijom fosfora i
kalcijuma u serumu i u tkivima, te promenama u koncentracijama pojedinih cirkuligueih hormona (1, 2).
Sistemski poremeeaj mineralnog i kogtanog metabolizma u okviru hroni6ne bubretie slabosti (CKD-MBD),
manifestuje se prisustvom jednog iii vie poremedaja i
to: poremedaj metabolizma kalcijuma, fosfata, paratireoidnog hormona ili vitamina D, poremedaji u kogtanom prometu, uldju6ujudi mineralizaciju kosti, volumen, i linearnom rastu kosti, i kogtanu snagu, kao i pojava vaskulamih i mekotkivnih kalcifikacija (3).
Sekundami hiperparatireoidizam predstavlja jednu od vodeeih komplikacija u bolesnika na hemodij alizi, koja nastaje usled poremedaja regulacije nivoa se-
rumskog fosfora (PO4), kalcijuma (Ca), paratireoidnog hormona (iPTH) i (tkivnog) vitamina D.
U Severnoj Americi, u studiji rane detekcije bolesti bubrega, koja je sprovedena na 1.800 bolesnika, zaklju6eno je da su prevalenca javljanja kao i intenzitet
poremedaja u nivou serumskog kalcijuma, fosfora i
iPTH yea, kao i da su poremedaji izra2eniji sa daljim
padom jaeine glomerulske filtracije (4).
Dugotrajni sekundarni hiperparatireoidizam povezan je sa kardiovaskulamim komplikacijama (CVD)
i renalnom osteodistrofijom (ROD) (5).
Kardiovaskularna bolest i mo2dani udar predstavljaju vodedi uzrok smrti kod pacijenata u terminalnoj
bubre2noj slabosti, koji se nalaze na le6enju dijalizom,
kod kojih je rizik 10-20 puta vedi u odnosu na pacijente istoga pola i sli6nih godina iz populacije koja nije na
dijalizi (6).
Pojava vaskulamih kalcifikacija znatajno poveeava incidence kardiovaskulamih dogadaja, a to incidenca se vigestruko poveeava kod pacijenata na hemodijalizi (7).
PDF compression, OCR, web optimization using a watermarked evaluation copy of CVISION PDFCompressor
18
Edvin B. Had2ibulie, Fatmir S. Birdozlie
Rena Ina osteodistrofij a obuhvata razlit'ite kogtane
poremedaje koji se vidaju u hroni6noj bubre2noj slabosti. Klasifikacija ROD se bazira na histologkom nalazu
biopsije kostiju. Bo lest visokog prometa kostiju, koju
karakterige poremedeno i povedano remodelovanje kosti, uldju6uje fibrozni osteitis i megovite poremedaje.
Bo lest niskog prometa kostiju, sa smanjenom mineralizacijom i formiranjem kosti, ukljue'uje osteomalaciju
i adinamielu bolest kostiju (8).
Adinamiela bolest kostiju se karakterige smanjenim brojem osteoblasta, gto se smatra direktnom posledicom relativno smanjene koncentracije iPTH u serumu. Prema podacima iz literature, adinamiSca bolest
kostiju se nalazi u procentu od 29-40% uzoraka biopsije kostiju u odraslih bolesnika na hemodijalizi (9).
Faktori rizika za pojavu ove bolesti su godine 2ivota, du2ina vremena provedenog na hemodijalizi, gederna bolest, koji dovode do remedenja nivoa iPTH u
serumu bolesnika (10).
Svi ovi poremedaji dovode do povedanja prevalence nepovoljnih ishoda kod pacijenata na hemodijalizi, uldju6ujudi smanjenje kvaliteta 2ivota, povedanje
morbiditeta i mortaliteta (1, 2).
CILJ RADA
Cilj rada bio je da se utvrde i evaluiraju mineralni
poremedaji kod bolesnika le6enih ponavljanim hemodijalizama (HD) u dijaliznom centru u Zdraystvenom
centru u Novom Pazaru, na osnovu preseka biohemijskih parametara mineralnog poremedaj a kosti (vrednosti fosfora (P), kalcijuma (Ca), proizvoda kalcijuma i
fosfora (Ca x P), nivo paratireoidnog hormona (iPTH) i
alkalne fosfataze (AP)), maja meseca 2010. godine.
REZULTATI I ZAKLJUCAK
U nagem dijaliznom centru nalazi se na hroni6nom
programu dijalize 54 bolesnika, od tog broja, 59,26%
mugkarci i 40,74% su bile gene, prosene 2ivotne dobi
53,16 ± 15,93 za mugkarce, i 51,72 ± 12,71 za 2ene.
Du2ina vremena provedenog na dijalizi za 2ene
prosedno iznosi 69,81 ± 58,87 meseci, a za mugkarce
41,47 ± 38,36.
2enska populacija bolesnika na nagoj dijalizi ima
statisti6ki znatajno du2e vreme provedeno na dijalizi u
odnosu na dOinu vremena provedenog na dijalizi kada
su mugkarci u putanju ( p < 0,01); (Tabela 1).
Pol
Starost
(godine)
Dana
na dijalizi
(meseci)
Mugkarci
59,26%
53,16 ± 15,93
41,47 ± 38,36
iene
40,74%
51,72 ± 12,71
69,81 ± 58,87
Tabela 1. Pol, uzrast i duiina vremena
provedenog na dijalizi
Prosane vrednosti kalcijuma kod nagih bolesnika
iznose 2,09 ± 0,25 mmol/L za mugkarce, i 2,07 ± 0,23
mmol/L za 2ene, i nije uaena statisti6ki zna6ajna razlika medu ovim vrednostima.
Kada govorimo o vrednosti fosfata, prosedne wednosti za mugkarce iznose 1,61 ± 0,57 mmol/L a za 2ene
1,47 ± 0,46 mmol/L, uodena je grani6na statisti6ka znacajnost (p = 0,053) u smislu negto vise prosene vrednosti serumskog fosfata u mugkaraca u odnosu na 2"ene.
Prosedne vrednosti proizvoda CaxPO4 kod mugkaraca su bile 3,50 ± 1,05, a u 2ena 3,04 ± 0,99, sa gra-
ni6nom statistielom znaajnoku veeeg prosee'nog
MATERIJALI I METODE
CaxPO4 proizvoda za mugkarce (p = 0,057).
Vrednosti iPTH su kod mugkarca 185,46 ± 212,52
Opservirane su demografske karakteristike: pol,
starost i meseci na hroni6nom programu HD kod 54 pg/ml, a kod 2ena 109,72 ± 90,98 pg/ml i statisti6ki su
bolesnika (32 mugkaraca i 22 2ene) iz dijaliznog Zdrav- zna6ajno razli6ite (p < 0,05); Tabela 2.
Kod 26 bolesnika (48,14%) postignuto je oddavastvenog centra u Novom Pazaru.
nje
nivoa
serumskih fosfata u ciljnim vrednostima preKod svih bolesnika su odredivani nivoi vrednosti
fosfora (P), kalcijuma (Ca), proizvoda kalcijuma i fos- ma KDOQI kriterijumima, dok 28 bolesnika, odnosno
fora (Ca x P), nivo paratireoidnog hormona (iPTH) i al- 51,84% nema dobro regulisane vrednosti serumskog foskalne fosfataze (AP) u okviru redovnih mesednih labo- fata, od toga 27,77% pacijenata ima hiperfosfatemiju.
44,44% bolesnika ima vrednosti serumskog kalciratorijskih analiza za maj mesec 2010. godine.
Ispitivani biohemij ski parametri prometa minera- juma u granicama referentnih vrednosti; (Tabela 3 i 4).
U nagem dijaliznom centru 20,37% bolesnika ima
la kostiju uporedeni su Studentovim T testom (Microvrednosti
serumskog iPTH u referentnim vrednostima
soft Excel, Office 2002).
prema
KDOQI
kriterijumima; (Tabela 5).
Evaluacija mineralnih poremeeaja kostiju vrgena
Prema podacima iz literature (12), 23,3% bolesnika
je prema smemicama za metabolizam i bolesti kostiju
u hronidnoj bubrenoj bolesti KDOQI, Medunarodne u nagoj zemlji, ima vrednosti serumskog iPTH u refeFondacije za bubre2ne bolesti (National Kidney Foun- rentnim vrednostima, i prema tome bitnije se ne razlikudation KDOQI guidelines) (11). Svi bolesnici su se pri- je u odnosu na bolesnike u nagem dijaliznom centru.
dr2avali preporudene dijete i bili na odgovarajueoj suKod 68,51% bolesnika uodene su ni2e vrednosti
plementaciji vezivaima fosfata i vitaminom D.
iPTH i tendencija ka razvoju bolesti niskog prometa
PDF compression, OCR, web optimization using a watermarked evaluation copy of CVISION PDFCompressor
POREMECAJI MINERALA KOSTIJU KOD BOLESNIKA NA DIJALIZI U ZDRAVSTVENOM CENTRU NOW PAZAR
Ca mmoUL
2,09 ± 0,25
2,07 ± 0,23
MuAkarci
Zene
PO4 mmoUL
1,61 ± 0,57
1,47 ± 0,46
iPTH pg/ml
Cax PO4
3,50 ± 1,05
3,04 ± 0,99
19
ALP mmoUL
86,59 ± 38,37
105,36 ± 83,19
185,46 ± 212,52 pg/ml
109,72 ± 90,98 pg/ml
Tabela 2. Prosecne vrednosti Ca, PO4, CaxPO4 proizvoda, ALP i iPTH kod bolesnika na dijalizi
PO4
MuAkarci n = 32
iene n = 22
Svi bolesnici n = 54
< 1,13 mmoUL
7 (21,87%)
6 (27,27%)
13 (24,07%)
1,13-1,78 mmol/L
13 (40,62%)
13 (59,09%)
26 (48,14%)
> 1,78 mmol/L
12 (37,50%)
3 (13,65%)
15 (27,77%)
Tabela 3. Kretanje vrednosti serumskog fosfata kod nahh bolesnika na dijalizi
prema preporueenim KDOQI kriterijumima
Ca
< 2,10 mmoUL
MuAkarci n = 32
12 (37,50%)
2,10-2,37 mmoUL
14 (43,75%)
iene n = 22
7 (31,81%)
10 (45,45%)
5
(22,72%)
Svi bolesnici n = 54
19 (35,18%)
24 (44,44%)
11
(20,37%)
> 2,37 mmoUL
6 (18,75%)
Tabela 4. Kretanje vrednosti serumskog kalcijum kod bolesnika na dijalizi prema preporueenim KDOQI
kriterijumima (srednja kolona)
iPTH
150-300 pg/ml
MuAkarci n = 32
< 150 pg/ml
20 (62,50%)
tene n = 22
17 (77,27%)
3
(13,63%)
Svi bolesnici n = 54
37 (68,51%)
11
(20,37%)
6 (18,75%)
> 300 pg/ml
6 (18,75%)
2 (9,09%)
6 (11,11%)
Tabela 5. Kretanje vrednosti serumskog iPTH kod bolesnika na dijalizi prema preporueenim KDOQI
kriterijumima (srednja kolona)
kostiju, a statistieli znaajno predominiraju 2ene (p <
0,05), koje i statistidki zna6ajnije provode du2e vremena na dijalizi u odnosu na mugkarce (p < 0,01), gto govori u prilog da dui na vremena provedenog na dijalizi
doprinosi i intenzitetu mineralnih poremeeaja kostiju.
U nagem dijaliznom centru svega 11,11% bolesnika ima vrednosti iPTH vige od ciljnih vrednosti KDOQI smernica, i tendenciju razvoja bolesti visokog prometa kostiju (sekundarni hiperparatireoidizam).
U podacima iz nage literature (12), procenat bolesnika na dijalizi koji prema vrednostima iPTH naginje
prema sekundamom hiperparatireoidizmu i vrednostima iPTH yearn od 300 pg/ml, iznosi oko 32,7% bolesnika na dijalizi, i iako se taj procenat smanjuje, daleko
je yea nego u nagem dijaliznom centru.
Vano je obratiti posebnu panju na bolesnike na
dijalizi sa ni2im vrednostima iPTH od preporu6enih, u
nagem dijaliznom centru 69,51% bolesnika, a prema
podacima iz literature u nagoj zemlji (12), taj procenat
je puno manji i iznosi 44% bolesnika na dijalizi, to ko-
rigovati terapiju i dijalizni re2im u cilju spraavanja
i/ili usporavanja adinamidne bolesti kostiju.
Summary
MINERAL AND BONE DISORDERS IN PATIENTS ON DIALYSIS
IN THE HEALTH CENTER NOVI PAZAR
Edvin B. Hadzibulic, Fatmir S. Birdjozlic
Health Center Novi Pazar
Chronic Kidney Disease is a major global health
raption of homeostasis in the bone and mineral turnover,
problem. The progression of renal failure results with development of chronic renal failure with a progressive dis-
which is manifested by an abnormal concentration of
phosphorus and calcium in serum and tissues and chan-
PDF compression, OCR, web optimization using a watermarked evaluation copy of CVISION PDFCompressor
20
Edvin B. HadEbulie, Fatmir S. Birdozlie
ges in the concentrations of certain circulating hormones,
such as PTH.Long-term secondary hyperparathyroidism
is associated with cardiovascular complications (CVD)
and renal osteodystrophy (ROD). The occurrence of vascular calcification significantly increase the incidence of
cardiovascular events, which is several times higher in
patients on hemodialysis.Renal osteodystrophy encompasses a variety of bone abnormalities seen in chronic
kidney weakness. ROD classification is based on histolo-
LITERATURA
1. KDIGO Clinical Practice Guideline for the Diagnosis,
Evaluation, Prevention, and Treatment of Chronic Kidney Dise-
aseMineral and Bone Disorder (CKDMBD). Kidney Int
2009; 76 : S3S8.
2. Eknoyan G, Lameire N, Barsoum R et al. The burden of
kidney disease: improving global outcomes. Kidney Int 2004;
66 : 1310-1314.
3. KDIGO Clinical Practice Guideline for the Diagnosis,
Evaluation, Prevention, and Treatment of Chronic Kidney Disease - Mineral and Bone Disorder (CKD-MBD).
4. Levin A, Bakris GL, Molitch M et al. Prevalence of abnormal serum vitamin D, PTH, calcium, and phosphorus in patients with chronic kidney disease: results of the study to evaluate
early kidney disease. Kidney Int 2007; 71 : 31-38.
5. Slinin Y, Foley RN, Collins AJ. Calcium, phosphorus,
parathyroid hormone, and cardiovascular disease in hemodialysis patients: the USRDS waves 1,3, and 4 study. J Am Soc
Nephrol 2005; 16 : 1788-93.
gical findings of bone biopsy. The high turn-over bone disease include diseases such as Fibrous Osteitis and mixed
disorders. Low-turnover bone disease includes Osteoma-
lacia and Adynamic Bone Disease. All these conditions
lead to increased prevalence of adverse outcomes in hemodialysis patients, including reducing quality of life, increased morbidity and mortality.
Key words: chronic renal failure (CRF), calcium
and phosphorus disorder, CKD-MBD, ROD.
6. US Renal Data System. USRDS 1998 Annual Data Report. The National Institutes of Health, National Institutes of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Bethesda; 1999.
7. Davies MR, Hruska KA. Pathophysiological mechanisms of vascular calcification in end-stage renal disease. Kidney Int 2001; 60 : 472-479.
8. Nishitani H, Mild 1', Morn H et al. Decreased bone mineral density in diabetic patients on hemodialzsis. Contrib Nephrol. 1991; 90 : 223-227.
9. Parfitt AM. Renal bone disease: a new conceptual framework for theinterpretation of bone histomorphometry. Curr
Opin Nephrol Hypertens 2003; 12 : 387-403.
10. Pei Y, Hercz G, Greenwood C, et al. Renal osteodistrophy in diabetic patients. Kidney Int 1993; 44 : 159-164.
11. KDOQI Clinical Practice Guidelines for Bone Metabolism and Disease in Chronic Kidney Disease. National Kidney
Foundation, Inc. 2003.
12. Lj. Dukanovid, B. Alcsio-Milidevid, M. Antic et al. Rezultati ledenja dijalizama u Srbiji: 10 godina kasnije. Monografije nau6nih skupova AMN SLD, vol 1, broj 3,2010.
PDF compression, OCR, web optimization using a watermarked evaluation copy of CVISION PDFCompressor
Download

POREMECAJI MINERALA KOSTIJU