PRO I Z V O D NJA, O T K UP I PR E RA D A
M L IJ E K A
U B OSN I I H E RC E G O V I N I
2010. G O D I N E
6$'5ä$I Uvod
II
Proizvodnja i otkup mlijeka u Bi H ± 2010. g.
I I I Mljekarska industrija i prerada mlijeka u mljekarama Bi H ± 2010. g.
I V 6SROMQRWUJRYLQVNLSURPHWPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDX%L+- 2010. g
95HJLVWULUDQDSRWURãQMDPOLM eka u Bi H u 2010. g.
VI .DUDNWHULVWLNHWUåLãWDPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDL aktuelna ekonomska
kriza u mljekarstvu
VI I Razvoj proizvodnje mlijeka u Bi H
M idhat G lavic
1
I U V O D
ProcjenjXMH VH GD RNR GRPDüLQVWDYD X %RVQL L +HUFHJRYLQL SRVMHGXMH PX]QH NUDYH
PHÿXWLP RNR GRPDüLQVWDYD VX SROMRSULYUHGQD JD]GLQVWYD NRMLPD MH SURL]YRGQMD
mlijeka osnovna ili dopunska djelatnost i tako izvor prihoda. Ovi podaci ukazuju na
PRJXüQRVW razvoja proizvodnje sirovog mlijeka te da je proizvodnja sirovog mlijeka jedna od
YRGHüLK GMHODWQRVWL SULPDUQH SROMRSULYUHGQH SURL]YRGQMH 3URL]YRGQMD VLURYRJ POLMHND MH
SRNUHWDþ L VDPH UDWDUVNH SURL]YRGQMH WH VH WDNR SRYHüDYDMX ]DVLMDQH SRYUãLQH REUDGLYRg
SROMRSULYUHGQRJ]HPOMLãWDREH]ELMHÿHQMHYROXPLQR]QHKUDQH
2QR ãWR NDUDNWHULãH SURL]YRGQMX VLURYRJ POLMHND X JRGLQH MHVWH SURPMHQD FLMHQD NDNR
sirovog mlijeka tako i samih inputa u proizvodnji (promjene cijena hrane, goriva,
repromaterijala za VMHWYX .DR SULPMHU MH FLMHQD NXNXUX]D SRþHWNRP JRGLQH FLMHQD MH ELOD
L]PHÿX GR .0 GD EL QD NUDMX JRGLQH FLMHQD ELOD L]PHÿX GR .0 SR
NLORJUDPX 2VLP WRJD JRGLQX NDUDNWHULãX PDOL SULQRVL VLODåD ]ERJ QHSRYROMQLK
vremenskih uvjeta) te WDNRLNYDOLWHWDVDPHVLODåH
7DNRÿH WUHED LVWDüL L GD VX SUHUDÿLYDþNL NDSDFLWHWL POLMHþQH LQGXVWULMH X %iH uglavnom u
YODVQLãWYXPXOWLQDFLRQDOQLKNRPSDQLMDNRMHSUDWHHXURSVNHLVYMHWVNHWUHQGRYHFLMHQDPOLMHND
Otkupna cijena mlijeka u Bosni i HHUFHJRYLQLXJODYQRPSUDWLSURPMHQHFLMHQDQDWUåLãWX(8
=QDþDMQRMHLWRGDVXJRWRYRVYHPOLMHNDUHX%RVQLL+HUFHJRYLQLFLMHQXPOLMHNDXWYUÿLYDOHQD
RVQRYXVDGUåDMDPDVWLLSURWHLQDLNYDOLWHWQHNODVHPOLMHNDXVNODGXVDSUDYLOQLNRPRNYDOLWHWX
sirovog mlijeka.
0HÿXWLPLDNRVXQHSRYROMQLXYMHWLQDVYMHWVNRPLHXURSVNRPWUåLãWXPOLMHNDX. godini,
izvo] POLMHND MH YHüL ]D % u odnosu na 2009. godinu L ]DGUåDR MH YRGHüX SR]LFLMX X
izvozu hrane i poljoprivrednih proizvoda.
1DMYHüL SUREOHP X SURL]YRGQML POLMHND MHVWH YHOLNL EURM SURL]YRÿDþD POLMHND WH PDOL EURM
PX]QLKJUODSRSURL]YRÿDþX3UHPDUDVSRORåLYLPSRGDFLPDPOLMHNRMHRWNXSOMLYDQRRG
SURL]YRÿDþD L XNXSQR MH RWNXSOMHQR OLWDUD POLMHND .DGD VH RYL SRGDFL
SUHUDþXQDMX X SURVMHNX VH RWNXSL SR MHGQRP SURL]YRÿDþX POLMHND OLWaUD JRGLãQMH LOL
OLWDUDPOLMHNDPMHVHþQR
M idhat G lavic
2
II
PR O I Z V O D NJ A I O T K UP M L IJ E K A U Bi H ± 2006. - 2010. godina.
Osnovno stado krava i proizvodnja mlijeka
Broj muznih grla, proizvodnja i otkup mlijeka u B H od 2006. do 2010. godine
Godina
F Bi H
RS
BD
Bi H
2006.
2007.
2008.
2009.
2010.
2006.
2007.
2008.
2009.
2010.
2006.
2007.
2008.
2009.
2010.
2006.
2007.
2008.
2009.
2010.
B roj krava
000 grla
158
150
150
154
145.555
152
154
144
146
142.997
2,5
2,6
2,6
2,7
2,4
313,4
307,2
297.2
303,3
290.952
Proizvodnja
mlijeka 000 lit
312.062
313.330
322.300
321.096
316.997
340.832
401.121
405.100
405.183
399.971
10.200
9.800
9.800
10.000
7.688
663.224
714.451
737.200
742.000
724.656
Proizvodnja
lit/krava
1.975
2.088
2.148
2.163
2.178
2.213
2.555
2.580
2.800
2.797
3.900
3.630
3.640
3.700
3.203
2.103
2.327
2.376
2.446
2.490
O tkup mlijeka
000 lit
93.228
97.484
113.697
107.272
99.950
86.818
93.556
119.522
112.796
111.992
2.740
2.218
2.542
2.614
177.727
192.434
235.437
222.610
214.556
7UåLãQRVW
% (O tkup)
30
31
36
33
31,5
26
24
29
28
28
28
23
26
34
27
27
32
30
29
* Izvor podataka: Broj krava i proizvodnja mlijeka: Agencija za statistiku BiH, Federalni zavod za statistiku F BiH, RepubOLþki zavod za
statistiku RS$JHQFLMD]DX]JRMLVHOHNFLMXXVWRþDUVWYX56.
Otkup mlijeka: 1. MilkprRFHVVLQJ0LQLVWDUVWYRSROMRSULYUHGHãXPDUVWYDLYRGRSULYUHGH56, 3. Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i
ãXPDUVWYD F BiH.
o Ukupna proizvodnja mlijeka manja je za oko 1% u odnosu na 2009. godinu.
o Ukupna proizvodnja mlijeka razvija se stopi od oko 4JRGLãQMHGRNSURL]YRGQMDpo
kravi UDVWHQHãWREUåHRNR% JRGLãQMH
o 2UJDQL]LUDQDWUåLãQRVWSURL]YRGQMe (otkup mlijeka) iznosi oko 29% i manja je za oko
1% u odnosu 2009. godini. Otkup mlijeka u zemljama EU 27 u 2010. godini je 90,8%.
o Proizvodnja mlijeka se razvija EUåHX56, GRNMHWUåLãQRVW YHüDX)%iH.
Proizvodnja mlijeka po kravi litara/godina u BiH i E U 27, 2006. ± 2010. godina
M idhat G lavic
3
Razvoj proizvodnje mlijeka po kravi u zemljama E U do 2004. godine
Broj muznih krava i proizvodnja mlijeka po kravi (000) u E U 27, 2006. ± 2010.
* Izvor podataka: Milk Management Committee Statistics EU
Otkup mlijeka E U 27 i B H u % od ukupne proizvodnje, 2006. ± 2010.
* Izvor podataka:
- Otkup EU 27: Milk Management Committee Statistics EU
- Otkup BH: 0LONSURFHVVLQJ03â956039â)%,+
M idhat G lavic
4
Glavni uzroci relativno male proizvodnje mlijeka po kraYLVXVOLMHGHüL
o 9HOLNLGLRSURL]YRÿDþDPOLMHNDSDLJRYHÿHJPHVDRVWYDUXMHSULKRGHWHN]DRVLJXUDQMH
HJ]LVWHQFLMH2YDSURL]YRGQMDþHVWRLPMHGRSunsko zanimanje.
o /RãDRUJDQL]DFLMDUDGDQDIDUPDPD
o 1HGRVWDWDN VDYUHPHQH PHKDQL]DFLMH ]D REUDGX ]HPOMLãWD Vjetvu i kvalitetno
konzerviranje krmiva.
o =DVWDUMHOLãWDOVNLREMHNWLLRSUHPDXãWDODPD
o 1HGRVWDWDN REUDGLYRJ SROMRSULYUHGQRJ ]HPOMLãWD ]D REH]ELMHÿHQMH NYDOLWHWQH
YROXPLQR]QHKUDQH=HPOMLãWHXGUåDYQRPYODVQLãWYXWHãNRVHGRELMDX]DNXS
o Nedostatak potrebnih finansijskih sredstava za daljna ulaganja i modernizaciju
proizvodnje.
o 1HGRYROMQDHGXFLUDQRVWSURL]YRÿDþDPOLMHNDXVPLVOXNYDOLWHWQLMHSURL]YRGQMHKUDQHL
EDODQVLUDQMDREURNDXFLOMXSRYHüDQMDNROLþLQHLNYDOLWHWDVLURYRJPOLMHND
o Nedovoljna promjena novih tehnologija u uzgoju muznih krava.
o 9HüLQD JD]GLQVWDYD IXQNFLRQLUD NDR VWHþHQD GUXãWYHQD NDWHJRULMD D QH SRVORYQL
sistem. Proizvodnja mlijeka im MHWUDGLFLMDQDþLQåLYRWDDPDnje poslovna djelatnost.
o 1L]DN MH VWHSHQ LVNRULãWHQRVWL SURL]YRGQRJ SRWHQFLMDOD SR JUOX QDMþHãüH zbog
neprLPMHUHQH LVKUDQH L VPMHãWDMD 1LMH GRJRYDUDMXüL L]ERU SDVPLQH NDR VUHGVWYD ]D
SURL]YRGQMXSULPMHUHQPRJXüHPLQWHQ]LWHWXSURL]YRGQMH
o 9UOR QHSRYROMQD VWUXNWXUD SURL]YRÿDþD V RE]LURP QD YHOLþLQX SRVMHGD 1DMYHüL GLR
gazdinsWDYDSRVMHGXMHGRKDSROMRSULYUHGQHSRYUãLQH
o 3URL]YRGQMDPOLMHNDGLVORFLUDQDMHXQDMYHüHPEURMXQDSRURGLþQDJD]GLQVWYDVDPDOLP
stadom krava (do 5 krava).
o 0DOLMHEURMNUHGLWQRLUD]YRMQRVSRVREQLKSURL]YRÿDþD]DUD]YRMSURL]YRGQMHPOLMHND
o Nedovoljna ili mala ulaganja u proizvodnju mlijeka putem poticaja i naknada od
strane vlasti.
o Neredovna isplata poticaja od strane vlade.
o 1HLVNRULãWHQRVW SROMRSULYUHGQLK VWUXþQLK L VDYMHWRGDYQLK VOXåEL X FLOMX UD]YRMD
proizvodnje mlijeka.
Proizvodnja mlijeka u H rvatskoj i Srbiji
,VSRUXþHQDNROLþLQDPOLMHNDNJSRJRGLQDPD - Hrvatska
Mjesec
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Ukupno
2007.
55.961.691
52.428.603
59.145.839
58.681.752
61.944.130
57.276.677
57.998.775
57.094.364
53.871.501
54.845.610
50.918.016
53.303.513
673.470.471
2008.
55.320.344
53.494.530
57.458.980
56.638.160
60.006.366
54.567.507
54.867.303
53.998.187
51.814.630
52.951.208
51.665.848
54.994.998
657.778.061
2009.
56.843.348
54.097.515
61.258.343
59.890.642
61.973.655
58.704.920
57.709.522
56.246.000
52.848.603
52.744.509
49.907.772
53.064.224
675.289.053
2010.
54.522.915
49.990.320
56.603.676
56.517.358
59.160.223
53.526.736
51.453.953
51.351.625
48.712.924
48.102.071
45.946.703
47.992.658
623.881.162
Podaci: Hrvatska poljoprivredna agencija
M idhat G lavic
5
%URMLVSRUXþLODFDPOLMHNDSRPMHVHFLPD - Hrvatska
Mjesec
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
God. prosjek
2007.
29.468
29.280
28.941
28.529
28.257
27.927
27.416
26.960
26.573
26.385
25.769
25.291
27.566
2008.
25.216
25.032
24.818
24.588
24.565
24.275
23.810
23.422
23.191
22.887
22.707
22.432
23.912
2009.
22.184
22.121
21.958
21.605
21.181
20.925
20.258
19.915
19.558
19.250
18.836
18.538
20.527
2010.
18.533
18.329
18.217
18.092
18.012
17.862
17.629
17.465
17.305
17.141
16.837
88,64
17.655
Podaci: Hrvatska poljoprivredna agencija
,VSRUXNDPOLMHNDNJSRLVSRUXþLRFX - Hrvatska
Mjesec
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
God. prosjek
*RGSRLVSRUXþLRFX
2007.
1.899
1.791
2.044
2.057
2.192
2.051
2.116
2.118
2.027
2.079
1.976
2.108
2.038
24.431
2008.
2.194
2.137
2.315
2.303
2.443
2.248
2.304
2.305
2.234
2.314
2.275
2.452
2.294
27.508
2009.
2.562
2.446
2.790
2.772
2.926
2.805
2.849
2.824
2.702
2.740
2.650
2.862
2.744
32.897
2010.
2.942
2.727
3.107
3.124
3.284
2.997
2.919
2.940
2.815
2.806
2.729
2.921
2.943
35.338
Brojno stanje krava i steonih junica u Srbiji
Godina
Broj grla
1989
2000
2005
2006
2009
2010
938.000
817.000
720.000
624.000
584.000
468.000
Proizvodnja mlijeka
mil. lit.
1.525
1.567
1.602
1.587
1.478
Izvor: 1HQDG%%UDQND*3URL]YRGQMDLWåLãWHPOHNDX6UELMLYRO%HJUDG
M idhat G lavic
6
2WNXSPOLMHNDRGSURL]YRÿDþD
o U 2010. godini mljekare su preuzele od proizvoÿaþa oko 214.556.000 litara mlijeka,
ãto je oko 3,5% manje od 2009. godine.
o Oko 52,20% otkupa realizirano je u RS, 46,58% u F BiH i 1,22X'LVWULNWX%UþNR
o U Federaciji BiH mlijeko se preuzima od RNRSURL]YRÿDþDLSURVMHþDQRWNXS
SRSURL]YRÿDþXEH]YHOLNLKIDUPLL]QRVLOLWDUD POLMHNDJRGLãQMH
o U Republici Srpskoj mlijeko se preuzima od oko 10.100 poljRSULYUHGQLKSURL]YRÿDþD
i prosMHþDQ RWNXS SR SURL]YRÿDþX, bez velikih fami, NUHüH RNR OLWDUD mlijeka
JRGLãQMH
o 8 WUåQX SURL]YRGQMX POLMHND XNOMXþHQR MH bez velikih farmi, oko 26.455 krava,
odnosno oko 2,3 krave SRSURL]YRÿDþX u Federaciji BiH.
o 8 WUåQX SURL]YRGQMX POLMHND XNOMXþHQR Me, bez velikih farmi, oko 28.380 krava,
RGQRVQRSURVLMHþQRNUDYDSRSURL]YRÿDþX u Republici Srpskoj.
Otkup mlijeka u Bi H u periodu od 2000. do 2010. godine
Godina
1989/90
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
000 lit.
31.602
36.656
46.078
61.500
75.400
95.098
93.228
97.328
113.967
107.272
99.950
F BH
Index /2000
100
116
146
195
238
301
294
308
361
339
316
56L%UþNR
000 lit.
Index /2000
21.000
100
27.000
125
34.444
160
49.500
230
59.656
277
73.353
337
86.816
413
95.106
453
121.740
580
115.338
549
114.606
546
BiH
000 lit.
Index /1990
105.000
100
53.102
50,6
63.656
60,6
80.522
76,7
111.000
105,7
135.052
128,6
168.540
159,0
180.044
171,0
192.434
183,3
235.707
224,5
222.610
212,0
214.556
204,3
Izvor podataka : Milkprocessinga, 03â956L039â)%+, Agencija za statistiku BiH, Federalni zavod za statisitiku F BiH, Zavod za
statisiku RS, AJHQFLMD]DX]JRMLVHOHNFLMXXVWRþDUVWYX56
Otkup mlijeka u B H u periodu od 2000. do 2010. godine
M idhat G lavic
7
Otkup mlijeka u kantonima F Bi H ± 2010. godina
K anton
1
Unsko Sanski
2
Posavski
3
Tuzlanski
4
ZE ±DO
5
Bosansko/ podrinjski
6
Srednje Bosanski
7
+HFHJRYDþNR1HUHWYDQVNL
8
=DSDGQR+HUFHJRYDþNL
9
Sarajevski
10
Livanjski
U K UPN O F Bi H
O tkup mlijeka ( 000 lit.)
26.732
1.109
17.979
9.212
288
10.788
2.097
1.359
7.593
12.423
89.580
%
29,8
1,2
20,1
10,3
0,3
12,0
2,3
1,5
8,5
14,0
100
Izvor podataka : FM PVS ±FBH. 8WDEHOLMHSULND]DQRWNXSPOLMHND]DNRMLMHLVSODüHQD)HGHUDOQDSUHPLMDLPDQMLMHRNRRG
stvarnog otkupa, poãWR MH u F BiH pravo na premiju za mlijeko uVORYOMHQR NROLþLQRP RWNXSOMHQRJ POLMHND WDNR GD MHGan broj
SURL]YRÿDþDQLMHVWHNDR pravo na premiju (PLQLPDOQDNROLþLQDRWNXSOMDQRJPOLMHNDMHOLWSURL]YRÿDü.
Otkup mlijeka u kantonima F Bi H ± 2010. Godina, 000 lit.
7UåQDSURL]YRGQMDRWNup mlijeka i broj krava u regijama RS ± 2010 g
R.br
Regija
1
Banja Luka
2
Bijeljina
3
Doboj
4
Prijedor
5
Sarajevsko/Romanijska
6
Hercegovina
U K UPN O RS
O tkup mlijeka
000 lit
%
12.096
10,0
19.569
18,0
21.855
19,5
48.463
43,2
3.778
3,3
6.232
6,0
111.993
100
B roj krava
G rla
%
36.033
25,2
30.173
21,1
29.000
20,3
17.161
12,0
13.613
9,5
17.017
11,9
142.997
100
Izvor podataka: $JHQFLMD]DX]JRMLVHOHNFLMXXVWRþDUVWYX56± ,]YMHãWDM]D.
Otkup mlijeka u RS po regijama u 2010. godini
M idhat G lavic
8
Procijena broja muznih NUDYDLWUåQHSURL]YRGQMHPOLMHNDNRGWUåQLKSURL]YRÿDþDPOLMHND
u Bi H ± 2010 g.
9HOLþLQDIDUPH
F Bi H
Do 5 krava
5-10 krava
10-20 krava
20-200 krava
Svega
Velike farme
Ukupno :
RS
Do 5 krava
5-10 krava
10-20 krava
20-200 krava
Svega
Velike farme
Ukupno :
'%UþNR
Do 5 krava
5-10 krava
10-20 krava
20-200 krava
Svega
Velike farme
Ukupno :
BiH
Do 5 krava
5-10 krava
10-20 krava
20-200 krava
Svega
Velike farme
Ukupno :
B roj
farmi
Procjena broja krava
Procjena proizvodnje
mlijeka
L it./kravi
000 lit
G rla/farmi
Svega grla
9.322
1.505
404
150
11.381
5
11.386
1,2
5
11
22
2,3
11.186
7.525
4.444
3.300
26.455
1.920
28.375
2.581
3.500
4.000
4.500
3.318
6.250
3.517
8.855
882
266
97
10.100
3
10.103
2,3
5
11
22
18.910
4.410
2.926
2.134
28.380
2.270
30.650
183
58
13
5
259
259
1,4
5
11
22
18.360
2.445
683
252
21.740
8
21.748
1,7
5
11
22
2,6
8þHãüH
B r.krava
M lijeko
28.807
26.337
17.776
14.850
87.770
12.000
99.770
39,4
26,5
15,7
11,6
28.8
26,4
17,8
14,9
6,8
100
12,1
100
3.320
3.500
4.000
4.500
3.508
5.462
62.840
15.435
11.704
9.603
99.582
12.400
111.982
61,7
13,5
9,1
7,0
56,0
13,8
10,4
8,6
7,3
100
11.2
100
210
290
143
110
753
753
2.533
3.500
4.000
4.500
3.471
20,3
38,8
21,9
19.0
203
38,8
21,9
19,0
3.471
532
1.015
572
495
2.614
2.614
100
100
30.306
12.225
7.513
5.514
55.588
4.190
59.778
3.052
3.500
4.000
4.500
3.455
5.823
3.586
92.179
42.787
30.057
24.948
189.966
24.400
214.366
50,6
20,4
12,5
9,3
92,8
7,2
100
43,2
20,0
14,0
11,6
88,8
11,2
100
Izvor podataka: Milkprocessing - Sarajevo
8þHãüHIDUPLXRWNXSXPOLMHNDXRGQRVXQDEURMmuznih grla po farmi 2010. godine
M idhat G lavic
9
3ROD]HüLRGSUHWSRVWDYNHGDIDUPVNXSURL]YRGQMXPOLMHNDüLQHSURL]YRÿDþLVDLYLãHNUDYD
L]YUãena je procijena broja krava i proizvodnje mlijeka slLMHGHüLKNDWHJRULMDSURL]YRÿDþD:
o SURL]YRÿDþLPOLMHNDGRNUDYD,
o farme od 5 ± 10 krava,
o farme od 10 ± 20 krava,
o farme od 20 - 200 krava,
o velike farme preko 200 krava.
3URFLMHQDEURMDNUDYDLSURL]YRGQMHPOLMHNDNRGIDUPLRGGRNUDYDL]YUãHQDMH metodom
QDMQLåH SURVMHþne vrijednosti za pojedine kategorije. Ovaj metod je odabran da se dobije
QDMPDQMH XþHãüH IDUPVNH SURL]YRGQMH X XNXSQRM WUåQRM SURL]YRGQML mlijeka. U stvarnom
stanju, vjerovatno VXSURVLMHFLYHüLXNRULVWIDUPVNHSURLR]YRGQMH WDNRGDMHQMHQRXþHãüHX
tråQRMSURL]YRGQMLPOLMHNDX%L+YHüHRGSULND]DQRJ
.RG SURL]YRÿDþD GR NUDYD SURFLMHQMHQR VWDQMH MH XVWYDUL RVWDWDN SURL]YRGQje, nakon
procijene farmske proizvodnje.
.RG YHOLNLK IDUPL SURFLMHQD MH L]YUãHQD QD ED]L ]YDQLþQLK SRGDWDND $JHQFLMH ]D X]JRM L
sHOHNFLMXXVWRþDUVWYX56L)HGHUDOQRJSROMRSULYUHGQRJ]DYRGD± Butmir.
Na bazi navedenih principa, pretSRVWDYOMHQLVXVOLMHGHüLSDUDPHWULNRGIDUPL
1. Broj krava
x farme 5 ± 10 krava - prosjek 5 krava
x farme 10 ± 20 krava ± prosjek 11 krava
x farme 20 ± 200 krava - prosjek 22 krave
x velike farme preko 200 krava - podaci navedenih institucija
2. 3URVLMHüQDWUåQDSURL]YRGQMDPOLMHNDSRNUDYL
x farme 5 - 10 krava - prosjek 3.500 litara/kravi
x farme 10 ± 20 krava ± prosjek 4.000 litara/kravi
x farme 20 ± 200 krava ± prosjek 4.500 litara/kravi
1DMQLåDSroizvodnja bazirana je na prosMHþQRRVWYDUHQRMWUåQRMSURL]YRGQMLPOLMHNDSRkravi u
2010. godini, koja je iznosila 3.586 litara. Ovaj prosjek je primjenjen kod farmi od 5 - 10
krava. Kod ostalih kategorija, staUWQLSURVLMHNMHXYHüDQ, prema procjeni.
Kod procjeQHVXNRULãWHQHLVOLMHGHüHSUHWSostavke :
o )DUPH VD L YLãH Nrava, XJODYQRP GUåH krave visoko produktivnih rasa, þiji je
genetski potencijal proizvodnje znatno iznad procjenjenih vrijednosti.
o Farme sa 1 L YLãH NUDYD, SUHWHåQR X LVKUDQL NUDYD NRULVWH VLODåX L VjHQDåX Nao i
kvalitetnija koncentratna krmiva.
U organizaciju otkupa proizvoGQMHPOLMHNDX%L+XNOMXþHQLVX:
- mljekareSXWHPYODVWLWLKVOXåEL]DUD]YRMVLURYLQVNHED]H
- UD]OLþLWLREOLFLXGUXåLYDQMDSURL]YRÿDþDPOLMHND( zadrugeXGUXåHQMDLsl.)
- privatni poduzetnici.
Mljekare, putem vlastitih sirovinskih VOXåELRUJDQL]LXMXVOLMHGHüHDNWLYQRVWL
- L]JUDGQMDLRSUHPDQMHVDUDVKODGQRPLGUXJRPRSUHPRPNDRLRGUåDYDQMHVWDQLFD]D
preuzimanje/otkup mOLMHNDRGSROMRSULYUHGQLKSURL]YRÿDþDIDUPL
- SUHX]LPDQMHPOLMHNDRGSURL]YRÿDþDLWUDQVSRUWGRPOMHNDUH
- X]RUNRYDQMHLXWYUÿLYDQMHNYDOLWHWDPOLMHND
- REXNDSURL]YRÿDþDPOLMHND
Prema procijenama na osnovu nekih dostupnih podataka, mljekare direktno organizuju otkup i
preuzimanje mlijeka od oko 60 ± SURL]YRÿDþD.
M idhat G lavic
10
5D]OLþLWLREOLFLXGUXåLYDQMDSURL]YRÿDþDPOLMHNDIDUPL, uglavnom, organizuju:
- izgradnju, XUHÿHQMHLGLMHOLPLþQRRSUHPDQMHVWDQLFD]DSUHX]LPDQMHLRWNXSPOLMHND
- preuzimanje/otkup mlijeka RGSURL]YRÿDþDLWUDQVSRUWGRVDELUQLKPMHVWDLOLPOMHNDUDL
- uzorkovanje kvaliteta mlijeka.
Privatni poduzetnici, uglavnom, organizuMXSUHX]LPDQMHRWNXSPOLMHNDRGSURL]YRÿDþDNDRL
transport do sabirnog mjesta ili mljekare.
Preuzimanje /otkup mlijeka od SURL]YRÿDþDYUãLVHQDSRGUXüMXRSãWLQDX%L+ RGþHJDMH
u F BiH 56L%UþNRPRSãWLQD.
0OLMHNRVHRGSURL]YRÿDþDSUHX]LPDQDRWNXSQDPMHVWDRGþHJDX)%iH - 992, RS 697 i '%UþNR- 15. 3URVLMHüDQRWNXSSRRWNXSQRPPMHVWXNUHüHVe oko 111.200 litara/godina
(F BiH 88.700 lit., RS 142.900 lit. i %UþNROLW
Mljekare su organizovaQHXRNYLUX8GUXåHQMDPOMHNDUVNHLQGXVWULMH%L+
Poljoprivredna SROLWLNDXSUR]YRGQMLPOLMHNDX%L+XRGQRVXQDGUåDYHXRNUXåHQMXL(8
Poljoprivredna SROLWLND X SURL]YRGQML POLMHND X %L+ MH ]QDþDMQR QHUD]YLMHQLMD RG GUåDYD X
RNUXåHQMXL(8ãWRVHPDQLIHVWLUDNUR]VOLMHGHüH:
o 8 HQWLWHWLPD NDR L QD QLYRX %L+ QH SRVWRMH SRVHEQL VWUDWHãNL UD]YRMQL GRNXPHQWL
putem kojih se kreira politika razvoja proizvodnje i prerade mlijeka, tako da nisu
XVSRVWDYOMHQLFLOMHYLLSUDYFLVUHGQMRURþQRJLGXJRURþQRJUD]YRMD
o 3URL]YRGQL SURILO WH SUDYQL L HNRQRPVNL VWDWXV WUåQLK SURL]YRÿDþD POLMHND QLMH
GHILQLUDQ RGJRYDUDMXüLP NULWHULMLPD NRML LK UD]GYDMDMX RG QHWUåQLK SURL]YRÿDþD ãWR
ima za posljedicu razvodnjavanje mjera ekonomske politike i smanjivanje njihove
efikasnosti.
o 3ROLWLND XVPMHUDYDQMD EXGåHWVNLK VUHGVWDYD NRMD MH SUHWHåQR XVPMHUHQD QD SRWSRUX
FLMHQDPD L WURãNRYLPD SURL]YRGQMH POLMHND QLMH X VNODGX VD tendencijama za
SULNOMXþHQMHX(8.RGGUåDYDXRNUXåHQMXL(8EXGåHWVNLL]YRULVUHGVWDYDSUHWHåQR
VX XVPMHUHQL QD GLUHNWQX SRWSRUX SURMHNWLPD NDSLWDOQRJ UD]YRMD þLPH VH XWMHþH QD
VWUXNWXUQHSURPMHQHLSRYHüDQMHNQNXUHQWQRVWLSURL]YRÿDþDPOLMHNDLPOMHkara.
o 6LVWHPIRUPLUDQMDRWNXSQHFLMHQHPOLMHNDNRMLVH]DVQLYDVDPRQDVDGUåDMXPOLMHþQH
PDVWLXPOLMHNXMH]DVWDULRLQLMHXVNODÿHQVDVWDQGDUGLPD(8 2YDMVLVWHPVHYHüX
pojedinim mljekarama izbacuje i SULPMHQMXMH VH QRYL VLVWHP SODüDQMD QD RVQRYX
sadUåDMD PDVWL i EMHODQþHYLQD WH NYDOLWHWQH NODVH QD RVQRYX EURMD VRPDWVNLK üHOLMD i
bakterija.
o 7DNRÿHU SUHYD]LÿHQ MH L VLVWHP SRWSRUH GRKRWNX IDUPL POLMHND LVNOMXþLYR SXWHP
premija. Savremeni sistemi, koji su u funkciji u EU, orijentirani su, pored premija za
mlijeko i na potporu dohotku farmi na bazi ukupnog poslovanja i eksploatacije resursa
i kapaciteta farme ( single farm payment).
o Kapitalni razvoj, uglavnom, se realizira, putem lokalnih i regionalnih projekata, koji
VXPHÿXVREQRQHXVDJODãHQLXNULWHUijima i nekoordinirani u realizaciji.
o ,]YRULNUHGLWLUDQMDNDSLWDOQRJUD]YRMDVXXVLWQMHQLLQHXVDJODãHQLXNULWHULMLPD
o 6UHGVWYDSRVORYQLKEDQDNDVXQHGRYROMQRXNOMXþHQDXILQDQFLUDQMHNDSLWDOQRJUD]YRMD
proizvodnje mlijeka, SRãWR QLVX REH]EjHÿeni odgovarDMXüL XVORYL ]D QMLKRYR
LQWHQ]LYQLMHNRULãWHQMHJDUDQFLMVNLIRQG.RGGUåDYDXRNUXåHQMXSRVWRMHJDUDQFLMVNL
fondovi, koji garantiraju povrat kredita 25 % do 50%.
o &DULQVND]DãWLWDGRPDüHSURL]YRGQMHMH]QDWQRQLåDRGGUåDYDXRNUXåHQMXL(8
o 7DNRÿHUGUåDYD%L+MHQHHILNDVQLMDRGGUXJLKXVX]ELMDQMXFDULQVNLK]ORXSRWUHEDNRG
XYR]DPOLMHþQLKSURL]YRGDãWRMRãYLãHSRJRUãDYDSR]LFLMXGRPDüHSURL]YRGQMH.
o 1L X MHGQRP HQWLWHWX QLVX XVSRVWDYOMHQL RGJRYDUDMXüL XVORYL NRML SRGXSLUX UD]YRM
prerade mlijeka u tUDMQHPOLMHþQHSURL]YRGHSUYHQVWYHQRVLUHYHLPOLMHNRXSUDKXãWR
M idhat G lavic
11
PRåH LPDWL ]D SRVOMHGLFX GD X EOLVNRM EXGXüQRVWL VWUXNWXUD SUHUDGH POLMHND SRVWDQH
RJUDQLþDYDMXüL IDNWRU UD]YRMD SULPDUQH SURL]YRGQH POLMHND SRWLFDML ]D ]DOLKH
dugotrajnih sireva, stimuOLUDQMHL]YR]D]DãWLWQHXYR]QHPMHUHLGU
o ,]YR]POLMHþQLKSURL]YRGDQLMHSRGUåDQRGJRYDUDMXüLPSRWLFDMLPDGUåDYHILQDQFLMVNL
DUDQåPDQLVXEYHQFLMH.
o 6LVWHP LQWUHYHQWQLK PMHUD SXWHP NRMLK GUåDYD LQWUHYHQLUD QD WUåLãWX X VOXþDMX
VH]RQVNLKLWUåLãQLKSRUHPHüDMDQLMHXVSRVWDYOMHQQLXHQWLWHWLPDQLQDQLYRXGUåDYH
o 3RWSRUD GRKRWNX QHNRPHUFLMDOQLK SROMRSULYUHGQLK SURL]YRGMDþD WDNRÿHU QLMH
uspostavljena ni u jednom entitetu.
2E]LURPGDMHGXJRURþQLFLOM%L+SULNOMXþHQMH(8SRWUHEQRMHXãWRNUDüHP roku uskladiti
DJUDUQX SROLWLNX X SURL]YRGQML POLMHND VD GUåDYDPD X RNUXåHQMX L (8 þLPH üH VH IRUPLUDWL
RGJRYDUDMXüLHNRQRPVNLLRUJDQL]DFLRQLRNYLU]DEUåHVWUXNWXUQRSULODJRÿDYDQMHSURL]YRGQMHL
prerade mlijeka standardima EU.
U ovom smislu, neophodno jH GRQLMHWL XVDJODãHQH HQWLWHWVNH RSHUDWLYQH SURJUDPH UD]YRMD
proizvodnje, prerade i bilanca mlijHND]DSHULRGGRSULNOMXþHQMD%LH u EU.
Programi razvoja treba da uspostave ciljeve i pravce razvoja, kao i osnovne elemente agrarne
politike u proizvodnji mlijHNDNRMDüHVHSULPMHQMLYDWLGRSULNOMXþHQMDX(8
3RVHEQH SURJUDPH UD]YRMD SURL]YRGQMH SUHUDGH L ELODQFD POLMHND GRQLMHOD MH YHüLQD GUåDYD
NRMHVX VHSULSUHPDOH]DSULNOMXþHQMHX(87DNRÿHUNRQNUHWQLRSHUDWLYni programi razvoja
ELWüHSUHWpostavka ]DNRULãWHQMHSULVWXSQLKIRQGRYD(8Hrvatska u ovom pogledu ima vrlo
pozitivno iskustvo.
Kvalitet sirovog mlijeka ± VRPDWVNHüHOLMHLEDNWHULMH
2EUDþXQFLMHQHVYMHåHJVLURYRJPOLMHNDVHYUãLQDRVQRYXVDGUåDMDPDVWLLEMHODQþHYLQDWHVH
klasira u kvaOLWHWQH NODVH QD RVQRYX VDGUåDMD VRPDWVNLK üHOLMD L EDNWHULMD 2VQRYQX FLMHQX
GRJRYDUDMXPOMHNDUHLSURL]YRÿDþLVLURYRJPOLMHND
ýODQ 8UHGEH R NYDOLWHWX VYMHåHJ VLURYRJ POLMHND L QDþLQX XWYUÿLYDQMD FLMHQD VYMHåHJ
sirovog mlijeka Federacije Bosne i Hercegovine.
2VQRYQD FLMHQD POLMHND XVNODÿXMH VH NRULãWHQMHP LVSUDYNH YULMHGQRVWL ]D POLMHNR
]DGRYROMDYDMXüHJNYDOLWHWDPOLMHþQHPDVWLLEMHODQþHYLQD]DNUDYOMHPOLMHNR
POLMHþQH PDVWL L EMHODQþHYLQD ]D RYþLMH POLMHNR RGQRVQR POLMHþQe masti i 2,6%
EMHODQþHYLQD ]D NR]LMH POLMHNR ]DYLVQR RG NODVH X NRMX MH UD]YUVWDQR X SRJOHGX EURMD
EDNWHULMD D ]D NUDYOMH POLMHNR L QD RVQRYX EURMD VRPDWVNLK üHOLMD NDNR MH QDYHGHQR X
VOLMHGHüLPWDEHODPD
- ]D SUYL SUHOD]QL SHULRG SULODJRÿavanja, u trajanju od prvih devet mjeseci od dana
VWXSDQMDQDVQDJXRYH8UHGEHSULPMHQMLYDWüHVHVOLMHGHüLNULWHULMLNDNRMHQDYHGHQRX
Tabeli 3.
Klasa
E
I
II
III
IV
-
Kravlje sirovo mlijeko
6RPDWVNHüHOLMH
Broj bakterija /ml
do 300.000
do 200.000
300.001 ± 400.000
200.001 ± 500.000
400.001 ± 500.000
500.001 ± 800.000
500.001 ± 800.000
800.001 ± 1.500.000
YLãHRG
YLãHRG
2YþLMHLNR]LMHVLURYRPOLMHNR
Klasa
Broj bakterija /ml
E
do 1.500.000
I
do 2.000.000
II
do 3.000.000
III
do 6.000.000
IV
YLãHRG
Korekcija cijene
(Stimulacija mljekare)
x 1,15 (+15%)
x 1,05 (+0,5%)
x 1,00 (0%)
x 0,90 (-10%)
x 0,80 (-20%)
za drugi prelazni period prilagonavanja, nakon isteka roka od prvih devet mjeseci od
dana stupanja na snagu ove Uredbe, za narednih PMHVHFL SULPMHQMLYDW üH VH
VOLMHGHüLNULWHULMLNDNRMHQDYHGHQRX7DEHOL
M idhat G lavic
12
Klasa
E
I
II
III
IV
Kravlje sirovo mlijeko
6RPDWVNHüHOLMH
Broj bakterija /ml
do 300.000
do 80.000
300.001 ± 400.000
80.001 ± 200.000
400.001 ± 500.000
200.001 ± 400.000
500.001 ± 800.000
400.001 ± 800.000
YLãH od 800.000
YLãHRG
2YþLMHLNR]LMHVLURYRPOLMHNR
Klasa
Broj bakterija /ml
E
do 1.000.000
I
do 1.500.000
II
do 2.000.000
III
do 4.000.000
IV
YLãHRG
Korekcija cijene
(Stimulacija mljekare)
x 1,15 (+15%)
x 1,05 (+0,5%)
x 1,00 (0%)
x 0,90 (-10%)
x 0,80 (-20%)
Pri odreÿLYDQMX LVSUDYNH YULMHGQRVWL POLMHNR VH UD]YUVWDYD X RQX NODVX NRG NRMH MH XWYUÿHQD
QLåDYULMHGQRVWRGQRVQRYHüLEURMVRPDWVNLKüHOLMDLOLEDNWHULMD
ýlan 34. Pravilnika o kvalitetu svjeåeg sirovog mlijeka Republika Srpska.
(1) Osnovna cijena sirovog mlijeka usklaÿuje se koriãüenjem ispravke vrijednosti za
mlijeko zadovoljavajuüeg kvaliteta (3,7% mlijeþne masti i 3,2% bjelanþevina za kravlje;
6% mlijeþne masti i 4% bjelanþevina za ovþije; odnosno 3,5% mlijeþne masti i 2,6%
bjelanþevina za kozije mlijeko), zavisno do klase u koju je razvrstano u pogledu broja
mikororganizama, a za kravlje mlijeko i na osnovu broja somatskih üelija na sljedeüi
naþina:
a) u periodu do 31. decembra 2009. godine, prema tabeli 4. koja je u prilogu ovog
SUDYLOQLNDLþLQLQMHJRYVDVWavni dio i,
b) u periodu od 1. januara 2010. godine, prema tabeli 5. koja je u prilogu ovog pravilnika
LþLQLQMHJRYVDVWDYQLGLR
3ULRGUHÿLYDQMXLVSUDYNHYULMHGQRVWLVLURYRPOLMHNRUD]YUVWDYDVHXRQXNODVXNRGNRMH
MHXWYUÿHQDQLåDYULMHGQRVWRGQRVQR YHüLEURMVRPDWVNLKüHOLMDLPLNURURJDQL]DPD
Tabela 4. 8VNODÿLYDQMHRVQRYQHFLMHQHPOLMHNDGRGHFHPEUDJRGLQH
Klasa
E
I
II
III
IV
Kravlje sirovo mlijeko
6RPDWVNHüHOLMH
Broj bakterija /ml
do 300.000
do 200.000
300.001 ± 400.000
200.001 ± 500.000
400.001 ± 500.000
500.001 ± 800.000
500.001 ± 800.000
800.001 ± 1.500.000
YLãHRG
YLãHRG
2YþLMHLNR]LMHVLURYRPOLMHNR
Klasa
Broj bakterija /ml
E
do 1.000.000
I
do 1.500.000
II
do 2.000.000
III
do 4.000.000
IV
YLãHRG.000.000
Korekcija cijene
(Stimulacija mljekare)
x 1,15 (+15%)
x 1,05 (+0,5%)
x 1,00 (0%)
x 0,90 (-10%)
x 0,80 (-20%)
Tabela 5. 8VNODÿLYDQMHRVQRYQHFLMHQHPOLMHNDXSHULRGXRGMDQXDUDJRGLQH
Klasa
E
I
II
III
IV
Kravlje sirovo mlijeko
6RPDWVNHüHOLMH
Broj bakterija /ml
do 300.000
do 80.000
300.001 ± 400.000
80.001 ± 200.000
400.001 ± 500.000
200.001 ± 400.000
500.001 ± 800.000
400.001 ± 800.000
YLãHRG.000
YLãHRG
2YþLMHLNR]LMHVLURYRPOLMHNR
Klasa
Broj bakterija /ml
E
do 1.000.000
I
do 1.500.000
II
do 2.000.000
III
do 4.000.000
IV
YLãHRG
Korekcija cijene
(Stimulacija mljekare)
x 1,15 (+15%)
x 1,05 (+0,5%)
x 1,00 (0%)
x 0,90 (-10%)
x 0,80 (-20%)
U Republici Srpskoj u 2010. godini SUHPLMD ]D POLMHNR VH REUDþXQDYD QD RVQRYX NODVD
NYDOLWHWDVYMHåHJVLURYRJPOLMHND Od 30. juna, 2010. godine, ukida se IV klasa i mlijeko van
NODVHWDNRGD]DRYRPOLMHNRQHüHELWLLVSODüLYDQDSUHPLMD
Klasa mlijeka
E
I
II
III
IV
M idhat G lavic
8WYUÿHQDSUHPLMD.0OLW
0,22
0,20
0,16
0,10
0,10
13
.RQWUROX NYDOLWHWD VYMHåHJ VLURYRJ POLMHND UDGH UHJLVWURYDQH ODERUDWRULMH NRMH UDGH NDR
nezavisne laboratorije za kontrolu sirovog mlijeka i na osnovu ovih rezultata mljekare tj.
RWNXSOMLYDþL YUãH L REUDþXQ ]D LVSODWX otkupljenog mlijeka. U Bosni i Hercegovini trenutno
SRVWRMLODERUDWRULMD]DNRQWUROXNYDOLWHWDVYMHåHJVLURYRJPOLMHND
- 9HWHULQDUVNLLQVWLWXW³9DVR%XWR]DQ´± Banja Luka
- Veterinarski zavod ± Tuzla
- Veterinarski zavod ± %LKDü
- Federalni poljoprivredni zavod ± Sarajevo
Osnovni problem u UDGX ODERUDWRULMD MHVWH ãWR VDPR MHGQD ODERUDWRULMD MHVWH ]YDQLþQR
akreditirana za analizu sirovog mlijeka ± 9HWHULQDUVNL]DYRG%LKDü.
3UHPD SULNXSOMHQLP LQIRUPDFLMDPD RG RYD ODERUDWRULMD R UH]XOWDWLPD DQDOL]D VYMHåHJ
siURYRJPOLMHNDQDVDGUåDMVRPDWVNLKüHOLMDLEDNWHULMD u 2010. godini re]XOWDWLVXVOLMHGHüL
Klasa mlijeka
%
E
I
II
III
IV
35
12
9
6
38
Korekcija cijene
(Stimulacija mljekare)
x 1,15 (+15%)
x 1,05 (+0,5%)
x 1,00 (0%)
x 0,90 (-10%)
x 0,80 (-20%)
Re]XOWDWLDQDOL]HVYMHåHJVLURYRJPOLMHNDXJRGLQL
Kako se vidi u tabeli i grafikonu þDN % ima cijenu minus 20%, a 6% ima cijenu
minus POLMHND SURL]YHGHQRJ QD IDUPDPD X %+ LPD FLMHQX NRMD MH QLåD RG RVQRYQH
RGQRVQR X VYMHåHP POLMHNX MH SRYHüDQ VDGUåDM VRPDWVNLK üHOLMD L EDNWHULMD 2YR XND]XMH QD
MDNRQL]DNQLYRKLJLMHQVNLKXVORYDXãWDODPDLKLJLMHQVNRJSRVWXSNDPXåH
I I I. M L J E K A RS K A I N D UST R IJ A I PR E R A D A M L IJ E K A U M L J E K A R A M A Bi H
Pregled prerade mlijeka u mljekarama Bi H u periodu 2006. ± 2009. godine
Godina
2006.
2007.
2008.
2009.
2010
8þHãüHX%L+
M idhat G lavic
000 lit.
107.597
115.485
145.398
143.041
133.505
59
F Bi H
Index /2006
100
107
135
133
124
000 lit.
71.097
83.713
91.284
86.472
92.141
41
RS
Index /2006
100
118
128
122
130
000 lit.
178.694
199.198
237.222
229.513
225.646
100
BiH
Index /2006
100
111
133
128
126
14
Pregled prerade mlijeka u mljekarama Bi H u periodu 2006. do 2010. godina 000 lit.
R.br
Naziv mljekare
1
Ä0OLMHNRSURGXNW³.'XELFD
2
Ä0HJJOH³%LKDü
3
Ä,QPHUÄ*UDGDþDF
4
Ä1DWXUD±9LWDÄ7HVOLü
5
PP M T uzala
6
Ä0LONRV³6DUDMHYR
7
Mljekara Livno
8
'7'0OMHNDUDâQMHJRWLQD
9
ZIM , Zenica
10
Ä7LSSDV³3RVXãMH
11
Ä3ROMRUDG³7XUEH
12
Ä3XÿD- 3HUNRYLü³/LYQR
13
Ä3DÿHQLı %LOHüD
14
Ä'XOHÄ%LMHOMLQD
15
Ä0LONRÄ3ULMHGRU
16
Ä6DUDMPLON³0DJODM
17
Ä$JURFHQWDUÄ*9DNXI
18
Ä0LON-6DQ³6DQVNL0RVW
19
Ä0RYLWD³-Vita Vi , Mostar
20
Ä0LOFK-produNW³- ýHOLü
21
0OMHNDUDâLSRYR
22
6%6Ä%MDQFD³=YRUQLN
23
Ä1RþNR-.RPHUF³äLYLQLFH
24
Ä*ORJRYDF³1HYesinje
25
Ä6LUNR³*UDþDQLFD
26
Ä3HUIHWR³1HYHVLQMH
27
Ä0OLMHNRSURGXNW³9.ODGXãD
28
Ä-H]HUNDÄ-H]HUVNL
29
Ä3URPLON³âþLSe, Prozor
30
Ä'UDPRQ³3DOH
31
ÄýHWNRYLü³5XGR
32
Ä0DMD³*DFNR
33
Mljekara ± Kupres
34
AD Mljekara Banja Luka
35
Ä(DVW0LON³6DUDMHYR
36
Ä$JURSORG³2GåDN
37
Ä9ODãLü-0LON³.DUDXOD
U K UPN O M L J E K A R E :
x
x
2006
39.672
29.700
15.246
6.200
20.680
6.650
6.755
8.410
3.462
6.308
1.130
3.110
1.371
802
1.942
2.025
1.580
1.273
2007
49.094
30.351
19.623
8.692
19.585
9.471
7.103
8.685
3.322
6.100
2.205
3.461
1.513
802
2.850
2.277
1.853
1.493
1.541
1.253
3.479
1.260
880
1.500
1.400
4.292
1.270
885
375
375
700
180
342
150
371
700
200
345
150
400
2008
52.973
29.125
26.299
13.976
22.698
21.560
12.916
9.082
4.585
3.580
3.125
3.468
1.818
1.440
2.303
2.399
2.000
1.823
1.657
1.600
1.262
4.344
1.512
1.385
730
480
360
750
189
245
155
484
4.689
0
254
400
173.740
4.037
400
198
268
196.450
0
3.782
200
500
235.345
2009
51.604
31.998
30.261
16.380
20.073
19.701
10.522
6.238
5.311
3.975
3.277
3.510
2.127
1.500
2.264
2.065
1.967
1.881
1.804
1.600
1.035
3.079
1.500
1.020
815
497
348
700
181
210
184
333
2010
50.608
37.398
26.014
22.070
18.197
16.542
8.978
8.144
5.829
3.906
3.067
2.912
2.557
2.278
2.190
1.743
1.650
1.608
1.585
1.360
1.137
1.128
1.080
929
780
520
278
278
220
210
202
168
80
Br. koop.
3.276
4.252
931
2.032
2.363
1.004
979
1.154
1.235
250
520
410
401
200
340
170
249
120
2
186
320
290
200
220
120
165
65
55
41
70
68
56
30
Br. zap.
250
105
68
147
96
130
49
39
98
23
19
15
23
10
22
28
26
19
19
15
16
27
14
8
8
6
5
5
4
5
4
4
4
225.646
21.774
1.211
1.552
229.512
Izvor podataka : Milkprocessing . Podaci o broju kooperanata i zaposlenih se odnose na 2010. godinu
U funkciji je LMHGDQEURMPDOLKRELWHOMVNLKPOMHNDUDþLMLMHGQHYQLNDSDFLWHWSUHUDGHGROLWDUDPOLMHND.XSUHV%MHOLPLüL
'HGLü30Ä0LON³-9RJRãüDÄ6XãD³LLWG 8NXSQRRNROLWDUDJRGLãQMH
o U 2010. godini mljekare BiH su preradile oko 225.646.000 litara mlijeka, ãWRMH]D
oko 1,7% manje od prethodne godine.
o 59 POLMHNDSUHUDÿHQRje u mljekarama F BiH i 41% u RS.
o U periodu od 2005. do 2008. godine godine prerada mlijeka u mljekarama razvijala se
SRSURVMHþQRj stopi od 14% da bi u 2009. godini bila manja za oko 3,5% u odnosu na
2008. godinu, a 2010. godine manja za 1,7% u odnosu na 2009. godinu.
o Ukupan broj zaposlenih u mlijekarskoj industriji je 1.211 stalno zaposlenih radnika.
M idhat G lavic
15
Prerada mlijeka u mljekarama B H u periodu od 2002. do 2010. godine
(milion litara)
Prerada mlijeka u mljekarama % od ukupne prerade u Bi H 2010. godine
Struktura prerade mlijeka u mljekarama Bi H 2008. i 2009. godine
R.br.
1
2
3
V rsta proizvoda
Slatko pasterizirano mlijeko
UHT sterilizirano mlijeko
Fermentirani konzum.
proizvodi
4
Sir
5
Mlijeko u prahu
6
Ostalo: namazi i maslac i
kalo
U K UPN O
2008.
000 lit.
%
4.454
1,8
125.979 53,1
52.579 22,2
2009.
000 lit.
%
4.856
2,1
130.656 56,9
48.363 21,2
2010.
000 lit.
%
6.359
2,8
119.591
53,1
46.204
20,5
45.681
2.971
5.558
19,2
1,2
2,5
39.963
5.675
17,3
2,5
47.222
21,0
6.007
2,6
237.222
100
229.513
100
225.646
100
o U strukturi prerade mlijeka u mljekarama BiH konzuPQL WHþQL POLMHþQi proizvodi
XþHVWYXMX 76,4% , sir 21% i ostali proizvodi 2,6%. Struktura prerade mlijeka se ne
M idhat G lavic
16
PLMHQMD]QDþDMQLMHRG. JRGLQHSUHRYODÿXMXWHþQLNRQ]XPQLSURL]YRGLLGRPLQLUD
UHT sterilizirano mlijeko. Obzirom na instalirane proizvodne kapacitete nemogu se
RþHNLYDWLu bliskoj buduüQRVWL]QDþDMQLMHSURPMHQHXVWUXNWXULSUHUDGHPOLMHND
o U odnosu na 2009. godinu za oko MH YHüD proizvodnja sira od ukupne
proizvodnje
o 8 VXVMHGQLP GUåDYDPD L (8 VWUXNWXUD SUHUDGH POLMHND MH SRYROMQLMD X NRULVW WUDMQLK
proizvoda (trajni sirevi, mlijeko u prahu i maslac) i u 2010. godini je oko 71% ukupne
SURL]YRGQMHPOLMHþQLKSURL]YRGD.
Struktura prerade u mljekarama
M idhat G lavic
17
3UHJOHGSURL]YRGQMHPOLMHþQLKSURL]YRGDXPOMHNDUDPD%L+± 2006. ± 2010. godine
V rsta proizvoda
F
BiH
RS
BiH
- Slatko paster.
mlijeko
- UHT mlijeko
- Jogurt i ostali ferm.
napitci
- Pavlaka, mileram
- Sir
- tvrdi i polutvrdi
- VYLMHåLVLWQL
- NULãNDIHWDL sl..
- ostali
Svega sir :
- Mlijeko u prahu
- 0OLMüQLQDPD]L
- Maslac
- 3UHUDÿHQRPOLMHNR
- Slatko paster.
mlijeko
- UHT mlijeko
- Jogurt i ostali ferm.
napitci
- Pavlaka, mileram
- Sir
- tvrdi i polutvrdi
- svijeåL, sitni
- NULãND, feta i sl.
- ostali
Svega sir :
- Mlijeko u prahu
- 0OLMHþQLQDPD]L
- Maslac
- 3UHUDÿHQRPOLMHNR
- Slatko paster.
mlijeko
- UHT mlijeko
- Jogurt i ostali ferm.
napitci
- Pavlaka, mileram
- Sir
- tvrdi i polutvrdi
- VYLMHåL, sitni
- NULãNDIHWDLVO
- ostali
Svega sir :
- Mlijeko u prahu
- Namazi i kajmak
- Maslac
- 3UHUDÿHQRPOLMHNR
x
Jed. mj.
2006.
2007.
2008.
2009.
000 lit
000 lit
000 lit
3.723
57.577
3.925
59.836
2.222
77.892
2.871
80.089
3.730
75.487
130
94
000 lit
15.819
6.263
17.419
6.051
24.120
9.425
20.102
9.995
17.417
8.275
87
83
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
000 lit
1.231
787
235
71
2.324
387
107.597
1.076
1.090
196
59
2.431
434
350
350
115.485
1.738
629
546
91
3.004
324
841
638
145.398
1.503
1.382
300
1.073
1.487
696
71
107
232
3.185
756
505
143.041
3.355
13
905
495
133.505
105
120
98
93
000 lit
000 lit
2.831
33.511
1.975
40.191
2.232
48.087
1.985
50.567
2.629
44.104
132
87
000 lit
000 lit
13.165
4.452
15.127
6.100
12.973
6.061
12.393
5.873
14.216
6.296
115
107
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
000 lit
759
1.358
238
161
2.516
16
71.113
889
1.812
16
127
2.844
304
90
83.713
858
1.806
206
241
3.111
37
136
16
91.824
501
1.902
35
652
3.040
369
130
160
2.438
166
124
15
86.472
4.061
236
234
92.141
000 lit
000 lit
6.554
91.088
5.900
100.027
4.454
126.979
4.853
130.656
6.359
119.974
131
92
000 lit
000 lit
28.984
10.715
32.546
12.151
37.093
15.486
32.495
15.868
31.613
14.571
97
92
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
tona
000 lit
1.990
2.145
473
232
4.840
403
178.710
1.965
2.902
212
186
5.265
434
654
440
199.198
2.596
2.435
752
332
6.115
361
977
654
237.222
2.004
3.284
335
1.725
4.527
1.065
86
138
318
5.623
7.317
13
1.141
729
225.646
130
130
140
98
880
520
229.513
2010.
Index 10 /09
190
106
Izvor podataka: ³0LONSURFHVVLQJ´± anketa mljekara BiH ± 2006. ± 2010.
Proizvodnja UHT steriliziranog mlijeka je manja za oko 8% u odnosu na 2009.
godinu.
o Proizvodnja fermentiranih konzumnih proizvoda (jogurti i pavlake) na novu BiH
manja je za oko 3% od prethodne godine.
o
M idhat G lavic
18
o UkXSQD SURL]YRGQMD VLUD YHüD MH % od prethodne godine ali MRã XYMHN LPD QLVNR
uþHãüHXXNXSQRMSUHUDGLPOLMHND. =QDþDMDQMHSDG proizvodnje tvrdog sira za oko 14%
DOLMH]QDWQRSRYHüDQMDSURL]YRGQMDVYMHåHJVLUD]DRNR% i feta sira za oko 218%.
o 3URL]YRGQMDPOLMHþQLKQDPD]DLNDMPDNDYHüDMH% od prethodne godine.
o Mlijeko u prahu i maslac organiziraju se, uglavnom, kao nus proizvodnja ili kod
UMHãDYDQMDYLãNRYDPOLMHND
Izvori snabdijevanja mljekara sa sirovim mlijekom
Pregled izvora snabdijevanja mljekara sa sirovim mlijekom
R.br
F
BiH
RS
BiH
Izvori snabdijevanja
a. Otkup
- F BH
- 56L%UþNR
Svega:
b. Ostali izvori
c. Svega a + b:
a. Otkup
- RS
- F BH
Svega:
b. Ostali izvori
c. Svega a + b:
a. Otkup
- F BH
- 56L%UþNR
Svega:
b.Ostali izvori ± uvoz
c. Svega (a+b):
2006.
000 lit.
2007.
000 lit.
2008.
000 lit.
2009.
000 lit.
000 lit.
2010.
8þHãüH
88.872
18.905
107.777
107.777
92.978
20.290
113.268
2.217
115.485
109.073
34.235
143.308
2.090
145.398
105.365
35.769
141.134
1.907
143.041
98.690
25.888
124.578
8.622
133.200
73,8
19,3
93,1
6,9
100
65.614
4.336
69.950
69.950
74.816
4.350
79.166
4.547
83.713
87.506
4.624
92.130
92.130
79.569
1.907
81.476
4.996
86.472
88.718
1.260
89.978
2.622
92.200
96,2
1,3
97,5
2,5
100
93.208
85.519
178.710
178.710
97.328
95.106
192.434
6.764
199.198
113.697
121.740
235.437
2.090
237.527
107.272
115.338
222.610
6.903
229.513
99.950
114.606
214.556
11.100
225.656
44,2
49,7
93,9
5,1
100
,]YRUSRGDWDND$QNHWD³0LONSURFHVVLQJ´
* 8YR]VLURYRJPOLMHNDXJRGLQLL]QRVLRMHOLWDUDPHÿXWLPXVWUXNWXULVLURYRJPOLMHNDL]XYR]DQDOD]LVH
RNRPLOLRQDOLWDUDNRQFHQWULUDQRJXJXãþHQRJPOLMHND þLML MHHNYLYDOHQWWDNRGDXYR]SUHUDþXQDWQDQRUPDOQR
VLURYRPOLMHNRL]QRVLRNRPLOLRQDOLWDUDRGþHJDVXPOMHNDUH]DVYRMHSRWUHEHNRULVWLOHRNRPLOLRQOLWDUD
o
o
Mljekare su u 2010 godini su obezbijedile u BiH 95 % sirovog mlijeka 5 % iz uvoza .
Mljekare iz F BH su u 2010 obezbijedile 93,1 % sirovog mlijeka u BiH i 6,9 % iz uvoza, dok
mljekare iz RS su obezbijedile u BiH 97,5 % i iz uvoza 2,5 % potreba sirovog mlijeka.
Mljekarska industrija BiH
Broj mljekara i kapaciteti prerade mlijeka
Na podruüju BiH u 2010. godini bilo je u funkciji 33 mljekara, od þega u F BiH 20 i RS 13.
Pored registriranih, djeluje i jedan broj malih porodiþnih mljekara, koje su iskljuþivo
orijentirane na uåe lokalno tråiãte.
Struktura mljekara prema kapacitetima prerade mlijeka ± 2008. - 2010. godina
K apacitet lit/dan
9LãHRG
50.000 ± 100.000
20.000 ± 50.000
10.000 - 20.000
do 10.000
U K UPN O :
B roj
mljekara
5
4
5
9
12
35
2008.
Prerada
000 lit.
154.532
39.554
15.514
20.842
6.780
237.222
8þHãüH
%
64,7
16,8
6,6
8,8
3,6
B roj
mljekara
5
4
4
9
11
33
2009.
Prerada
000 lit.
152.711
37.115
12.458
17.927
9.302
229.513
8þHãüH
%
66,7
16,1
5,4
7,8
4,0
B roj
mljekara
6
4
4
9
10
33
2010.
Prerada
000 lit.
170.829
26.857
10.814
13.481
3.675
225.656
8þHãüH
%
75,70
11,90
4,79
5,97
1,64
100
* Izvor podataka: MilkprocessinG
M idhat G lavic
19
o 3URVMHþQRNRULãWHQMHNDSDFLWHWDSUDUDGHXJodini je oko 58%
o 75,70POLMHNDSUHUDÿHQRMHX 6 mljekara.
o 10 mljekara preradilo je manje od 1 milion litara ( F BiH 5 i RS 5 ).
Proizvodni program mljekara
U proizvodnom programu mljekara nalazi se 12 vrsta mlijeþQLKSURL]YRGDVDSURL]YRGD.
Pregled proiozvodnog programa mljekara Bi H u 2010. godini
R. br.
1
2
3
4
6
7
8
9
11
12
o
V rsta proizvoda
Slatko pasterizirano mlijeko
UHT sterilizirano mlijeko
Jogurt
Kiselo mlijeko
Ostali napitci
- kefir
- PODüHQLFD
Pavlaka
- kisela pavlaka i mileram
- VODWNDSDYODND]DGRPDüLQVWYR
Sir
- VYMHåL
- krem
- NULãNDNUDYOML
- NULãNDRYþLML
- polutvrdi
- tvrdi
- sir iz mijeha
- mozarela
- dimljeni
- punjena paprika sa sirom i pavlakom
0OLMHþQLQDPD]L
- POLMHþQLLVLUQLQamaz
- kajmak
Maslac
Mlijeko u prahu
%URMSURL]YRÿDþD- mljekara
F Bi H
RS
BiH
13
14
27
5
2
7
16
11
27
5
5
4
6
6
4
6
15
1
11
1
26
2
18
2
12
2
9
6
1
3
16
1
12
2
6
1
2
1
1
2
34
3
24
4
15
7
2
1
2
5
7
4
3
1
2
7
1
-
9
11
4
1
U cjelini proizvodni SURJUDPPOMHNDUDNDUDNWHULãH:
9 3UHWHåQDRULMHQWDFLMDYHüLQHPOMHNDUDQDNUDWNRWUDMQHNRQ]XPQHSURL]YRGH
9 Kod 27 (82%) mljekara, osnovni proizvodni prograP VDGUåL ED]QH NUDWNRWUDMQH
POLMHþQHSURL]YRGH(UHT mlijeko, jogurt, pavlakeVYMHåLVLU
9 Proizvodni program sira, uglavnom, je orijentisan na 3 grupe sirevaVYLMHåLVDODPXUQL
bijeli i polutvrdi/tvrdi sirevi. Topljeni, oplemenjeni polutvrdi sirevi i sl. nisu
]DVWXSOMHQLXSURL]YRGQRPSURJUDPXGRPDüLK mljekara, SUHPGD]QDþDMQRXþHVWYXMXX
XYR]XVLUDX%L+ãWRXSXüXMHGDSRVWRMLRGJRYDUDMXüHWUåLãWH]D ove proizvode.
9 3URL]YRGQMDVYMHåHJVLUDMH]DVWXSOMHQDXVYLPPOMHNDUDPD
9 8þHãüH VDYUHPHQLK POLMHþQR/kiselih napitaka (nisko masni jogurt ELR MRJXUWL YRüQL
jogurt i sl.) je X]QDþDMQRPSRUDVWXNRGYLãHPOMHNDUD.
9 Proizvodnja pavlaka, uglavnom, je orijentisana na kisele fermentirane proizvode.
6ODWNDSDYODND]DUD]OLþLWHQDPMHne (ugostiteljsWYRGRPDüLQVWYR, dodatak za kafu i sl.)
nalazi se u proizvodnom programu dvije mljekare.
9 =QDþDMQR MH LVWDüL QDSRUH QHNROLNR PDOLK POMHNDUD GD X SURL]YRGQL SURJUDP XNOMXþH
QHNHPOLMHþQH proizvode, koji imaju autohtoni brend ± sir iz mijeha, paprika punjena
M idhat G lavic
20
sa sirom i pavlakom, bijeli salamurni sir ± 7UDYQLþNL, tvrdi sirevi (Livanjski i
.XSUHãNL i dr. Premda je proizvodnja ovih SURL]YRGD MRã XYLMHN VLPEROLþQD, vrlo je
]QDþDMQRGDVXXãOL u proizvodni program mljekara. 2YLLVOLþQLSURL]YRGLPRJOLELELWL
jedna od razvoMQLK PRJXüQRVWL PDOLK POMHNDUD, koje su locirane u autohtonim
SRGUXþMLPD.
9ODVQLþNDVWUXNWXUD]DSRVOHQRVWLSULPMHQDVDYUHPHQLKVWDQGDUGDXPOMHNDUDPD%L+
o
o
o
o
o
Sve mljekare X %L+ VX X SULYDWQRP YODVQLãWYX, RG þHJD MH X SUHWHåQRP YODVQLãWYX
stranih kompanija, koje XþHVWYXMXXXkupnoj preradi mlijeka u BiH 58,59%.
Trend izgradnje novih mljekara je zaustavljen i ukupan broj mljekara se blago smanjuje.
U posljednje dvije godine prestalo je sa radom 11 mljekara (F BiH 6 i RS 5).
U 2010. godini 11 mljekara je dobilo certifikat HACCP tako da od 33 mljekare 28
mljekara posjeduje HACCP certifikat
14 mljekara ima izvozni broj i ove mljekare izvoze svoje proizvode.
Pregled broja mljekara, koje posjeduju certifikate/standarde
Naziv
standarda / certifikata
2009.
F Bi H
-
HACCP
ISO 9001
ISO 22000
Izvozni broj
2010
RS
11
4
1
8
6
4
1
3
BiH
17
8
2
11
F Bi H
RS
18
6
2
10
10
4
1
4
Bi H
28
10
3
14
I V . 632/-1275*29,16.,3520(70/,-(.$,0/,-(ý1,+352,=92'$8
Bi H - 2010. godina
6SROMQR WUJRYLQVNL SURPHW POLMHND L POLMHþQLK SURL]Yoda u 2010. godini iznosio je
207.798.300 .0XþHPXXþHVWYXMXXYR] 139.662.600 KM ili 67,21% i izvoz 68.135.700
KM ili 32, 79%. 6SROMQRWUJRYLQVNLSURPHWPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDXJRGLQLYHüL
je za 9,3% u odnosu na 2009. godinu. U odnosu na prethodnu (2009.) godinu izvoz je
SRYHüDRXþHãüH]D, a uvoz smanjio 3,8%.
o
o
o
o
UvR]POLMHþQLKSURL]YRGDX. godini
Uvo]POLMHþQLKSURL]YRGDXJRGLQLL]QRVL.0LYHüL je u odnosu na
prethodnu godinu za 8,5%.
8YR] L]UDåHQ X HNYLYDOHQWX VLURYRJ POLMHND YHüL MH ãWR MH SRVOMHGLFD SRYHüDQMD
uvoza sira i mlijeka u prahu.
U odnosu na prethodnu godinu uvo] MH NROLþLQVNL UDVWDR NRG VYLK YUVWD SURLzvoda, i
prvenstveno, je posljedica smanjenja cijena ovih proizvoda na svjetskom i europskom
WUåLãWX
Sir (sve vrste) LGDOMHLPDQDMYHüHXþHãüHXILQDQFLMVNRMYULMHGQRVWLXYR]D(34,36%) kao i
u ekvivalentu sirovog mlijeka (46%).
M idhat G lavic
21
8YR]POLMHþQLKSURL]YRGDX%L+± u periodu od 2006. do 2010. g.
R.br
1.
Vrsta
proizvoda
Sirovo i
slatko
mlijeko
2
UHT steriliz.
mlijeko
3
Jogurt i ostali
napitci
4
Kisela i
slatka
pavlaka
5
Mlijeko i
surutka-prah
6
Maslac
7
0OLMHþQL
namazi i
ostalo
8
Sir
- polutvrdi i
tvrdi
- topljeni i
plavi
- VYMHåL
- feWDLNULãND
Svega :
U kupno uvoz K M
8YR]L]UDåHQX
mlijeku
2006.
000
000
l/kg
KM
327
201
000
l/kg
5.826
2007.
000
KM
3.967
000
l/kg
1.206
2008.
000
KM
683
2009.
000
000
l/kg
KM
5.245
2.715
2010.
000
000
l/kg
KM
9.123,1
5.262,0
8üHãþH
%
KM
3,77
22.884
18.906
20.357
18.073
23.015
25.337
22.657
25.004
22.867,7
25.288,3
18,11
10.524
13.625
10.492
14.088
11.903
19.495
12.396
19.847
11.820,0
18.561,2
13,29
7.102
16.431
8.907
19.585
9.125
23.273
8.301
20.423
8.862
22.178,1
15,88
1.058
1.913
884
2.240
907
2.472
1.204
7.591
1.192,1
7.800,4
5,58
1.695
914
6.552
4.523
1.638
928
8.770
4.853
1.131
1.276
7.419
8.100
1.312
2.689
7.032
3.936
1.173,4
2.421,2
8.370,2
4.218,5
5,99
3,02
5.031
25.122
5.628
33.892
4.763
32.697
5.471
28.499
5.518,8
33.714,8
1.624
10,177
1.119
7.465
1.036
7.864
916
6.909
931,4
7.357,3
376
2.229
444
2.728
649
3.750
1.276
6.827
7.031
37.528
99.679
7.191
44.085
115.661
6.448
44.311
131.099
7.666
42.235
128.783
761,2
434,8
7.706,2
4.214,4
2.697,4
47.983,9
139.662,6
34,36
118.500
135.086
121.610
142.372
147.466
*Izvor podataka : Spoljnotrgovinska komora BiH, Uprava za indirektno oporezivanje BiH, Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih
odnosa BiH
Uvoz POLMHþQLKSURL]YRGDX%L+X10. godini (% od vrijednosti K M)
M idhat G lavic
22
100
,]YR]POLMHþQLKSURL]Yoda u 2010. godini
3UHJOHGL]YR]DPOLMHþQLKSUR izvoda iz Bi H ± u periodu od 2006. do 2010. g.
R.br
Vrsta
proizvoda
1
UHT
steriliz.
mlijeko
Pavlaka i
mileram
Ferment.
napitci
0OLMHþQL
namazi
Maslac
Sir
- polutvrdi
i tvrdi
NULãNDVLWQL
i dr.
- VYMHåL
2
3
4
5
6
Svega sir
Sirovo
mlijeko
8
Ostali
POLMHþQL
proizvodi
U kupno izvoz
KM
,]YR]L]UDåHQX
sirovom mlijeku
2006.
000
000
l/kg
KM
22.686 19.696
520
1.212
-
-
2007.
000
000
l/kg
KM
32.914 28.008
2008.
000
000
l/ kg
KM
43.269 39.778
2009.
000
000
l/kg
KM
53.629
49.250
855
1.017
2.544
1.425
3.218
1.265,2
1.398,9
2,06
594
1.139
260
338
338
390
2.352,7
5.479,2
8,05
95
580
133
824
86
432
103,0
568,2
0,81
86
523
212
1.367,1
2,00
1.069
8.893
1.100
9.338
533
5.279
725,8
6.610,7
16
108
100
684
55
251
27,3
142,9
868,7
2.440,0
1.621,8
1.290,3
9.197,6
541,5
13,51
0,80
68.135,7
100
8.249
1.290,3
1.085
541,5
9.001
1.200
10.022
588
5.530
81
80
228
1.118
19
141
2.546
1.741
29.237
33.100
40.701
47.265
53.647
56.283
61.084
65.018
72.578
*Izvor podataka: Spoljnotrgovinska komora BiH, Uprava za indirektno oporezivanje BiH, Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih
odnosa BiH
,]YR]POLMHþQLKSURL]YRGDX. godini (% od vrijednosti K M)
M idhat G lavic
8þHãüH
%
KM
72,77
273
1.022
7
2010.
000
000
l/kg
KM
55.405,1 49.583,2
23
o ,]YR]POLMHþQLK SURL]YRGDX. JRGLQLL]QRVLPLOLRQ.0YHüL je 11,5% od
prethodne godine.
o ,]UDåHQXHNYLYDOHQWXVLURYRJPOLMHNDL]YR]L]QRVLRNRPLOLRQDOLWDUDLXSUHUDGL
mlijekD X POMHNDUDPD XþHVWYXMH 6D RYLP XþHãüHP, L]YR] MH SRVWDR NOMXþQL
faktor daljeg razvoja mljekarske proizvodnje u BiH.
o Od 2006. godine, L]YR]ELOMHåLNRQVWDQWDQUDVWSRSURVLMHþQRMVWRSLRG%.
o 1DM]QDþDMQLMLL]YR]QL SURL]YRGMH8+7VWHULOL]LUDQRPOLMHNRNRMHXL]YR]XXþHVWYXMH
oko 73%.
o Izvoz je u 2010. JRGLQL UDVWDR NRG VYLK POLMHþQLK SURL]YRGD 1DURþLWR ]QDþDMDQ UDVW
ostvaren MH NRG MRJXUWD SDYODNH L VLUD 2KUDEUXMH þLMQMHQLFD GD VHQDNRQ SDGD X
JRGLQL ]QDþDMQR RSRUDYLR L]YR] VLUD ãWR MH L]PHÿX RVWDORJ UH]XOWDW L
VPLULYDQMDVWDQMDQDVYLMHWVNRPL(8WUåLãWXVLUDXJRGLQLNDRLHNVSDQ]LMHL]YR]D
VYLMHåHJVLUDX Regiju.
o &MHORNXSQLL]YR]POLMHþQLKSURL]YRGDYUãLVHXGUåDYHUHJLMH&()7$
o ,NRGL]YR]D+UYDWVNDMHQDM]QDþDMQLMLSDUWQHUVDXþHãüD
o ,GDOMHMHRJUDQLþDYDMXüLIDNWRUUD]YRMDL]YRza struktura izvoznih proizvoda, SRãWRMH
XþHãüH WUDMQLK SURL]YRGD malo (sir, mlijeko u prahu, maslac), tako da je izvoz
RULMHQWLUDQLVNOMXüLYRQDUHJLRQDOQRWUåLãWH
o 7DNRÿHUUD]YRML]YR]D]QDþDMDQRRJUDQLþDYDLQHXVNODÿHQDOHJLVODWLYDVD(8WDNRGD
je potpuno L]RVWDRL]YR]QDRYRSRGUXþMH
Mlijeko ± uvoz i izvoz trend (000 K M)
M idhat G lavic
24
Spoljno WUJRYLQVNLELODQVSRGUåDYDPD
Pregled spoljno WUJRYLQVNRJSURPHWDPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDSRGUåDYDPDSDUWQHULPD
'UåDYD
Hrvatska
EU
Slovenija
Srbija
Makedonija
Kosovo
Albanija
Crna Gora
Ostali
U K UPN O
2008.
Uvoz
Izvoz
000KM
%
000KM
%
65.169 49,6
36.140 67,3
29.251 22,3
0
0
17.525 13,4
0
0
13.019 10,0
3.587
6,7
307
0,4
7.242 13,5
0
0
3.983
7,4
6.135
4,3
2.695
5,1
131.099
53.647
2009.
Uvoz
Izvoz
000KM
%
000KM
%
62.815 48,77
36.471 59,7
30.335 23,55
15.793 12,26
18.227 14,15
6.647 10,9
88
11.697 19,1
4.306
7,0
329
0,6
1.593
2,6
1.526
1,26
69
0,1
128.784
61.111
2010.
Uvoz
000KM
64.692,5
38.523,2
19.194,1
15.718,9
229,0
1.304,9
139.662,6
%
46,3
27,6
13,7
11,2
0,2
1,0
100
Izvoz
000KM
%
36.360,7 53,3
10.923,8
10.973,8
4.419,2
811,8
4.613,6
55,4
68.158,3
16,0
16,1
6,5
1,2
6,8
0,1
100
*Izvor podataka: Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH, Spoljnotrgovinska komora BiH i Uprava za indirektno
oporezivanje BiH
8YR]LL]YR]POLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDSRGUåDYDPDSDUWQHULPDX.0JRGLQD
o 1DM]QDþDMQLMLVSROMQRWUJRYLQVNLSDUWQHUMH+UYDWVNDVDXþHãüDRGþHJDX
izvozu 53,3% i uvozu 46,3%.
o 'UåDYHE8XþHVWYXMXXXNXSQRPXYR]X%, dok u izvozu, XRSãWH, QHXþHVWYXMX.
o 3RNULYHQRVWXYR]DPOLMHNDLPOLMHþQih proizvoda sa izvozom je 56,21%.
o =QDþDMDQ UDVW L]YR]D X JRGLQH MH QD WUåLãWH 6UELMH DOL VH YLãH POLMHND XYR]L L]
6UELMHQHJRãWRVHL]YR]L
M idhat G lavic
25
I V R E G IST R I R A N A P2752â1-$0/,-(.$8%L+- 2009. g.
Registrirana poWURãQMD NUDYOMHJ POLMHND X %L+ L]UDåHQD NUR] HNYLYDOHQW VLURYRJ POLMHND
iznosila je u 2009. godini 306,8 miliona litara X þHPX XþHVWYXMX GRPDüH POMHNDUH L
uvoz 46%.
8RGQRVXQDJRGLQXSRWURãQMDPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDYHüDMH]D
3UHJOHGUHJLVWULUDQHSRWURãQMHPOLMHþQLKSURL]YRGDX%L+X . i 2010. godini
(000 lit./kg)
R. br
1
2
3
4
5
6
7
8
9
x
x
Vrsta proizvoda
Slatko pasterizirano
mlijeko
UHT sterilizirano mlijeko
Jogurt i ostali
ferment.napitci
Pavlaka i mileram
Mlijeko i surutka u prahu
0OLMHþQLQDPD]LLNDMPDN
Maslac
SIR
- tvrdi i polutvrdi
- VDODPXUQLNULãNDLIHWD
- topljeni i plavi
- VYLMHåL
- ostali
Svega :
Ekvivalent sirovog mlijeka
BiH
mljekare
4.853
%
2009.
Uvoz
%
Svega
100
-
0
4.853
77.027
32.157
78
72
22.657
12.396
22
28
99.684
44.553
14.443
3
794
434
63
1
40
28
8.301
2.689
1.204
1.312
37
99
60
72
22.744
2.570
1.998
1.746
1.471
355
3.249
5.035
164.495
21
39
0
83
0
39
54
5.470
580
918
648
50
7.666
142.372
79
61
100
17
100
61
46
6.941
935
918
3.897
50
12.701
306.867
RegiVWULUDQDSRWURãQMD3URL]YRGQMDGRPDüLKPOMHNDUDXPDQMHQD]DL]YR], SOXVXYR]POLMHþQLKSUWRL]YRGa
5HJLVWULUDQXSRWURãQMXQHWUHEDSRLVWRYLMHüLYDWi sa uNXSQRPSRWURãQMRPPOLMHNDX%L+, koju pored registrirane poWURãQMH, þLQLL
SRWURãQMDPOLMHNDXGRPDþLQVWYLPDLSromet mlijeka, koji se obavlja, putem zelenih pijaca i direktne prodaje sa farme.
o NajvHüHXþHãüHGRPDüLKPOMHNDUDXUHJLVWULUDQRMSRWURãQMLMHNRG8+7POLMHND 78% i
fermentiranih napitaka 721DMQHSRYROMQLMHXþHãüHMHNRGPOLMHNDXSUDKXi maslaca.
o Kod svih trajnih proi]YRGD XþHãüH GRPDüLK POMHNDUD je LVSRG ãWR MH
]DEULQMDYDMXüH(sir, mlijeko u prahu i maslac).
o 6YHYUVWHVLUDGRPDüDSURL]YRGQMDXþHVWYXMHVDVDPRVYMHåLVLUGRPDüHPOMHNDUH
REH]ELMHÿXMXVD
8þHãüHGRPDüLKPOMHNDUDLXYR]DXUHJLVWULUDQRMSRWURãQMLPOLMHND
M idhat G lavic
26
V
K A R A K T E R IST I K E T RäIâT A M L IJ E K A I M L IJ EýN I H PR O I Z V O D A I
A K T U E L N A E K O N O MS K A K R I Z A U M L J E K A RST V U
Evropsko i regionalno tråiãte mlijeka i mlijeþnih proizvoda u posljednje tri godine
(2008./2009./2010. g) karakteriziraju velike promjene i neusklaÿena kretanja cijena sirovog
mlijeka i trajnih mlijeþnih proizvoda.
Cijene POLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGD su u 2007. godini imale neuobiþajeno viskok rast, da bi
u 2008. godini doåivjele strmoglav pad, tako da su kod veüine proizvoda, krajem godine, bile
na niåem nivou od prvog kvartala 2007. godine. Cijene sirovog mlijeka imale su sliþna
kretanja, s tim da je pad u 2008. godini bio blaåi. U 2009. godini cijene mlijeka nisu imale
WDNRYHOLNHSURPMHQHNDRãWRMHWRELORLJRGLQH U 2010. godini je konstantan rast
cijene sirovog mlijeka.
Promjene cijena dovele su u Europi i Regiji do znaþajne ekonomske krize u mljekarstvu, koja
se manifestirala kroz rast zaliha trajnih mlijeþnih proizvoda i pad konkurentnosti mljekara na
svijetskom i Europskom tråiãtu.
Kriza je kulminirala u þetvrtom kvaratlu 2008. godine i produåila djelovanje i u 2009. godini.
Kretanja na Europskom i regionalnom tråiãtu mlijeka znaþajano utjeüu na mljekarsku
proizvodnju BiH.
Kretanje cijena sirovog mlijeka u BiH , Regiji i E U u periodu 2006. ± 2010. godina
Od sredine 2007. godine, cijene sirovog mlijeka u BiH, Regiji i EU imaju velike promjene,
ãWRMHXYMHWRYDQDSURPMHQDPDFLMHQDLQSXWDXSURL]YRGQMLVLURYRJPOLMHND.
Pregled otkupnih cijena mlijeka u BiH , Regiji i E U u periodu 2006. ± 2010. (euro/lit.)
R.br
1.
2.
3.
4.
O pis
BIH
Hrvatska
Srbija
EU ± 25
EU ± 15
EU - 10
2006.
0,245
0,264
0,221
0,282
0,305
0,262
2007.
0,302
0,316
0,300
0,318
0,338
0,293
2008.
0,288
0,322
0,266
0,314
0,336
0,280
2009.
0,250-0,270
0,282-0,308
0,222-0,260
0,261-0,295
2010.
0,270-0,290
0,320-0,340
0,240-0,280
0,331
0,345
0,314
* Izvor podataka : Mljekare BiH&URDWLDVWRãDU(8 Agri, MDC Datum - V. Britanija, LTO Nederland, Milk Management
Committee Statistics
* Kod usporedbe cijena mora se uzeti XRE]LUþLQMHQLFDGDMHNYDOLWHWPOLMHNDX(8L+UYDWVNRMQD]QDWQRYHüHPQLYRXRG%L+ ( E i I klasa
: EU 96%,Hrvatska 78 % BiH oko 30 %)
Otkupne cijene mlijeka u E U 27, 2008. ± 2010. godine, E ura/100 kg
Mjesec
Januar
Februar
Mart
April
Maj
Juni
Juli
August
Septembar
Oktobar
Novembar
Decembar
2008.
38,64
38,02
36,89
35,36
34,65
33,88
34,28
34,84
34,98
34,35
33,37
31,96
2009.
29,60
28,54
26,62
25,53
25,12
24,92
24,98
25,42
26,21
27,31
28,66
28,98
2010.
29,11
29,02
28,82
28,75
28,94
29,34
29,90
31,08
32,31
33,09
33,77
33,90
Izvor: Milk Management Committee Statistics
M idhat G lavic
27
Otkupne cijene mlijeka u E U 2008. ± 2010. godine, E ura/100 kg
3URVMHþQDFLMHQDVLURYRJPOLMHND(8
EU annual Milk Prices
(2010 compared to 2009)
54
51.3
Average milk price 2009
50
Average milk price 2010
37.3
37.2
38
33.8 33.7
31.9 31.8 31.5
31.0 31.0 30.8 30.5 30.5
34
29.8 29.4
28.7 28.3
27.9 27.7 27.6 27.3 27.3
26.8
30
26.0
25.1 25.1
23.9
in EUR/100 kg
42
.
46
44.3
26
22
18
14
CY MT EL FI
IT SE DK AT NL DE FR IE EU BE LU ES PT CZ UK EE BG PL SK SI HU LT LV RO
27
Izvor: Milk Market Situation ± Brussels ± April 2011
o Od februara, do kraja 2008. godine cijene mlijHND ELOMHåH NRQVWDQWDQ pad, koji je
nastavljen i u prvom kvartalu 2009. godine.
o Od kraja 2009. godine cijena sirovog mlijeka je u konstatntnom blagom porastu u toku
2010. godine.
o Promjena cijene cijena sirovog mlijeka u BiH bila je u skladu sa promjenom cijena
mlijeka u susjednim dråavama i EU.
o Od 2008. do 2010. godine cijene sirovog mlijeka padaju po stopi od 4 - JRGLãQMH
M idhat G lavic
28
o 2010. godine cijena sirovog mlijeka u BiH kretala se od 0,245 ± 0,260 EUR za standardni
kvalitet (3,7% mm), odnosno, 0,30 ± 0,32 EUR/lit. za E klasu.
o U posljednjoj deceniji cijena sirovog mlijeka u BiH bila je manja od Hrvatske 2 ± 9 % i
YHüDRGSrbije 4 ± 14 %.
o EU 27 MHYLãH± 14 % u odnosu na cijenu mlijeka u BiH.
o Cijena sirovog mlijeka u BiH se do 2010 godine formirala nDED]LVDGUåDMDPOLMHþQHPDVWL
XPOLMHNXJRGLQHSRüHODMHSULPMHQD3UDYLOQLNDRNYDOLWHWXVLURYRJPOLMHNDSUHPD
kojem sePOLMHNRSUHX]LPDRGSURL]YRÿDþDLSODüDXVNODGXVDVWDQGDUGLPD(8
o U F BiH Pravilnik primjenjuje dio mljekara (oko 59%), dok su RVWDOHPOMHNDUHMRãXID]L
XYRÿHQMDVLVWHPDNRGSURL]YRÿDüD
o 8 56 3UDYLOQLN VH SULPMHQMXMH RG SRüHWDND JRGLQH WDNR GD MH L VLVWHP SUHPLUDQMD
mlijeka vezan za kvalitet mlijeka u skladu sa Pravilnikom.
o 2þHNXMHVHGDüHVH3UDYLOQLNQDFLMHORPSRGUXþMX BiH u cijelosti primjeniti do kraja 2011.
godine.
o 1DNRQDþQXFLMHQXPOLMHNDNRMXGRELMDSURL]YRÿDþ XWMHüXLVLVWHPLGRGDWQRJSUHPLUDQMDL
podsticanja proizvodnje, kRML VX UD]OLþLWL PHÿX GUDåDYDPD, WDNR GD VX SRUHÿHQMD
neprikladna.
o U BiH se premira otkuplMHQDNROLþLQDPOLMHND, tim da F Bi+LPDGRQMXNROLþLQVNXJUDQLFX
i mlijeko, pored entiteta, premiraju i neki kantoni.
o U 2010. godini premija za mlijeko u F BiH je iznosila 0,16 KM po litru, dok je u RS
premija od 0,10 do 0,22 KM po litru ovisno o klasi kvaliteta sirovog mlijeka.
o 8 6UELML L +UYDWVNRM SUHPLMH VX GLIHUHQFLUDQH SUHPD SRGUXþMLPD QL]Ljsko,
brdsko/planinsko i sl). TDNRÿHU SURL]YRÿDþLLPDMXLQHNHGUXJHSRJRGQRVWLSODüanje po
hektaru, regresiranje goriva i sl).
o U EU-27 sistem dodatnog premiranja proizvodnje mlijeka je, VNRURQDSXãWHQL]DPMHQMHQ
je sistemom MHGLQVWYHQRJ SODüDQMD SROMRSULYUHGQLP SURL]YRÿDþLPD QHRYLVQR RG YUVWH L
obima proizvodnje (Single farm payment).
.UHWDQMHWUåQLKFLMHQD POLMHþQLKSURL]YRGD
Cijena sirovog mlijeka u EU-27 LNRGYRGHüLKGUåDYDXSURL]YRGQMLPOLMHNDXVYLMHWX6$'
Novi Zeland, Kanada) formira se u skladu s krHWDQMHP WUåQLK FLMHQD POLMHþQLK SURL]YRGD
SRãWR RYL SURL]YRGL XþHVWYXMX X ukupnoj preradi mlijeka preko 70% (sir, mlijeko u prahu,
maslac i dr.).
8þHãüHWUDMQLKproizvoda u ukupnoj preradi mlijeka u BiH je znatno manje (oko 24%), tako da
je otkupna cijena mlijeka, uglavnom, ovisna od kretanja cijena regionalnih konzumnih
POLMHþQLKSURL]YRGD (UHT mlijeko, ferPHQWLUDQLWHþQLSURL]YRGLLGU.
U posljednje tri gRGLQHWUåQHFLMHQHPOLMHþQLKSURL]YRGD, tDNRÿHr, su imale velike promjene
QDVYLMHWVNRPLUHJLRQDOQRPWUåLãWX
'D EL ]DãWLWLOL SURL]YRÿDþH POLMHND L POMHNDUVNX LQGXVWULMX (8 MH UHDJRYDOD LQVWUXPHQWLPD
]DãWLWQLKPMHUDNRMHVXVDGUåDQHX]DMHGQLþkoj poljoprivrednoj politici:
6LVWHPVXEYHQFLMDNRGL]YR]DWUDMQLKPOLMHþQLKSURL]YRGD
3RYHüDQHVXXYR]QHSUDJFLMHQH]DPOLMHþQHSURL]YRGH
6LVWHPLQWHUYHQWQRJSUHX]LPDQMDWUDMQLKPOLMHþQLKSURL]YRGDX]DMHGQLþNHUH]HUYH
2GREUHQR MH ]HPOMDPD þODQLFDPD GD QD WHUHW ]DMHGQLþNRJ EXGåHWD LQWHUHYQLUDMX NRG
SURL]YRÿDþD POLMHND VD JUDQW VUHGVWYLPD RG HXUD SR IDUPL V FLOMHP GD VH SRPRJQH
SURL]YRÿDþLPDGDVHSUHYD]LÿHNUL]DXPOMHNDUVNRMLQGXVWULML
'RQHãHQ MH QL] GUXJLK PMHUD NRMH SXWHP VXEYHQFLMD SRGVWLþX SRWURãQMX POLMHND L POLMHþQLK
SURL]YRGDX(8ãNROVNRPOLMHNRLGU
M idhat G lavic
29
6D RYLP PMHUDPD ELWQR MH SRYHüDQa konkurentnost mljekarskog sektora iz EU na europskom i
VYMHWVNRPWUåLãWX
7UåLãWHPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDX%RVQLL+HFHJRYLQL6UELMLL+UYDWskoj
=DUD]OLNXRGYHüLQHGUXJLKNDWHJRULMDSUHKUDPEHQLKLQHSUHKUDPEHQLKDUWLNDODPOLMHNRNDR
MHGQRRGQDMYDåQLMLKQDPLUQLFDQLMHXSRWSXQRVWLRVMHWLORXWMHFDMNUL]HLOLUHFHVLMHQDXNXSQX
SURGDMX X JRGLQL 5D]ORJ WRPH MH ãLURND XSRWUHED QH VDPR X VYLP SURVMHþQLP
GRPDüLQVWYLPDYHüLXSRWUHEDXXJRVWLWHOMVWYX
$NRVHNRQFHQWULUDPRVDPRQDSRWURãQMXXPDORSURGDMLJRYRULPRRSUHNRPLOLRQDOLWDUD
POLMHNDSODVLUDQLKQDFMHORNXSQRWUåLãWH%L+XJRGLQL7RMHQHãWRYHüLYROXPHQSURGDMH
zabiljeåHQ X RGQRVX QD JRGLQX DOL ]DQLPOMLYR MH SULPLMHWLWL GD MH YULMHGQRVQR UD]LQD
RVWDOD LVWD ãWR ]QDþL GD VX FLMHQH X SURVMHNX QLåH QHJR WDGD .RQNUHWQR QD VSRPHQXWRM
SURGDMQRMNROLþLQLVH]DUDGLORVNRURPLOLRQD.0DSURVMHþQDFLMHQDSROLWULQDSitka je pala
VDQDþLPHVXYMHURYDWQRQDM]DGRYROMQLMLELOLVDPLSRWURãDþL
9HüLQD RG XNXSQH NROLþLQH SURGDQLK POLMHND VH MRã XYLMHN SODVLUD QD WUåLãWH NUR] PDQMH
IRUPDWH WUJRYLQD DOL QMLKRY XWMHFDM ]QDWQR RSDGD X RGQRVX QD UDQLMD UD]GREOMD þDk 7% u
RGQRVXQDDWUåLãQLXGLRLPGLUHNWQRÄNUDGX³VXSHUPDUNHWLþLMLXWMHFDMXEU]DQRUDVWH
ãWR MH L ]D RþHNLYDWL EXGXüL GD MH X QMLPD SURVMHþQD FLMHQD POLMHND LSDN QDMQLåD 2YR MH L
QDMYHüDRVFLODFLMDSRVYLPSURGDMQLPSDUDPHWULPDXSURGDMLPOLMHka u BiH u odnosu na ranije
JRGLQH MHU RþLWR MH GD VH OMXGL YROH YH]DWL X] QHNH VWDQGDUGH L MDNR WHãNR VH RGOXþXMX ]D
LVSUREDYDQMHQHþHJQRYRJLGUXJDþLMHJ7DNRMRãXYLMHNGRPLQLUDMXSDNLUDQMDPOLMHNDRGOLWDU
NRMD NRPDGQR LPDMX SURGDMH ãWR MH RNR XNXSQRJ YROXPHQD D RVWDWDN QDMYLãH
pokrivaju pakiranja od 0,5 litra.
1DMYLãH VH MRã XYLMHN SURGDMH POLMHNR X NDUWRQVNLP SDNLUDQMLPD VD LOL EH] þHSD þDN QDMYLãH VH SURGDMH POLMHNR VD - POLMHþQH PDVQRüH RNR L QDMYLãH VH NRQ]XPLUD
regulDUQRRELþQRPOLMHNRGRNWHNPDQMLGLRSRNULYDMXUD]QDIXQNFLRQDOQDPOLMHNDLPOLMHNDVD
UD]OLþLWLP RNXVLPD.DNR VH OMXGL ODNR YHåX ]D RGUHÿHQH NDUDNWHULVWLNH POLMHND NRMH
NRQ]XPLUDMX DXWRPDWVNL VH EU]R YHåX L ]D SURL]YRÿDþD LOL UREQX PDUNX NRMD LP QDMYLãH
RGJRYDUD ELOR GD MH ULMHþ R QHNRM ILQRüL POLMHND WHNVWXUL RNXVX PLULVX LOL QHþHP VDVYLP
drugom.
=DWRQLWLXSRUHWNXQDMSURGDYDQLMLKSURL]YRÿDþDLEUDQGRYDQHPDYHüLKSURPMHQDXRGQRVXQD
2009. Nositelji ove kategorije su i dalje Meggle, Dukat, Danube, Vindija, Natura Vita, PPM
7X]ODL0LONRV.DWHJRULMXPOLMHNDPRåHPRVHJPHQWLUDWLLQDVYMHåDPOLMHNDLQD8+7
POLMHND NRMD RþLWR L GLNWLUDMX SRUHGDN YRGHüLK LJUDþD MHU NR MH MDN PHÿX 8+7
mlijekom jak je i na cijeloj kategoriji. Ako promatramo ]DVHEQR WDM PDQML VHJPHQW VYMHåLK
POLMHNDWUHEDMRãVSRPHQXWLGDWXSUHGQMDþH=,0'DQXEHL1DWXUD9LWD%UDQGRYLWMUREQH
PDUNHVXXJODYQRPLVWRYMHWQHQD]LYLPDVYRMLKSURL]YRÿDþDLULMHWNRNRLPDL]UDåHQXVWUDWHJLMX
]DYLãHSDUDOHOQLKUREQLKPDUNLSDL WXJRYRULPRQDMYLãHRGRPLQDFLML0HJJOHD=%UHJRYDL
Dukata.
=JRGQRMHSULPLMHWLWLGD0HJJOHVDPGUåLXNXSQRJWUåLãWDDDNRSRVPDWUDPRVDPRNDQDO
SURGDMH VXSHUPDUNHWD WX LP MH ]QDþDM MRã L YHüL WH LPDMX WUåLãQRJ XGMHOD ãWR MH RGOLþQD
poslovna pROLWLND ]ERJ YHü VSRPHQXWRJ SRUDVWD YDåQRVWL WRJ NDQDOD SURGDMH DOL L RSüHQLWRJ
SRUDVWDYDåQRVWLYHOLNLKIRUPDWDWUJRYLQLQHVDPRX%L+YHüXFLMHORMUHJLML=QDþDMLXWMHFDM
0HJJOHDQHVDPRGDMHGREDUYHüLUDVWHGRNMHSULPMHWQRGDVQDJD'XNDWDSULPMHrice dosta
slabi u odnosu na prethodnu godinu.
Najprodavanijih 5 proizvoda u protekloj godini su bili: Meggle 3.2% UHT 1lt, Latea 2.8%
8+7OW=%UHJRY8+7OW1DWXUD9LWD8+7OWL0HJJOH8+7OW,WDM
SRUHGDNGRGDWQRSRWYUÿXMHYHüGRQHãHQXNRQVWDWDFLMXNDNRWUåLãWHPGRPLQLUDMX8+7POLMHND
u kartonskim pakiranjima od 1 litar sa 2-PP2VWDMHWHN]DYLGMHWLãWRüHQDPGRQLMHWLRYD
M idhat G lavic
30
JRGLQDWHãNRQHNRPRåHSUHGYLGMHWLGDOLüHSURGDMDUDVWLLOLSDGDWLDOL]DRþHNLYDWLMH
NDNRüHVXSHUPDUNHWL]DYODGDWLPHÿXSURGDMQLPNDQDOLPDãWRXYMHWXMHMHGQXQRYXILOR]RILMXX
QDþLQX NXSRYDQMD QH VDPR ]D NDWHJRULMX POLMHND ]DVHEQR YHü L ]D VYH RVWDOH NDWHJRULMH
zajedno. (www.bizon.ba).
9HOLþLQDWUåLãWDPOLMHND JRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLOOLW
150,7
256,2
150,7
557,6
Vrijednost mil. Euro
120,6
179,3
119,1
419,0
Po stanovniku lit.
43,1
35,1
34,3
36,7
3URVMHþQDFLMHQD
0.8
0,7
0,79
0,75
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3RNROLþLQLLSRYULMHGQRVWLWUåLãWHX6UELMLMHQDMYHüHDOLVXQDMYLãHFLMHQHSROLWUX]DELOMHåHQH
u Bosni i Hercegovini.
0OLMHNR SR SRWURãQML SUHGVWDYOMD GRPLQDQWDQ POLMHþQL SURL]YRG X VYH WUL ]HPOMH 1DMYHüL
procent konzumDFLMHPOLMHNDMH]DELOMHåHQX%RVQLL+HUFHJRYLQLGRNVHSRSRWURãQMLPOLMHND
na posljednjem mjestu nalazi Srbija
8VYDNRGQHYQRMSRWURãQMLPOLMHNDVHSRVHEQRL]GYDMDMXSRWURãDþL+UYDWVNH
1DMYHüL XGHR PDUNLUDQH SRWURãQMH MH ]DELOMHåHQ X 6UELML GRN MH Rn najmanji u Bosni i
Hercegovini.
6XGHüL SR VWDYRYLPD SURL]YRÿDþD SRWUDåQMD ]D EUHQGLUDQLP POLMHNRP üH X QDUHGQRP
periodu rasti. 2QR ãWR %L+ SURL]YRÿDþL LVWLþX NDR NRPSDUDWLYQX SUHGQRVW VYRMLK SURL]YRGD
MHVX GREDU NYDOLWHW L SULVWXSDþQD Fijena. Oni svRMX SR]LFLRQLUDQRVW QD WUåLãWX RFMHQMXMX NDR
RVUHGQMX L RYR VWRJD ãWR VPDWUDMX GD MH NRQNXUHQFLMD YHRPD UD]YLMHQD X SRJOHGX POLMHND VD
QRUPDOQLPSURFHQWRPPOLMHþQHPDVWL
9HOLþLQDWUåLãWDPDVODFD JRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLOkg
0,4
0,5
0,6
1,5
Vrijednost mil. Euro
2,9
4,7
6,8
14,4
Po stanovniku kg.
0,1
0,1
0,1
0,1
3URVMHþQDFLMHQD
7,9
9,8
10,84
9,6
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
.ROLþLQDLYULMHGQRVWWUåLãWDLQDMYLãHFHQHSRNLORJUDPXVX]DELOMHåHQHX+UYDWVNRM
9HOLþLQDWUåLãWDMRJXUWD JRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLOOLW
45
97,1
36
178,1
Vrijednost mil. Euro
27,4
72,9
55,8
156,1
Po stanovniku lit.
12,9
13,3
8,2
11,7
3URVMHþQDFLMHQD
0,61
0,75
1,55
0,88
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3R NROLþLQL L SR YULMHGQRVWL WUåLãWH X 6UELML MH QDMYHüH DOL VX QDMYLãH FLMHQH SR NLORJUDPX
]DELOMHåHQHX+UYDWVNRM
=DMHGQR VD POLMHNRP MRJXUW SUHGVWDYOMD POLMHþQX SUHUDÿeYLQX NRMD MH ãLURNR ]DVWXSOMHQD X
ishrani populacije sve tri analizirane zemlje.
6YDNRGQHYQD SRWURãQMD MRJXUWD MH QDM]DVWXSOMHQLMD X 6UELML JGMH YLãH RG SROD SXQROMHWQH
populacije ovaj proizvod koristi svaki dan.
M idhat G lavic
31
U pogledu odnosa markirane i nemarkirane SRWURãQMH X VYH WUL DQDOL]LUDQH ]HPOMH GRPLQLUD
SRWURãQMDPDUNLUDQLKSURL]YRGDGRNVHXGLRQHPDUNLUDQHSRWURãQMHUD]OLNXMHSR]HPOMDPD
Kao najpoznatije marke/proizvoÿDþLXVYHWUL]HPOMHVHMDYOMDMXGRPDüLSURL]YRÿDþL
9HOLþLQDWUåLãWDVLUD JRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLONJ
13,5
28,2
12,3
54
Vrijednost mil. Euro
110,5
191,7
63,7
365,9
Po stanovniku kg.
3,9
3,9
2,8
3,6
3URVMHþQDFLMHQD
8,2
6,8
5,2
6,78
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3R NROLþLQL L SR YULMHGQRVWL WUåLãWH X 6UELML MH QDMYHüH DOL VX QDMYLãH FLMHQH SR NLORJUDPX
]DELOMHåHQHX%RVQLL+HUFHJRYLQL
.RG WYUGLK VLUHYD SULPMHWQR MH GD VX ÄMDþD³ WUåLãWD WUåLãWD +UYDWVNH L 6UELMH 7DNRÿer,
primjetno je da je u sve tri zemlje prisutna regionalna segmentacija konzumenata.
Kao najpoznatije marke/proizvoÿDþLXVYHWUL]HPOMHVHMDYOMDMXGRPDüLSURL]YRÿDþL
2þLJOHGQD MH GRPLQDFLMD RQLK NRQ]XPHQDWD NRML RYH SURL]YRGH NXSXMX RG LQGLYLGXDOQLK
proizvoÿDþD SD VH ELOMHåL QHãWR YHüL SrocenaW RQLK NRML QLVX X PRJXüQRVWL GD QDYHGX
marku/proizvoÿDþDRYHJUXSHSURL]YRGD
7UDGLFLRQDOQD SURL]YRGQMD WYUGLK VLUHYD QD SRGUXþMX FLMHORJ %DONDQD RWYDUD PRJXüQRVW ]D
XVSMHãQXSURL]YRGQMXXSRURGLþQLPXVORYLPDLXXVORYLPDPDORJEL]QLVD
Kod ovog prRL]YRGDODNRVHSRVWLåHYLVRNNYDOLWHWDUHQWDELOQXSURL]YRGQMXPRJXüHMHGUåDWL
EH]SRWUHEHGDVHSURL]YRGHYHOLNHNROLþLQH.YDOLWHWLFLMHQDRYDNYLKVLUHYDGDMXUHQWDELOQX
SURL]YRGQMXRVYDMDQMHPPDQMLKWUåLãQLKQLãDSDMHWDUJHWLUDQMHLVHJPHQWLUDQMHEXGXüHJWUåLãWD
YDåDQIDNWRU]DXVSMHK
,DNR VH QH SURL]YRGH X YHOLNLP NROLþLQDPD RYL SURL]YRGL PRJX SRVWDWL EUHQG ]D JXUPDQH
SRWURãDþH]GUDYHKUDQHUHVWRUDQHOXNVX]QHKRWHOHLOLQHNXGUXJXWUåLãQXQLãX
6DUDGQMD GUåDYQLK LQVWLWXFLMD NRMH EL R]ELOMQR garantovale i relevantnim dokumentima
potvrÿLYDOH NYDOLWHW ]QDWQR PRåH SRPRüL XVSMHKX 8 %RVQL L +HUFHJRYLQL VX YHü QD JODVX
Livanjski .XSUHãNL L 7UDYQLþNL WYUGL VLUHYL L QD LVWRM ED]L VH PRåH JUDGLWL PDUNHWLQãND
strategija za ovaj proizvod koji bi bio doEUR SULKYDüHQ L X VDPRM %RVQL L +HUFHJRYLQL L X
Hrvatskoj i Srbiji.
9HOLþLQDWUåLãWDVLUQLQDPD]LJRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLONJ
1,3
3,6
3,3
8,2
Vrijednost mil. Euro
5,3
19,1
22,4
46,8
Po stanovniku kg.
0,4
0,5
0,8
0,5
3URVMHþQDFLMHQD
3,97
5,38
6,87
5,71
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3R NROLþLQL WUåLãWD WUåLãWH X 6UELML MH QDMYHüH D QDMYHüH YULMHGQRVWL WUåLãWD L QDMYLãH Fijene po
kilogramu su zabiljHåHQHX+UYDWVNRM
6YH YHüD SRWURãQMD PDUNLUDQLK VLUQLK QDPD]D VWDODQ MH WUHQG X VYH WUL ]HPOMH Bezbrojne
PRJXüQRVWL NUHLUDQMD QRYLK RNXVD L MRã XYLMHN QHGRYROMQR ERJDWVWYR X SRQXGL L]ERUD RNXVD
otvaraju malim proizvoÿDþLPDPRJXüQRVWXVSMHãQRJQDVWXSDQDWUåLãWX
0LMHãDQMH VLUD VD ]GUDYLP L OMHNRYLWLP ELOMNDPD XYRÿHQMH QRYLK RNXVD (primjer Belja i
namaza sa vlascem u Hrvatskoj) ne zahtijeva preskupu tehnologiju i uz dobar dizajn i dobro
WDUJHWLUDQMHPRåHELWLHILNDVQRQDVYDWULWUåLãWD
M idhat G lavic
32
9HüHNROLþLQHPRJXVHSRVWLüLXGUXåLYDQMHPYLãHPDQMLKSURL]YRÿDþD i eventualnom podjelom
UDGDXSURL]YRGQMLLPDUNHWLQJXVLUQLKQDPD]DQDVYDWULWUåLãWD
9HOLþLQDWUåLãWDSDYODNDJRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLONJ
9,4
28,3
11,5
49,2
Vrijednost mil. Euro
18,7
59,4
31,5
109,6
Po stanovniku kg.
2,7
3,9
2,6
3,2
3URVMHþQDFLMHQD
2,0
2,1
2,73
2,23
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3R NROLþLQL L SR YULMHGQRVWL WUåLãWH X 6UELML MH QDMYHüH DOL VX QDMYLãH FLMHQH SR NLORJUDPX
]DELOMHåHQe u Hrvatskoj.
7UåLãWHSDYODNHMHXVYHWUL]HPOMHYLVRNRNRQNXUHQWQRWUåLãWHNRMLPGRPLQLUDMXWUDGLFLRQDOQL
NYDOLWHWQL GREUR SR]LFLRQLUDQL L YHOLNL SURL]YRÿDþL. Prije odluke o ulasku u proizvodnju
SDYODNH ]D WUL SRVPDWUDQD WUåLãWD WUHED GREUR RGYDJDWL FRst/benefit kriterije, jer je malo
YMHURYDWQR GD PDOL SURL]YRÿDþL PRJX RVWYDULWL NULWLþQH NROLþLQH SRWUHEQH ]D UHQWDELOQX
proizvodnju.
1DVYDWULWUåLãWD]ERJGXJRJRGLãQMHYHüHL]ORåHQRVWLVQDåQRMNRQNXUHQFLMLL]JUDÿHQMHGREDU
okus u konzumacijipa je mogXüH RVYRMLWL WUåLãWH VDPR YLVRNRNYDOLWHWQLP SURL]YRGLPD
3ODVPDQ X 6UELMX MRã MH GHOLNDWQLML MHU MH NRQNXUHQFLMD MDþD, prLVXVWYR YLãH YUOR MDNLK
SURL]YRÿDþD VWDELOQR D WUDQVSRUWQL WURãNRYL GR 6UELMH X SULQFLSX VX YHüL L] QDMYHüHJ EURMD
mjesta u Bosni i Hercegovini.
Kako se RþHNXMHUDVWWUåLãWD PRJXüHVHRULMHQWLUDWLQRYLPSURL]YRGLPDQDRYRWUåLãWH3ULWRPH
WUHED ELWL VYMHVWDQ YUOR MDNH NRQNXUHQFLMH NRMD üH GRþHNDWL QRYL SURL]YRG NDNR NYDOLWHWRP
tako i brojnim vrstama konkurentske pavlake.
7DNRÿH MH YDåQo nastupiti sa R]ELOMQRP PDUNHWLQãNRP NDPSDQMRP NDNR EL VH SRWURãDþL
pavlake ubijedili da je ULMHþRSRX]GDQRPQRYRPSURL]YRÿDþX1DGRPDüHPWUåLãWXSDYODNHX
BiH kampanja bi mogla biti efikasnija s obzirom da je prisustvo reklama slabo na ovom
WUåLãWX
Osigura plasman tj. dobra ponuda novog proizvoda u prodavnicama sa pultomu BiH i
supermarketima i hipermarketima.
Uslov je i osiguranje NROLþLQVNLGRYROMQHSURL]YRGQMH pavlake za rentabilno poslovanje.
0RJXüDVROXFLMDMHLSODVPDQSURL]YRGDYLãHPDOLKSURL]YRÿDþDXSDNHWX.
9HOLþLQDWUåLãWDYRüQLMRJXUWJRGLãQMD
Bosna i Hercegovina
Srbija
Hrvatska
UKUPNO
.ROLþLQDPLOOLW
2,9
3,2
2,9
9,0
Vrijednost mil. Euro
7,7
7,5
7,7
22,9
Po stanovniku lit.
0,8
0,4
0,7
0,6
3URVMHþQDFLMHQD
2,63
2,57
2,38
2,54
Izvor: UNDP ± 3URMHNDWÄ/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH³
3R NROLþLQL WUåLãWH X 6UELML MH QDMYHüH DOL VX QDMYLãH FLMHQH SR OLWUX ]DELOMHåHQH X %RVQL L
Hercegovini.
.RGRYRJSURL]YRGDGRPLQDQWQLSRWURãDþLVXPODGLPHÿXWLPX%L+YRüQHMRJXUWHSURL]YRGL
samo jedan proizvoÿDþ8WRPVPLVOXXOD]DNXSURL]YRGQMXYRüQRJMRJXUWDELRELSRåHOMDQX
Bosni i Hercegovini, ali je pitanje da li mali proizvoÿDþLLPDMXNDSDFLWHW]DWDNDYSRGXKYDW
,RYGMHVHPODGLSRWURãDþLJRWRYRLVNOMXþLYRNRGRGOXNHRNXSRYLQLRVODnjaju na povjerenje u
proizvoÿDþD SD MH PDOR YMHURYDWQR GD EL PDOL SURL]YRÿDþL L NDGD EL XVSMHãQR VDYODGDOL
UHFHSWXUHLWHKQRORJLMXSUDYOMHQMDXWUåLYRJYRüQRJMRJXUWDXVSMHOLSRVWLüLSURILWQDWUåLãWX
M idhat G lavic
33
9RüQH MRJXUWH RVLP WRJD NDUDNWHULãH L DWUDNWLYQD L VNXSD DPEDODåD NDR L DSVROXWQD SRWUHED
XQRVDYLVRNRNYDOLWHWQLKYRüQLKLQSXWDXVDPMRJXUWãWRSRVNXSOMXMHSURL]YRGQMXLWHãNRPRåH
RVLJXUDWLUHQWDELOQRVWXNROLþLQDPDPDQMLPRGLQGXVWULMVNLK
2SüHNDUDNWHULVWLNHDNWXHOQHHNRQRPVNHNUL]HXPOMHNDUVWYXLQM en utjecaj na Bi H
Osnovne karakteristike aktuelne ekonomske krize u mljekarskoj proizvodnji Evrope i Regije
mogu se VDåHWLXVOLMHGHüHNRQVWDWDFLMH:
- SDGSRWURãQMHLUDVWzaliha trajnih POLMHþQLKSURL]YRGD
- pad konkurentnosti mljekara na svijetskom i EuropVNRPWUåLãWX
- SDGFLMHQDVLURYRJPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGD
DD EL ]DãWLWLOD SURL]YRÿDüH POLMHND L POMHNDUVNX LQGXVWULMX EU je reagirala ]DãWLWQLP
LQVWUXPHQWLPDNRMLVXVDGUåDQLX=DMHGQLþNRMDJUDUQRMSROLWLFLCAP):
- ponovo je aktiviran sistem subvenFLMDL]YR]DPOLMþQLKSURL]YRGD
- SRYHüDQHVXXYR]QHSUDJFLMHQHL
- aktiviran je sistem interventnog preuzimanja trajnih proizvoda na zalihe ]DMHGQLþNLK
rezervi.
6D RYLP PMHUDPD SRYHüDQD MH NRQNXUHQWQRVW POLMHþQLK SURL]YRGD L] (8 QD (YURSVNRP L
svijetskom tUåLãWX
0HÿXWLPPMHUH(8VXGUDPDWLþno smanjile konkurentnost mljekarske proizvodnje u Regiji i
produbile ekonomsku krizu u mljekDUVWYXüLMHVXSRVOMHGLFH:
- SRYHüDQXYR]POLMHþQLKSURL]YRGDL](8SRVXEYHQFLRQLUDQLPXVORYLPD
- VPDQMHQMHSRWURãQMHGRPDüLKWUDMQLKPOLMHþQLKSURL]YRGD
- pad konkurentnosti mljekara i UDVW]DOLKDPOLMHþQLKSURL]YRGD, te
-
pojaYDYLãNRYDLSDGRWNXSDPOLMHND.
$NWXHOQD NUHWDQMD QD (YURSVNRP L UHJLRQDOQRP WUåLãWX POLMHND LPDMX R]ELOMDQ XWMHFDM QD
POMHNDUVNXLQGXVWULMXX%L+ãWRVHX posljednjem kvartalu 2008. godine i do polovine 2009.
godine, QDURþLWRVHRGQRVLQD
- Smanjenje konkurentnosti GRPDüLKPOMHNDUD i pad prodaje WUDMQLKPOLMHþQLKSURL]YRGD
QDGRPDüHPL LQRWUåLãWX
- 2]ELOMDQ UDVW ]DOLKD WUDMQLK POLMHþQLK SURL]YRGD (sir i UHT mlijeko), tako
da neke POMHNDUHYHüVPDQMXMXLRWNXSPOLMHNDRGSURL]YRÿDüD
- 8YR] WUDMQLK POLMHþQLK SURL]YRGD L] (8 po subvencioniranim uslovima, ozbiljno
XJURåDYD GRPDüXSURL]YRGQMXVLUHYL
- $NWXHOQDVQLåHQMDFLMHQDVLURYRJPOLMHNDLPOLMHþQLKSURL]YRGDNRGGUåDYDXUegionu
6UELMD L +UYDWVND XWMHüX QD GDOML SDG NRQNXUHQWQRVWL %L+ POMHNDUD QD GRPDüHP L
UHJLRQDOQRPWUåLãWXNDRLSRUDVWXYR]DPOLMHþQLKSURL]YRGDL]RYLKGUåDYD
- Financijska likvidnost mljekara je bitno smanjena, WDNR GD YLãH POMHNDUD QHPRåH
XUHGQR SODüDWL POLMHNR SURL]YRÿDüLPD ãWR XJURåDYD QMLKRYX UHSURGXNWLYQX
sposobnost.
- 3RVWRMHüH RWNXSQH FLMHQH POLMHND QHPRJX REH]ELMHGLWL NRQNXUHQWQRVW GRPDüH
SURL]YRGQMHLPRUDMXVHXãWRVNRULMHYULMHPHXVNODGLWLVDDNWXHOQLPXVORYLPDQDWUåLãWX
mlijHþQLKSURL]YRGD
- EkonoPVNL SRORåDM SURL]YRÿDüD POLMHND je WDNRÿHU nepovoljan, prvenstveno, zbog
YLVRNLK WURãNRYD SURL]YRGQMH NDR L XVSRUHQH QDSODWH POLMHND L SRGVWLFDMD RG
GUXãWYHQRSROLWLþNLK]DMHGQLFDSUHPLMH
- NHL]JUDÿHQa zakonska regulativa dodatno RWHåDYD SRVORYDQMH POMHNDUD, naroþLWR na
LQRWUåLãWX
M idhat G lavic
34
8NROLNRVHQHJDWLYQLWUHQGRYLQDVWDYHXGXåHPSHULRGu, R]ELOMQRüHVHXJUR]LWLSURL]YRGQDL
HNRQRPVNDRGUåLYRVWNRPSOHWQHOLQLMHPOLMHNDRGSULPDUQRJSURL]YRÿDüDGRPOMHNDUD
Mljekarska industrija i pURL]YRÿDþL POLMHND QHPRJX VDPL prevladati krizu u kojoj se nalaze
EH]RGJRYDUDMXüHVLVWHPVNHSRGUãNHGUåDYHHQWLWHWLLGUåDYD, koja bi trebala da ide u pravcu:
a. Mljekarska industrija
o Sanacija financijske likvidnostL POMHNDUD üLPH üH VH LVWRYUHPHQR utjecati i na
SREROMãDQMHSRORåDMDSURL]YRÿDþDPOLMHND
o Poticanje izvoza posebnim mjerama, obzirom da se 24 ± 26% mljekarske proizvodnje
u BiH izvozi, tako da razvoj organizirane primarne proizvodnje mlijeka bitno ovisi od
izvoza.
o Pokretanje incijative kod E8 GD VH %L+ VNLQH VD OLVWH GUåDYD NRG NRMLK VH NRULVWH
izvozne subvencije NRG L]YR]D POLMHþQLK SURL]YRGD +UYDWVND VH godine
REUDWLOD (8 VD VOLþQLP ]DKWMHYRP NRML MH SULKYDüHQ, tako da se kod ponovnog
pokretanja izvoznih subvencija u 2004 godini+UYDWVNDQHQDOD]LQDOLVWLGUåDYDNRG
kojih se primjenjuju izvozne subvencije.
o Aktiviranje sistema javnih rezervi, NRMH üH SUHX]HWL GLR ]DOLKD WUDMnih proizvoda, te
WUåQHLVH]RQVNHYLãNRYHPOLMHND. Funkcija javnih UH]HUYLMHMHGQDRGNOMXþQLKSROXJD
agrarne politike kod mlijeka u EU i GUåDYDX5HJLRQX
o Uspostavljanje RGJRYDUDMXüHJVLVWHPDRWNXSQLKFLMHQDVLURvog mlijeka i ulaznih cijena
uvoznih proizvoda, koji je primjeran sistemima, koji se primjenjuje u EU i razvijenim
GUåDYDPD. Ovaj sistem podrazumjeva:
- IRUPLUDQMHRWNXSQHFLMHQHVLURYRJPOLMHNDXVNODGXVDXVORYLPDWUåLãWDPOLMHþQLK
proizvoda,
XYRÿHQMH LQWHUYHQWQH RWNXSQH FLMHQH mlijeka, koja se primjenjuje u uslovima
VH]RQVNLK L WUåQLK YLãNRYD mlijeka, koje, putem mlijeka u prahu, maslaca i sira
otkupljuju javne rezerve i
uspostavljanje uvozne prag cijene, koja se primjenjuje prema proizvodima, koji
VDGUåH L]YR]QH subvencije. Ovu mjeru primjenjXMH (8 SUHPD SURL]YRGLPD L] WUHüih
GUåDYD.
o Primjena RGJRYDUDMXüLKUHFLSURþQLKmijera prema GUåDYDPDNRMHNRULVWH van tarifna
RJUDQLüHQMDNRGXYR]DUREDL]%L+
b. 3URL]YRÿDþLPOLMHND
2VQRYQLX]URFLSRJRUãDQRJHNRQRPVNRJSRORåDMDSURL]YRÿDþDPOLMHNDVX
YLVRNLWURãNRYLSURL]YRGQMH, kao posljedica visokih cijena osnovnih repromaterijala i
dizel goriva (mineralna gnojiva, dizel goriva, sjemena, srHGVWYD]D]DãWLWXVWRþQDKUDQD).
8QDWRü]QDþDMQRJSDGDFLMHQDRYLK in-SXWDQD(YURSVNRPLUHJLRQDOQRPWUåLãWXWRVHQLMH
adekvatno odrazilo na cijene u BiH,
spora naplata mlijeka i sistemskih stimulacija, ãWR ELWQR XWMHüH QD UHSURGXNFLMX
proizvodnje i
nedostatak obrtnog kapitala za organiziranje poljoprivrednih radova (sjetva, berba,
åHWYDLGU.
6LVWHPVND SRGUãND NRMD EL PRJOD SREROMãDWi HNRQRPVNX SR]LFLMX SURL]YRÿDþD POLMHND u
periodu ekonomske krize WUHEDOD EL LüL X SUDYFX VWYDUDQMD XVORYD ]D VPDQMHQMH WURãNRYD
proizvodnje, pravovremenoJREH]EHÿHQMD njene reprodukcije, (putem uredne naplate prodate
proizvodnje i sistemskih stimulacija) kao i privremenog reprogramiranja kreditnih obaveza za
kapitalna ulaganja.
M idhat G lavic
35
U RYRP VPLVOX VOLMHGHüH PMHUH EL PRJOH ]QDþDMQR GRSULQMHWL SREROMãDQMX HNRQRPVNog
SRORåDMDSURL]YRÿDþDPOLMHND:
o XNOMXüLYDQMH MDYQLK UH]HUYL NRG REH]EjHÿHQMD RVQRvnih repromaterijala za sjetvu i
NRPSRQHQWLVWRþQHKUDQH NRMHEL]ERJYHOLþLQHQDEDYNLELOHNRQNXUHQWQLMHQDWUåLãWX
o XYRÿHQMHUHJUHVDQDGL]HOJRrivo, koje se koristi za poljoprivredne radove,
o XYRÿHQMH SULYUHPHQRJ PRUDWRULMD QD RWSODWX NUHGLWD ]D NDSLWDOQD ulaganja, koja su
financirana iz sredstava javnih fondova i namjenskih L]YRUD PHÿXQDURGQH SRPRüL
(Razvojna banka, IFAD, GTZ, USAID, SIDA, EBRD, Holandija, 1RUYHãND Japan i
dr). Oko 80% kapitalnih ulaganja kod poljoprivrednih gazdinstava financirano je iz
ovih izvora, preko banaka, kojH QLVX YODVQLFL YHü VDPR NRPLVLRQDUL DQJDåLUDQLK
sredstava i
o sanacijom financijske likvidnosti mljekara i urednom naplatom sistemskih poticaja u
velikoj mjeri ULMHãLWüHi pitanje financijVNHOLNYLGQRVWLSURL]YRÿDþDPOLMHND
V I.
R A Z V O J PR O I Z V O D NJ E M L IJ E K A U B OSN I I H E R C E G O V I N I
RD]YRM SURL]YRGQMH POLMHND X %RVQL L +HUFHJRYLQL X QDUHGQRP SHULRGX PRJXüH MH SRG
VOLMHGHüLPXVORYLPD
9 2VLJXUDWLGXJRURþQXVWLPXODWLYQXRWNXSQXFLMHQXPOLMHND,
9 Osigurati stalne i povoljne izvore kreditiranja,
9 Stalan sistem poticaja i naknada,
9 (ILNDVQD SRPRü VWUXþQLK VOXåEL VDYMHWRGDYQD VWRþDUVNR-selekcijska, veterinarska i
agroekonomska),
9 8VSRVWDYOMDQMH YH]H VD SRVORYQLP VXEMHNWLPD SUHUDÿLYDþNH LQGXVWrije i industrijom
VWRþQHKUDQH
9 Uspostavljanje povezanosti sa drugim srodnim privrednim granama,
9 Zakonskim propisima odrediti kriteije kvaliteta proizvoda, posebno rasplodnih goveda
i uvesti praNVXSODüDQMDSUHPD(8PMHULOLPD
9 2PRJXüLWLNRQNXUHQFLju domaüLKLVWUDQLKX]JRMQLKSURJUDPD
9 3REROMãDQMHKLJLMHQVNLKXVORYDQDIDUPDPD.
2JUDQLþDYDMXüLIDNWRULUD]YRMDproizvodnje mlijeka su:
o 1HUD]YLMHQRWUåLãWHLSURPHWSROMRSULYUHGQRJ]HPOMLãWD
o 9ODVQLþND VWUXNWXUD L ]DSXãWHQRVW SROMRSULYUHGQLK SRYUãLQD XJDUL L QHREUDÿHQH
oranice u F BiH i 42% u Republici Srpskoj).
o Lokacija farmi za proizvodnju mlijeka i njihova usitnjenost.
o Psiho-VRFLMDOQL RGQRV SUHPD UXUDOQR VHRVNRP D SRVHEQR SUHPD VWRþDUVNRM
proizvodnji.
o ,QIHULRUQL DWULEXWL VWRþDUVNH SURL]YRGQMH SRVHEQR SURL]YRGQMH POLMHND PXåD X
RGQRVXQDUDGQRDWUDNWLYQLMHJUDQHSULYUHGHXRSãWHWUJRYLQDXVOXJHLGU
Proizvodnja mlijeka treba biti primarno usmjerena jeftinijim i kvalitenijim proizvodima. Ovo
MH PRJXüH QRYLP WHKQRORJLMDPD SRVHEQR X QDþLQX GUåDQMD L SRVWXSDQMD VD åLYRWLQMDPD
ishrane, higijene i dr.
Treba davati prednost sistemima kojima se maksimalno koriste jeftiniji inputi ± krma sa
WUDYQMDND L RUDQLþQRJ SORGRUHGD ,QWHQ]LWHWX SURL]YRGQMH POLMHND SR JUOX WUHED VXSURWVWDYLWL
LQWHQ]LWHW RGQRVQR SURILW SR MHGLQLFL SRYUþLQH RGQRVQR XORåHQRJ NDSLWDOD 2VORQDF UD]YRMD
proizvodnje mlijeka treba biti na voluminoznoj krmi.
M idhat G lavic
36
3URL]YRGQMD POLMHND QD PDQMLP IDUPDPD WUHED SRVWHSHQR SRSULPDWL RELOMHåMD ± organska,
autohtona, zdravija.
3URJUDPUD]YRMDSURL]YRGQMHPOLMHNDX%L+WUHEDGDSRþLYDQDWULNDWHJRULMHSURL]YRÿDþD
o 0DOD POLMHþQD VWDGD VD SURVMHþQR GR PXznih krava, nemaju preduslov ni motiv za
poslovno napredovanje.
o Moderni konvencionalni sistemi proizvodnje na adaptiranim manjim farmama sa
SURVMHþQRRGGRPX]QLKNUDYDXVWDGX3URFMHQMXMHVHGDELVHQDRYLPIDUPDPD
PRJOD RVWYDULWL SURVMHþQD SURL]Yodnja od 4.500 do 5.000 litara mlijeka po kravi
JRGLãQMH
o 6LVWHPVSHFLMDOL]LUDQLKSRURGLþQLKIDUPLPX]QLKNUDYDVDGRNUDYDXVWDGX1D
ovim farmama mogla bi se ostvariti proizvodnja od 5.000 do 6.000 litara mlijeka po
NUDYLJRGLãQMH
o Sistem velikih IDUPL PX]QLK NUDYD VD YLãH RG NUDYD X VWDGX NRMH EL PRJOH
REH]EMHGLWLSURL]YRGQMXPOLMHNDYLãHRGOLWDUDSRNUDYLJRGLãQMH
.RGL]UDGH,QIRUPDFLMHNRULãWHQLVXVOLMHGHüLL]YRULSRGDWDNDLLQIRUPDFLMD
-
,VWUDåLYDQMD³0LONSURFHVVLQJ´]D . g.,
U N DP ± 3URMHNDW³/DQFLYULMHGQRVWL]D]DSRãOMDYDQMH´
Agencija za statistiku BiH,
F ederalni zavod za statistiku F Bi H ,
5HSXEOLþNL]DYRG]DVWDWLVWLNX56
M LQLVWDUVWYRSROMRSULYUHGHãXPDUVWYDLYRGRSULYUHGH5HSXEOLNH6USVNH ,
Ministarstvo poljoprivreGHYRGRSULYUHGHLãXPDUVWYD)HGHUDFLMD%L+
$JHQFLMD]DX]JRMLVHOHNFLMXXVWRþDUVWYX56
Uprava za indirektno oporezivanje Bi H,
Ministarstvo za spoljnu trgovinu Bi H ,
E D A ± E uropean Dairy Assosiation,
L T O ± Nederland International Milk price comparation,
D G Agri ± E U,
Milk Management Committee Statistics E U.
M idhat G lavic
37
Download

MLIJEKO BIH - Farmland u inostranstvu