VOJVODE Marku Vasiću Karađorđe dao nadimak
BROJ 55/AVGUST 2014. CENA:150 RSD, CG 2 €, BIH 3 KM, MAK 100 DEN
RATNI DNEVNIK
Neprijatelj
opustošio
Valjevo
PRE
100 GODINA
Sa
Bodroga
napadnut
Beograd
U ovom broju
KNJIGE
NA POKLON
ANGORSKA BITKA 1402.
Oklopnici Stefana Lazarevića odoleli Tatarima
Zadužbinari
Evgenija i
Nikola Kiki
Stevan Mokranjac
Najveći srpski
kompozitor
Ukoričeni kompleti revije ISTORIJA za
2013.
Svih 12 brojeva u kvalitetnom povezu za 1.650 dinara
Istinite priče o vladarima, dinastijama, intrigama, velikim ljubavima
i događajima koji su menjali svet,
na preko 600 strana u koloru - na jednom mestu
Rezervišite svoj primerak na telefon: 381 11 31-96- 321
ili na e-mail: [email protected] ili [email protected]
Ukoričeni kompleti revije ISTORIJA za
i
Svih 12 brojeva u kvalitetnom povezu za samo 1.260 dinara
Istinite priče o vladarima, dinastijama, intrigama, velikim ljubavima
i događajima koji su menjali svet,
na preko 600 strana u koloru - na jednom mestu
Istorija
REVIJA
Izdavač:
Ecoprint d.o.o.
Generalni direktor:
Drago Delić
Glavni i odgovorni urednik:
Momčilo Karan
Novinari:
Jakša Jovović
Marija Jovanović
Radovan Radović
Marija Božanić
Ljiljana Lukić
Dizajn:
Zoran Mihailović
Prelom:
Milka Milinčić
Fotografija:
Predrag Todorović
Jelena Jovanović
Lektor−korektor
Mira Nikitović
Marketing:
Maja Vidaković
Sekretarijat:
011/3196−320,
Redakcija:
011/3196−318
Pretplata:
011/3196−321
Marketing:
011/3196−322; 011/3196−323
www.istorijarevija.com
E−mail:
[email protected]
avgust 2014.
Štampa: Politika a.d.
CIP − Katalogizacija u publikaciji
Narodna biblioteka Srbije, Beograd
93/94
Mesečno
ISSN 1821−4096 = Istorija (Beograd, 2010)
COBISS.SR−ID 172587788
Distribucija
BEOKOLP d.o.o.
SA BODROGA
napadnut Beograd
Č
injenica koja se zna, ali koja se retko pominjala jeste da je Prvi svetski rat
počeo napadom na Beograd. Desilo se to 28. jula 1914. godine po novom,
odnosno 15. jula po starom kalendaru. Prve granate na glavni grad Srbije
ispaljene su oko 23 sata sa monitora „Bodrog“. Bio je to jedan od oklopnih
ratnih brodova Austrougarske monarhije sa kojih je u prvim mesecima ra−
ta Beograd svakodnevno bombardovan. Tadašnji stanovnici srpske prestonice, koji su
ispred plotuna koji su ispaljivani sa njih, bežali u skloništa, ove brodove opisivali kao
„aždaje koje krstare Savom i Dunavom i bez milosti ruše varoš“.
„Bodrog” je porinut u Dunav 1904. u Budimpešti, gde je i priključen Dunavskoj floti
Austrougarske. Prvu decenije brod je bio na dužnosti u mirnodopskim uslovima. U julu
1914. godine stacioniran je u Zemunu i uključen u prve predratne tenzije − zarobljavanje
pojedinih srpskih civilnih brodova. A, sa−
mo nekoliko sati posle austrougarske ob−
jave rata 28. jula, pokrenut je sa grupom
plovila kako bi bombardovao Beograd.
Njegovo prvo dejstvo bilo je tog dana
oko 23 sata, čime su počele oružane ak−
cije u Velikom ratu. Doduše, postoje i
tvrdnje da je prvi hitac na kalemegdanski
Donji grad ispaljen sa broda „Temeš“, a
potom je „Bodrog“ sadejstvovao sa njim.
Od granata sa „Bodroga“ i drugih to−
povnjača najviše su stradali Dorćol i Sa−
vamala. Beograd je pružao više nego
Monitor Bodrog u ratu
tužnu sliku. Već sredinom avgusta, na
potezu od Knez Mihailove ulice do Slavi−
je, nije bilo kuće koja nije stradala. Tera−
zije su bile prokopane od brojnih grana−
ta. Stradali su i Narodno pozorište, uni−
verzitet, Dvor, bolnica na Vračaru, ban−
ke, hoteli Moskva, Grand i Srpska kru−
na. Beograđani masovno počinju da na−
puštaju grad. Kolone izbeglica slivale su
se na stanicu u Resniku, koja je jedina
Olupina Bodroga danas
bila van dometa austrougarske artiljerije.
U odbranu grada prvi su stali dobro−
voljci, četnici vojvode Tankosića i vojvode Jovana Babunskog, a tek potom im se pri−
ključila i vojska(Dunavska divizija), žandari, carinici.... Međutim, ni vojska nije imala ade−
kvatno naoružanje da bi se suprotstavila napadima sa monitora, odnosno da bi uništila
njihov oklop. Uz to, srpska vojska nije imala ni rečnu flotilu, nijedan brod koji bi krenuo
u protivnapad i eliminisao neprijateljske položaje. Tek u mesecima koji su usledili stigla
je saveznička pomoć u naoružanju(topovi velikog kalibra i torpeda) tako da je srpska
vojska bila u stanju da odgovori na napade austrougarskih monitora, da ih otera iz blizi−
ne Beograda, pa su oni na grad tada mogli da dejstvuju samo izdaleka.
„Bodrog“ su Srbi kao ratni plen zarobili 1918. godine, obnovili ga i 1920. dali mu ime
Sava. Kako ne bi pao u ruke neprijatelju, pripadnici kraljevine ga 1941. potapaju. Ustaše
ga vade iz vode i koriste do 1944. godine kada ga kod Slavonskog Broda drugi put šalju
na dno reke. Partizani ga još jednom izvlače sa dna i remontuju. Posle služenja u mor−
narici SFRJ svoj uzbudljiv vek je završio kao „pristanište“ za brodove, najpre u Novom
Sadu, potom u Beogradu. Postoji inicijativa da se brod restaurira i pretvori u ploveći mu−
zej pod okriljem Vojnog muzeja ili Muzeja nauke i tehnike.
Momčilo Karan
Istorija 3
IZ SADRŽAJA
Značajna uloga Srba u Angorskoj bici
P
re 612 godina, 28. jula
1402. godine, na polju
Čubuk, nedaleko od Angore
(današnje prestonice Republii ke Turske - Ankare), odigrala se bitka u kojoj su se sudarile vojske tada dva
najmoćnija vladara
a sveta. Pobeda
Mongola (Tatara) nad Osmanlijama
zaustavila je na duže vreme do tada
nezaustavljivu e kspanziju Osmanske
imperije. Sudbina je htela da u ovoj
bici značajnu ulogu imaju i Srbi.
strane 16–22
Stogodišnjica smrti Stevana Mokranjca
O
ve godine navršava se 100 godina
od smrti genijalnog muzičara, najvećeg srpskog kompozitora, Stevana Stojanovića Mokranjca. Bio je istaknuti horovođa Beogradskog pevačkog društva, osnivač Srpske muzičke škole i Gudačkog kvarteta... Ono što je Vuk Karadžić
učinio za srpski narod u oblasti jezika, Mokranjac je učinio na muzičkom planu. „Još
za života nazvan je Vuk Karadžić srpske
muzike“, zapisao je Petar Konjović. Mokranjac je zabeležio preko pet stotina zapisa
narodne muzike iz raznih krajeva Srbije, Crne Gore, Makedonije, Bugarske, i preko dve
hiljade zapisa duhovne muzike.
„Život Mokranjčev i njegovo delo organski su vezani sa životom naroda iz koga je ponikao. Sve je došlo u pravi čas i po istorijskoj nuždi...Po čemu se izdvaja Mokranjac? Po naročitoj sposobnosti da iz mase folklornog materijala odabere ono što je tipično. Po tom što ume svoj materijal da organski slije. Da stilizuje“ (Petar Konjović).
strane 23 – 25
Knjige na poklon
„Istorija“ vam u ovom broju, nastavljajući saradnju sa
izdavačkom kućom „Svet knjige“ iz Beograda, poklanja pet knjiga:
Petar II Petrović Njegoš,
„Luča mikrokozma“
Petar II Petrović Njegoš,
„The Ray of The Microcosm“
(Luča mikrokozma na engleskom jeziku)
Roman Vojislava Novića
„Od Boga se ušur ne tražI“
Vladimir Ćorović
„Karađorđe i Prvi srpski ustanak“
Jelica Roćenović
„Poruke ljubavi kraljice Itake“ (poezija)
Ako želite da dobijete neku od ovih knjiga, potrebno je da na mejl
[email protected] pošaljete vaše ime, prezime i adresu, te navedete
naziv knjige koja vas najviše interesuje. Imena dobitnika objavićemo u
sledećem broju.
4 Istorija
Veliki zadužbinari
Nikola i Evgenija Kiki
Među istaknutijim beogradskim dobrotvorima su i Nikola
D. Kiki i njegova supruga Evgenija Naumović-Kiki. Oni su potomci dve cincarske porodice
(Boci-Naumović i Kiki) koje su
se sredinom 19. veka doselile u
Beograd. Veliki deo svog novca
i imovine ostavili su Beogradskoj trgovačkoj omladini (BTO).
Od dobijenog novca BTO je bio obavezan da podigne i
održava dve zadužbine. Na placu u Hilandarskoj br. 1,
na uglu sa Cetinjskom, da podigne i održava zgradu,
odnosno dom posvećen roditeljima Evgenije Kiki. U
zgradi je dugo bila smeštena škola BTO. Druga zadužbina je, prema Nikolinom amanetu, „Bolnica Nikole i Evgenije Kiki za postradale i siromašne trgovce” u
str. 28-31
Zvečanskoj ulici broj 9. „
Apis se nije mirio
sa smrtnom presudom
Vođa „Crne ruke“ Dragutin Dimitrijević Apis se posle izricanja presude u Solunskom procesu sve do
poslednjeg čas nadao milosti kralja Petra, ali nje nije bilo. Pre nego što je
sproveden na gubilište,
Apis je svešteniku koji je
došao da ga ispovedi, rekao da je njegova „radnja“ i radnja njegovih drugova
bila „skroz patriotska“, ali da su u sve „đavoli
umešali svoje prste, te je sve ovako đavolski pošlo i
svršilo se... Sve đavolski! Smrt, smrt, pa neka je samo za sreću Velike Srbije pa ne žalim“. str. 32-36
Odlazak jednog od najboljih
Nedavno je u Madridu u
88. godini preminuo legendarni fudbaler Reala Alfredo di Stefano, jedan do najboljih igrača koje je svet
imao. Među najvažnijim
uspesima iz njegove bogate igračke karijere navode
se pet titula prvak Evrope
sa Realom, kao i osam šampionskih titula u Španiji.
Jedanput je osvojio Kup kralja, a sa 307 postignutih
golova u svim takmičenjima dugo je bio najefikasniji
igrač Reala, ali ga je pre nekoliko godina prestigao
Raul. Bio je reprezentativac Argentine, Kolumbije i
Španije. Interesantno je, međutim, da Di Stefano, iako ga je i FIFA zvanično svrstala među pet najvećih
igrača 20. veka, zajedno s Peleom, Krojfom, Bekenbauerom i Maradonom, nikada nije igrao na svetstr. 53-55
skom fudbalskom prvenstvu!
Download

ANGORSKA BITKA 1402.