INSTITUCIJA OMBUDSMENA/OMBUDSMANA
ZA LJUDSKA PRAVA BOSNE I HERCEGOVINE
BROJ: Ž-BL-05-834/14
DANA, 28. 02. 2015. godine
ИНСТИТУЦИЈА ОМБУДСМЕНА/ОМБУДСМАНА
ЗА ЉУДСКА ПРАВА БОСНЕ И ХЕРЦЕГОВИНЕ
Broj preporuke: P-58/15
NARODNA SKUPŠTINA REPUBLIKE SRPSKE
n/r kabinet predsjednika Skupštine
Opština Prnjavor
Ul. Karađorđeva br. 2
78430 PRNJAVOR
n/r načelnika Opštine
PREPORUKA
po žalbi Duška Đerića
Instituciji ombudsmena za ljudska prava Bosne i Hercegovine, dana 22. 12. 2014. godine, obratio se
Duško Đerić iz Banjaluke, povodom povrata nacionalizovane imovine na području opštine
Prnjavor.
Žalba je razmatrana u okvirima Zakona o ombudsmenu za ljudska prava Bosne i Hercegovine 1
Zakona o stvarnim pravima Republike Srpske 2, Evropske konvencije o ljudskim pravima i
osnovnim slobodama, te međunarodnih standarda vezanih za zaštitu privatne imovine građana.
ČINJENIČNO STANJE
Podnosilac žalbe je direktni nasljednik nekretnina (kino „Slavica“ i kafana „Pet lampi“) koje su
1960. godine nacionalizovane, bez ikakve nadoknade na području opštine Prnjavor.
Izmjenom Zakona o stvarnim pravima 2011. godine, u Republici Srpskoj omogućeno je državi da
nacionalizovane nekretnine uknjiži kao vlasništvo na svoje ime, te da raspolaže sa njima i da ih
proda.
Na osnovu toga, opština Prnjavor je podnijela zahtjev Republičkoj upravi za geodetske imovinskopravne poslove za pretvaranje prava korištenja u pravo vlasništva na kinu „Slavica,“ a Hotelskougostiteljsko uslužno preduzeće HUTP „CER“ a.d. Prnjavor je u stečaju prodalo kafanu „Pet
Lampi“ fizičkom licu kojem izmijenjeni zakon u Republici Srpskoj omogućava da državnu svojinu
nad tom kafanom pretvori u svoju – privatnu.
1
2
Službeni glasnik BiH 32/00, 19/02, 35/04 i 32/06
Službeni glasnik Republike Srpske 124/08 i 95/11)
Ravnogorska 18, 78000 Banja Luka, BiH Tel/Fax: +387 51 303 992 E-mail : [email protected]
Grbavička 4, 71000 Sarajevo,BiH Tel: +387 33 666 006 Fax: +387 33 666 007 E-mail: [email protected]
Kralja Zvonimira 6, 88000 Mostar BiH Tel/Fax: +387 36 334 248 E-mail: [email protected]
Trg mladih 8/1, 76000 Brčko BiH Tel/Fax: +387 49 217 347 E-mail: [email protected]
Podnosilac žalbe je dana 05.12.2014. godine podnio Zahtjev za vraćanje nepokretnosti Geodetskoj
upravi Područna jedinica Prnjavor, koji je odbačen zaključkom, između ostalog i zbog razloga što
isti nije naveo po kojem pravnom osnovu traži vraćanje oduzetih nekretnina.
RELEVANTNI PROPISI
Ustav Bosne i Hercegovine 3
Član 2 stav 1. „Bosna i Hercegovina i oba entiteta će osigurati najviši nivo međunarodno priznatih
ljudskih prava i osnovnih sloboda“.
Zakon o ombudsmenu za ljudska prava Bosne i Hercegovine 4 Član 1. Ombudsmen za ljudska
prava Bosne i Hercegovine je nezavisna institucija uspostavljena u cilju promovisanja dobre
uprave i vladavine prava, zaštite prava i sloboda fizičkih i pravnih lica, kako je zajamčeno posebno
Ustavom Bosne i Hercegovine i međunarodnim sporazumima koji se nalaze u dodatku tog Ustava
koja će s tim u vezi nadgledati aktivnosti institucija Bosne i Hercegovine i njenih entiteta, u skladu
sa odredbama ovog Zakona.
Član 2. 1. Institucija će razmatrati predmete koji se odnose na slabo funkcionisanje ili povrede
ljudskih prava i sloboda počinjene od strane bilo kojeg organa vlasti u Bosni i Hercegovini.
Član 25. 1. Organi vlasti u Bosni i Hercegovini obavezni su Instituciji pružiti odgovarajuću pomoć
u istrazi i vršenju kontrole.
Član 32. 1. Ombudsmen može dati preporuke organima vlasti u Bosni i Hercegovini
Zakon o opštem upravnom postupku Republike Srpske 5 Član 6. (Načelo zaštite prava stranaka i
zaštite javnog interesa) Pri vođenju postupka i rješavanju u upravnim stvarima organi su dužni da
strankama omoguće da što lakše zaštite i ostvare svoja prava, vodeći pri tom računa da
ostvarivanje njihovih prava ne bude na štetu prava drugih lica niti u suprotnosti sa javnim
interesom.
Protokol 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda Član 1 (Zaštita
imovine) ,,Svako fizičko ili pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne
može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim
načelima međunarodnog prava. Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo
države da primjenjuje takve zakone koje smatra potrebnim da bi nadzirala korišćenje imovine u
skladu s opštim interesima ili da bi obezbijedila naplatu poreza ili drugih doprinosa ili kazni“.
NALAZ I MIŠLJENJE
Analizom navoda podnosioca žalbe, opštine Prnjavor, Geodetske uprave, te relevatnih propisa koji
regulišu ovu oblast, utvrđeno je sljedeće:
3
„Aneks 4 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini“
„Službeni glasnik BiH“ broj: 32/00, 19/02, 34/05, 32/06
5
„Službene glasnik RS“ broj: 13/02
4
2
Pitanje vraćanja oduzete imovine u Bosni i Hercegovini pokreće se već više godina, bilo je i
određenih pokušaja da se zakonski reguliše, ali je i dalje neriješeno, tako da je Bosna i Hercegovina
jedina država u Evropi koja ništa do sada nije uradila na tom planu.
Umjesto da se donese navedeni zakon i poslije toga da se vrši privatizacija, odlučeno je da se prvo
izvrši privatizacija pa i nacionalizovane imovine koja se trebala vratiti prijašnjim vlasnicima. Na
ovaj način, izvjesno je da će finansijski izdaci za novčanu restituciju iznositi mnogo više, nego u
slučaju naturalne restitucije.
Da bi se zaštitila imovina koja će u budućnosti biti predmet restitucije, u Federaciji Bosne i
Hercegovine i Republici Srpskoj usvojen je Zakon o stvarnim pravima 6 koji je zabranjivao prenos,
otuđivanje, zamjenu, teret i dugoročni zakup nepokretnosti koje su nacionalizovane bez naknade
poslije II svjetskog rata.
Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o stvarnim pravima Republike Srpske 7, međutim,
izbrisane su pomenute zabrane, a predviđeno je da novi nosilac prava svojine postaje obveznik
naturalne ili novčane restitucije u postupku restitucije. Članom 349a Dopuna, propisano je da „u
slučaju da je nosilac prava vlasništva prestao postojati, Republika Srpska biće obveznik naturalne ili
novčane restitucije“. Ombudsmeni smatraju da ovakva izmjena predstavlja lošu procjenu budućih
finansijskih interesa, jer se prometovanjem nacionalizovanih nekretnina nameće obaveza novčane
restitucije, koja je daleko skuplja, uključuje i kamate, a isplaćuje se u konačnici iz sredstava
građana, koji kao poreski obveznici pune javni budžet.
Ombudsmeni nalaze naročito zabrinjavajućim ovo rješenje prema kojem zbog nemogućnosti
pronalaženja adekvatnog rješenja od strane nadležnih institucija, oduzeta imovina postaje predmet
pravnog prometa, a prethodnim vlasnicima i njihovim nasljednicima ostaje da čekaju zakonska
rješenja neizvjestan vremenski period, bez bilo kakve novčane satisfakcije.
U preambuli Ustava Republike Srpske navodi se da se ustavno uređenje Republike temelji na
poštovanju ljudskog dostojanstva, slobode i jednakosti, nacionalnoj ravnopravnosti, demokratskim
institucijama, vladavini prava, socijalnoj pravdi, pluralističkom društvu, garantovanju i zaštiti
ljudskih sloboda i prava kao i prava manjinskih grupa u skladu sa međunarodnim standardima,
zabrani diskriminacije i uvažavanju pravila tržišne ekonomije.
Član 56 Ustava Republike Srpske propisuje da se pravo svojine može ograničiti ili oduzeti
zakonom, samo uz pravičnu naknadu.
Obzirom na činjenicu da država ima nespornu obavezu da izvrši restituciju, bilo na način da vrati
oduzeti imovinu bilo da isplati novčanu protuvrijednost, pojedine opštine u Republici Srpskoj
donijele su odluke na osnovu kojih se nacionalizovane nekretnine vraćaju prethodnim vlasnicima. U
većini opština to nije slučaj, a ovakvo selektivno primjenjivanje činjenica i propisa od interesa za
ostvarivanje imovinskih prava kosi se sa osnovnim načelima Ustava Republike Srpske, Ustava
Bosne i Hercegovine, kao i Protokola 1 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima i osnovnim
slobodama koji svakom licu garantuje neometano uživanje svoje imovine.
Ostvarivanje prava na imovinu ne smije zavisiti od volje nadležnih institucija već se radi o
neotuđivom privatnom pravu, čija zaštita predstavlja osnovni temelj uređenja svih modernih
društava, a da selektivno ostvarivanje prava na imovinu obavezuje državu na naknadu štete potvrdio
je i Evropski sud za ljudska prava u Strazburu u predmetu Grudić protiv Srbije. 8
6
„Službene novine Federacije BiH“ broj 66/13 i „Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 124/08
Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 95/11
8
predstavka broj 31925/08, presuda od 17. aprila 2012. godine
7
3
Imajući u vidu navedene činjenice, kao i citirane pravne norme, ombudsmeni u skladu sa svojim
ovlaštenjima iz člana 32. Zakona o ombudsmenu za ljudska prava Bosne i Hercegovine izdaju
sljedeću
PREPORUKU
Narodnoj skupštini Republike Srpske
·
Da preduzme mjere iz svoje nadležnosti da bi se spriječilo otuđivanje ili bilo koji vid
prometovanja državne svojine koja je nacionalizovana bez naknade, bilo mijenjanjem
postojećih zakonskih rješenja, bilo donošenjem novih, a u skladu sa nalazima iz Preporuke;
·
Da u roku od 30 dana od dana prijema preporuke obavijeste Instituciju ombudsmena o
preduzetim mjerama na realizaciji preporuke.
U skladu sa članom 33. Zakona o Ombudsmenu za ljudska prava Bosne i Hercegovine, ova
preporuka se dostavlja i podnosiocu žalbe.
OMBUDSMENI BOSNE I HERCEGOVINE
Ljubomir Sandić, s.r.
Jasminka Džumhur, s.r.
Nives Jukić, s.r.
Dostavljeno:
2x naslovu
1x podnosiocu žalbe
1x u spis
4
Download

P-58/15 - Institucija ombudsmena/ombudsmana za ljudska prava