Sakl› Tarih
Sinan Meydan
Atatürk’ün,
‹nsanl›k
Projesi
1
Atatürk’ün pek bilinmeyen, ya da unutulan
projelerinden biridir ‹nsanl›k Projesi. Onun
“Yurtta bar›fl dünyada bar›fl” sözü asl›nda
bu projesini özetler.
tatürk’ün ‹nsanl›k Projesi,
ulusaldan evrensele uzanan
bir özgürlük, ba¤›ms›zl›k,
kardefllik ve bar›fl idealidir.
Atatürk’ün kurtulufl formülü
ba¤›ms›zl›k, uluslaflma ve ça¤dafllaflmad›r. Ça¤dafllaflabilmek, daha do¤rusu Atatürk’ün ifadesiyle “tek
uygarl›¤a” mensup olabilmek için her
fleyden önce uluslaflmak; kendi tarihin-
A
den, kendi kültüründen beslenmek
gerekir. Atatürk’ün 1930’lardaki Türk
Tarih ve Dil Tezleri, antropoloji
çal›flmalar›; Türk Tarih Kurumu, Türk
Dil Kurumu ve Ankara Dil ve TarihCo¤rafya Fakültesi’ni kurdurmas›,
yerli ve yabanc› bilim insanlar›na Türk
tarihinin, Türk dilinin, Türk kültürünün izlerini aratt›rmas› asl›nda hep
uluslaflmaya yönelik çal›flmalard›r.
29
BD fiUBAT 2015
Atatürk bu çal›flmalar›yla fievket
Süreyya Aydemir’in ifadesiyle sadece
Türklerin köklerine de¤il “insanl›¤›n
kaynaklar›na yönelmifltir”:
A
ydemir’in deyifliyle, “… fiu
bir gerçektir ki, bir zaman
geldi Atatürk, dünya yuvarla¤› üstünde insan›n yüzy›ll›k maceras›n›
sanki avucunun içinde seyreder gibi
oldu…” Atatürk, binlerce y›ll›k Türk
tarihini ve zengin Türk dilini a盤a
ç›kartarak sadece Türk kültürüne
de¤il, dünya uygarl›k miras›na da
büyük bir katk› sa¤lam›flt›r. Atatürk’ün
tarih ve dil çal›flmalar› insanl›¤›n
fievket Süreyya Aydemir
“ortak köklerine” vurgu yapan, birlefltirici niteli¤e sahip çal›flmalard›r.
Aydemir’in ifadesiyle, “Bütün insanl›¤›, bir ve kardefl köke ba¤lamak?
Bütün insanl›¤› bir ve kardefl bilen,
insanlar› dünya vatandafllar› olarak
gören o soy insan için bu ne engin
heyecan kayna¤›d›r.”
Atatürk’ün söylem ve eylemleri
ile 1920’lerde 1930’larda billurlaflan
‹nsanl›k Projesi’nin -s›ras›yla- aflamalar› flunlard›r:
30
1. Emperyalizme karfl› kurtulufl
savafl›.
2. Geri kalm›fll›¤a karfl› uygarl›k
savafl›
3. Yurtta bar›fl dünyada bar›fl
ilkesi,
4. Uluslararas› bölgesel paktlar/
bar›fl çemberleri.
Atatürk’ün ‹nsanl›k Projesi’nin
ilk ad›m›, tüm mazlum milletlerin,
emperyalizme baflkald›rarak verecekleri kurtulufl savafllar›yla “tam ba¤›ms›zl›k” kazanmalar›d›r. Atatürk,
yüzy›l›n bafl›nda emperyalizme karfl›
verdi¤i bir kurtulufl savafl›yla yar›
ba¤›ml›, savafl yorgunu Osmanl›
‹mparatorlu¤u’nun enkaz›ndan tam
ba¤›ms›z ve ça¤dafl bir ulus devlet
kurmay› baflarm›flt›r. Atatürk, birçok
kere Kurtulufl Savafl›’n›n “emperyalizme ve kapitalizme baflkald›r›” oldu¤unu ifade etmifltir. Atatürk, Kurtulufl
Savafl›’n›n sadece Türkiye’nin de¤il
bütün mazlum milletlerin kurtuluflunu
amaçlad›¤›n› vurgulam›flt›r:
“Türkiye’nin bugünkü mücadelesinin yaln›z Türkiye’ye ait olmad›¤›n›
tekrar etmek lüzumunu hissediyorum.
Türkiye’nin bugünkü mücadelesi
yaln›z kendi nam ve hesab›na olsayd›,
belki daha k›sa, daha az kanl› olur ve
daha çabuk bitebilirdi. Türkiye’nin
müdafaa etti¤i dava mazlum milletlerin bütün fiark’›n (Do¤u)’nun
davas›d›r.”
Mazlum milletlerin bir gün özgür,
ba¤›ms›z olaca¤›na da inanc› tamd›r:
“Bugün günün a¤ard›¤›n› nas›l
görüyorsam, uzaktan bütün Do¤u
milletlerinin de uyan›fl›n› öyle görüyorum. (…) Sömürgecilik ve emperya-
BD fiUBAT 2015
“Bugün günün
a¤ard›¤›n› nas›l
görüyorsam,
uzaktan bütün
Do¤u milletlerinin
de uyan›fl›n› öyle
görüyorum.”
lizm yeryüzünden yok olacak ve yerlerine milletler aras›nda hiçbir renk,
din ve ›rk fark› gözetilmeyen yeni bir
ahenk ve iflbirli¤i ça¤› olacakt›r.”
“‹nsanl›¤a yönelmifl fikir hareketi
er geç muvaffak olacakt›r. Bütün
mazlum milletler zalimleri bir gün
yok edecek ve ortadan kald›racakt›r.
O zaman dünya yüzünden zalim ve
mazlum kelimeleri kalkacak, insanl›k
kendisine yak›flan bir toplumsal duruma eriflecektir.”demifltir.
örüldü¤ü gibi kurtulufl savafl›
ustas› Atatürk, insanl›¤›n
gerçekten özgürlü¤üne ve
bar›fla kavuflabilmesi, “yeni bir uyum
ve iflbirli¤i ça¤›n›n” kurulabilmesi
için emperyalizmin, sömürgecili¤in
son bulmas› gerekti¤ine yürekten
inanm›flt›r. Bu nedenle sömürgeci ve
emperyalist devletleri “lanetlemifltir”:
“‹stilac› ve sald›rgan devletler,
yerküresini kendilerinin mal›, insanl›¤›
kendi h›rslar›n› tatmin için çal›flmaya
mahkûm esirler saymaktad›r. Bunlar›n
amac› zulüm ve bask› oldu¤u için
onlar› lanetle anmakta kendimizi hakl›
görüyoruz.” demifltir. Atatürk, emperyalizmin “bar›fl” kavram›n›n arkas›na
G
gizlenen sinsi planlar›n›n da fark›ndad›r. fiöyle demifltir: “‹nsanlar› mutlu
edece¤im diye, onlar› birbirine bo¤azlatmak, insanl›ktan uzak ve son derece
üzülünecek bir yöntemdir. ‹nsanlar›
mufltu edecek biricik araç, onlar›
birbirine yaklaflt›rarak, onlara birbirlerini sevdirerek, karfl›l›kl› maddi ve
manevi gereksinimlerini karfl›layan
hareket ve enerjidir. Dünya bar›fl›
içinde insanl›¤›n gerçek mutlulu¤u,
ancak bu yüksek ideal yolcular›n›n
ço¤almas› ve baflar›l› olmas›yla
mümkün olacakt›r.”
20. yüzy›l›n baflar›ya ulaflan ilk
ve tek antiemperyalist mücadelesinin
bafl mimar› Atatürk’ün izinden giden,
emperyalizme bafl kald›ran baflka
mazlum milletler de olmufltur, ancak
maalesef hiçbiri Türkiye’nin gösterdi¤i baflar›y› göstermemifltir. Bu da
Atatürk’ün sözünü etti¤i o “uyum ve
BD fiUBAT 2015
Atatürk’ün
insanl›k Projesi’nin
özü ise “Yurtta
bar›fl dünyada
bar›fl” diye
formüle etti¤i
bar›flseverliktir.
özü ise “Yurtta bar›fl dünyada
bar›fl” diye formüle etti¤i bar›flseverliktir. Ömrünün 17 y›l› savafl meydanlar›nda geçen Atatürk, “Zorunlu
olmad›kça savafl bir cinayettir” diyerek bir bar›fl ça¤›n›n aç›lmas› için
mücadele etmifltir.
fiu sözler de Atatürk’ündür: “Mutlaka, medeni, insani ve bar›flç› ülkü
belirmeli idi.”
“Savaflç› olmam; çünkü, savafl›n
ac›kl› hallerini herkesten iyi bilirim.”.
“Biz kimsenin düflman› de¤iliz,
yaln›z insanlar›n düflman› olanlar›n
düflman›y›z.”
“Bizim intikam›m›z, zalimlerin
zulmüne karfl›d›r.”
”Onlarda zulüm hissi yaflad›kça
bizde de intikam hissi devam
edecektir.”
tatürk, -kendini korumak,
ülkesini savunmak d›fl›ndasavafl› “cinayet” olarak gören
bir komutand›r. Kurtulufl Savafl›
sonunda, Lozan Antlaflmas› öncesinde
yeni bir savafl tehlikensin ortaya ç›kt›¤›
günlerde bu düflüncesini flöyle ifade
etmifltir: “Her halde flu veya bu
nedenler için ulusu savafla sürüklemek
yanl›s› de¤ilim. Savafl zorunlu ve
yaflamsal olmal›. Gerçek görünüm
fludur: Ulusu savafla götürünce vicdan›mda ezinç duymamal›y›m. Öldürenlere karfl› ölmeyece¤iz diye savafla
girebiliriz. Ama ulusun yaflam› tehlikeye karfl› karfl›ya kalmay›nca savafl
bir cinayettir”
Atatürk’ün bar›flseverli¤inin en
aç›k kan›t› düflman›na bile sayg›
duymas›d›r. Bir zamanlar savaflt›¤›
A
iflbirli¤i ça¤›n›n” bafllamas›n›
geciktirmifltir.
Atatürk’ün ‹nsanl›k Projesi’nin
ikinci ad›m›, kurtulufl savafl›yla “tam
ba¤›ms›zl›¤›n›” kazanan milletlerin,
uygarl›k savafl›yla ça¤dafllaflmas›d›r.
Atatürk bunu, (ak›l+bilim= ça¤dafllaflma/uygarlaflma) formülüyle
hayata geçirmifltir.
Atatürk’ün insanl›k Projesi’nin
32
BD fiUBAT 2015
Anzaklar için sonradan söyledikleri,
düflman Yunan komutanlara davran›fl›,
bir zamanlar savaflt›¤› Venizelos’la
kurdu¤u dostluk vb. Ayr›ca Atatürk
Türkiyesi bar›fl, huzur arayanlar›n
s›¤›nd›¤› güvenli bir liman olmufltur.
Örne¤in, Stalin’le anlaflmazl›¤a düflen
Troçki, Hitler Almanyas›’ndaki Nazi
bask›s›ndan kaçan Alman bilim insanlar› Türkiye’ye s›¤›nm›flt›r.
Atatürk’ün d›fl politika anlay›fl›n›n
temelinde de bar›flç› politika vard›r.
fiöyle demifltir: “Türkiye’nin güvenli¤ini gaye tutan, hiçbir milletin aleyhinde olmayan bar›fl istikameti bizim
daima ilkemiz olacakt›r.”
Atatürk “Yurtta bar›fl dünyada
bar›fl” ilkesinin insanl›¤›n ilerlemesinde en esasl› etken oldu¤unu belirtmifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en esasl›
ilkelerinden biri olan ‘yurtta bar›fl
dünyada bar›fl’ gayesi, insaniyetin ve
medeniyetin refah ve ilerlemesinde en
esasl› etken olsa gerekir. Buna
elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl
ve etmekte bulunmufl olmak, bizim
için övünülecek bir harekettir.”
da flöyle aç›klam›flt›r: “E¤er devaml›
bar›fl isteniyorsa kitlelerin vaziyetlerini iyilefltirecek uluslararas› tedbir
al›nmal›d›r. ‹nsanl›¤›n bütününün
refah›, açl›k ve bask›n›n yerine geçmelidir. Dünya vatandafllar›, k›skançl›k,
açgözlülük ve kinden uzaklaflacak
flekilde e¤itilmelidir.”
“E¤er devaml›
bar›fl isteniyorsa
kitlelerin vaziyetlerini iyilefltirecek
uluslararas› tedbir
al›nmal›d›r.
‹nsanl›¤›n bütününün refah›, açl›k
ve bask›n›n yerine
geçmelidir.”
B
ir keresinde de “Bar›fl, milletleri refah ve mutlulu¤a erifltiren en iyi yoldur” demifltir.
Atatürk, Türk d›fl politikas›n›n
bar›fl fikrine dayal› oldu¤unu, uluslararas› her hangi bir soruna bar›fl
yoluyla çözüm aramay› hedeflediklerini belirterek, “Milletleraras› bar›fl
havas›n›n korunmas› için Türkiye
Cumhuriyeti yapabilece¤i herhangi
bir hizmetten geri kalmayacakt›r”
demifltir.
Atatürk sürekli bar›fl›n flartlar›n›
Görüldü¤ü gibi Atatürk sürekli
bar›fl için “açl›k” ve “bask›n›n” ortadan kald›r›l›p “insanl›¤›n›n bütünün
refah›n›n” sa¤lanmas›n› ve dünya
vatandafllar›n›n “k›skançl›k”, “açgözlülük” ve “kinden” uzaklaflacak flekilde e¤itilmeleri gerekti¤ini belirtmifltir.•
[email protected]
33
Download

sinan meydan.fh11