KURAN YOLU- DERS 3
(Prof.Dr. Mehmet OKUYAN’ın “Envarul Kuran” isimli 3 no’lu dersinin ilk 50 dakikasının özeti)
DERSTE GEÇEN KAVRAMLAR
1) “Mübin”: Açık ve Açıklayan. Kur’an’ın sıfatlarındandır. Kur’an sadece açık değil, aynı
zamanda (kendi kendini) açıklayan bir kitaptır.
Elif, Lam, Ra. Bunlar, kitabın ve mübin olan Kur'an'ın ayetleridir. (Hicr:1)
2) Müfessir & Müfesser Kavramları
a. Müfessir: Tefsir eden, açıklayan
b. Müfesser: Tefsir edilen, açıklanan
Kur’an sadece Müfesser bir kitap değil, aynı zamanda Müfessir bir kitaptır.
3) Tevatür & Mütevatir: Doğruluğunun kesin olduğuna inanılan söz.
Mütevatir Hadis, doğru olduğundan (peygamberimizin söylediğinden) emin olunan Hadis
anlamına gelir.
4) Furkan: Doğru ile yanlışı birbirinden ayırt edebilme yeteneği. Furkan, Kur’an’ın da
isimlerindendir.
Ey iman edenler,
Allah'tan korkup sakınırsanız (muttaki olursanız), size doğruyu yanlıştan ayıran bir anlayış (furkan) verir,
kötülüklerinizi örter ve sizi bağışlar. (Enfal:29)
5) Hadis & Rivayet kavramları
a. Hadis: Hz. Muhammed’in sözü.
b. Rivayet: Hz. Muhammed’in söylediği iddia edilen sözler. Yani, her rivayet hadis değildir.
6) Kütübüs-Sitte: Sitte, Arapçada “altı” anlamına gelir. “Altı Kitap” anlamına gelen bu sözcük,
Sağlam hadis kaynağı olarak kabul edilen 6 hadis kitabını kastetmek için kullanılır. Bu hadis
kitapları, şu altı alim tarafından yazılan kitaplardır: (1) Buhari, (2) Müslim, (3) Tirmizi, (4)
Nesai, (5) Ebu Davud, (6) İbn-i Mace
7) Muttaki: Takva Sahibi. Bu kelime, daha iyi anlaşılabilmesi için Türkçe’ye “Allah’tan korkan
kişi” veya “Allah’a karşı sorumluluklarının bilincinde olan kişi” şeklinde çevrilebilir.
8) Risalet: Resullük demektir. Resul, kelime olarak “elçi” anlamına gelir. Dolayısıyla, Risalet, bir
peygamberin peygamberlik (elçilik) sorumluluğuna atıfta bulunmak için kullanılır.
9) Siyak & Sibak kavramları: Siyak, “öncesi” anlamına; sibak ise “sonrası” anlamına gelir. Bir
ayetin siyak ve sibakına bakmak demek, o ayetin öncesinde ve sonrasında gelen ayetlere bakmak
demektir.
10) Aşır: Kur’an’daki 10 ayetlik pasajlardır.
ÇAYIROVA İNSANA HİZMET DERNEĞİ
11) Kıssa: Ders alınması gereken hikaye.
12) Vücuh & Nezair: Kur’an’daki kelime ve edatlarda çok anlamlılık özelliği
13) Mehcur: Terk edilmiş (Furkan:30’da geçmektedir)
KUR’AN’I ANLAMADA İZLENECEK YÖNTEM
Aşağıdaki üç yöntem, bir önceki derste açıklanmıştı.
1) Kur’an’dan başlamak
Yapılması gereken:
(a) Önce Kur’an’dan başlamak
(b) Kur’an’a şartlanmamış temiz bir akılla yaklaşarak anlamaya çalışmak
(c) Anlaşılmayan noktalarda diğer kitaplara müracaat etmek. (Kur’an sana hangi kitabı okuman
gerektiğini söyler)
(d) Yani, ölçü olarak Kur’an’ı alıp, diğer okuduklarının içindeki doğruları ve yanlışları
Kur’an’ı ölçü alarak tespit etmek
2) Kur’an’ı Kur’an’la anlamaya çalışmak
a. Kur’an’ın yöntemi serpiştirerek anlatma yöntemidir.
b. Kur’an kendi kendini açıklar. Bir ayetin anlamı, o konuyla ilgili Kur’an’ın başka yerlerindeki
ayetlerle birlikte okunduğunda anlaşılır.
Elif, Lam, Ra. (Bu,) Ayetleri muhkem kılınmış (koruma altına alınmış), sonra hüküm ve hikmet sahibi ve
her şeyden haberdar olan (Allah) tarafından birer birer (bölüm bölüm) açıklanmış bir Kitap'tır. Öyle ki,
Allah'tan başkasına ibadet etmeyin. (Hud: 1 2)
Bilen bir kavim için, ayetleri (çeşitli biçimlerde, birer birer) 'fasıllar halinde açıklanmış' Arapça
Kur'an (veya okunan) kitaptır. (Fussilet:3)
3) Surelerin Mekki mi Medeni mi olduklarını, Nüzul sebeplerini bilmek
a. Kur’an’da bazı kavramlar ayetin Mekke’de veya Medine’de inme durumuna göre farklı
anlamlara gelebilir.
b. Dolayısıyla, surelerin Mekki/Medeni olup olmadıklarını bilmemek, ayetleri yanlış
yorumlamaya yol açabilir.
Bu derste, Mehmet Okuyan hocamız, iki yeni madde üzerinde daha durmuştur.
4) Rivayetleri ve görüşleri Kur’an’a arzetmek
Size benden bir şey geldiğinde, o gelen şeyi Allah’ın kitabına arz edin. Eğer o bilgi Kur’an’a uygun değilse
onu ben dememişimdir. (Hadis)
ÇAYIROVA İNSANA HİZMET DERNEĞİ

Bir sözün savunucularının sayısının kabarıklığı, o sözün doğru olduğunu göstermez.
Kalabalıklar hakikatin ölçüsü olamaz. Dolayısıyla, rivayetleri kabul etmede ölçü, Kur’an’a
uyumlu olmasıdır.
Yeryüzünde olanların çoğunluğuna uyacak olursan, seni Allah'ın yolundan şaşırtıp saptırırlar.
(En’am: 116)

“Bu söz, peygambere aittir (hadistir) ama ben onu kabul etmiyorum.” demek, peygamberi
reddetmektir.

“Peygamber Kur’an’a aykırı söz söylemez, o zaman bu söz ona ait değildir.” demek ise,
sözü aktaranı (rivayeti) reddetmektir.

Hakka suresinin 44-47. ayetleri, peygamberin Kur’an’a aykırı söz söylemeyeceğinin
kanıtıdır.
Eğer peygamber bize karşı bazı sözleri uydurup söylemiş olsaydı, elbette onu kuvvetle yakalar,
sonra da kalp damarını koparıverirdik. Sizin hiçbiriniz de buna mâni olamazdı.” (Hâkka, 69/44-47)
[“Bize karşı” ifadesi, “vahye, Allah’ın sözü olan Kur’an’a karşı” anlamına gelir]

İmam-ı Azam da bu yöntemi uygulamıştır.
o Ebu Davud ve Tirmizi tarafından da rivayet edilen “Mü’min zina edince, başından
gömleğinin çıkarıldığı gibi, imanı da çıkarılır, sonra tevbe edince iman kendisine
iade edilir.” hadisinin doğruluğu kendisine sorulmuştur.
o Kur’an’daki Nisa suresinde (16. Ayet) geçen “sizden zina edenler” ifadesinin
Müslümanları kastettiğini söyleyerek, zina edenlerin dinden çıktığını söylemenin
Kur’an’a aykırı olduğunu, ve bu sözün peygamberimize ait olamayacağını
söylemiştir.

Süpürüp her şeyi almak da, süpürüp her şeyi atmak da yanlıştır. Yapılması gereken,
Kur’an’a uygun olan rivayetleri mütevatir kabul ederek sahip çıkmaktır.

Rivayetleri Kur’an’a arzedebilmek için Kur’an’laşan bir algı (Furkan’a sahip olmak)
gerekir.
Ey iman edenler,
Allah'tan korkup sakınırsanız (muttaki olursanız), size doğruyu yanlıştan ayıran bir anlayış (furkan) verir,
kötülüklerinizi örter ve sizi bağışlar. (Enfal:29)
5) Ayetleri siyak ve sibakına göre anlamak
 Ayetleri bağlamına göre (öncesine ve sonrasına bakarak) anlamak önemlidir.
 ÖRNEK 1: Kıyamet Suresi
 Bu surenin ilk 15 ayeti, Mahşerdeki duruşmayı ele alır.
o İnsan kendiyle alakalı tüm gerçekleri orada görecek.
o Kendi mazeretlerini ortaya atsa bile.
ÇAYIROVA İNSANA HİZMET DERNEĞİ
 16.-19. ayetler ise, 16. ayetin en başına parantez içinde “Ey Muhammed” ifadesi eklenerek
bağlamından koparılmıştır.
o “Onunla ilgili, acele olsun diye dilini hareket ettirip durma.” (Ayet 16)
o Bağlamından kopuk tercümeler şu şekildedir: “(Ey Muhammed) sakın vahyi acele almak
için dilini hareket ettirip durma.”
o Oysa, ayetin siyakına bakarak, bu ayetlerin mahşerdeki nankör adamın yargılama
sırasında, 15. ayette de bahsedilen, mazeret ileri sürme çabasına bir uyarı olduğu anlaşılır.
Böylece bağlamla uyumlu bir okuma gerçekleştirilmiştir.

ÖRNEK 2: İnsan Suresi (30. Ayet)
o Surenin 30. Ayeti: “Allah dilemediği sürece, siz dileyemezsiniz” demektedir.
o Bu ayet, siyakına bakılmazsa, insanların “Ne yapalım, Allah dilemedi, nasip etmedi”
demelerine, sorumluluğu kendi üzerinden Allah’ın üzerine atmalarına mazeret
olabilir.
o Surenin 3. ve 29. Ayetlerine (siyakına) bakılırsa, Allah’ın yolu gösterdiği ve dileyen
kimsenin Rabbine giden yolu bulabileceği belirtilmektedir. Demek ki Allah
dilemiştir.
o Aynı şekilde, ayetin sibakı (31. Ayet) klasik çevirilerde “Allah dilediğini rahmetine
sokar” şeklindeyken, bu tercüme önceki ayetlerle çelişmektedir. Doğrusu “Allah,
dileyeni rahmetine sokar” şeklinde olmalıdır.

ÖRNEK 3: Meryem Suresi (71. Ayet)
o Bu ayet “içinizden cehenneme uğramayacak kimse yoktur” der. Eğer siyakına
bakmazsak, tüm insanların cehenneme uğrayacağı zannedilebilir.
o Halbuki, siyakına bakıldığında, yani 66. ayetten itibaren okunduğunda, hitabın,
ahirete inanmayan insana olduğu anlaşılır.
o Ayetin sibakında (72. Ayetinde) “Sonra biz takva sahiplerini kurtarırız”
denilmektedir. Bunun klasik çevirilerde söylenen “cehennemden kurtarmak”
anlamına gelmediği, Enbiya 98-102. ayetlerinden anlaşılmaktadır.
6) Kelimelerin ve Edatların Vücuh Özelliğine Riayet

Kur’an’daki kelimelerin vücuh (çok anlamlılık) özelliği vardır. Bağlama göre kelimelerin
hangi anlamının kastedildiği anlaşılabilir.

ÖRNEK: Necm kelimesi’nin vücuh özelliği bulunmaktadır. Farklı yerlerde, bağlama göre
Yıldız, Vahiy (Parçacıkları), Gövdesiz Bitkiler anlamlarına gelir.

Yemin ediyorum vahyin yer ettiği mevkilere (gönüllere). (Vakıa: 75)
ÇAYIROVA İNSANA HİZMET DERNEĞİ
o Bağlamdan bağımsız (kopuk) klasik tercümelerde, “yemin ediyorum yıldızların
mevkilerine” şeklinde çevrilmektedir.

Peyderpey indiği zaman vahye andolsun ki, arkadaşınız (Muhammed haktan) sapmadı,
azmadı (Necm 1-2)
o Bağlamdan bağımsız klasik tercümelerde, giriş kısmı, “Battığı zaman yıldıza
andolsun ki" şeklinde çevrilmektedir.

Otlar ve Ağaçlar (Allah’a) boyun eğerler (Rahman: 6)
o Necm kelimesi burada otlar, gövdesiz bitkiler anlamındadır.
7) Ayetleri Sebep, Sonuç ilişkisi içinde Anlamak
8) Ayetlerden Hayata ve Günümüze dair Sonuçlar Çıkarmak

Manasını anlarsanız o vahiy size de iner.
9) Kıssalardan Hayata Aktarımlar Yaparak İstifade Etmek

Kıssalardaki sembollerin günümüzdeki hayatımızda ne anlam ifade edebileceğini düşünmek
(Hz. Salih’in devesine bugün için kamu malı demek gibi)
10) Vahyin Şikayetine Mahşerde Muhatap Olmamaya Çalışmak (Furkan:30)

Vahyin Şikayeti: (Hz. Enes’ten rivayet)

Kim Kur’anı öğrenir fakat kim onu mushaf olarak bir yere asarsa (onunla iletişime geçmez,
onu hayatın içerisine almaz, onun içine bakmaz ise) Kur’an kıyamet günü gelir, ona asılmış
olarak gelir. Der ki:
o Ey alemlerin Rabbi işte şu kulun beni Mehcur (terk edilmiş) bıraktı. Şimdi benim
ile onun arasındaki Hükmü sen ver…
ÇAYIROVA İNSANA HİZMET DERNEĞİ
Download

KURAN YOLU- DERS 3 DERSTE GEÇEN KAVRAMLAR 1) “Mübin