Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014, p. 715-724, ANKARA-TURKEY
TÜRKÇE EĞİTİMİ BÖLÜMÜ VE ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ
ÖĞRENCİLERİNİN GENÇLİĞE HİTABEDEKİ KELİMELERİN
ANLAMLARINI BİLME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRLMASI
ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA*
Mehmet GEDİK**
Salih ORHAN***
Yasemin ÖZKOYUNCU****
ÖZET
Milletleri var eden değerlerin gelecek nesillere öğretilmesi ve bu
değerlerin nesiller tarafından doğru biçimde anlaşılması büyük bir
öneme sahiptir. Bu değerlerin aktarımında okullarda eğitim-öğretim
sürecinde kullanılan metinlerin önemi yadsınamaz. Hiç kuşku yok ki
Türk milletine ait değerlerin öğretiminde kullanılabilecek metinlerin
başında Gençliğe Hitabe gelmektedir. Metnin anlaşılmasında metindeki
kelimelerin metin içindeki anlamlarının öğrenciler tarafından ne oranda
bilindiği önemlidir. Bu çalışmada geleceğin birer öğretmen adayı olan
Öğretmen Lisesi ve Eğitim Fakültesi öğrencilerinin Gençliğe Hitabe’yi
anlama düzeylerinin hangi seviyede olduğu belirlenmiş ve elde edilen
sonuçlardan hareketle öğretmenlere tavsiyelerde bulunulmuştur.
Çalışma Gençliğe Hitabe’de geçen bazı kelimelerin yer aldığı açık uçlu
sorulardan oluşan bir başarı testinin uygulandığı betimsel bir
çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubu Siirt Anadolu Öğretmen
Lisesinde öğrenim gören 119 öğrenci ve Siirt Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümünde öğrenim gören 110
öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın sonucunda kelimelerin %
49,50’sinin üniversite öğrencileri, %24,83’ünün lise öğrencileri
tarafından bilindiği tespit edilmiştir. Genel olarak müdafaa, istikbal,
yegane, namüsait kelimelerinin bilinme oranı birbirine çok yakındır.
Ancak dahili kelimesi üniversite öğrencilerinin %62,73’ü tarafından
bilinirken lise öğrencilerinin %22,69’u tarafından bilinmiştir. Harici
kelimesi üniversite öğrencilerinin %62,73’ü tarafından bilinirken lise
öğrencilerinin %21,85’i tarafından bilinmiştir. Özellikle bazı kelimelerin
bilinme oranları düşük seviyelerde kalmıştır. Örneğin “müstevli”
kelimesi üniversite öğrencilerinin %5,54’ü tarafından bilinirken lise
öğrencilerinin %100’ü tarafından bilinmemiştir. Cebren kelimesi
üniversite
öğrencilerinin
%55,45’i
tarafından
bilinirken
lise
öğrencilerinin %0,84’ü tarafından bilinmiştir.
*Bu
makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu
tespit edilmiştir.
** Yrd. Doç. Dr. Siirt Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı El-mek: [email protected]
***Dr., Ilıca Yavus Selim Anadolu Öğretmen Lisesi, Edebiyat Öğretmeni El-mek: [email protected]
**** Siirt Üniversitesi, Yüksek Lisans Öğrencisi, El-mek: [email protected]
716
Mehmet GEDİK- Salih ORHAN – Yasemin ÖZKOYUNCU
Anahtar Kelimeler: Gençliğe Hitabe, anahtar kelime, öğretmen
adayları, kelime bilgisi
DEPARTMENT OF TURKISH AND TURKEY HIGH SCHOOL
STUDENTS KNOW THE MEANING OF WORDS IN MUSTAFA
KEMAL'S ADDRESS TO TURKISH YOUTH OF THE LEVEL OF
AN INVESTIGATION WAS COMRARABLE TO
ABSTRACT
Theaching the values of nations to future generations and being
understood comprehendly by them is very important. The importance of
the transferring these values of the texts used in schools can not be
refused. It is clear that in teaching the values of Turkish
nation,"Mustafa Kemal's Adressing To Turkish Youth" is in the first
place. In understanding the text, it is important to know that in which
rate The students know the contextual meaning of the words. In this
research, the level of the intelligibility of "Mustafa Kemal's Adressing To
Turkish Youth" for the students who are the candidates of High School
of Teacher and Education Faculty is determined and some advices are
given according to the results. It is a descriptive study that consisting of
some words located in "Mustafa Kemal's Adressing To Turkish Youth"
and a success test consisting of open-ended questions. The group of the
research consists 119 students from Siirt Anatolian Teacher High
School and 110 students from Turkish Teaching Department of Siirt
University –Education Faculty. It is identified that university students
know % 49,50 of the words and the high school students know %24,83
of them. In general, "müdafaa", "istikbal", "yegane", "namüsait" words
are very close to the known rate. Also, It is observed that the rate of
knowing some words is lower than expected. For example, "Dahili"
words 62.73% of university students' known by 22.73% of the high
school students I have known.62.73% of university students built the
word 'known by the 22.69% of high school students' was known by u.
"Harici" words 62.73% of university students' known by 21.85% of the
high school students I have known. Moreover, While the meaning of the
word “ müstevli “ is known by % 5,54 of the university students , %100
of the high school students don’t know it. And while the meaning of the
word “ cebren” is known by %55,45 of the university students , İt is
known by just % 0,84 of the high school students .
Key Words: "Mustafa Kemal's Adressing To Turkish Youth" ,
keyword, teacher candidates, knowledge of the word.
1. GİRİŞ
Yeryüzündeki bütün uluslar yarınlarını emanet edecekleri nesillerini milli şuurla donanmış
bir nitelikte yetiştirmek isterler ve eğitim-öğretim sistemlerini de buna göre planlarlar. Türk Milli
Eğitimi Temel Kanunu’nda bu konu şöyle dile getirilmektedir: “Atatürk İnkılâp ve İlkelerine ve
Anayasada ifadesini bulan Atatürk Milliyetçiliğine bağlı; Türk Milletinin millî, ahlâkî, insanî,
manevî ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
Türkçe Eğitimi Bölümü Ve Anadolu Öğretmen Lisesi Öğrencilerinin Gençliğe…
717
ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere
dayanan demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve
sorumluluklarını
bilen
ve
bunları
davranış
haline
getirmiş
yurttaşlar
olarak
yetiştirmek.”(mevzuat.meb.gov.tr/html/88.html)
Bu kazanımın sağlanmasında öğrencilere derslerde özellikle de Türkçe derslerinde
okutulacak edebi metinlerin çok önemli bir yeri vardır. Zira metnin göndergesinin öğrencilerde
bırakacağı iz bu değerleri destekleyici mahiyette olması gerekmektedir. Bu anlamda öğrencilerde
milli bir şuurun ve tarih bilincinin oluşmasında kullanılabilecek metinlerin başında Atatürk’ün
Gençliğe Hitabe’si gelmektedir. “Bir milletin varlığını devam ettirebilmesi ve geleceğe güvenle
bakabilmesi için yarınlarını oluşturan nesillerini millî bir bilinçle donatması gerekmektedir. Bunun
için genç nesillere iyi bir tarih bilincinin verilmesi ve gençlerin kazanılan değerlerin farkında
olmaları sağlanmalıdır. Türk milletinin geleceğini omuzlarında taşıyacak olan nesillerin imarında
en önemli pay sahiplerinden bir eser de hiç şüphe yok ki Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi’dir.
Gençliğin sahip olduğu değerlerin neler olduğu, bunların içteki ve dıştaki düşmanlara karşı nasıl
savunulması gerektiği, bizzat bu değerlerin kazanılmasında birinci derecede pay sahibi olan
Atatürk tarafından belirtilmiştir. Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi, Türk kültür ve düşünce hayatının
temel metinlerinden biridir. Bu metin Türk milletini, varlığına kastedeceklere karşı her an uyanık
ve dikkatli olmaya davet etmektedir” ( Aslan ve Orhan). Bu bağlamda kullanılacak metin kadar
öğrencilerin metnin diline vakıf olmaları da önem arz etmektedir. Metnin dilinden maksat
kelimelerin sözlük anlamları kadar hatta ondan da önemlisi metin içinde kazandığı anlamdır.
Gençliğe Hitabe, Atatürk’ün gelecek nesillere bir vasiyetname şeklinde kaleme alınmış
gerek Türk dilinin gerekse Türk hitabet sanatının eşsiz eserlerinden olan (Alyılmaz, 2006) bir
şaheserdir. Kullanılan üslup eserin edebi değerini en açık şekilde göstermektedir. Hitabenin dil ve
üslup özellikleriyle ilgili olarak bazı araştırmacılar şu fikirleri ileri sürmüşlerdir: “Türk diline
verdiği önemi her fırsatta dile getiren Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi’nin, dil ve üslûp açısından
incelendiğinde, Türkçenin en güzel örneklerinden biri olduğu görülür (Dursunoğlu, 2008). Gerek
kelime seçimi, cümle ve paragraf yapısı bakımından gerekse kavramlar arasında bağlantı kurması
bakımından Gençliğe Hitabe dikkat çekici özelliklere sahiptir (Acar, 2005). Türkçenin kendisine
sunduğu bütün olanakları bilgiye ve bilince dayalı bir ustalıkla kullanmıştır (Börekçi, 2008).”
Atatürk, Gençliğe Hitabe’ye Nutuk adlı eserinde yer vermiştir. Bu eserde Samsun’a çıktığı
yıl olan 1919’dan 1927’ye kadar geçen sürede Türk milletinin bağımsızlık ve uygar bir medeniyet
olma yolunda içte ve dışta verdiği eşsiz mücadelelerden söz etmiş, Nutuk’un sonunda en büyük
eserim dediği Türk Cumhuriyeti’ni, Türk gençliğine emanet etmiştir.
Gençliğe Hitabe, “Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet” başlığını taşıyan son bölümde yer
almaktadır. Hitabeden önce Atatürk şöyle bir giriş yapmıştır:
“…Bugün ulaştığımız sonuç, asırlardan beri çekilen Milli felaketlerin yarattığı uyanıklığın
eseri ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların bedelidir. Bu bedeli Türk gençliğine emanet
ediyorum.”
İsmail Acar, Gençliğe Hitabe’yi, Atatürk’ün “Türk istiklali” ve “Türk Cumhuriyeti”
üzerine kurduğu ve ısrarla bu iki kavramın “muhafaza” ve “müdafaa” edilmesini istediği bir metin
olarak değerlendirmiştir.
Atatürk’ün “fikir babam” dediği Ziya Gökalp, Türk milliyetçiliğinin fikir teorisini ve
uygulama planlarını ortaya koyduğu ünlü eseri Türkçülüğün Esasları’nı şöyle bitiriyordu: “Ey
bugünün Türk genci: Bütün bu işlerin yapılması asırlardan beri seni bekliyor.” Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de “milli hakimiyete dayanan, kayıtsız şartsız,
bağımsız yeni Türk Devletini” nasıl kurduğunu anlattığı eserini (Nutuk), şöyle bitiriyor: “Bu
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
718
Mehmet GEDİK- Salih ORHAN – Yasemin ÖZKOYUNCU
neticeyi(sonucu), Türk gençliğine emanet ediyorum (Acar, 2006).” Ziya Gökalp, Türk gençliğini
Türk istiklalini gerçekleştirmek için göreve çağırmıştır. Gerçekleştirilen bağımsızlığın ardından
Atatürk de elde edilen başarıların kalıcı olması için Türk gençliğini, Türk istiklal ve cumhuriyetini
korumaya davet etmiştir.
“Yetişecek çocuklarımıza ve gençlerimize tahsilin hududu ne olursa olsun, en evvel her
şeyden evvel Türkiye’nin istiklaline, kendi benliğine, milli geleneklerine düşman olan unsurlarla
mücadele etmek lüzumu öğretilmelidir.” sözüyle Atatürk, Türk varlığını ve değerlerini koruma
bilincinde olmanın her şeyden önce geldiğini belirtmiştir. Zor şartlar altında kazanılan istiklal
mücadelesinin kalıcılığını sağlamak ve Türk milletini her zaman daha ileri taşımak için her Türk
ferdinin Gençliğe Hitabe’yi en iyi şekilde anlaması ve hayatına uygulaması gerekir. Öğrenciler için
bir rol model olan, değerler aktarımını sağlayan öğretmenlere burada büyük görevler düşmektedir.
Öğretmenlerin, her şeyden evvel Türk Cumhuriyetinin korunması ve Türk milletinin çağdaşlaşması
yolunda ileriye doğru adımlar atılması gerektiğinin bilincinde olmaları gerekir ve bundan hareketle
her öğretim yılı başında işlenen Gençliğe Hitabe’yi ezber olmaktan çıkarıp, bu değerleri
öğrencilere en iyi şekilde kavratmaları gerekir.
1.1 Amaç
Bu araştırmanın amacı Anadolu Öğretmen Lisesi öğrencileri ile Türkçe Öğretmenliği
Bölümü öğrencilerinin Gençliğe Hitabe’de geçen kelimelerin özellikle de Arapça ve Farsçadan
dilimize geçen kelimelerin anlamlarını bilme durumlarını tespit edip öğretim kademeleri arasında
karşılaştırma yaparak aralarındaki farklılıklar üzerinde çıkarımlarda bulunmaktır. Araştırmada
özellikle de kelimelerin metin bağlamındaki anlamlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. “Elbette ki
bir şiirde anlamlı ses veya ses birlikleri olan kelimelerin, tek başlarına içerdikleri anlamlarından
ziyade cümle (mısra, beyit, şiir) içindeki kullanımlarına göre kazandıkları anlam önemlidir”
(Gültekin, 2011). Bu çalışmanın bir diğer amacı ise lise ve üniversite öğrencileri arasındaki farkı
tespit ederek birbirine paralel bir alt ve üst eğitim kademesindeki farkları belirlemek ve bununla
ilgili olarak çeşitli çıkarımlarda bulunarak ilgili eğitimcilere önerilerde bulunmaktır.
1.2. Yöntem
Çalışmada, Türkçe ve Türk Dili Edebiyatı Eğitimi alanında uzman olanların görüşleri
doğrultusunda hazırlanan ve öğrencilerden Gençliğe Hitabe’de geçen bazı kelimelerin anlamlarını
yazmaları istenen açık uçlu bir başarı testi hazırlanmış ve bu test öğrencilere verilerek kelimelerin
anlamlarını Gençliğe Hitabe’den hareketle yazmaları istenmiştir. Genel tarama modeli kullanılan
bu çalışmanın ardından öğrencilerin verdiği cevaplar incelenmiş ve verile cevaplardan hareketle
cevapların doğruluk dereceleri belirlenmiştir.
1.3. Çalışma Grubu
Araştırmanın çalışma grubu, Siirt ili Anadolu Öğretmen Lisesinde öğrenim gören 119
Öğrenci ile Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi bölümünde öğrenim gören 110
öğrenciden oluşmaktadır.
Gençliğe Hitabe’den Hareketle Öğrencilere Sorulan Kelimelerin Anlamları
Ahval: durumlar
Bedhah: kötülüğünü isteyen, kötü yürekli
Bilfiil: fiilî olarak
Bitap: bitkin, güçsüz
Cebren: zorla
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
Türkçe Eğitimi Bölümü Ve Anadolu Öğretmen Lisesi Öğrencilerinin Gençliğe…
719
Dahili: iç, içle ilgili
Dalalet: doğru yoldan ayrılma, sapıtma
Elim: acıklı
Fakr u zaruret: fakirlik ve ihtiyaç
Gaflet: olan ve bitenin farkında olmama
Haricî: dış, dışarıyla ilgili
İstikbal: gelecek
Mahiyet: nitelik, esas, iç yüz
Mevcudiyet: varlık
Mümessil: temsilci
Müstevli: bir yeri istila eden, yönetimi altına alan
Namüsait: uygun olmayan
Şerait: şartlar, koşullar
Tezahür: görünmek, ortaya çıkmak
Vahim: korkunç
Yegane: biricik, tek
Zapt etmek: ele geçirmek
2. Bulgular
Tablo 1
Siirt Anadolu Öğretmen Lisesinde Öğrenim Gören Öğrencilerin Kelimeleri Bilme Düzeyi
Müdafaa
Mevcudiyet
İstikbal
Yegane
Dahili
Harici
Bedhah
Şerait
Namüsait
Mahiyet
Tezahür
etmek
Mümessil
Cebren
Zapt etmek
Elim
Gaflet
Dalalet
n
119
119
119
119
119
119
119
119
119
119
119
Doğru Açıklama
f%
107
89,92
50
42,01
88
73,95
85
71,43
27
22,69
26
21,85
17
14,29
6
5,04
92
77,31
3
2,52
16
13,45
Yanlış Açıklama
f%
12
10,08
69
57,99
31
26,05
34
28,57
92
77,31
93
78,15
102
85,71
113
94,96
27
22,69
116
97,48
103
86,55
119
119
119
119
119
119
8
1
54
35
29
6
111
118
65
84
90
113
6,72
0,84
45,38
29,41
24,37
5,04
93,28
99,16
54,62
70,59
75,63
94,96
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
720
Mehmet GEDİK- Salih ORHAN – Yasemin ÖZKOYUNCU
Müstevli
Fakr
Zaruret
Bitap
Bilfiil
Ahval
u
119
119
0
7
0
5,88
119
112
100
94,12
119
119
119
64
4
38
53,78
3,36
31,93
55
115
81
46,22
96,64
68,07
Lise öğrencilerinin verdikleri cevapların incelenmesi sonucunda şu bilgilere ulaşılmıştır:
“müdafaa” kelimesi öğrencilerin %89,92’si tarafından bilinmiş, %10,08’i tarafından bilinmemiştir;
“mevcudiyet” kelimesi öğrencilerin %42,01’i tarafından bilinmiş,% 57,99’u tarafından
bilinmemiştir; “istikbal” kelimesi öğrencilerin %73,95’,’i tarafından bilinmiş, %26,05’i tarafından
bilinmemiştir; “yegane” kelimesi öğrencilerin %71,43’ü tarafından bilinmiş, %28,57’si tarafından
bilinmemiştir; “dahili” kelimesi öğrencilerin %22,69’u tarafından bilinmiş, %77,31’i tarafından
bilinmemiştir; “harici” kelimesi öğrencilerin %21,85’, tarafından bilinmiş, %78,15’i tarafından
bilinmemiştir; “bedhah” kelimesi öğrencilerin %14,29’u tarafından bilinmiş, %85,75’i tarafından
bilinmemiştir; “şerait” kelimesi öğrencilerin %5,04’ü tarafından bilinmiş, %94,96’sı tarafından
bilinmemiştir; “namüsait” kelimesi öğrencilerin %77,31’i tarafından bilinmiş, %22,69’u tarafından
bilinmemiştir; “mahiyet” kelimesi öğrencilerin %2,52’si tarafından bilinmiş, %97,48’i tarafından
bilinmemiştir; “tezahür etmek” kelimesi öğrencilerin %13,45’i tarafından bilinmiş, %86,55’i
tarafından bilinmemiştir; “mümessil” kelimesi öğrencilerin %6,72’si tarafından bilinmiş, %93,28’i
tarafından bilinmemiştir; “cebren” kelimesi öğrencilerin %0,84’ü tarafından bilinmiş, %99,16’sı
tarafından bilinmemiştir; “zapt etmek” kelimesi öğrencilerin %45,38’itarafından bilinmiş, 54,62’si
tarafından bilinmemiştir; “elim” kelimesi öğrencilerin %29,41’i tarafından bilinmiş, %70,59’u
tarafından bilinmemiştir; “gaflet” kelimesi öğrencilerin %24,37’si tarafından bilinmiş, %75,63’ü
tarafından bilinmemiştir; “dalalet” kelimesi öğrencilerin %5,04’ü tarafından bilinmiş, %94,96’sı
tarafından bilinmemiştir; “müstevli” kelimesi öğrencilerin %0’ tarafından bilinmiş, %100’ü
tarafından bilinmemiştir; “fakr u zaruret” kelimesi öğrencilerin %5,88 tarafından
bilinmiş,%94,12’si tarafından bilinmemiştir; “bitap” kelimesi öğrencilerin %53,78’i tarafından
bilinmiş, %46,22’si tarafından bilinmemiştir; “bilfiil” kelimesi öğrencilerin %3,36’sı tarafından
bilinmiş, %96,64’ü tarafından bilinmemiştir; “ahval” kelimesi öğrencilerin %31,93’ü tarafından
bilinmiş,%68,07’si tarafından bilinmemiştir.
Tablo 2
Siirt Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği Bölümünde Öğrenim Gören Öğrencilerin Kelimeleri
Bilme Düzeyi
Müdafaa
Mevcudiyet
İstikbal
Yegane
Dahili
Harici
Bedhah
Şerait
Namüsait
Mahiyet
Tezahür
etmek
n
110
110
110
110
110
110
110
110
110
110
110
Doğru Açıklama
f%
108
98,18
65
59,09
89
80,91
92
83,64
69
62,73
69
62,73
41
37,27
17
15,45
97
88,18
19
17,27
48
43,64
Yanlış Açıklama
f%
2
1,82
45
40,91
21
19,09
18
16,36
41
37,27
41
37,27
69
67,73
93
84,55
13
11,82
91
82,73
62
56,36
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
Türkçe Eğitimi Bölümü Ve Anadolu Öğretmen Lisesi Öğrencilerinin Gençliğe…
Mümessil
Cebren
Zapt etmek
Elim
Gaflet
Dalalet
Müstevli
Fakr
u
Zaruret
Bitap
Bilfiil
Ahval
110
110
110
110
110
110
110
110
48
61
67
58
34
19
6
24
63,64
55,45
60,91
52,73
30,91
17,27
5,45
21,82
62
49
43
52
76
91
109
86
56,36
44,55
39,09
47,27
69,09
82,73
94,55
78,18
110
110
110
78
28
61
70,91
25,45
55,45
32
82
49
29,09
74,55
44,55
721
Üniversite öğrencilerinin verdikleri cevapların incelenmesi sonucunda şu bilgilere ulaşılmıştır:
“müdafaa” kelimesi öğrencilerin %98,18’i tarafından bilinmiş, %1,82’si tarafından bilinmemiştir;
“mevcudiyet” kelimesi öğrencilerin %59,09’u tarafından bilinmiş,% 40,91’i tarafından
bilinmemiştir; “istikbal” kelimesi öğrencilerin %80,91’i tarafından bilinmiş, %19,09’u tarafından
bilinmemiştir; “yegane” kelimesi öğrencilerin %83,64’ü tarafından bilinmiş, %16,36’sı tarafından
bilinmemiştir; “dahili” kelimesi öğrencilerin %62,73’ü tarafından bilinmiş, %37,27’si tarafından
bilinmemiştir; “harici” kelimesi öğrencilerin %62, 73’ü tarafından bilinmiş, %37,27’si tarafından
bilinmemiştir; “bedhah” kelimesi öğrencilerin %37,27’si tarafından bilinmiş, %67,73’ü tarafından
bilinmemiştir; “şerait” kelimesi öğrencilerin 15,45 ‘i tarafından bilinmiş, 84,55’i tarafından
bilinmemiştir; “namüsait” kelimesi öğrencilerin %88,18’i tarafından bilinmiş, %11,82’si tarafından
bilinmemiştir; “mahiyet” kelimesi öğrencilerin %17,27’si tarafından bilinmiş, %82,73’ü tarafından
bilinmemiştir; “tezahür etmek” kelimesi öğrencilerin %43,64’ü tarafından bilinmiş, %56,36’sı
tarafından bilinmemiştir; “mümessil” kelimesi öğrencilerin %63,64’ü tarafından bilinmiş, %56,36’ı
tarafından bilinmemiştir; “cebren” kelimesi öğrencilerin %55,45’i tarafından bilinmiş, %44,55’i
tarafından bilinmemiştir; “zapt etmek” kelimesi öğrencilerin %60,91’i tarafından bilinmiş,
%39,09’u tarafından bilinmemiştir; “elim” kelimesi öğrencilerin %52,73’ü tarafından bilinmiş,
%47,27’si tarafından bilinmemiştir; “gaflet” kelimesi öğrencilerin %30,91’i tarafından bilinmiş,
%69,09’u tarafından bilinmemiştir; “dalalet” kelimesi öğrencilerin %17,27’si tarafından bilinmiş,
%82,73’ü tarafından bilinmemiştir; müstevli kelimesi öğrencilerin %5,45’i tarafından
bilinmiş,%94,55’i tarafından bilinmemiştir; “fakr u zaruret” kelimesi öğrencilerin %21,82’si
tarafından bilinmiş,%78,18’i tarafından bilinmemiştir; “bitap” kelimesi öğrencilerin %70,91’i
tarafından bilinmiş, %29,09’u tarafından bilinmemiştir; “bilfiil” kelimesi öğrencilerin %25,45’i
tarafından bilinmiş, %74,55’i tarafından bilinmemiştir; “ahval” kelimesi öğrencilerin %55,45’i
tarafından bilinmiş,%44,55’i tarafından bilinmemiştir.
Tablo 3
Siirt Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği Bölümünde Öğrenim Gören Öğrenciler ile Siirt
Anadolu Öğretmen Lisesinde Öğrenim Gören Öğrencilerin Kelimeleri Bilme Düzeylerinin
Karşılaştırılması
Müdafaa
Mevcudiyet
İstikbal
Yegane
Türkçe Öğretmenliği
Doğru Yanlış
nf%f%
110 108
98,18
110 65
59,09
110 89
80,91
110 92
83,64
2
45
21
18
1,82
40,91
19,09
16,36
Öğretmen Lisesi
Doğru Yanlış
nf%f%
119 107 89,92
119 50
42,01
119 88
73,95
119 85
71,43
12
69
31
34
10,08
57,99
26,05
28,57
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
722
Mehmet GEDİK- Salih ORHAN – Yasemin ÖZKOYUNCU
Dahili
Harici
Bedhah
Şerait
Namüsait
Mahiyet
Tezahür
etmek
Mümessil
Cebren
Zapt etmek
Elim
Gaflet
Dalalet
Müstevli
Fakr
Zaruret
Bitap
Bilfiil
Ahval
u
110
110
110
110
110
110
110
69
69
41
17
97
19
48
62,73
62,73
37,27
15,45
88,18
17,27
43,64
41
41
69
93
13
91
62
37,27
37,27
67,73
84,55
11,82
82,73
56,36
119
119
119
119
119
119
119
27
26
17
6
92
3
16
22,69
21,85
14,29
5,04
77,31
2,52
13,45
92
93
102
113
27
116
103
77,31
78,15
85,71
94,96
22,69
97,48
86,55
110
110
110
110
110
110
110
48
61
67
58
34
19
6
63,64
55,45
60,91
52,73
30,91
17,27
5,45
56,36
44,55
39,09
47,27
69,09
82,73
94,55
119
119
119
119
119
119
119
8
1
54
35
29
6
0
6,72
0,84
45,38
29,41
24,37
5,04
0
111
118
65
84
90
113
119
93,28
99,16
54,62
70,59
75,63
94,96
100
110
24
21,82
62
49
43
52
76
91
10
9
86
78,18
119
7
5,88
112
94,12
110
110
110
78
28
61
70,91
25,45
55,45
32
82
49
29,09
74,55
44,55
119
119
119
64
4
38
53,78
3,36
31,93
55
115
81
46,22
96,64
68,07
Lise ve üniversite öğrencilerinin kelimeleri bilme düzeyleri karşılaştırıldığında dikkat
çeken şu bilgilere ulaşılmıştır: Genel olarak müdafaa, istikbal, yegane, namüsait kelimelerinin
bilinme oranı birbirine çok yakındır. Ancak dahili kelimesi üniversite öğrencilerinin %62,73’ü
tarafından bilinirken lise öğrencilerinin %22,69’u tarafından bilinmiştir. Harici kelimesi üniversite
öğrencilerinin %62,73’ü tarafından bilinirken lise öğrencilerinin %21,85’i tarafından bilinmiştir.
Mümessil kelimesi, üniversite öğrencilerinin %63,64’ü tarafından bilinirken, lise öğrencilerinin
%6,72’si tarafından bilinmiştir. Cebren kelimesi, üniversite öğrencilerinin %55,45’i tarafından
bilinirken lise öğrencilerinin %0,84’ü tarafından bilinmemiştir. Bilfiil kelimesi, üniversite
öğrencilerinin %25,45’i tarafından bilirken lise öğrencilerinin %3,36’sı tarafından bilinmiştir.
3. SONUÇ VE ÖNERİLER
Yapılan araştırmalardan hareketle anahtar kelimelerin %49,50’si üniversite öğrencileri,
%24.83’ü lise öğrencileri tarafından bilindiği ortaya çıkarılmıştır. Bazı kelimeler her iki eğitim
kademesinde yakın seviyede bilinirken bazı kelimelerde ise üniversite öğrencileri lehine önemli
farklar ortaya çıkmıştır. “Müdafaa, istikbal, yegane, namüsait” kelimeleri her iki öğretim
basamağında öğrenim gören öğrencilerin %70’inden fazlası tarafından bilinmiştir. “Dahili, harici,
mümessil, cebren “kelimelerinin bilinme oranı üniversite öğrencilerinde %56,14 iken lise
öğrencilerinde bu oran %13,03’te kalmıştır. Özellikle “cebren” kelimesi üniversite öğrencilerinin
%55,45’i tarafından bilinirken lise öğrencilerinin sadece %0,84’ü tarafından bilinmiştir. “Şerait,
mahiyet, dalalet, gaflet, müstevli, fakr u zaruret, bilfiil” kelimelerinin bilinme oranı her iki öğrenim
basamağında da %30’un altında kalmıştır. Özellikle, müstevli kelimesi üniversite öğrencilerinin
sadece %5,45’i tarafından bilinirken lise öğrencilerinin %100’ü tarafından bilinmemiştir.
Bu düzeyler dikkate alındığında Gençliğe Hitabe’nin her iki eğitim seviyesinde de
yeterince anlaşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Orhan ve Gedik (2013) benzer bir konuda İstiklal
Marşı üzerinde lise öğrencileri seviyesinde çalışmış ve benzer bir sonuçla karşılaşmışlardır. Yine
İstiklal Marşı’yla ilgili olarak üniversite öğrencilerinin anlama seviyesini ölçen “Üniversite
Öğrencilerinin İstiklal Marşı’ndaki Anahtar Kelimeleri Bilme Durumları.”adlı çalışmada Aslan
(2013) öğrencilerin %66,1‟inin kelimelerin anlamlarını bilmedikleri sonucuna ulaşmıştır. Bu
çalışma da yaptığımız çalışmadakine benzer bir sonuç ortaya çıkarmıştır.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
Türkçe Eğitimi Bölümü Ve Anadolu Öğretmen Lisesi Öğrencilerinin Gençliğe…
723
Bu verilerden hareketle üniversite öğrencilerin kelimelerin anlamını bilme düzeylerinin bir
alt kademe olan lise öğrencilerine göre daha yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Bunda
öğrencilerin olgunluk düzeylerinin ve üniversitelerde okutulan Osmanlıca derslerinin etkili olduğu
sonucuna varılmıştır.
Türk toplumunun millet ve devlet olarak varlığını şerefle koruyabilmesi ve sonsuza kadar
sürdürebilmesi ancak kendi varlığının bilincine ermesiyle mümkündür (Korkmaz,1987). Bu
bilincin oluşturulabilmesi için elde edilen bu sonuçlardan hareketle şu önerilerde bulunulabilir:
1- Gençliğe Hitabe işlenirken kelimelerin anlamları da verilmelidir. Bu sayede metnin
anlamlandırılması ve kalıcılığı artacaktır. Metnin tahlilinde kelimelerin metin içinde kazandıkları
anlamlara vurgu yapılarak öğrencilerin diğer metinlerde de buna dikkat etmeleri hatırlatılmalıdır.
2- Liselerde seçmeli ders olarak işlenen Osmanlıca dersine daha fazla önem verilmelidir.
Böylece özellikle Arapça ve Farsça kökenli olan Osmanlıca kelimelerin bilinme düzeyleri
artacaktır.
3- Gençliğe Hitabe derslerde işlenirken sadece okunup geçilmemeli, bunun yanında metnin
neden önemli olduğu öğrencilere anlatılarak onlarda farkındalık oluşturulmalıdır.
KAYNAKÇA
ACAR, İ.(2006). İstiklal Marşı ve Gençliğe Hitabe. Balıkesir: Liva Yayınları.
ALYILMAZ, S. (2006). ‘‘Atatürk ve Türk Dili’’. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal
Bilimler Dergisi, sayı: 13, ss. 80-83.
ASLAN, A. (2013). Üniversite Öğrencilerinin İstiklal Marşı’ndaki Anahtar Kelimeleri Bilme
Durumları. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and
History of Turkish or Turkic Volume 8/1 Winter 2013, p.735-746
ATATÜRK, K. Nutuk(1919-1927). Hzl.:Zeynep Korkmaz.(2006). Ankara. Atatürk Araştırma
Merkezi Yayınları
BÖREKÇİ, M. (2008). ‘‘Atatürk’ün Nutkunda
SosyalAraştırmalar Dergisi, 1(5), 123.
Söz
Dizimi
ve
Üslûp
Özellikleri’’.
DURSUNOĞLU, H. (2008). ‘‘Atatürk’ün Dili-Gençliğe Hitabe’nin Işığında Bir Tahlil
Denemesi’’,Türk Dili Dergisi, C: XCV, S: 677, ss. 387-400.
mevzuat.meb.gov.tr/html/88.html. 03.03. 2014 tarihinde erişilmiştir.
ORHAN, S ve GEDİK, M. (2013). 9. Sınıf Öğrencilerinin İstiklal Marşındaki Kelimelerin
Anlamlarını Bilme Durumlarının İncelenmesi Üzerine Bir Araştırma. Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/13 Fall 2013, p. 1259-1270
GÜLTEKİN, İ. (2011). Mehmet Âkif’te “Şark” ve “ Garp” Kelimelerinin Kullanım Sıklığı ve
Âkif’in Bu Kelimelere Yüklediği Anlam. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi, 133,
186.
KORKMAZ, Z.(1987). Milli mücadele sonrasından Türklük şuuru. Atatürk Araştırma Merkezi
Dergisi, 4(10),47-60
TDK.(2005). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
724
Mehmet GEDİK- Salih ORHAN – Yasemin ÖZKOYUNCU
VARIŞOĞLU, B. ve SEVİM, O.(2013). Türkçe Öğretmen Adaylarının Atatürk’ün Gençliğe
Hitabe’sine Yönelik Algılarının Olgusal ve Metaforik Bağlamda İncelenmesi. Cumhuriyet
International Journal of Education 2.1
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 9/3 Winter 2014
Download

türkçe eğitimi bölümü ve anadolu öğretmen lisesi