Yabancı Dil Olarak
Türkçe Öğretimi
Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
Editör: Abdullah Şahin
Abdullah Şahin
Adem İşcan
Ahmet Kırkkılıç
Ayşe Dağ Pestil
Behice Varışoğlu
Damla Keskin
Dinçay Köksal
Ekrem Demir
Esin Yağmur Şahin
Fatih Kana
Fatih Mehmet Türker
Firdevs Güneş
Gülnur Aydın
Hasan Bayraktar
Hayrettin Tunçel
Kemal Yüce
M. Celal Varışoğlu
M. Yunus Eryaman
Murat Şengül
Nalan Razı
N. Engin Uzun
Oğuzhan Sevim
Oya Büyükyavuz
Ömer Kemiksiz
Ömer Koçer
Pınar Koçbey
Salim Razı
Sevim İnal
Ümit Yıldız
Editör:
Doç. Dr. Abdullah Şahin
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİ/
KURAMLAR, YAKLAŞIMLAR, ETKİNLİKLER
ISBN 978-605-364-919-9
Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© 2014, Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
1. Baskı: Ekim 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gamze Dumlupınar
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle/ANKARA
(0312 394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet:www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
ÖN SÖZ
Dil, dünyayı değiştiren en güçlü araçtır. Dil öğrenmenin kalbi ve insan beyninin sınırsız bir becerisidir. İnsanlar dil becerilerini kullanarak öğrenir ve kendilerini sürekli geliştirirler. Bu süreçte dil, önce bilgi ve becerileri, ardından zihni
değiştirmektedir. Bu durum giderek tutum ve davranışlara yansımaktadır.
Dil, zihinsel gelişmenin en önemli anahtarıdır. İnsan beyninden dökülür ve
insan beynini geliştirmek için kullanılır. Beynimizi etkili ve verimli kullanmak,
zihinsel verimliliği artırmak, bilginin kullanımını ve üretimini kolaylaştırmak için
dil becerilerine ağırlık verilmelidir. Dil, insanların duygu ve düşüncelerini ifade
etmesine, iletişim kurmasına, birbiriyle etkileşmesine, dış dünya ile bütünleşmesine ve kültürün gelecek kuşaklara aktarılmasına önemli katkılar sağlamaktadır. Bu
nedenle çoğu ülkede küçük yaştan itibaren bireylerin dil ve zihinsel becerilerini
geliştirme çalışmalarına önem verilmektedir.
Son yıllarda Avrupa ülkelerinde “tek dil yerine çok dil” görüşü yaygınlaşmaktadır. Bu nedenle dil politikalarında “bütün ülkelerde üç dilliliği harekete geçirme
ve başarma” anlayışı öne çıkmaktadır. Bu çerçevede çeşitli dil projeleri yürütülmekte, öğrencilere önce ana dil, ardından buna yakın bir dil ve uluslararası bir dil
olmak üzere üç dilin öğretilmesine çalışılmaktadır.
Çok dillilik ve çok kültürlülüğün yaygınlaştığı dünyamızda Türkçemizin ikinci dil olarak öğretilmesi giderek önem kazanmaktadır. Bu durum Türkçe Eğitimi
Bölümleri’nde Yabancılara Türkçe Öğretimi dersi ve bazı üniversitelerde Yabancı
Dil Olarak Türkçenin Öğretimi yüksek lisans programlarının açılması gibi alanı
destekleyici çalışmaları gündeme getirmektedir. Ancak yabancılara Türkçe öğretmek için alanda yeterli sayıda akademik kaynak bulunmamaktadır. Bu kitap böyle
bir eksikliği giderme amacını taşımaktadır.
Türkçe öğretmeni adaylarına, Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten
öğretmenlere, bu alanda araştırma yapanlara ve özellikle “Yabancılara Türkçe Öğretimi”yle ilgili dersleri yürüten öğretim elemanlarına faydalı olacağı düşünülen
bu kitap, Türkiye’nin farklı üniversitelerinde görev yapan Türkçe öğretimi konusunda uzman akademisyenler tarafından hazırlanmıştır.
Kitabın hazırlanmasına destek veren akademisyenlere, basımını gerçekleştiren Pegem Akademiye ve emeği geçen herkese teşekkür ediyoruz.
Prof. Dr. Firdevs Güneş
BÖLÜMLER VE YAZARLARI
1. Bölüm: Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dil Olarak Türkçe
Öğretiminin Tarihçesi
Doç. Dr. Adem İŞCAN
(Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
A. YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE KURAM, YÖNTEM VE TEKNİKLER
2. Bölüm: Yabancı Dil Öğretiminde Motivasyon ve Stratejileri
Doç. Dr. Abdullah ŞAHİN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Arş. Gör. Ömer KOÇER
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
3. Bölüm: Yabancı Dil Öğrenme Kaygısı
Yrd. Doç. Dr. M. Celal VARIŞOĞLU
(Vilnius Üniversitesi, Vilnius/Litvanya, [email protected])
Yrd. Doç. Dr. Behice VARIŞOĞLU
(Gaziantep Üniversitesi, Nizip Eğitim Fakültesi,
([email protected])
4. Bölüm: Yabancı Dil Öğretiminde Temel İlke ve Kavramlar
Prof. Dr. Dinçay KÖKSAL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Yrd. Doç. Dr. Behice VARIŞOĞLU
(Gaziantep Üniversitesi, Nizip Eğitim Fakültesi, [email protected]
com)
5. Bölüm: Yabancı Dil Öğretiminde Yaklaşım Yöntem ve Teknikler
Prof. Dr. Dinçay KÖKSAL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Yrd. Doç. Dr. Behice VARIŞOĞLU
(Gaziantep Üniversitesi, Nizip Eğitim Fakültesi, [email protected]
com)
6. Bölüm: Yabancı Dilde İletişimsel Yeterlilik Kavramının Tarihçesi ve
Dil Öğretimine Yansımaları
Yrd. Doç. Dr. Hasan BAYRAKTAR
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
7. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kullanılabilecek
Grupla Öğretim Teknikleri
Doç. Dr. Abdullah ŞAHİN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Arş. Gör. Ömer KEMİKSİZ
(Bartın Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected])
B. YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE
PROGRAM VE MATERYAL
8. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Karşılaşılan
Sorunlar ve Öneriler
Yrd. Doç. Dr. Ümit YILDIZ
(Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected])
Dr. Hayrettin TUNÇEL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Rektörlük Türk Dili Bölümü,
[email protected])
9. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Program Sorunu
Doç. Dr. M. Yunus ERYAMAN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Dr. Fatih KANA
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
10. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Öğretim
Teknolojileri ve Materyal Kullanımı
Yrd. Doç. Dr. Murat ŞENGÜL
(Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
11. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Web Tabanlı Uzaktan Türkçe
Öğretiminde Görsel Materyaller
Dr. Fatih Mehmet TÜRKER
(İstanbul Üniversitesi, Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Yrd. Doç. Dr. Ekrem DEMİR
(İstanbul Üniversitesi, Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi,
[email protected])
12. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi İçin Hazırlanmış
Ders Kitapları
Doç. Dr. Esin YAĞMUR ŞAHİN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Okt. Pınar KOÇBEY
(Ankara Üniversitesi TÖMER, [email protected])
C. YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE
TEMEL BECERİLER
13. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Konuşma Öğretimi
Prof. Dr. Dinçay KÖKSAL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Okt. Ayşe DAĞ PESTİL
(Baranoviçi Devlet Üniversitesi, Yabancı Diller Fakültesi
[email protected])
14. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Dinleme Öğretimi
Doç. Dr. Adem İŞCAN
(Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Arş. Gör. Gülnur AYDIN
(Atatürk Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected])
15. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Yazma Öğretimi:
Yaklaşım ve Modeller
Prof. Dr. Firdevs GÜNEŞ
(Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı
[email protected])
16. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Yazma Öğretimi: Yabancı Dil
Olarak Türkçenin Öğretiminde Yazmanın Önemi ve Yazma
Etkinlikleri
Yrd. Doç. Dr. Sevim İNAL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
17. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Okuma Öğretimi
Yrd. Doç. Dr. Salim RAZI
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Okt. Nalan RAZI
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Yabancı Diller Y. Okulu,
[email protected])
18. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde
Dil Bilgisi: Nasıl, Neden ve Ne Kadar?
Dr. Hayrettin TUNÇEL
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Rektörlük Türk Dili Bölümü,
[email protected])
19. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Sözcük Öğretimi
Dr. Fatih KANA
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi;
[email protected])
Damla KESKİN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü,
[email protected])
20. Bölüm: Yabancı Dil Öğretiminde Sözcük Bilgisinin Önemi:
Başlıca Öğrenme ve Öğretme Uygulamaları
Yrd. Doç. Dr. Oya BÜYÜKYAVUZ
(Süleyman Demirel Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
D. YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE POLİTİKALAR VE KÜLTÜR
21. Bölüm: Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni
Doç. Dr. Esin YAĞMUR ŞAHİN
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Arş. Gör. Gülnur AYDIN
(Atatürk Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected])
22. Bölüm: Yabancılara Türkçe Öğretiminde Yeni Gelişmeler Üzerine
Prof. Dr. N. Engin UZUN
(Ankara Üniversitesi, TÖMER, [email protected])
23. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Hedef Kültür
Prof. Dr. Kemal YÜCE
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Arş. Gör. Ömer KOÇER
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi,
Eğitim Fakültesi, [email protected])
24. Bölüm: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Türk Kültür ve
Edebiyatının Yeri
Prof. Dr. Ahmet KIRKKILIÇ
(Atatürk Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected])
Yrd. Doç. Dr. Oğuzhan SEVİM
(Atatürk Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
İÇİNDEKİLER
Ön Söz ...................................................................................................................................iii
Bölümler ve Yazarları ........................................................................................................... v
İçindekiler..............................................................................................................................xi
GİRİŞ ...............................................................................................................................1
1. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİ VE YABANCI DİL OLARAK
TÜRKÇE ÖĞRETİMİNİN TARİHÇESİ
Yabancı Dil Öğretimi ................................................................................................3
Yabancı Dil Öğretiminin Tarihçesi .................................................................7
Türkiye'de Yabancı Dil Öğretiminin Tarihçesi ..............................................9
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminin Tarihçesi .............................................11
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Günümüzdeki Durum ..............19
Sonuç ..........................................................................................................................26
Kaynakça ...................................................................................................................28
A. YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE KURAM,
YÖNTEM VE TEKNİKLER
2. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE MOTİVASYON VE STRATEJİLERİ
Giriş ............................................................................................................................33
Motivasyon Nedir? ...................................................................................................34
Motivasyon Kavramına Psikolojik Bir Bakış ........................................................36
Motivasyonun Yapısı ................................................................................................36
Yabancı Dil Eğitiminde Motivasyon ......................................................................38
Yabancı Dil Eğitiminde Robert C. Gardner’ın Sosyal-Eğitim Modeli ...............40
Yabancı Dil Öğrenenler Nasıl Motive Edilir? .......................................................42
Kaynakça....................................................................................................................46
xii
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
3. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRENME KAYGISI
Kaygı Nedir? ..............................................................................................................49
Kaygı Türleri .............................................................................................................50
a. Kolaylaştırıcı ve Engelleyici Kaygı ............................................................51
b. Sürekli ve Durumluk Kaygı ......................................................................52
c. Sınav Kaygısı ...............................................................................................53
d. İletişim Kaygısı ............................................................................................55
Yabancı Dil Öğrenme Kaygısı ................................................................................56
Yabancı Dil Öğreniminde Kaygının Nedenleri ...................................................58
Yabancı Dil Kaygısının Kültürle İlişkisi ...............................................................60
Sonuç .........................................................................................................................61
Kaynakça....................................................................................................................62
4. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE TEMEL İLKE VE KAVRAMLAR
Yabancı Dil Öğrenmenin Önemi ...........................................................................65
Yabancı Dil Öğretimini Etkileyen Faktörler .........................................................67
Motivasyon........................................................................................................67
Hedef Dile/Kültürüne Karşı Tutum/Tavır ....................................................67
Zekâ....................................................................................................................67
Gelişim Düzeyleri ............................................................................................67
Öğrenme Üslupları...........................................................................................67
Yaş ......................................................................................................................68
Modalite ............................................................................................................68
Öğrencilerin İhtiyaçları ve Beklentileri .........................................................68
Bilişüstü Stratejileri Kullanma ........................................................................68
Dış Faktörler .....................................................................................................68
Öğretmen ..........................................................................................................69
Aile .....................................................................................................................69
Dili Kullanma Fırsatı .......................................................................................69
Zaman ................................................................................................................69
İçindekiler
xiii
Yabancı Dil Öğretiminin Dil Bilimsel ve Eğitim Bilimsel Temelleri .................69
Yabancı Dil Öğretiminde Temel İlkeler .................................................................71
a. Yakından Uzağa İlkesi..................................................................................72
b. Kolaydan Zora, Basitten Karmaşığa İlkesi ................................................72
c. Somuttan Soyuta İlkesi ................................................................................74
d. Bilinenden Bilinmeyene İlkesi ...................................................................74
e. Yaparak Yaşayarak Öğrenme İlkesi ............................................................74
f. Güncellik İlkesi .............................................................................................75
g. Ekonomiklik İlkesi .......................................................................................75
Yabancı Dil Öğretiminde Genel İlkeler .................................................................77
Kaynakça....................................................................................................................80
5. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE YAKLAŞIM, YÖNTEM VE TEKNİKLER
Yabancı Dil Öğretiminde Anlam Karışıklığına Yol Açan Kavramlar ................81
Yabancı Dil Öğretiminde Kullanılan Yaklaşımlar ................................................83
Yabancı Dil Öğretiminde Kullanılan Yöntemler ..................................................90
Yabancı Dil Öğretiminde Kullanılan Teknikler ..................................................101
Sonuç ........................................................................................................................109
Kaynakça..................................................................................................................110
6. BÖLÜM
YABANCI DİLDE İLETİŞİMSEL YETERLİLİK KAVRAMININ TARİHÇESİ
VE DİL ÖĞRETİMİNE YANSIMALARI
İletişimsel Yeti Ne Demektir ve Nasıl Doğmuştur? ...........................................113
İletişimsel Yeti Hangi Alt Unsurlardan Oluşmaktadır? .....................................118
1. Dilbilgisel Yeti .............................................................................................119
2. Söylem Yetisi ...............................................................................................119
3. Toplumdilbilimsel Yeti ..............................................................................119
4. Stratejik Yeti ................................................................................................119
İletişimsel Yeti Kavramının Dil Öğretimine Etkisi: İletişimci Yaklaşım .........121
Yetilerin Geliştirilmesi İçin Neler Yapılmalı?......................................................124
Sonuç ........................................................................................................................127
Kaynakça..................................................................................................................129
xiv
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
7. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE KULLANILABİLECEK
GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ
İşbirlikli Öğrenme ..................................................................................................136
İşbirlikli Öğrenme Teknikleri ...............................................................................138
Grupla Öğretim Teknikleri ...................................................................................143
Kaynakça..................................................................................................................170
B. YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE
PROGRAM VE MATERYAL
8. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE KARŞILAŞILAN
SORUNLAR VE ÖNERİLER
Giriş ..........................................................................................................................175
Yabancı Dil Olarak Türkçe ....................................................................................175
Yabancılara Türkçe Öğretimine Ait Program Eksikliği .....................................182
Öğretim Ortamları ile İlgili Sorunlar ve Öğretim Ortamlarında
Öğrencilerin Karşılaştıkları Sorunlar ..................................................................190
Metot ve Materyal Eksenli Sorunlar ....................................................................194
Ölçme ve Değerlendirme Araçları Geliştirme ile İlgili Sorunlar .....................200
Sonuç ve Öneriler ...................................................................................................201
Kaynakça..................................................................................................................205
9. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE PROGRAM SORUNU
Giriş ..........................................................................................................................207
Program Nedir? ......................................................................................................209
İyi Bir Programın Önemi ......................................................................................209
Program Paradigmaları ........................................................................................210
Dil Öğrenme Stratejileri ........................................................................................211
Program Değerlendirme........................................................................................213
Program Niçin Değerlendirilir? ...................................................................213
Program Değerlendirme Çeşitleri................................................................214
Program Değerlendirme Yaklaşımları ve Modelleri..................................215
İçindekiler
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen Öğrencilerin İhtiyaçları..........................215
Sosyal ve Duygusal Destek İhtiyacı .............................................................215
Kültürel Destek İhtiyacı .................................................................................216
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programında Kültürün Rolü ................217
Dil-Kültür Etkileşimi .....................................................................................217
Dil Kültür İlişkisi İçerisinde Yabancı Dil Olarak Türkçenin Önemi .......218
Yeni Yönelimler Işığında Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programı......219
Çoklu Zeka Kuramı .......................................................................................219
Yapılandırmacılık ...........................................................................................221
Eleştirel Düşünme ..........................................................................................221
Etkin Öğrenme ...............................................................................................221
Yaşam Boyu Öğrenme ...................................................................................222
İşbirliğine Dayalı Öğrenme...........................................................................222
Yaratıcı Düşünme ...........................................................................................222
Beyin Temelli Öğrenme ................................................................................223
Yansıtıcı Düşünme .........................................................................................223
Proje Tabanlı Öğrenme .................................................................................223
Kaynakça..................................................................................................................224
10. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETİM
TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL KULLANIMI
Giriş ..........................................................................................................................227
Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Kullanılan Teknolojiler .............229
Görsel Araçlar ve Materyaller.......................................................................229
İşitsel Araçlar ve Materyaller ........................................................................234
Çok Duyulu / Etkinleştirilmiş Araçlar ve Materyaller ..............................234
Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Eğitim Teknolojisinden
Yararlanma Biçimleri .............................................................................................239
Bilgisayar Destekli Dil Öğretimi (Bddö).....................................................239
İnternet Destekli Dil Öğretimi .....................................................................241
Sonuç ........................................................................................................................247
Kaynakça..................................................................................................................248
xv
xvi
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
11. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK WEB TABANLI UZAKTAN TÜRKÇE
ÖĞRETİMİNDE GÖRSEL MATERYALLER
Giriş ..........................................................................................................................251
Yabancı Dil Olarak Uzaktan Türkçe Öğretiminde Kullanılan Görsel
Materyaller ..............................................................................................................253
Arayüz Tasarımı .............................................................................................254
Video Filmler .................................................................................................255
Animasyon ......................................................................................................257
Dinle ve Sürükle ............................................................................................258
Oku ve Yaz.......................................................................................................259
Dinle ve Oku ...................................................................................................260
İnteraktif Galeri ..............................................................................................261
Eşleştirme Oyunu...........................................................................................262
Kelime Kumbarası ..........................................................................................263
Dinle, Oku ve Yaz ..........................................................................................264
İzle ve Yaz ........................................................................................................265
Çoktan Seçme .................................................................................................266
Sesli Bulmaca (Oku, Dinle ve Konuş) .........................................................267
Sonuç ........................................................................................................................268
Kaynakça..................................................................................................................269
12. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİ İÇİN HAZIRLANMIŞ
DERS KİTAPLARI
Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti ..................................................275
Yabancılar İçin Türkçe 1-2.....................................................................................276
Sevgi Dili Türkçe Öğretim Seti .............................................................................278
Lale Yayınları Türkçe Öğretim Kitabı ..................................................................279
Ebru Türkçe Öğretim Seti .....................................................................................280
Ana Dilim Türkçe Öğretim Seti ...........................................................................281
Adım Adım Türkçe Öğretim Seti .........................................................................282
Turkuaz Türkçe Konuşalım Seti ...........................................................................284
Türkçe Öğrenelim 1-2-3-4 ....................................................................................284
Türkçe Öğreniyoruz ...............................................................................................285
Türkçenin Kapıları .................................................................................................285
İçindekiler xvii
Güzel Türkçeyi Öğreniyorum ...............................................................................286
Türkçe Öğreniyoruz- Orhun .................................................................................286
Türkçe Öğreniyoruz-Güneş ..................................................................................287
Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ......................................................................287
Açılım Türkçe Öğretim Seti ..................................................................................288
İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı .......................................................289
İzmir : Yabancılar İçin Türkçe ..............................................................................290
Kaynakça..................................................................................................................292
C. YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE TEMEL
DİL BECERİLERİ
13. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE KONUŞMA ÖĞRETİMİ
Giriş ..........................................................................................................................295
Dil Kavramı ............................................................................................................296
Konuşma ve Konuşma Becerisi ............................................................................297
Konuşma ........................................................................................................297
Konuşmanın Süreçleri ...................................................................................298
Konuşmanın Özellikleri ................................................................................299
Konuşma Becerisinin Geliştirilmesi ....................................................................302
Yabancı Dil Olarak Türkçe Konuşma Öğretimi .................................................305
Türkçenin Yabancı Dil Olarak Belarus’ta Öğretimi ...........................................308
Farklı Seviyelerde Türkçe Konuşma Öğretim Etkinlikleri ................................312
Sonuç ........................................................................................................................315
Kaynakça..................................................................................................................316
14. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE DİNLEME ÖĞRETİMİ
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dinleme Eğitimi ..............................317
Temel Dil Becerisi Olarak Dinleme .....................................................................317
Dinleme-İşitme Farkı ...................................................................................318
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dinleme Becerisinin Önemi ..........320
Dinleyerek Öğrenme .............................................................................................324
xviii Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
Dinleme Eğitiminde Süreçler................................................................................325
Dinleme Becerisinin Ölçülmesi ...........................................................................333
Kaynakça..................................................................................................................334
15. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE YAZMA ÖĞRETİMİ:
YAKLAŞIM VE MODELLER
Yazma ve Önemi .....................................................................................................337
Yazma Nedir? ..........................................................................................................337
Önemi ve Özellikleri ..............................................................................................339
Yaklaşım ve Modeller .............................................................................................342
Yaklaşımlar ..............................................................................................................342
Modeller...................................................................................................................343
Doğrusal Modeller .................................................................................................343
Rohmer Modeli (1965) ..........................................................................................343
Doğrusal Olmayan Modeller ...............................................................................344
Bereiter ve Scardamalia Modeli (1987) ..............................................................346
Deschènes Modeli (1988) ......................................................................................347
Diğer Modeller ........................................................................................................348
Schmidt Modeli (1975) ..........................................................................................348
Van Galen Modeli (1991) ....................................................................................348
Hayes Modeli (1996) ..............................................................................................349
Kellogg Modeli (1996) ...........................................................................................350
İkinci Dil Öğretimine Yönelik Modeller ............................................................350
Sophie Moirand Modeli (1979) ...........................................................................350
Yazma Öğretimi ......................................................................................................351
Yazmaya Başlama ...................................................................................................351
Amaçlar....................................................................................................................352
Teknikler .................................................................................................................353
Yazma Becerilerini Geliştirme ..............................................................................356
Yazma Öncesi Aşaması ..........................................................................................357
Yazma Aşaması .......................................................................................................358
Yazma Sonrası Aşama ............................................................................................360
Kaynakça..................................................................................................................361
İçindekiler
xix
16. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE YAZMA ÖĞRETİMİ:
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇENİN ÖĞRETİMİNDE
YAZMANIN ÖNEMİ VE YAZMA ETKİNLİKLERİ
Yazma Etkinlikleri ..................................................................................................364
Tartışma Etkinliği ...................................................................................................364
Öyküyü Sıralama, Anlatma ve Yazma Etkinliği .................................................365
Anlamlı Yazma Etkinliği........................................................................................367
Arkadaşımızı Tanıyalım Etkinliği ........................................................................368
Gazete Resimleriyle Yazma Etkinliği ...................................................................369
Sonuç ........................................................................................................................371
Kaynakça..................................................................................................................372
17. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE OKUMA ÖĞRETİMİ
Okuryazarlık ...........................................................................................................374
Okumanın Tanımı ..................................................................................................376
Okuma Amaçları ....................................................................................................379
Okuma Süreci..........................................................................................................381
Okuma Modelleri ...................................................................................................383
Yoğun ve Kapsamlı Okuma ...................................................................................384
Okuma Becerisinin Dil Öğretim Yaklaşımlarındaki Yeri .................................385
Bütünce Dil Bilimi ..................................................................................................386
Okuma Becerisinin Değerlendirilmesi ................................................................387
Okuma Becerisini Değerlendirme Teknikleri ....................................................387
Sonuç ........................................................................................................................390
Kaynakça..................................................................................................................391
18. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE DİL BİLGİSİ:
NASIL, NEDEN VE NE KADAR?
Giriş .......................................................................................................................... 395
Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Dil Bilgisinin Yeri ...................... 396
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kullanılabilecek Dil Bilgisi
Öğretim Etkinlikleri ............................................................................................... 398
xx
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
İyelik Ekleri (Başlangıç Seviyesi İçin) .................................................................. 399
Soru, Çoğul Ekleri ve İsimlerde Olumsuzluk ..................................................... 401
İyelik Ekleri, Soru Zamirleri ve Fiillerde Olumsuzluk ...................................... 403
Hâl Ekleri ................................................................................................................. 405
Kaç ve Kaçıncı Soru Sıfatları ................................................................................. 408
Büyük Ünlü Uyumu ............................................................................................... 411
Kaynakça.................................................................................................................. 415
19. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE SÖZCÜK ÖĞRETİMİ
Sözcük Nedir? .........................................................................................................417
Sözcük Öğretimi Nedir? .......................................................................................418
Sözcük Öğretimi Nasıl Yapılmalıdır?...................................................................420
Öğretim İlkelerine Göre Yabancı Dil Olarak Türkçe Sözcük Öğretimi ..........423
Yabancı Dil Olarak Türkçe Sözcük Öğretimini Etkileyen Faktörler................426
Sözcük Öğretimi Yöntem ve Teknikleri...............................................................428
Sözcük Öğretim Etkinlikleri .................................................................................431
Sonuç ve Öneriler ...................................................................................................436
Kaynakça..................................................................................................................438
20. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE SÖZCÜK BİLGİSİNİN ÖNEMİ:
BAŞLICA ÖĞRENME VE ÖĞRETME UYGULAMALARI
Giriş ..........................................................................................................................441
Kelime Bilgisinin Önemi .......................................................................................442
Sözcüksel Yaklaşım ................................................................................................443
Bir Kelimeyi Bildiğimizi Nasıl Anlarız? ..............................................................443
Kelime Öğrenme Stratejileri .................................................................................445
Kelime Öğretirken Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar ....................................446
Kelime Öğretme Teknikleri...................................................................................447
Kaynakça..................................................................................................................450
İçindekiler
xxi
D. YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE POLİTİKALAR VE KÜLTÜR
21. BÖLÜM
DİLLER İÇİN AVRUPA ORTAK BAŞVURU METNİ
Giriş ..........................................................................................................................455
Siyasal ve Eğitimsel Bağlamda Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni.......456
Avrupa Ortak Başvuru Metni Nedir? ..........................................................456
Avrupa Konseyi Dil Politikasının Amaç ve Hedefleri ...............................457
Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metnine Neden İhtiyaç
Duyulmuştur? .................................................................................................459
Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metninin Kullanım Alanları
Nelerdir? ..........................................................................................................460
Benimsenen Yaklaşım....................................................................................461
Ortak Başvuru Düzeyleri ......................................................................................461
Altı Düzeyli Bir Başvuru Çerçevesi .............................................................461
Üç Genel Düzeyli Bir Ağaç Gösterimi ........................................................462
Dil Öğrenimi ve Dil Öğretimi ..............................................................................467
Yabancı Dil Öğrenmede ve Öğretmekte İletişime Dayalı Ödevlerin
Rolü ..................................................................................................................467
Dilsel Çeşitlilik ve Öğretim Programı .........................................................469
Değerlendirme ........................................................................................................470
Değerlendirme Türleri ...................................................................................472
Kaynakça..................................................................................................................472
22. BÖLÜM
YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YENİ GELİŞMELER ÜZERİNE
Giriş ..........................................................................................................................473
Yeni Gelişmeler .......................................................................................................473
Yeni Sorunlar ..........................................................................................................475
Sonuç ........................................................................................................................476
Kaynakça..................................................................................................................477
xxii Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
23. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE HEDEF KÜLTÜR
Giriş ..........................................................................................................................479
Kültür Nedir? ..........................................................................................................480
Kültür Öğrenmek Dil Öğrenmektir .....................................................................481
Kültürle Bütünleştirilmiş Türkçe Öğretiminde Etkili Teknikler ......................485
Sonuç ........................................................................................................................488
Kaynakça..................................................................................................................489
24. BÖLÜM
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE TÜRK
KÜLTÜR VE EDEBİYATININ YERİ
Giriş ..........................................................................................................................491
Dil ile Kültür Arasındaki İlişki .............................................................................492
Dil, Kültür ve Edebiyat Arasındaki İlişki............................................................494
Yabancı Dil Öğretiminde Kültür ve Edebiyatın Yeri ..........................................496
Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Türk Kültür ve Edebiyatı...........501
Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kültürel Değerin Kullanımına
Yönelik Etkinlik Önerileri .....................................................................................506
Kaynakça..................................................................................................................517
GİRİŞ
1. BÖLÜM
YABANCI DİL ÖĞRETİMİ VE
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE
ÖĞRETİMİNİN TARİHÇESİ
Doç. Dr. Adem İŞCAN
(Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,
[email protected])
Yabancı Dil Öğretimi
Dil, bir toplumun anlaşma vasıtası olduğu gibi aynı zamanda bir kültür taşıyıcısı ve kültür aktarıcısıdır (Özbay, 2002: 15). Kültürün derinliklerinde dilin etkilerini, aynı dili konuşan insanların bütün eserlerinde o dilin dünyayı yorumlama biçimini belirlemek mümkündür (Kırkkılıç, 2002: 9). İkinci bir dili öğrenme, başka
bir kültürü öğrenmenin ve onu tam anlamıyla algılamanın en kolay ve mükemmel
yoludur.
“Anadilimizi öğrenirken onun düşünme ve değer sistemleriyle çevremizi algıladığımız gibi yabancı bir dil öğrendiğimizde de değişik değer sistemleri, algılama
ve düşünme biçimleriyle tanışırız. Yabancı bir dil edinme, ana dilimizdeki kavramların, anlatımların karşılığını o dilde bulup, kullanma değildir. Çeşitli toplumların
dünyaya bakış açılarına, düşünme ve değer sistemlerine açılan bir kapıdır yabancı
dil. Bir toplumun ya da bir toplumun bireylerinin çeşitli etkinliklerini, davranış biçimlerini kavrayabilmenin yolu, o toplumun dilini öğrenmek, bilmekten geçer. Kültürler arası etkileşimlerin hızla arttığı günümüzde bir ya da birkaç yabancı dil öğreniliyor. Yabancı bir dil ya da diller, bize bu dillerin dünyayı algılama biçimlerini ve
değer sistemlerini tanıttığından, hem o dillerin kültürleriyle donanmış kişilerle her
alanda daha iyi iletişim kurabilmemizi sağlıyor, hem de kendi düşüncemizi geliştiriyor, çevremizi genişletiyor, bunun da ötesinde kültürler arasında değişik ve aynı olan
yanlar kendi varlığımızın, kendi benliğimizin bilincine daha iyi varmamıza ve kendi
konumumuzu daha iyi belirlememize yardımcı oluyor.” (Ozil, 1991: 96).
4
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
Hızla küreselleşen dünyada ülkeler arası yakın etkileşimin doğal sonucu olarak yabancı dil öğretimi daha fazla önem kazanmıştır. Her dilin farklı bir kültüre
açılan kapı olduğu doğrudur, özellikle medeniyetler arası yoğun etkileşim, öteki
kültürleri de tanımayı bir tür zorunluluk hâline getirmiştir.
Pek çok ülke bugün, uluslararası ticaret, turizm ve gelişmiş teknolojiden dolayı çok kültürlü bir toplum kavramını benimsemeye başlamıştır. Sonuçta, küreselleşen çok kültürlü bir toplum da çok dilli bir toplum olmak zorundadır. (Putatunda, 2010) Yabancı dil öğretiminde bugün dil bilgisine dayalı yöntemlerden çok
dilin kültürel yönüne ağırlık verilmektedir.
Bugün toplumlar arası iletişimin doğru ve etkin bir biçimde sağlanabilmesi
için, dil bilgisel doğruluktan çok kültürel yöne odaklanan ve kültürler arası farklılıklara hoşgörü ile bakabilen yabancı dil konuşucularına ihtiyaç duyulmaktadır.
(Kızılaslan, 2010: 81).
Bir yabancı dili bilmek, bireyin o dildeki sözcükleri ve dil bilgisi yapılarını
bilmesinin yanı sıra, bu sözcük ve yapılardan yararlanarak o dili konuşan kişilerle
sözlü ya da yazılı iletişim kurabilmesidir. Başka bir deyişle, bir dili bilmek yalnızca
o dil hakkında gerekli olan dil bilgisi kurallarını bilmek, yani “dilbilgisel yeti” ye
sahip olmak değildir. Aynı zamanda hangi ortamlarda hangi yapı ve sözcüklerin
kullanılacağını bilmek demek olan “iletişimsel yeti” ye sahip olmak gerekmektedir. Bunu kazanabilmek için de o dilin kültürü hakkında bilgi sahibi olmak gerekmektedir.
Yabancı dil öğretimi, kültür öğretimidir. İnsanlar ait oldukları toplumun ve
o topluma ait kültürün kelime ve kavramlarıyla kendilerini ifade ederler. Bütün kelime ve kavramların arkasında bir kültür geçmişi vardır. Bu sebeple öğretilen toplumun yapısı ve sosyal değerleri dikkate alınmalıdır (Avcı, 2002).
Yabancı dil öğretiminde kültürel ögelerin aktarılmasının büyük önemi vardır. Bununda çeşitli nedenleri vardır. Tomalin ve Stempleski’ye (1993: 89) göre
kültür ögelerinin aktarılmasının 7 amacı vardır:
•
Öğrencilerin her insanın davranışında kültürün etkisi olduğunu anlamalarına yardımcı olmak.
•
İnsanların konuşmalarında ve davranışlarında etkisi olduğunu anlamalarına yardımcı olmak.
•
Öğrencilerin hedef kültürdeki ortak durumlarda gösterilen ortak davranışların farkına varmalarına yardımcı olmak.
•
Öğrencilerin, bazı kelime ve cümleciklerin, kültürün bir sonucu olarak,
hep aynı şekilde birbiri ardına geldiğinin farkına varmalarına yardımcı
olmak.
Yabancı Dil Öğremi ve Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreminin Tarihçesi
5
•
Öğrencilerin hedef kültürle ilgili genellemeleri objektif gözle değerlendirmelerine yardımcı olmak.
•
Öğrencilerin hedef kültürle ilgili bilgi toplama becerilerinin gelişmesine
yardımcı olmak.
•
Öğrencilerde hedef kültürle ilgili merak uyandırmak ve onların o kültürdeki insanlara empati duymalarını sağlamak.
Cortazzi ve Jin (1999: 196) İngiltere’de yabancı dil öğretimiyle ilgili materyallerin şu üç amaç üzerinde yoğunlaştığını belirtmişlerdir:
•
Dili öğrenen kişinin karşılaşabileceği durumlarda kullanabileceği iletişimsel yetiyi geliştirmek.
•
Dilin doğasına ve öğrenimine karşı bir farkındalık oluşturmak.
•
Yabancı kültürü iyice incelemek, yabancı kültürdeki insanlara karşı
olumlu tutumlar geliştirmek.
Kültür ögelerinin gerektiği biçimde aktarılmadığı durumlarda iletişimde
sıkıntılar doğmaktadır. Bu sıkıntılar gülünç durumlara yol açabileceği gibi ciddi
problemleri de gündeme getirebilir (Ozil, 1999).
Lado (1986: 55-58) bu konuyla ilgili olarak verilebilecek bazı örnekleri şöyle
sıralamıştır:
İspanya’da boğa güreşi geleneksel bir spor ve eğlence aracıdır. İspanyol arkadaşının ısrarıyla arenaya giden bir Amerikalı ile İspanyol arkadaşının olaya bakış
açıları farklı olacaktır. İspanyollar bu eğlenceyi seyretmek için arenaları doldurur
ve matadorun boğayı öldürmesiyle kazanılan zaferi alkışlarlar. Fakat farklı bir kültürden gelmiş olan Amerikalı için durum hiç de böyle değildir. Onun gözünde
savunmasız bir boğa, elinde kılıç olan bir matador tarafından katledilmekte ve
binlerce insan bu olayı alkışlamaktadır. Bu, hayvanlara karşı yapılan bir zulümdür
ve insanlar da buna ortak olduklarından zalimdirler.
Genç bir İranlı, Amerika’nın küçük bir kasabasında trenden iner ve bir taksi çevirmeye çalışır. Beyaz plakalı bir arabaya durması için el işareti yapar, fakat
araba geçip gider. Bu olay birkaç kere tekrarlanır ve en sonunda genç, Amerika’da
taksilerin onu almak istemediğini düşünüp oteline kadar elinde bavuluyla sinirli
bir şekilde yürür. Halbuki Amerika’da taksiler, İran’da olduğu gibi beyaz plakalı oluşlarıyla değil, yanıp sönen parlak işaretleriyle diğer araçlardan ayrılırlar. Bu
genç de üniversite seviyesinde olmasına rağmen kültür ögesinin eksikliği sonucu
böyle bir problem yaşamıştır.
6
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
Amerika’da “s” harfini uzatarak uzun bir “ssssssss” sesi çıkarmak bir olumsuzluk ifadesidir. Konuşmacıyı dinleyen topluluğun yapılan işi beğenmediğini gösterir. Fakat İspanyolca konuşan ülkelerde bu sessiz olunması için yapılan bir çağrı
anlamını taşır. İspanyolca konuşan bir topluluk önünde, konuşmasının ortalarında “ssssssss” sesini duyan Amerikalı bir yazar önce şaşırıp, dinleyicilerin kendisini
protesto ettiğini düşünür, daha sonra bunun sessizliği sağlamak için kullanılan bir
yöntem olduğunu anlar.
Yabancı dil öğretiminde öğretilen dilin kültürel ögelerine yer vermek, dilin
gramer kurallarının yanı sıra, temel kültürel özelliklerini de öğrencilere aktarmak,
hem öğrenilen dili öğrenciler için daha anlamlı hale getirecek hem de yabancı dil
öğrenmenin, zor, sıkıcı ve uzun zaman alan bir uğraş yerine daha zevkli ve kısa
sürede öğrenilen bir uğraş olarak algılanmasını kolaylaştıracaktır. Ayrıca, öğrencilerin başka kültürleri tanıması, dünyada başka yaşam tarzında insanların da olduğunun farkına varması (özellikle küçük yaşta dil öğreniminde), öğrenenleri dil
öğrenmeye karşı motive ederek öğrenme hızlarını arttırırken, başka kültürlere sahip insanlar ile arasında empati kurmasına ve yabancı dil öğrenmeye karşı olumlu
tutum geliştirmesine de yardımcı olacaktır. (Er, 2006: 11)
Yabancı bir dil öğrenmek her şeyden önce yeni bir dünyaya kapılarını açmak, yeni yerler görmek, yeni insanlar ve kültürlerle tanışmak, tanıdık kavramlara
ve düşüncelere değişik açılardan bakmak ve benzeri yeni deneyimler edinmektir
(Yaylı ve Bayyurt, 2011: 1).
İnsanlar neden bir yabancı dil öğrenmeye ihtiyaç duyarlar? Bu soruyu yanıtlamanın en kolay yolu, ikinci bir dilin, dolayısıyla kültürün öğrenilmesinin daha
doğrusu keşfedilmesinin insanlara ne gibi faydalar sağlayacağının bilinmesidir.
Bireysel olarak ikinci bir dil öğrenmek, farklı kültürleri, geleneksel ritüelleri
öğrenmenin yanı sıra, kişinin dünyaya bakış açısını değiştirir. Ayrıca kişi, başka
insanların nasıl düşündüklerini daha derinlemesine algılar. Sosyal açıdan ikinci bir dil öğrenme, başka kültürleri algılama ve onları sevme duygusunu artırır
(http://www.yourdictionary.com, 2010).
Yabancı dil öğrenmenin insanlara kazandıracağı nitelikler şu şekilde sıralanabilir:
•
Dünyayı ve farklı bakış açılarını daha iyi tanımaları, anlamaları ve hoşgörü geliştirme.
•
Kültürel gelişimlerini hızlandırmaları ve başka kültürler için farkındalık
kazanma.
•
Eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerine sahip olma.
Yabancı Dil Öğremi ve Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreminin Tarihçesi
7
•
Edebiyat ve güzel sanatlar alanlarında gerekli terminolojiyi izleyebilme.
•
Kendi ana dilinden başka dillerin konuşulduğu ortamlarda yabancı dilde
kendilerini ifade etme becerisini kazanma.
•
Yurt dışında eğitimlerine devam edebilmeleri için gereken özgüven, sosyal ve iletişim becerilerini geliştirme.
•
Yüksek öğrenimde ve sonraki eğitimlerinde seçkin başarılara imza atabilme.
•
İş bulma olanaklarını çoğaltma.
•
Yabancı dil bilme ayrıcalığı ile liderlik becerilerinin gelişip, üst düzey çalışma ortamına katılabilme.
•
Küresel dünyada yer alabilme ve uluslararası platformlarda yaşam boyu
öğrenen bireyler olma.
Yabancı Dil Öğretiminin Tarihçesi
“Yabancı dil öğretiminin ilk olarak ne zaman ve nerede başladığı hakkında
kesin bir bilgi vermek mümkün değil. Fakat eski çağlarda, yazının bulunmadığı
dönemlerde, yabancı dil öğretiminin, o dilin konuşulduğu toplumda yaşanarak
ya da o dili konuşan öğreticiler aracılığıyla gerçekleştirildiği öne sürülmektedir”
(Demircan, 1990:141). Dil öğretiminin diğer bilimlerden bağımsız olarak ele alınmadığı Ortaçağ boyunca, dil bilgisi öğretimi ve çeviri etkinliği yabancı dil öğretiminin içeriğini oluşturmuştur.
Kurumsal olarak yabancı dil öğretiminin eğitim programlarında yer alması
oldukça geç tarihlere rastlar. Mounin (1967:107) e göre, yabancı dil öğretiminin
okullarda başlaması ancak XV. yüzyıl sonları – XVI. yüzyıl başlarında gerçekleşmiştir. Katerinov (1984:7) ise yabancı dil öğretimi ile ilgili çalışmaların Aydınlanma Çağında, özellikle Fransız Devriminden (1789) sonra eğitim programlarında
yer aldığını belirtir.
“Yabancı dil öğretimi ile ilgili ilk yöntembilimsel çalışmalar J.A. Komensky ile
başlar. Ortaya attığı ve uyguladığı öğretim ilkeleri, bugünün dil öğretim yöntemlerinin temelinde de vardır” (Demircan, 1990:148). “İzleyen yıllarda Rousseau,
Pestalozzi gibi eğitbilimciler yabancı dil öğretimi sorununa eğilirler. Bu dönemde
yabancı dil öğretimi, henüz özerk bir bilim olmadığı gibi, genel anlamda öğretim
bilgisi (didaktik) ve eğitbilime (pedagoji) bağlıdır. J.J. Jacotot, K. Mager , F. Coin
ve ardından E. Simmonot, O. Ernst gibi isimlerle özerk bir yapı edinmeye başlamıştır” (Katerinov, 1984:11).
8
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğremi/Kuramlar, Yaklaşımlar, Etkinlikler
Katerinov (1984:13), modern dil öğretimini üç dönemde ele alır:
1.
Dil bilgisi-Çeviri Yöntemi Dönemi (1770–1880)
2.
Doğal ya da Dolaysız Yöntemlerle başlayan Devrim Hareketi Dönemi
3.
Çağdaş Dönem: İşitsel-Dilsel Yöntem, Bilişsel Yöntem
19. yüzyılın sonlarına doğru, genel olarak dil bilgisi öğretimi ve çeviri etkinliğiyle sınırlı yabancı dil öğretimi çalışmalarında köklü değişimler içeren
yöntembilimsel öneriler yoğunluk kazanır. Yabancı dilin, dil bilgisi kuralları ve
çeviri olmaksızın doğal ve/veya dolaysız yolla öğretilebileceği savunulur (Doğal
Yöntemler). 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan ve Doğal Yöntemlerin bir uzantısı olarak kabul edilen Dolaysız Yöntemde yaşam ile hedef dil arasında doğrudan
bağlantı kurulur, ana dile yer yoktur.
1960’lı yıllara değin yabancı dil öğretimine egemen olan ve Yapısalcı Dil bilimi – Davranışçı Ruhbilim kuramlarıyla olgunlaşan İşitsel-Dilsel Yöntemde dilin
bir alışkanlıklar dizgesi olduğu vurgulanır. Bu bağlamda dil öğrenme bir alışkanlık
kazanma etkinliği olarak algılanır.
1960’lı yıllarda Üretken-Dönüşümlü Dil bilimi ilkeleri yabancı dil öğretimi
alanına yansır. Bilişsel öğrenme modeline dayanan dil öğretiminde, dil bilinçli olarak kuralları öğrenme süreci olarak ele alınır.
1970’li dönemlere doğru İnsancıl Yaklaşım (Humanistic Approach) adı altında önerilen öğrenme yorumunun dil öğretimini etkilemeye başladığı görülür.
Temelde Carl Rogers’ın (195I) görüşlerine dayanan İnsancıl Yaklaşımda, öğrencinin duyguları ve kişilik özellikleri öncelikli olarak ele alınır. Öğrenmede, çocuk ile
yetişkin arasındaki farklı yönlerin yabancı dil öğretiminde vurgulanması gerektiği
öne sürülür. Bu bağlamda kişisel bağımsızlığın ve özelliklerin ön planda olduğu,
öğretmen ve öğrencinin gerçek iletişim kurabileceği bir ortamın öğrenmeyi kolaylaştırdığı savunulur. İnsancıl Yaklaşımın ilkeleri doğrultusunda geliştirilen Sessiz Yol (Silent Way), Danışmanlı Dil Öğretimi (Community Language Learning),
Esinlemeli Yöntem (Suggestopedia) ve Tüm Fiziksel Tepki Yöntemi (Total Physical
Response) gibi dil öğretim yolları yabancı dil öğretimi alanında yer edinmiştir.
1970’li yıllarla birlikte İletişimci Yaklaşım dönemi başlar. 1970’li yıllarda yabancı dil öğretim programlarında yer edinmeye başlayan İletişimci Yaklaşım, toplumbilim, ruhbilim ve edimbilim çalışmalarının dil bilimi ilkeleriyle işlenmesinden
ortaya çıkan dil öğretim modellerinin bütünüdür. Avrupa Konseyince 1971 yılında
başlatılan 12 no’lu “Yaşayan Diller Projesi” (Conseil De L’Europe, Langues Vivantes
1971-1981) çerçevesinde özellikle Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde yaygın olarak
uygulanan İletişimci Yaklaşım günümüzde hâlâ etkinliğini sürdürmektedir (Peçe-
Download

Editör - Pegem.net