AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Prof. Dr. Tülay Yıldırım
[email protected]
İçerik





Akıllı sistemler
Zeka ve Öğrenme
Akıllı Sistemler ve Uygulamaları
Gelecek !!!
Sorular ???
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı bir sistem nedir ?

Yapmak istediğim her şeyi yapan & istemediğim hiçbir şeyi
yapmayan


Başarısızlıktan kendini toparlayan



İnsan-benzeri muhakeme
Hatalarından öğrenen
Çevresine adapte olan
Davranışların uygunluğu hakkında kararlar alabilen
bir sistemdir.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Sibernetik
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Amaçlar



Biyolojik sistemleri anlama (insan, hayvan)
Akıllı sistemlerin prensipleri
İnsan eliyle yapılan faydalı uygulamalar
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı Sistemler nelerdir?
Anlama
Bilimi
Lojik
İnsan gibi düşünen Rasyonel düşünen
sistemler
sistemler
İnsan gibi
Rasyonel davranan
davranan sistemler sistemler
Turing
Testi
Etmenler
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Turing İmitasyon Oyunu: Faz 1
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Turing İmitasyon Oyunu: Faz 2
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Turing Test
Turing testini geçmek için
ne gerekir?





Doğal dil işleme
Bilgi temsili
Makine öğrenmesi
Otomatikleştirilmiş muhakeme
Loebner Prize competition
1991- Dr. Hugh Loebner. $100,000 ödül
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Zeka ?







Lojik muhakeme
Adaptiflik
Yaratıcılık
Yeteneklerin öğrenilmesi
Etkileşim
Davranış farklılıkları
Satranç oynama
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Zeka ?








Süreç planlama
Seçicilik
Soyutlama ve genelleştirme yeteneği
Kritik düşünüş
Hayal etme
Bilgi oluşturma
Duygular
Vs.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Eğiticili Öğrenme
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Eğiticisiz Öğrenme
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı sistemlerin objektifleri



İnsanoğlunun günlük rutinleri: görme, dil
işleme, sağduyulu muhakeme, öğrenme,
robotik.
Yapay rutinler: oyunlar, matematik, lojik,
programlama.
Uzman sistemler
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Klasik Yapay Zeka - Başarılar
Arama motorları

Yazı işleme sistemleri

Veri madenciliği

Araç-gereçler (bulaşık ve çamaşır makineleri,
buzdolapları, kameralar, vs.)

Arabalar (yakıt enjeksiyonu, navigasyon
sistemleri)

Doğal dil sistemleri (bilgi sistemleri, çeviri destek
sistemleri)

Kontrol sistemleri (asansörler, metrolar)

Vs.

AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Klasik Yapay Zeka - Başarısızlıklar







Kalabalıkta bir yüz tanıma
Gerçek dünyada görme/algılama
Nesnelerin idare edilmesi
Duyusal-motor koordinasyon
Yürüme, hareket etme
Sağduyu
Konuşma (günlük doğal dil)
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Araştırıcı ve kullanıcılar

Matematikçiler
Bilgisayar bilimciler
Mühendisler

Ve diğerleri........


AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı sistem yazılım kategorileri
Tüm yazılım
Uzman
sistemler
YSA
Bayes teoremi,
Kesinlik teorisi,
Bulanık Mantık
Nesneler,
çerçeveler,
etmenler
Kural tabanlı
sistemler
Bilgi
tabanlı
sistemler
Evrimsel
alg.
İşlemsel
Zeka
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Benzetimli
Tavlama
Diğer Akıllı Sistemler
Dağılmış zeka
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
AKILLI SİSTEMLERİN
UYGULAMALARI
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Adaptif sistemlerin uygulamaları

Uzman sistemler


Veri madenciliği



(örn. medikal teşhis)
(örn. arama motorları)
İşlemsel dilbilim
Oyunlar
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Diğer uygulamalar

Paralel hesaplama:


Moleküler biyoloji:



moleküler gelişim, yararlı moleküllerin tasarımı,
protein tasarımı
Bilgisayar güvenliği:


Hücresel modellerin gelişimi
Bilgisayarlar için bağışıklık sistemleri
Akıllı etmenler (agents) ve robotik – Internet!!
Bilimsel modelleme:

evrim, ekolojiler, ekonomiler, böcek toplulukları,
bağışıklık sistemleri, organizasyonlar
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Kontrol




AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Ağır endüstri
(Matsushita, Siemens,
Stora-Enso)
Ev aletleri (Canon,
Sony, Goldstar,
Siemens)
Otomobiller (Nissan,
Mitsubishi, DaimlerChrysler, BMW,
Volkswagen)
Uzay araçları (NASA)
Uygulamalar : Akıllı Sensörler





Uçak motorları için güvenilirliği yüksek
motor kontrolu
Barkod kontrolü
Kağıt kalite tahmini
Ph kontrolü
Ham petrol damıtımının kontrol ve
optimizasyonu
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Güç Sistemleri







Ekonomik Yük Dağılımı, Optimizasyon
ve Kayıp Azaltılması
Arıza Tespiti ve Önceden Haber Verme
Yük Frekans Kontrolu
Güvenlik ve İyileştirme
Yük Tahmini
Reaktif Güç ve Gerilim Kontrolu
Güç sistemlerinin işletilmesi ve
planlanması
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Güç Sistemleri








Yük akış analizi
Durum tahmini (güvenlik analizi için)
Güç santrallerinin analizi
Güç sistem analizi
Elektrik makinalarının kontrol ve analizi
Kapasitör anahtarlama
Harmonik kaynağını izleme
Güç sistem elemanlarının arıza tespiti
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Askeri alanlar






Keşif
Hedef bilgileri toplama
Otomatik hedef tanıma
Ateş kontrolü
Yön bulma
Güdümleme
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Tıp
UYGULAMA
TEŞHİS
SINIFLANDIRMA
ÖLÇÜM ANALİZLERİ
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Tıp











Bir Çok Kanser Teşhisinde,
Karaciger Rahatsızlıklarında Teşhisinde,
Hepatit Hastalığının Teşhisinde,
Diabet Hastalığı Teşhisinde
Tiroid Hastalığı Teşhisinde
Kalp ve Damar Hastalıkları Teşhisinde
Kalp Krizlerinin Tahmininde
Kas ve Kemik Hastalıklarının Teşhisinde
Solunum Hastalıklarının Teşhisinde
Fetus Gelişiminin Takibinde,
Tıbbi Resim İşlemede
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Tıp











Duyu Organlarının Analizinde
Yapay Organ Tasarımında,
DNA, Gen, Kromozom ve Hücre Analizinde ve
Dizilişlerinin Tahmininde
Protein Yapılarının Tahmininde
Bakterilerin Sınıflandırılmasında
Biyolojik Sinyallarin Analiz ve İşlenmesinde
Tomografi Görüntülerinin Analizinde
MRI, EKG, EEG, Ultrason, Radyografi ve mamografi
analizlerinde
Transplant Zamanlarının Optimizasyonunda,
Üroloji Uygulamalarında,
Karidovasküler Sistemlerin tasarımında,
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Tıp

Ameliyat bıçağında el titremesini kompanze
etme
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Robotik
Joseph F.
Engelberger
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Robotik
Sony - Eğlence robotu
RoboCup
QRIO & AIBO
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Robotik
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Robotik

Milano’da kurabiye pişiriyorlar

Volkanlardan örnek topluyorlar

Artık Ford’da arabaları boyuyorlar

Paris’te metroyu kullanıyorlar ya da

İrlanda’da bombaları bulma konusunda
uzman olarak görev alıyorlar.

Ve daha binlerce sayısız görevi üstleniyorlar.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Finans









İpotek başvurularında bulanık skorlama,
krediye uygunluğun değerlendirilmesi,
risk profili analizi,
sigorta sahtekarlığı tesbiti,
nakit kaynak optimizasyonu,
borsa analizi,
hisse senedi tahmini,
ticaret gözetimi,
yatırımcı sınıflama.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : İş dünyası








kaynak
değerlendirme,
müşteri hedefleme,
Adres eşleştirme,
çizelgeleme,
AR-GE
optimizasyonu
projeler,
Bilgi-tabanlı tahmin,
bulanık veri analizi





Hastane kalma süresi
tahmini,
TV reklam
kuşaklarının
değerlendirilmesi,
bulanık küme analizi,
satış tahminleri,
Çok-kriterli
optimizasyon
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Uygulamalar : Diğer





İstatistik
Sosyal bilimler
Davranışsal bilimler
Biyoloji
Vs.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı Evler
Smart ??
Intelligent ??
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı Evler

Öğrenebilen, yaşam tarzları hakkında bilgi toplayıp buna
göre ayarlamalar yapabilen evlerdir.



Otomatik olarak elektronik eşyaların kontrol edilebildiği
Klimayı ve TV’yi eve gelmeden açabilmek için uzaktan
kumandası olan
Bilgisayarınızdaki filmleri TV’de izlemenizi sağlayan
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
“Akıllı Evler”de neler var ???














Harekete Duyarlı Işıklar,
Akıllı Perdeler
Akıllı Kameralar
Su Taşkını ve Duman Sensörleri
Sesli ve Görüntülü Telesekreter
Home Theater
Akıllı Kumanda
Internetten bilgi takibi (borsa, haber, hava
durumu vs.)
Televizyondan Kontrol
Cep Telefonu ile Kontrol (GPRS)
İnternet Üzerinden Kontrol
Bilgisayar İle Kontrol
Kişiye özel renk seçimleri, ayarlar ve sesleri
kullanarak profil oluşturma
Yeni Nesil Güvenlik Teknolojileri
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı Evler



Kontrol edilebilir
Programlanabilir
“Zeki” evler
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Akıllı sistemlerin geleceği



Algılama, planlama ve öğrenme konusunda öğrenmeye
devam ediyoruz.
Yöntemleri/pradigmaları karşılaştırmak çok zor.
Yapay zeka ve alışılmış metodlar birlikte
kullanılmalıdır.
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
SORULAR ???
AKILLI SİSTEMLER VE
UYGULAMALARI
Download

Intelligent Systems