TARIMSAL SAVAŞ NEDİR?
TARIMSAL SAVAŞ
A. İnsanlığa etkileri
1. İnsan popülasyonlarına direkt etkiler (medikal zararlılar)
2. İnsan popülasyonlarına indirekt etkiler (besin kaynakları)
3. Ekonomik önem
a. Üretimin azalması
b. Maliyetin artışı
B. Tarihçe
1. İnsektisitler öncesi dönem
2. İnsektisit dönemi
BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK
•NEDİR ?
•NİÇİN ÖNEMLİDİR ?
•BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN KATEGORİLERİ ?
• genetik çeşitlilik
• tür çeşitliliği
• ekosistem çeşitliliği
• kültürel çeşitlilik




Tüm canlı gurupları ve organizasyon seviyeleri ile
yaşamın çeşitliliğini ifade eder.
Bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin
toplamıdır.
Yaşamın bütün form ve düzeylerindeki değişikliktir.
...

GENETİK ÇEŞİTLİLİK

Bir tür içindeki genetik varyasyonlara işaret eder.
Bu bir popülasyondaki çeşitliliği ve bir türün
farklı popülasyonlarını içerir
TÜR ÇEŞİTLİLİĞİ

Belli bir alan içindeki türlerin çeşitliliğini
içerir.
EKOSİSTEM ÇEŞİTLİLİĞİ

Ekosistemi oluşturan unsurların çeşitliliğini içerir
ZARARLI NEDİR ?
İNSANLARIN AKTİVİTELERİNİ, SAĞLIĞINI,
ARAZİSİNİ VEYA OBJEKTİFLERİNİ BOZAN
TÜR
• İnsanlık için sınırlı bir kaynakla rekabet
• Zararlılık insanlığın değer yargılarına bağlı
bir antropogenik öngörüdür
Organizmanın zararlı olduğuna karar vermek için zararlanma
sonrası zararlının hedef aldığı (beslendiği vb.) organizmada değer
(kalite ve kantite) kaybının ortaya çıkması gerekir.
Gerçekte bu olay insanoğlunun zarar gördüğünü düşündüğü
organizmaya verdiği değer ile ilgilidir.
BİR BÖCEK NE ZAMAN ZARARLI
OLUR?
•Bir böcek yeni bir bölgeye girdiğinde
•Yeni bir ürün yada konukçu bitki ile karşılaştığında
•Bir böcek popülasyonundaki değişimler (Genetik)
•İnsanların aktiviteleri ve alışkanlıklarındaki değişimler
Zararlı oluşumunda dört önemli unsur gereklidir
1. Zararlı tür uygun
dönemde olmalıdır.
2. Çevre koşulları
zararlının
gereksinimlerini
karşılamalıdır.
3. Ürün zararlının
beslenebileceği
dönemde olmalıdır.
4. Yukarıda üç kriter
aynı zamanda bir
arada bulunmalıdır.
BÖCEK EKOLOJİSİ VE ZARAR DURUMU
Bir türe zararlı diyebilmemiz için, o türün ekolojisi
hakkında bilgi sahibi olmamız gereklidir.
•Popülasyon dinamikleri
• Artış oranı
• Doğal düşmanlar
• Taşıma kapasitesi
ZARARLI SALGINLARI
•Geniş alanlardaki mono kültürler
•Mevcut besin kaynaklarındaki değişimler
•Uygun çevresel koşullar (İklim koşulları)
•Rastgele pestisit kullanımı
•Rekabet durumundaki değişimler
•Doğal düşman popülasyonunda ki azalma
ZARARI NE OLUŞTURUR?
ZARARIN NİCELİĞİ
Zarar sonucunda oluşan düşük ürün miktarı,
zararlının yokluğunda oluşacak pazarlanabilir
üründen daha düşük olur
ZARARIN NİTELİĞİ
Ürünün şekil, ölçü, görünüm veya besin
içeriğini etkileyen zarar
ZARARIN NİCELİĞİ
•Ürün kaybı
•Diğer streslere karşı düşük bitki (veya hayvan) toleransı
•Hastalık taşınması
•Yapı ve içeriklerin yıkımı veya imhası
ZARARIN NİTELİĞİ
•Pazarlanabilirliğin azalması
•Besin içeriğinin azalması
•Hastalık taşınması
•Estetik kayıp
DİREKT VE İNDİREKT ZARAR
•Ürünlerin yediğimiz kısımlarına direkt zarar
veren zararlılar
Bir elmadaki elma içkurdu
•Yediğimiz ürünlerin diğer kısımlarında indirekt
olarak zararlı olanlar
Bir elma yaprağı üzerindeki yaprak biti
•Bazı zararlıların hem direkt hemde indirekt
zararları vardır
EKONOMİK ZARAR DÜZEYİ
Ekonomik zarar düzeyi ; mevcut savaşım yöntemlerinin
maliyetine eşit bir değerde zararlının sebep olduğu kayıp
düzeyidir.
Genellikle kayıp direkt olarak ölçülmez , bundan dolayı
biz zararlının birey sayısını ölçü olarak alırız
EKONOMİK ZARAR DÜZEYİNİ ETKİLEYEN
FAKTÖRLER
•Zararın tipi
•Ürünün hassasiyeti
•Ürünün değeri
•Yönetim masrafları


Ekonomik Eşik her zaman < E. Zarar Düz.
EZE ve EZD’de Kullanılan birimler genelde aynıdır
◦ Sıklıkla zararlı yoğunluğu
◦ Zarar (örn. % deformasyon)

EZE & EZD tarla denemeleri aracılığı ile hesaplanan
rakamlardır

EZD, zararlının gerçekten ekonomik zarara neden olan
en düşük populasyon yoğ. gösterir.

Hesaplanmasında
◦
◦
◦
◦
Ürünün pazar değeri (V)
Her bir zararlının bitkide neden olduğu kayıp (I)
Böcek başına üründe meydana gelen zarar miktarı (D)
Mücadele yapılsa bile üründe meydana gelebilecek toplam
zarar (Mücadele metodunun etkinliği) (K)
◦ Birim alana zararlı mücadelesi için harcanan para (C)

Birim alana zararlı mücadelesi için harcanan para
C
EZD =
V I D K
(Mücadele metodunun etkinliği)
Ürünün Pazar değeri
Böcek başına üründe meydana gelen zarar oranı
Her bir zararlının neden olduğu zarar (ve miktarı)


Örneğin:
◦ 50 milyon/da (zararlı kontrol gideri) (C)
◦ Ürün fiyatı 40 milyon/da (V)
◦ Her bir zararlı tarafından tüketilen miktar bitki
başına 2 yaprak (I)
◦ (I)‘da belirtilen miktar tüketimin ürüne yansıması 1
kg-da (D)
◦ İlaç uygulansa bile, üründen kaybedilecek miktar
ürünün % 10’u (K = 0.1birimi yok) (Mücadele
metodunun etkinliği) (K)

EZD =
C
V ´ I ´ D´ K
50
= 6.25
EZD =
40 ´ 2 ´ 1´ 0.10
EZD 6.25 zararlı- bitki

EZD
C
=
V
I
D
K
I, D, ve K laboratuvar ve tarla denemeleri ile saptanır
C en kolay saptanacak veridir
V bir çok ürün için aşağı yukarı bellidir
Zararlı Pop. yoğunluğu

EZD
C
=
V
Orman
´
I ´
D ´
Belediye
Keresteci
Yazlık
C, I, D, & K değerleri aynı. Yalnızca
V değişik.
Zaman (Hafta)
K
EKONOMİK EŞİK (EZE)
Ekonomik eşik; ekonomik zarar düzeyine ulaşan
zararlı popülasyonunu önlemek için önlem almaya
başladığımız zarar düzeyidir
Ekonomik eşik zararlı sayısı ile ölçülendirilir

EZE = EZD/r
(2) EZE = EZD/(zararlı populasyonunun değişim oranı)
Genel olarak EZE’nin 1/3 kabul edilebilir
Daha fazla bilgi için
Larry Pedigo’nun kitabı
“Entomology and Pest Management”
(1)
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
Tanım : Zararlı böcek popülasyonlarını insan ve çevre
sağlığını ön plan alarak, çeşitli yöntemlerle ekonomik
zarar düzeyi altında tutmaktır.
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
HEDEFLER
: a. Yararlılık
b. Çevresel kalite
c. Sürdürülebilir pratikler
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
STRATEJİLER :
A. Hiçbir şey yapmama stratejisi
B. Popülasyon yoğunluğunun ( Birey
sayısının ) azaltılması
1. Çevresel taşıma kapasitesinin
azaltılması
2. Zararlı popülasyonun yaşama ve
çoğalma yeteneğinin azaltılması
C. Bitki hassasiyetinin azaltılması
D. Kombine stratejiler ( B ve C )
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
TAKTİKLER
:
1. Kimyasal Savaş
2. Biyolojik Savaş
3. Kültürel Önlemler
4. Fiziko- mekanik Savaş
5. Genetik Savaşım
6. Biyoteknik Savaşım
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
PRATİKLER
:
1. Hijyen
2. Problemin Çözümü
a. Zararlının tanımlanması
b. Durumun değerlendirilmesi
c. Eğer gerekli ise hangi uygulama
yapılacak
d. Uygulama
TARIMSAL SAVAŞIMA KARAR VERMEDE
ETKİLİ FAKTÖRLER
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Zararlı Böcek Türü
Zararlının Biyolojisi
Zararlının Doğal Düşmanları
Konukçu Bitki ve Fenolojisi
İklim Koşulları
Ürüne Verilen Değer Ve Riske Girmeme İsteği
Ekonomik Zarar Düzeyi
Maliyetin Potansiyel Yarara Oranı
TAHMİN VE ERKEN UYARI
Tarımsal savaş uygulamalarına başlama
zamanının ve zararlı yoğunluğunun önceden belirlenerek
üreticilerin uyarılması ve zamanında savaşımın uygulanması
için geliştirilen bir program.
TAHMİN VE ERKEN UYARI
A . Kısa süreli tahminler
B. Uzun süreli tahminler
Yapılacak işlemler :
1. Örnekleme
2. Zararlı biyolojisinin izlenmesi
3. Zararlının gelişme eşiği ve
termal konstantının belirlenmesi
4. Bitki fenolojisi ve zararlı biyolojisi
arasındaki ilişkilerin izlenmesi
TARIMSAL SAVAŞ PRENSİPLERİ VE
PRATİKLER
GELECEK
:
A. Yeni Problemler
1. Populasyon baskısı problemleri
2. Ekonomik sorunlar
3. Yeni zararlılar
4. İklimsel değişiklikler
5. Seleksiyon baskısı - zararlı direnci
B. Yeni Eğilimler
1. Biyoteknoloji
2 . Zararlı Yönetimi
TAKTİKLER
Bitkileri yetiştirirken zararlılara karşı
koruyucu tedbirlerin alınması...
a) Zararlı ile karşılaşmama
b) Zararlıyı kabul etmeme
c) Zararlıdan etkilenmeme (Tolerans)
d) Zararlıyı yaşatmama (Antibiyozis)

Bitki morfolojisi: Tüylülük, bitki habitusu, yaprak şekli, yaprak

Bitki anotomisi: Doku yapısı (sert dokulu yulaf çeşitleri

Bitki biyolojisi: Bitkinin yaşı, fenolojisi, erkencilik veya

Bitkinin kimyasal yapısı: Crucifereae'de sinigrin ve sinelbin'in
rengi...
Oscinella frit zararına rağmen normal başaklar verirler)...
geççilik... (Erkenci buğdayda süne ve kımıl zararı daha az
olmaktadır; Erkenci pamuk çeşitlerinde Pembe Kurt ve Dikenli
Kurt zararı daha az olur)
Pieris spp' yi cezbeder, Solanum demissum' da demisin'in
Patates böceğine karşı zehirlidir, pamukta gossypol bir çok
zararlıya karşı dirençte etkili olur...











Amerikan asma çeşitleri: Bağ flokserası
Amasya elması: E riosoma lanigerum (Hausm.)
Fıstık çamı: Marchalina helenica Germ. (Çam koşnili)
Fıstık çamı: Çam kese tırtılı
Tüylü yapraklı pamuk çeşitleri: Empoasca spp
Tüysüz yapraklı pamuk çeşitleri: Bemisia tabaci
Sert buğday çeşitleri: Süne
Gönen elması: Elma iç kurdu
Seyrek daneli üzüm çeşitleri: Lobesia botrana
Geççi buğday çeşitleri: Mayetiola destructor Say
Erkenci kiraz çeşitleri: Rhagoletis cerasi L.





Buğdayda Anguina tritici
Pamukta Pembe kurt
Patateste Patates böceği ve Patates güvesi
Soğanda nematodlar
Turunçgillerde Kabuklu bitler ve Turunçgil
beyazsineği





Derin işlemenin etkisi
Toprak işlemenin mekanik etkisi: Diskli
pulluk, toprak frezesi...
Kışın toprak işlemesinin etkisi
Yazın toprak işlemenin etkisi
Toprak işlemenin dolaylı etkisi










Bozkurtlar
Tel kurtları
Mayıs ve haziran böceği,
Ekin güvesi,
Ekin sap arısı,
Ekin koşnili,
Hububat hortumlu böceği,
Kavun kızıl böceği,
Dikenli kurt,
Pembe kurt





Azotlu gübrelemenin olumsuz etkisi: Yaprak bitleri, Kabuklu
bitler ve Kırmızı örümcekler...
Azotlu gübrelemenin olumlu etkisi: Şeker pancarı, turp,
lahana gibi bitkilerde chrysomelid erginlerinden daha az
zarar görme...
Potas ve fosforun etkisi: Hücre çeperinin kalın olmasını
sağlar, fosfor generatif gelişmeyi etkiler.
Kireçli gübrelerin etkisi: Pancar sineği ve sümüklü böcekler
gibi zararlıların çoğalmasını olumsuz etkiler. Toprak
asitliliğini giderir.
Çiftlik gübresinin etkisi: Toprakta yaşayan bir çok zararlının
çoğalması için uygun bir ortam oluşturabilir



Yazlık ürünlerde geç ekimin etkisi: bitkinin zararlılara karşı
hassas bir dönemde yakalaması, hasat dönemi zararlılarından
aşırı etkilenme, geç ekilen mısırda mısır kurdu zararı daha az
olur.
Yazlık ürünlerde erken ekimin etkisi: bitkinin fide döneminin
uzaması sonucu Bozkurtlar ve Thrips gibi erken mevsimde
ortaya çıkan zararlılardan etkilenme
Kışlık ekimlerde erken ekimin zararı: Tahıllarda Frit sineği
(Oscinella frit), Zabrus...






Meyve bahçelerinde Aphididae ve Coccoidea zararının artması
Pamukta emici zararlıların etkisin artması
Hava sirkülasyonunun azalması ile nispi nemin artması
sonucu zararlıların çoğalması için uygun ortamın oluşması
Zararlıların hava akımıyla sürüklenip gitmesinin önlenmesi
Atılan ilacın hedefe ulaşmasının da güçleşmesi
Yer aletleri ile ilaç kullanma periyodunun kısalması



Bitkilerin yeşil aksamca zenginleşmesine sebep
olması sonucu emici zararlıların artması
Tarla içerisinde yüksek nem oluşması sonucu Beyaz
sinek gibi yüksek nem isteği olan zararlıları artışına
sebep olması
Pamuk yaprak kurdu, Çizgili yaprak kurdu ve
Yeşilkurt gibi zararlıların yumurta bırakmasını
arttırması



Hasat artıklarının etkisi: Avrupa Mısır Kurdu (Ostrinia
nubilalis), Pembe Kurt... Tarlada bırakılan patetes
yumruları nematodların ve patetes böceğinin
çoğalmasına sebeb olabilir.Döküntü tanelerden süren
yulaf Frit sineğine konukçu olur.
Geç hasadın etkisi: Fasulyede Bruchuslar, Ekin sap arısı
(Cephus cinctus), Yonca hortumlu böceği (Hypera
variabilis), Pamukta Pembe kurt ve Çiğit Emici Böceği,
kuş ve yabani hayvan.
Hasat edilen ürünün gece dışarda bırakılması: Patates
güvesinin, Kuru meyve güvesi, İncir kurdu...
Zararlıların fiziksel veya mekaniksel
yollarla yok edilmeleri veya önlenmeleri...
















Toplama
Yerinde öldürme
Avlama
Zararlı ile bulaşık bitki kısımlarının yok edilmesi
Engelleme
Ses ve görüntü ile kaçırma
Tuzaklara düşürme
Yakma
Su altında bırakma
Sıcaklıktan yararlanma
Kuru havadan yararlanma
Mineral ve tuzlardan yararlanma
Atmosfer gazlarından yararlanma
Düşük hava basıncından yararlanma
Elektrikten yararlanma
Radyoaktif ışınlardan yararlanma
Doğrudan savaş için veya populasyon takibi için... Elma iç kurdu, Salkım
güvesi, Zeytin sineği, Akdeniz meyva sineği gibi zararlıların
populasyonlarının takibi...

Işık tuzakları: Değişik renkte... Işık+zehirli madde... Işık+elektrik

Renk tuzakları: Renkli levhalar üzerine yapışkan bir madde... Sarı




telleri...
renkli levhalar (Beyaz sinek, yaprak bitleri, Empoasca'lar)... Renkli kaseler
içine su koyularak...
Yapışkan tuzaklar: Bağ maymuncuğu (Otiorrynchus spp)' na karşı omca
gövdesine sarılan yapışkan bandlar... Depolarda Ostikolu tuzaklar...
Renk+yapışkan, feromon+yapışkan...
Yem tuzakları: Bozkurtlar ve tel kurtları için havuç, soğan, patates,
şeker pancarı parçaları tarlaya atılarak veya toprağa gömülerek...
Kışlak tuzakları: Dana burnuna karşı toprağa at gübresi gömülmesi...
Yazıcı böceklere karşı(Scolytidae) sonbaharda ağaçlara kuru dallar
asılması... Fıstık karagöz kurdu, Elma iç kurduna karşı eski çuval
parçaları veya oluklu mukavvalar...
Kapanlar: Fare ve sıçanlara karşı... .
Yüksek sıcaklıkların kullanılması:
 50o C - 24 saat: Tütünde Tatlı kurt (Lassioderma serricorne)
 52-54o C - 3-4 saat: Buğday bitleri, Baklagil tohum böcekleri, Ephestia spp.,
Cadra spp.
 60o C - birkaç dakika Tütünde Tatlı kurt (Lassioderma serricorne)
 65-72o C - 1-1,5 dakika: Pembe kurt larvaları...
 90o C sıcaklık ve nemli hava - 20 dakika: Zararlıların bütün dönemleri
 Nadasın yakılması
 Foli ile toprak yüzünü kapatarak doğrudan güneş ısısının kullanılması ile toprak
sterilizasyonu: Toprak su ile doyurulur, üzeri 20-30 mikron kalınlığında polietilen
ile günün en sıcak saatinde örtülür, toprak yüzü 3-4 hafta kapalı tutulur...
Sıcaklık kolayca 55oC'a kadar çıkabilir.
Hastalık etmenleri, yabancı ot tohumları, nematodlar, böcekler...
 Kızgın su buharı veya ısıtılmış su kullanılarak toprak sterilizasyonu: Fideliklerde
ve seralarda toprak sterilizasyonu...
 Sıcak su kullanılması: Yumru, kök, soğan, çelik... Nematod, Kırmızı örümcek,
Floksera, Koşniller... Soğan kıskalarının Soğan sak nematodu (Ditylenchus
dipsci)’na karşı sıcak su ile muamelesi: 43o C - 3 saat...
Zararlıları öldürmekten çok populasyon gelişmelerini
durdurma...
 Depolar havalandırma ile 15°C'nin altına düşürme
 4°C - 12 hafta: Tatlı kurt larvaları ölürler.
 Buzdolabının buzluğunda belirli bir süre tutularak
gıda maddeleri paketlerindeki bir çok zararlı
öldürülebilir.
Yüksek frekanslı ışınlarla temasa gelen canlının çok hızlı ve kısa
zamanda ortaya çıkan yüksek ısı şoku sonucu ölmesi...
 Mor ötesi ışınlar: Çok az derinliğe ancak etki edebilir
 Kırmızı ötesi ışınlar: Az bir derinliğe etki edebilir... Çuvallanmış
ürünlerde Testere dişli böcek (Oryzaephilus surinamensis)... Pirinç
biti (Sitophilus oryzae), Ekin kambur biti (Rhizopertha dominica),
Arpa Güvesi (Sitotroga cerealella) depolanmış pirinçte 65-70 oC ısı
ile 6-22 saniyede öldürülebilmektedirler...
 Gamma ışınları: Her böcek türü değişik duyarlılık gösterdiğinden,
istenilen dozun elde edilmesi problem... Kırma Bitleriyle (Tribolium
spp.) pupadan ergin çıkışı 100 krad'a kadar mümkün olmaktadır, fakat
25 krad'tan sonra çıkan erginler sterildir... Tribollium madens’te ise 5
krad'tan sonra ışınlanan yumurta ve larvalardan ergin
oluşmamaktadır...

Röntgen ışınları: Daha yüksek biyolojik etki... Gamma ışınlarının 12
krad'ta etki ettikleri Buğday bitine karşı röntgen ışınları 5.5-6.5 krad
ile etkili olmaktadır...





Tribolium confusum:
12.5
Trogoderma granarium:
25
Stophilus granarius:
16
24 saatte bütün böcekler için % 100 öldürücü
doz:
250-500
İnsanlar için LD50:
400
BİYOLOJİK SAVAŞ
DOĞADA VAROLAN CANLI BASKI
UNSURLARININ ZARARLI POPULASYONLARI
ÜZERİNDEKİ ETKİNLİĞİNİN KORUNMASI,
ARTTIRILMASI
• DOĞAL DÜŞMANLAR
• KONUKÇU YADA AV OLARAK ZARARLI
• ZARARLI POPULASYONUN REGULASYONU






Omurgalılar (Balıklar)
Sürüngenler
(Kertenkele)
Kuşlar
Memeliler
Arthropodlar
Mikroorganizmalar
 Parazitoitler
 Predatörler
 Patojenler

Ergin öncesi
yaşamlarının belirli
bir bölümünü veya
tamamını
konukçuya bağımlı
olarak geçiren ve
genelde
konukçunun
ölümüne neden
olan canlı




Diğer böcekleri parazitlerler
Genellikle konukçuya özelleşmişlerdir
Genelde ergin öncesi dönemleri parazitik,
ergin dönemleri serbest yaşar
Parazitoidler 6 takıma ait 86 familyadan
bireyleri kapsar



Gelişimi tamamlaması için
sadece bir konukçuya
ihtiyaç duyar
Populasyon düşük
seviyelerde korunur
Konukçu spektrumu
dardır




İklim koşulları ve diğer faktörler konukçu
aramayı önleyebilir
Yalnızca dişiler konukçu araştırır
Genelde en iyi araştırıcılar fazla yumurta
koyar (süperparazitizm)
Senkranizasyon genelde güçtür.


Endoparazitoid
Ektoparazitoid






Yumurta
parazitoitleri
Larva
parazitoitlerileri
Yumurta-larva
parazitoitleri
Larva-pupa
parazitoidleri
Pupa parazitoitleri
Ergin parazitoitleri
AVCILAR ( PREDATÖRLER )
• BİRDEN FAZLA AV TÜKETİRLER
•AVA ÖZELLEŞME ÇEŞİTLİDİR
•MONOPHAG
•OLİGOPHAG
•POLYPHAG
AVCILAR ( AVANTAJLARI )
•AV HIZLA ÖLÜR
•BİR AVCI BİRÇOK ZARARLIYI ÖLDÜRÜR
•ERKEK VE DİŞİLER AVLANIR
•AV/AVCI YAŞAM DÖNGÜLERİNİN
SENKRONİZASYONUNDA PROBLEM YOKTUR
•POLYPHAG AVCI AV POPULASYONU AZALINCA
BAŞKA AVA YÖNELİR
AVCILAR ( DEZAVANTAJLARI
• POLYPHAG AVCILAR AV POPULASYONU
DÜŞÜK OLDUĞUNDA KONUKÇU DEĞİŞTİRİRLER
• BİRÇOK AVCI POLYPHAG DIR
• İDEAL AVCI MONOPHAG YADA OLİGOPHAG DIR
 Gelişimi
süresince
birden fazla av
tüketen ve
avlarına
bağımlılık
göstermeyen
canlılar
Yumurta
predatörleri
 larva
predatörleri
 Pupa
predatörleri
 Ergin
predatörleri

Adonia variegata
Chrysopid larvası
GELİN BÖCEKLERİ
Coccinella
septempunctata
Coleomegilla
maculata
Hippodamia
convergens
HEMİPTERLER
Orius spp
Podisus maculiventris
Deraeocoris nebulosus





Doğal olarak mevcuttur
Bazen mikrobial insektisit olarak
formülasyonu yapılır
Bakteriler
Funguslar
Ve virusları içerir



Böceklerde bakteriler mide yoluyla etkilidir
Genelde aktif değildir
Enfekte olan böcek yumuşak vücutlu ve pis
kokulu bir hal alır




Bir çok tipi (Beauveria, Metahirzium,
Entomopthora) mevcuttur
Böcek kütikülasına saldırır
Genelde toksin üretir
Enfekte olan böcek mumyalaşmış görünür




Konukçuya özelleşmiştir
Virüs partiküllerinin
yayılmasına yardımcı olan
doku kırılmasına neden olur
Virüs partiküllerinin
yayılmasında böceklerin
davranışlarını ayarlar
Böceklerin larva
dönemlerinde etkilidir





Renksiz ve segmentsizdir
Bir çoğunun kitle üretimi pahalıdır
Steinernematidae ve Heterorhabditidae
familyaları en etkili ajanlardır
Bu nematotlar bakterilerle (Achromobacter
nematophilus) ortak yaşayarak ölüme
neden olur
Konukçuyu arama davranışları yavaştır



Mevcut faydalıların korunması, etkinliklerinin
arttırılması
Doğadaki faydalı popülasyonların
etkinliklerinin arttırılması (bulaştırma ve kitle
salımı)
Faydalının İthal dilmesi
Zararlıları doğrudan doğruya öldürme yerine, onların doğal
davranışlarını dışardan müdahale ile amaca uygun bir
şekilde yönlendirerek populasyonlarını düşürme...








Cezbetme
Kaçırma
Yemeyi engelleme
Yemeyi arttırma
Feromonların kullanılması
Büyüme ve gelişmenin engellenmesi
Kısırlaştırma
Gen aktarılmış bitkilerin kullanılması
Böcekleri cezbetmek için kullanılan özel kimyasal maddelere çekici,
cezbedici veya "atraktant" ismi verillir.
 Akdeniz Meyve sineği için: Hydrolyze Protein" ve sentetik "Trimedlure"
savaşında... Türkiye’de “Ziray”
 Şark Meyva sinegi (Docus dorsalis) erkekleri için: “Methyleugenöl




Işık tuzakları
Renk tuzakları
Yem tuzakları: Sineklere karşı şekerli maddeler... Konukçu bitki
parçaları ile zararlıları bir yere toplama: Soğan parçaları ile Soğan
Sineği (Phorbia antiqua), Ormanlarda Iipid'lere karşı tuzak ağaçlar...
Zararlıları belirli bir yere çekmek amacı ile çekici bitki yetiştirilmesi...
Kaçırıcılar zararlıların belirli bir yere gelmelerini engelleyen
maddelerdir. Bunlara itici, kaçırıcı veya "repellent" ismi
verilir.
 Sivrisinek ve karasineğe karşı başarı ile kullanılanlar...
 Kuş sürülerini kaçırmak için kullanılanlar. İğrenme duygusu
yaratanlar, panik yaratanlar...
 Yaban hayvanları ve ev hayvanlarına karşı şaşırtma ve
ısırmayı önleme maddeleri. Düşük yağ asitleri ve katran
yağları... Köpeklere karşı konsantre aromatik yağlar ve
hardal yağı... Sürgünleri ısırmayı önleme maddeleri: petrol ,
katran yağı, kum...
 Patates Böceği, Yazıcı böcekler, bazı cicadellid'ler ve Şark
Meyva Güvesine karşı kullanılan kaçırıcı maddeler de vardır.
Yemeyi arttırıcı maddelere Phagostimulant adı verilir.
 Lahana kelebeği için Hardal yağı...
 Pamuk hortumlu böceğinde için Pamuk yağı...
Zararlıların bitkiyi yemesini engelleyen maddelere
Phagodeterrent denir.
 Zararlıyı itme, kaçırma özelliği yoktur, zararlı
beslenemediğinden ortamı terk eder veya açlıktan ölür.
 Etki yolu zararlının bu madde ile bulaşık bitkiyi konukçu
olarak kabul etmemesi şeklindedir.
 Uygulamada ilacın bitkinin her tarafına iyice kapatması
önemlidir.
 Bir yaprak fungisidi olan fentinasetat (Brestan) Patates
böceğine ve Pamuk yaprak kurduna, Tributylkalay
preparatları da farelere karşı etlidir. Orman ağaçlarının
gövdelerine sürülen bazı kimyasal maddelerde bunların
yenmesini önleyebilmektedir.
Bir türün bireyleri arasındaki çeşitli ilişkilerin düzenlenmesi amacı ile
salgılanan kimyasal maddelerdir. Genellikle türe özgü maddelerdir.
 Feromon çeşitleri: Seks feromonlorı, alarm feromonları, afrodisiac
(çiftleşmeyi arttıran) feromonlar, toplanma feromonları, iz-işaret
feromonları, kraliçe feromonu...
 Cinsel feromon’lar: Daha çok dişiler neşreder. İpek böceği (Bombyx
mori L.), Kırtırtılı (Lymantria dispar L.), Amerikan hamam böceği
(Periplaneta amirecana L. )... Bazı arı (Apidae) erkeklerinin de
cezbedici koku yaydıkları bilinmektedir.
 Çok düşük konsantrasyonlarda etkili olmaktadırlar. İpek böceğinin
dişileri tarafından çıkarılan bombykol adı verilen feromona, 1013 defa
seyreltildiğinde de, erkeğin ses ile tepki verdiği görülmüştür.
 Etki mesafeleri: Bombyx mori: 11 km; Callosamia promethea: 4.5 km;
Porthetria dispar: 3,8 km. Yalnızca 100 m.'ye kadar etki eden, seks
feromonlarının kullanılması mümkün olmayan böcekler de vardır.
 Sentezi yapılanlar: Bombykol: B. Mori; Gyptol, Gyplure: Limantria
dispar; Hexalure: Pectinophora gossypiella, doğaldan daha üstün
çekme gücüne sahiptir...






Populasyon takibi: Elma iç kurdu, Erik iç kurdu (Cydia
funebrana), Şark meyve güvesi (Cydia molesta), Avrupa mısır
kurdu(Ostrinia nubilalis)...
Erkeklerin şaşırtılarak çiftleşmenin önlenmesi: Elma iç kurdu
(ABD), Pembe kurt...
Kitle halinde yakalayıp yok etme: Zehirli tuzaklara vs ile birlikte,
zararlının çok düşük populasyonlarında, dar bölgelerde ve
mikroklimalarda, Lepidoptera'da... En basit durum kafes
içerisinde bir dişi böceğin kullanılması; bu şekilde bir Diprion
similis dişisi ortalama 1000 erkeği cezbetmiştir.
Kemosterilantlarla birlikte kullanarak böceklerin kısırlaştırılması
Sosyal feromon’lar ile bir yerde toplama: Ipid'ler...
İz feromonları ile yumurtlamayı engelleme: Akdeniz meyva
sineği, Kiraz sineği, Zeytin sineği...
Bu amaçla kullanılan kimyasal maddelere böcek gelişme düzenleyiciler
(Insect Growth Regulator: IGR) adı verilir.
 Başlıca iki gruptandırlar: Gençlik hormonu analogları (JHA) ve kitin
sentezi engelleyicileri.
 Gençlik-hormonu (Juvenilhormon) "Neotenin" erginlerde gelişmeyi ve
deri değiştirme hormonu "Ecdyson" larvalarda deri değiştirmeyi engeller.
 Bunlar feromon’lar gibi spesifik değildirler, ama etki spektrumları
oldukça dardır.
 Daha çok böceklerin ergin öncesi dönemlerine etki ederler.
 Etkileri uygulamadan birkaç gün geçtikten sonra görülmeye başlar.
 Böcek fizyolojisinde özgü bazı süreçleri etkiledikleri için, sıcak kanlılara
etkileri önemsizdir.
 Juvenil hormon analogları (JHA): Embriyo gelişme düzenini bozmak,
başkalaşımı ve deri değiştirmeyi aksatmak için kullanılırlar. Yaprak
bitleri, kelebek tırtılları ve bazı coleopter’ler... Depo zararlılarına karşı
kullanılan preperatları...
 Kitin sentezini bozan ve deri değiştirmeyi önleyen maddelerin
kullanılması: Kullanımları hızla artmaktadır. Difluron (Diflubenzuron):
Etki spektrumu ve kullanım alanı oldukça geniştir.
“Otosidal savaş“, "kendi kendini yok etme“, "Genetik savaş" veya,
genellikle erkek bireyler kısırlaştırıldığı için, "Kısır erkek tekniği" adı
verilmektedir.
 Radyoaktif ışınların kullanılması
◦ Radyoaktif ışınlar canlılarda yumurta ve sperm hücrelerinde
bölünmeyi aksatarak, heterozigotların meydana gelmesine sebep
olarak, zigotun ölümüne sebep olarak, üreme hormonlarının
aktivitesini engelleyerek ölüme veya kısırlığa sebep olabilirler.
◦ Işınlama masraflı ve teknik bilgi ve teknik donanım gerektirir.
 Kemosterilantların kullanılması
◦ Daha kolay ve daha ucuzdur
◦ Hedef alınmayan canlılar için tehlike yaratabilir.
◦ Cezbedici maddeler ve ışık tuzakları ile birlikte kullanılabilirler.
◦ Kullanılan kimyasal maddelerin çoğu kontak etkilidir.
 Uyumsuz ırkların erkeklerinin kullanılması







Zararlı populasyonunun sınırlı bir alanda bulunması
Populasyonunun büyüklüğünün tahmin edilmesi ve kısır erkek
sayısının ona göre belirlenmesi
Zararlının populasyonunun çok yüksek olmaması
Zararlının eşeysiz ürememesi, erkeğin birden fazla dişi ile
çiftleşmesi, dişilerin birden fazla erkekle çiftleşmemesi
Erkeklerin kitle halinde laboratuarlarda üretilebilmesi
Kısır erkeklerin aktif olması
Ergin erkeklerin doğrudan zararlı olmaması








Callitroga hominivorax: Sığırlarda zararlı olan bir sinek... İlk başarılı uygulama...
1955 yılında A.B.D.'de Curacao adasında... Uygulama, erkek sineklerin gamma
ışınlaması ile kısırlaştırılarak, uçaklarla bol sayıda salıverilmesi şeklinde
olmuştur.
Kavun Sineği (Dacus cucurbitae): Rota adasında, Guam adasında, Japonya’da
Kume adasında
Akdeniz meyve sineği: Havai ve Kapride, Kanarya Adaları (İspanya), Los
Angeles. Meksika-Guatemala sınırında, günde 100 milyon kısırlaştırılmış erkek
bırakarak, Akdeniz meyve sineğinin Meksikaya ve Kuzey Amerikaya girişinin
önlenmesi...
Meksika meyva sineği (Anestrepha ludens) : California'da kemosterilant tepa
kullanılarak...
Soğan sineği (Hylemia antiqua): Hollanda’da...
Kiraz sineği (Rhagoletis cerasi): İsviçre’de...
Zeytin sineğiği (Dacus oleae): Yunanistan’da...
Kara sinek, Pamuk hortumlu böceği, Patates böceği, Elma iç kurdu, Khapra
böceği, Pembe kurt...





Aynı türün değişik coğrafi populasyonları arasındaki
uyumsuzluktan yararlanma...
Çiftleşmede uyumsuzluk olmaması, döl vermede uyumsuzluk
olması...
Culex pipiens'in Hamburg populasyonundan bir erkeği Londra
populasyonundan bir dişi ili çiftleştirildiğinde, dişi normal sayıda
yumurta bırakmakta, fakat bu yumurtalardan hiç larva
çıkmamaktadır.
Culex pipiens ile uyumsuz populasyonun kitle üretiminden elde
edilen erkeklerin kullanılmasıyla yapılan arazi denemelerinde, iyi
izole edilmiş küçük bir köyde 12 hafta (5-6 döl) içerisinde
sivrisinek populasyonu tamamen döl vermeyen bir populasyona
kadar indirgendi.
Uyumsuzluk gösteren ırktan seleksiyon ile öteki ırkın normal
erkeklerine göre daha aktif erkeklerin elde edilmesi de mümkün
olmaktadır.






Zararlılara karşı dirençte anlamlı karakterlerin bir bitki çeşidine
aktarılması şeklinde olabileceği gibi, zararlılarda hastalık oluşturan bir
etmenin bir bitki çeşidine aktarılması şeklinde de olabilir.
Uygulama da en çok karşılaşılan örnek böceklerde hastalık oluşturan
bir bakteri olan Bacillus thuringiensis (Bt)’in bazı kültür bitkisi
çeşitlerine aktarılması şeklindedir...
Bacillus thuringiensis toksinleri salgılayan geliştirilmiş kültür bitkisi
çeşitleri bir çok anahtar zararlının kontrolünde başarılı olmaktadır.
Bt pamuk çeşitlerinin kullanımı ilaçlama sayısının düşürülmesi yanında
Entegre mücadele programlarının uygulanmasına da önemli katkılarda
bulunmaktadır.
Arizona’da 1995’ten 1999’a ilaçlama sayısının 6’dan 2’ye kadar
düşmesinde Pembekurt kontrolünde Bt pamuk çeşitlerinin
kullanılmasının önemli katkısı olmuştur;
Bt çeşitlerin kullanılması bazı ülkelerde tartışma konusudur.
Tartışmanın nedeni Bt proteinlerinin insan ve çevre sağlığı açısından
sorun yaratma ihtimalidir.
KİMYASAL SAVAŞIM
ZARARLI POPULASYONLARINI KİMYASAL
MADDELER KULLANARAK EKONOMİK ZARAR
DÜZEYİ ALTINDA TUTMAK
PESTİSİT : Zararlı öldürücülerin genel adı
İnsektisit : Zararlı böcek öldürücü
Akarisit : Kırmızı örümcek öldürücü
Nematicit : Nematod öldürücü
KİMYASAL SAVAŞIM
• KOLAY UYGULANABİLİR
• UCUZ
•HIZLI ETKİLİ
KİMYASAL SAVAŞIM
İnsektisitlerin İsimlendirilmesi :
Aktif Madde adı : CARBARYL
Ticari Preparat Adı SEVİN
Kimyasal Adı
: 1- naphthyl N-methylcarbamate
KİMYASAL SAVAŞIM
İnsektisitlerin Sınıflandırılması :
• Uygulama Metoduna Göre
• Kimyasalın doğal Yapısına Göre
• Kimyasal yapısına Göre
• Etki Mekanizmasına Göre
KİMYASAL SAVAŞIM
UYGULA METODUNA GÖRE
İNSEKTİSİTLERİN SINIFLANDIRILMASI
A . Mide Zehirleri
agız yoluyla alınmalı ; mideden absorbe olmalı
B. Sistemik İnsektisitler
bitki ve hayvanlarda değişik organ ve dokulara
taşınırlar
C. Kontakt ( Değme ) Zehirler
vücut duvarından absorbe olurlar
D. Fümigant ( Solunum Zehiri )’ lar
trachaelerden absorbe olurlar
KİMYASAL SAVAŞIM
KİMYASAL MADDENİN DOĞASI VEYA KAYNAĞI
A. İnorganik maddeler
yapılarında karbon atomu yok
ağır metaller
B. Organik maddeler
doğal organik maddeler
bitkisel kökenliler
mineral yağlar
sentetik organik maddeler
modern insektisitler
KİMYASAL SAVAŞIM
İNSEKTİSİTLERİ KİMYASAL YAPILARINA GÖRE
SINIFLANDIRILMASI
• Organik Fosforlular
• Karbamatlılar
• Pyrethroidler
• Klorlandırılmış hidrokarbonlar
• Bitkiseller
• Diğer Kimyasal Sınıflar
• Mikroorganizmalar
ENTEGRE ZARARLI YÖNETİMİ
Zararlı arthropodların populasyonlarını tolere edilebilir
düzeyde tutabilmek amacıyla , insan ve çevre sağlığını
ön planda tutarak , çeşitli engelleyici, baskılayıcı ve düzenleyici
savaşım taktik ve stratejilerini planlı bir şekilde uygulamak
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
M.Ö. 8000 - M.S. 300 ÇEŞİTLİ SAVAŞIM TAKTİKLER
GELİŞTİRİLMİŞTİR
•
Kültürel Önlemler
•
Sülfür Bileşikler
•
Botaniksel İnsektisitler
•
Civa ve Arsenik
M.S. 300 BİYOLOJİK SAVAŞLA İLGİLİ İLK KAYIT
M.S.1400 ZARARLI ARTHROPODLARLA İLGİLİ
ÇALIŞMALAR
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
1880 li Yılların Başında Çiftçiler
•
•
•
Toprak işleme pratiklerini geliştirdiler
Kimyasalları uygulamaya başladılar
Faydalı organizmalardan yararlanmayı
düşündüler
Bu yaklaşımlar holistik olarak ortaya çıktı fakat,
uygulayanlar bu yöntemlerin zararlı populasyon
dinamiklerini nasıl ve niçin etkilediğini bilemediler
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
1940 lı yıllarda Sentetik Organik İnsektisitler geliştirildi
ve geniş alanlarda kullanıldı
1934 yılında 34 pestisit kullanımda idi
1970 yılında 900 pestisit ruhsatlandı
1980 yılında 1250 den fazla pestisit kullanımda idi
İnsektisitlerin bu belirgin başarısı geniş alanlarda ve
gelişi güzel kullanılmalarına neden oldu.
Tarımsal savaşın hedefi zararlıların eradikasyonu olarak
tanımlanmaya başladı
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
Sentetik organik insektisitlerin dominant zararlı yönetim
yaklaşımı olarak öne çıkışı kimyasal bir karmaşaya yol açtı
Bu karmaşıklığın sonucu olarak :
Yeşil Dönüşüm
Zararlı yönetim pratikleriyle ilgili sonuçlar alınmaya
başladı
Rachel Carson tarafından yayımlanan Silent Spring in
takiben gelişi güzel insektisit kullanımının arkasındaki
soruların cevapları aranmaya başladı
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
‘ En iyi böcek ölü böcektir ‘ yaklaşımı yeniden gözden
geçirildi.
Dünya çapında böceklerin neden olduğu zarar % 48
Daha toleranslı yaklaşımlar geliştirildi :
Tüm zararlılar kötü değildir
Zararlı arthropodların neden olduğu zarar her zaman
tolere edilmez değildir.
Zararlıların eleminasyon ve /veya eradikasyonu holistik
yaklaşımlardı bunların yeniden gözden geçirilmesine
neden oldu
ZARARLI YÖNETİMİNİN TARİHÇESİ
IPM çalışmaları 1960 lara kadar çok yavaş gelişti
Çünkü :
Efektif ve ucuz sentetik organik insektisitlerin
bolluğu
Pestisitlerin çevre üzerindeki uzun süreli etkileri
konusunda sınırlı bilgi
Kimyasal savaşım alternatifi çok az sayıda savaşım
yöntemi vardı
NİÇİN IPM
DİRENÇ
YENİ ZARARLILARIN ORTAYA ÇIKIŞI
ÇEVRESEL BULAŞMA
DİRENÇ
Zararlılar çoğunlukla hızla insektisitlere karşı direnç
mekanizmaları geliştirdiler.
Kara sineklerinde 2 yıl içinde DDT ye karşı direnç
belirlendi
20 yıl içinde sivrisinek savaşımında düzineden fazla
insektisitte direnç görüldü
Pamukta , yeşil kurt ve yaprak kurdu tüm ruhsatlı
insektisitlere direnç kazandı
Üreticiler bir sezonda 10-20 enderde olsa 60 kez ilaçlama
yaptılar
DİRENÇ
1944 yılına kadar 44 insektisit dirençi belgelendi
1972 yılına kadar 230
1992 yılına kadar 500 den fazla
Bugün yeni insektisit sınıflarına karşı bile çok sayıda
dirençle ilgili problem yaşanmaktadır
YENİ ZARARLILARIN ORTAYA ÇIKIŞI
Agroekosistemlerde yoğunluk nedeniyle diğer zararlı
böcek türleri burayı terkederken bazı türler asıl zararlı
haline geçerler.
Bilinen zararlı tür üzerindeki doğal baskı unsurları
yok olur .
Doğal düşmanlar üzerindeki olumsuz etkiler
Yeni zararlı türler insektisitlere direnç kazanırlar
ÇEVRESEL BULAŞMA
Birçok pestisitin kullanıldıktan uzun süre sonra bile
kimyasal yapıları bozulmaz ve biyolojik aktiviteleri
kaybolmaz.
Biyo akümülasyon
Dikkatsiz kullanıma bağlı toksisite problemleri
Zehirlenme
Karsinogenesis
Teratogenesis
Onkogenesis





İlaçlar ve firmalar hakkında toplum düşüncesi değişmeye
başladı
1970 – EPA kuruldu
1972 – DDT yasaklandı
1973 – IBP projeleri başlatıldı*
◦ Zararlı kontrolunun sisteme bağlanması
◦ Karar mekanizması ile ilgili programlar
◦ *INTEGRATED PEST MANAGEMENT:Historical
Perspectives and Contemporary Developments. Annual
Review of Entomology, January 1998, Vol. 43: 243-270
(Marcos Kogan)



1975 – İlk IPM kitabı yazıldı, Metcalf & Luckman
1978 – Kentacky eyalet çapında IPM programı
başlatıldı




1984 – IPM bütçeden pay almaya başladı (USA’da)
1993 – Ulusal IPM girişimi: 2000 yılından önce
USA’da ürünün % 75’inde IPM hedeflendi
2000 – “Ürün deseni” ve “Stratejik IPM planları”nın
oluşturulması
IPM KAVRAMI
Temel ilkeler yeni değildir. Bilim adamları aşağıdaki
ilişkilerin varlığında hem fikirdirler.
Böcek ve hastalıklar ekosistemin birer bileşenidirler
Bu organizmaların aktiviteleri bitki gelişimi/ üretim
ve insan/hayvan sağlığını etkiler.
Bu organizmaların aktiviteleri yönetim objektifleri
ve planlanması ile bozulur.
IPM KAVRAMI
IPM ekolojik prensiplere dayanmaktadır
IPM metodolojisi kombine taktikleri içerir
IPM in fonksiyonel hedefi , zararlı populasyonunu
tolere edilebilir düzeyde tutmaktır.
Ekonomik,ekolojik ve sosyal değerler tolere edilebilir
düzeyin tanımlanmasında kullanılır
IPM toplam kaynak yönetim sisteminin bir bileşenidir..

ZARARLININ ÖNEMİNİN BELİRLENMESİ
Zararlıya hassas olan bitkiler arazinin ne kadarını
kaplamaktadır ?
Zararlı ürün kaybını nasıl oluşturmaktadır ?
Zararın sınırları tarla düzeyinde ve ulusal ekonomi
düzeyinde
nedir ?
Etkili mücadele metotları nedir ve bunların ekonomik değeri
nedir ?

Ürün Kaybının Tanımlanması :
Potansiyel ve gerçek ürün miktarı arasındaki fark

Ürün Kaybının Değerlendirilme Metotları :
- Kafes Denemeleri
- Tek Bitki Denemeleri
- Kimyasal Tarama Denemeleri
- Alternatif Kontrol Metotlarının Test
edildiği denemeler
- Tarlada bloklar halinde farklı enfeksiyon
oranlarında yapılan denemeler

Örnekleme Metotlarının Seçimi
Öncelikle şu soruları sormalıyız :
- Örnekleme ne kadar zaman alacak?
- Maliyeti nedir ?
- Hatalı kararlar verildiğinde risk ne kadardır ?
- Bu metotları kim geliştirmiştir ?
- Kalitatif ve kantitatif metotlar uygulanmalımıdır ?
- Data surveyleri için gereksinimler nedir ?
- Farklı kullanıcılar için ne düzeyde bir birikim
gereklidir ?
- Sürekli olarak hangi metotlar kullanılmaktadır?

Tesadüfi Örnekleme

Sistematik Örnekleme

Tekrarlanan Örneklemeler

Farklı Yoğunlukta Örneklemeler

Zararlı organizmanın biyolojik özellikleri :
- Bir yıl içinde yada bir üretim periyodunda
verdikleri döl sayıları
- Populasyonları ya da döller karışıyormu yoksa
ayrı ayrı mı?
- Zararlının konukçularının sayısı nedir?
- Yaşam yeri nasıldır ( açık ta mı , bir bitki
bölümünün içinde mi , yada toprakta mı )



IPM projelerinin objektifleri
Projenin başarılı olabilmesi için hedef grubun
tümünün üst düzeyde bir katılımı gereklidir.
Projenin dizayn edilme sürecinde ,
yaygınlaştırma stratejisi özenle
hazırlanmalıdır





Geleneksel yaklaşımlar topluluğun
karakteridir.
Hedef gruptaki yaşlıların çoğu okuma
yazmayı çok az bilirler.
Sosyo-kültürel davranışların temeli yada
geleneksel normlar , yeniliklerin yerini alır.
Aile yaşamı finansal veya ürünsel bir riski
göğüsleyemez.
Yeni üretim metotlarına ayrılacak çok az
yada hiç finansal imkan yoktur(Likidite )
Gelişmekte olan ülkelerde yayım servislerinin uygulamaları
etkisizdir
ve bu ilave bir engeldir.








Yayımda çalışanlar gelişmeden uzak kalırlar
Gerekli araç – gereç yetersizdir
Bürokrasi nedeniyle , yayımda çalışanlar etkinliklerini
kaybederler
Yayım ve araştırma arasındaki gerekli koordinasyon yoktur
Merkeziyetci karar verici yapısı nedeniyle , yayımcıların
motivasyonu olumsuz etkilenmektedir
Yayımcılar çoğunlukla sayısız farklı görevler üstlenirler
Modern yayım ilkelerinin kullanımı çoğunlukla tesadüfidir
Yayım mesajları çiftçilerin ihtiyaçlarını içermeyebilir.




IPM in yüksek düzeydeki kompleksliği
Gerçekte, çok sayıdaki üründe kimyasal
pestisit kullanımının maliyeti sanıldığından
düşüktür.
Kimyasal pestisitlerin pazarlanmasıyla ilişkili
etkiler
Yayım servislerinin çiftçilere karşı hazırlıklı
olmaması, IPM prensiplerini bilmemeleri




IPM , kimyasal savaşa oranla çok daha fazla
birikim ister , özellikle agroekosistemdeki
ilişkiler konusunda
Bu konu yayımdaki güçlüklerin temelinde
yatar.
Ekonomik zarar eşiklerinin çiftçiler
tarafından kabul edilmesi , kullanılması son
derece zordur.
Pestisitler çok hızlı etkilidirler , kimyasal
savaşın yönetimi daha kolaydır.






Gelişmekte olan ülkelerdeki tecrübeler
göstermiştir ki bir tarımsal yeniliğin kabulü için
genellikle % 30 civarında bir gelir artışı oluşturması
gerekmektedir.
Normal olarak kimyasal savaşım nadiren tüm
üretim maliyetlerinin % 30 unu oluşturur. Genellikle
% 5 ila % 25 arasında kalır.
IPM kimyasal savaşa oranla daha fazla işgücüne
ihtiyaç gösterir.
IPM düşük verimi kabul edebilir , ancak asıl önemli
olan doğal dengenin oluşmasına yardımcı olur.
Ürün nöbeti IPM in en temel yaklaşımlarındandır.
Dayanıklı varyetelerin seçimi, karışık üretim,
maksimum ürün elde etmeyle ilgili objektifler kısa
sürede IPM in , geleneksel yaklaşımlarda
karşılaştırlabilmesine olanak sağlar.






Ipm stratejilerinin uygulanması sonucu ,
Kullanıcılarda bu kimyasallardan ortaya çıkan sorunlar en aza
iner,
Direnç gelişimi önlenmiş olur,
Aynı zamanda harcamalar kesilir.
Kimyasal savaşın negatif etkileri uzun sürede ortaya çıkar ,
Ekonomik olarak kimyasal savaşın ekonomideki olumsuz
etkilerinin birçok üretici tarafından anlaşılması çok güçtür.
Her zaman kimyasal savaş , kimyasal olmayan yöntemlerin
rakibidir ve IPM stratejilerinin uygulanmasının önemli bir
engeli olarak kabul edilmektedir.






Kimyasal endüstrinin yayım aktiviteleri IPM i
engeller.
Kimyasal endüstrinin yayımcıları iyi
eğitilmiştir ve çoğunlukla çok başarılıdırlar
Gelişmekte olan ülkelerde pestisitler kalite
standartları çoğunlukla problemlidir.
Yayım aktiviteleri satışa yöneliktir.
Kimyasal endüstri tarım politikalarını
etkiler.
Kimyasalların yarattıkları sorunların
önemsizliği konusunda rol oynarlar.



Gelişmekte olan ülkelerde yayım çalışmaları
genel olarak bir holistik yaklaşım olarak
sürdürülmez.
Yayım organizasyonları arasındaki ortak iş
yapma alışkanlıkları azdır.
Yayım çalışanlarının eğitimlerindeki
farklılıklar


Çiftçilerin yenilikleri kabulünü sağlamak,
Başarılı bir yaygınlaştırma stratejisi için ön
koşullar
1. IPM in komplekliği ve hedef grubun
oryantasyonundan elde edilen sonuçlarla , uzun süreli
bir proje oluşturulmalı.
2. Hedef grubun ve onun problemlerinin öncelikle
tanımlanması
3. Projeye katılan tüm enstitülerin , organizasyonları ve
STK ların arasında ortak davranışların geliştirilmesi
4. Tüm bu katılımcıların proje konusunda aynı fikirde
olmaları ve proje hedeflerini ve stratejisini kabulleri
gereklidir.





Yayım stratejisi için temel gereksinimlerin
analizi
Yayım materyalinin gözden geçirilmesi ve
revizyonu
Planlama ve yayım sürecine hedef grubun
katılımı
Yayımcıların ekspertiz raporlarının
karşılaştırılması
IPM için Pazar koşullarının değerlendirlmesi



Çiftçiler stratejiyi anlayabilmelidirler,
Uygulama safhasında pilot çiftçilerle
yayınlaştırma demostrasyonları yapılmalıdır
Küçük öğretim üniteleri ve pratik ekzersizler
yaparak öğretim süreci hızlandırılmalıdır.





Tüm kırsal yayım organizasyonlarının yayım
aktivitelerine katılımının sağlanması
Tüm yayım personelinin eğitimi
Araştırma enstitüleriyle ortak çalışma
Bir haberleşme ağının kurulması
Bir yönetimsel enstrüman olarak, etkili rapor
oluşturma becerisinin arttırılması




Yaygınlaştırma için farklı medianın kullanımı
Tüm yayım enstrümanlarının kullanımı
Yayım materyallerinin test edilmesi ve
geliştirlmesi
Yayım metodlarının eğitiminin yapılması





Ürün çiftçiler için çok önemli olmalıdır
Üretim sürecinde kimyasal savaş
uygulamalarının toplam maliyetteki oranı
yüksek olmalıdır
Uygulanacak olan mücadele yöntemleri
kimyasal savaşa oranla önemli bir avantaj
sağlamalı yada üründe önemli artışlar
yaratmalıdır
Stratejiler üreticiler için düşük risk
taşımalıdır
Uygulanacak alternatifler IPM e uygun
olmalıdır.





Politik karar vericilerin katkısı
Kimyasal savaşa kredi yada vergi iadesi
verilmemeli
Politik grupların bitki koruma konusunda
bilgilendirlmesi
Kimyasal savaş ilaçlarının
ruhsatlandırılması,ithali,dağıtımı ve
kullanımı konularında uluslar arası kurallara
uyumlu olarak düzenlemeler yapılmalı
Sorumluluk sahibi endüstriyel firmalarla
işbirliği yapılmalı



IPM projesinin izlenmesi ve değerlendirilmesi
Hedeflerle mevcut durumun karşılaştırılması
Etki değerlendirmesinin düzeyi









Proje yönetiminin izlenme ve değerlendirilmesinin
kolaylaştırılması
İ&D için objektifleri temel alan bir planlama
Objektif ve sonuçlarla ilgili bilgilerin izlenmesi ve
değerlendirilmesi için indikatörlerin belirlenmesi
Proje yönetiminin bir görevi olarak veri toplanması
Veri toplama bedeli faydadan az olmalı
Tüm sonuçlar özet bir formda olmalı
Projenin başlangıçıyla sonraki arasındaki
karşılaştırma yapılabilmeli
Anahtar veri kaynakları : surveyler ve tarla
denemeleri
Spesifik konulardaki bilimsel çalışmalar
SOSYO EKONOMİK SURVEYLER
• Örnek Büyüklüğü Kriterleri
• Etkinin İzlenmesi içinKontrol alanındaki
surveyler
TARLA DENEMELERİ
•
•
Proje Etkilerinin ölçülmesi için tarla
denemeleri
Sonuçların projeyi temsil edebilir
olmasının sağlanması








Eğitim kursların etkilerinin ölçülmesi
Çiftçilerin adaptasyon oranları
Çiftçilerin bilinç düzeylerinde gelişim
Değişimin sınırları
Önerilen metotların yaygınlaştırılması
Zararlı populasyonlarındaki değişim
Ulusal ekonomiyle ilgili indikatörler
Sosyal ve ekolojik indikatörler
1.
Çiftlik düzeyinde değerlendirme
2.
Proje yürütücüsü kurum düzeyinde
3.
Tüm ekonomi düzeyinde




Hedef grup için projenin sürdürülebilirliğinin
garantisi yalnızca ekonomik faydadır
Çiftçi ailesinin geliri belirlenmeli
Risk analizi
Genel sınırlayıcılardaki değişimin
değerlendirilmesi



Proje etkilerinin sürdürülebilirliğinin
değerlendirilmesi
Proje başarısının sürdürülebilirliği için gerekli
olan en küçük girdiler hesaplanmalı
İçsel etkilerin değerlendirilmesi

1.
2.
3.
4.
Değerlendirme kriterleri
Ulusal ekonomi düzeyinde faydalılığın
tanımlanması
Harcama ve faydayla ilgili tüm veriler
açık bir şekilde düzenlenmeli
Değişim oranı hesaplanmalı
Adaptasyon oranı tanımlanmalı
Download

Document