REPRODÜKTİF DÖNEMDEKİ
KADINLARIN
SERVİKS KANSERİ TARAMASINA
YÖNELİK SAĞLIK
İNANIŞLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Hazırlayan
Gökçe Banu ACAR
Doç. Dr. Gül PINAR
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri
Fakültesi Hemşirelik Anabilim Dalı
GİRİŞ
İnsanlık tarihi kadar eski olan kanser, tıp
alanındaki büyük ilerlemelere rağmen,
bireylerin yaşam döngüsündeki her
basamağı derinden etkileyen, ciddi kronik
hastalıklardan biridir.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün yaptığı
tahminlere göre, 2030 yılında dünyamızda
20 milyon yeni kanser vakasının gelişeceği
ve kansere bağlı 12 milyon ölümün olacağı
belirtilmektedir.
GİRİŞ.
Serviks kanseri dünyada, jinekolojik
kanserler içerisinde reprodüktif
dönemdeki (15-49 yaş) kadınlarda en
yaygın görülen ikinci kanser türü olup,
yılda yaklaşık 500.000 yeni olguya
rastlanmaktadır.
Olguların %75’i az gelişmiş ülkelerdedir ve
insidansın en düşük ve en yüksek olduğu
ülkeler arasında yaklaşık 20 kat fark vardır.
GİRİŞ
DSÖ 2004 yılında, serviks kanserinin
önlenmesini, üreme sağlığı açısından en
önemli 5 konudan biri olarak ilan etmiştir.
ÖNEMİ
Birçok ülkede tarama programlarına
rağmen, kadınların servikal kanser
taramasına katılım oranları yeterli
değildir.
Bu konuda yapılan çalışmalarda, sosyodemografik ve kültürel özelliklerin,
sosyoekonomik durumun, sağlık
inançlarının, serviks kanseri ve Pap
smear testine yönelik bilgilerin,
kadınların smear yaptırma davranışını
etkilediği saptanmıştır.
Araştırmanın Amacı
Araştırma reprodüktif dönemindeki (15-49 yaş
grubu) kadınların serviks kanseri taramasına
yönelik sağlık inanışları ve bunları etkileyen
faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla
tanımlayıcı olarak yapılmıştır.
Evren-Örneklem
Evren; 2012-2013 yılları arasında Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma
Hastanesinin Kadın Hastalıkları ve Doğum
Polikliniğine başvuran kadınlar oluşturmuştur.
Örneklem; madde bazında %95 güvenle en az 267
kişi hesaplanmış, 300 kadınla çalışma
tamamlanmıştır.
Araştırmaya alınma kriterleri; okuma-yazma
bilen, halen veya geçmişte aktif cinsel yaşantısı olan,
histerektomi operasyonu geçirmemiş, menopoz
dönemine girmemiş, daha önce jinekolojik kanser
tanısı almamış, 15-49 yaş arasında araştırmaya istekli
kadınlar.
Verilerinin Toplanması
1.Bireysel Tanılama Formu: 4 bölüm ve
toplam 43 sorudan oluşmaktadır
sosyo-demografik özellikleri,
serviks kanseri-erken tanı ile ilgili
farkındalık-bilgi düzeyleri,
serviks kanseri risk düzeyleri
Verierin toplanması
2. Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear TestiSİMÖ
Ülkemizde bu ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik
çalışması Güvenç ve ark. tarafından 2010
yılında geliştirilmiştir. Ölçek beş alt boyutta
toplanmış 35 madde.
(1.Duyarlılık, 2.Önemseme/Ciddiyet, 3.Sağlık
Motivasyonu, 4.Yarar, 5.Engeller)
Ölçeğin değerlendirilmesinde 1’den 5’e kadar
değişen 5’li likert tipindedir.
Puanların yükselmesi duyarlılık ve önemsemenin
arttığını, yarar algısı için yararların, engel algısı
için engellerin yüksek algılandığını ifade
etmektedir.
Çalışmada gerekli etik izinler alınmıştır.
VERİLERİN
DEĞERLENDİRİLMESİ
Veriler SPSS 20 paket programı ile
değerlendirilmiştir.
Normallik testi sonunda, gruplar arasında
farklılık incelenirken ikili gruplarda normal
dağılmayan değişkenlerde Mann Whitney U
testi, ikiden fazla gruplarda ise normal
dağılmayan değişkenlerde Bonferroni
düzeltmeli Kruskal Wallis H
testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenler
arasındaki ilişki değerlendirilirken ise Kikare analizi kullanılmıştır.
Gruplar arası farklılık incelenirken p≤0.05
alınmıştır.
BULGULAR
Sosyo-demografik özellikler;
• yaş ort. 34.1±8.1,
• %93.3’ü evli,
• %42’si ilköğretim,
• %31.7’si lise ve %26.3’ü üniversite ve
üzerinde,
• %55.7’si ev hanımı,
• %55’i orta düzeyde gelire sahiptir.
BULGULAR
Obstetrik ve tıbbi özellikler;
• %23.7’sinin 18 yaşın altında ilk
cinsel deneyimlerini yaşadıkları,
• %30’unun ilk doğum yaşının 25 yaş
ve altında olduğu,
• %35,5’inin üç ve üzerinde
gebeliğinin olduğu,
• %17’sinin herhangi bir kronik
hastalığının olduğu belirlenmiştir.
BULGULAR
Serviks kanseri ve Pap smear testine
yönelik farkındalık ve bilgi düzeyleri;
• %25’inin daha önce Pap smear testini hiç
duymadığı ve %75’inin serviks kanserinin
erken tanısı ile ilgili bilgi/eğitim almak
istedikleri,
• %52.3’ünün daha önce Pap smear testi
yaptırmadığı,
• Testi yaptıranların ise %51.4’ünün düzenli
aralıklarla yaptırmadıkları belirlenmiştir.
BULGULAR
Sosyodemografik özellikleriyle Pap smear
testi yaptırma davranışı arasındaki
ilişki;
Eğitimli, çalışan, 2 ve üzerinde gebelik
deneyimi olan ve ileri yaş gruplarında, Pap
smear testi yaptırma oranın daha yüksek
bulunmuştur.
BULGULAR
Serviks kanseri için riskleri;
• %50.7’si pasif içici, %19.7’sinin düzenli sigara kullandığı,
• %27.3’ünün düzensiz adet kanamasının olduğu,
• %22.7’si ilk cinsel ilişki yaşının 18 yaş ve altında olduğu
• %75’inin cinsel ilişki sırasında kondom kullanmadığı,
• %19.3’ünün düzenli sebze ve meyve tüketmediği,
• %15.7’sinin ailesinde (anne, hala, teyze…) jinekolojik kanser
öyküsü olduğu,
• %8.7’sinin uzun süre (≥5yıl) OKS kullandığı,
• %7.3’ünün anormal Pap smear öyküsünün olduğu,
• %4.3’ünün birden çok cinsel eşinin olduğu,
• %3’ünün CYBH geçirdiği,
.
BULGULAR
•
•
•
•
•
•
•
Kadınların serviks kanseri ve Pap smear testine ilişkin farkındalıkları;
‘Serviks kanseri Pap smear testi ile teşhis edilir’ ifadesine %30’unun
“Serviks kanserinden korunmak için düzenli Pap smear testi yaptırmak
gereklidir” ifadesine %28’inin,
‘Birden fazla cinsel eşe sahip olmak serviks kanseri risk faktörüdür’
ifadesine %65’inin,
‘Erken yaşta ilk cinsel deneyim (18 yaş altı) serviks kanseri risk
faktörüdür’ ifadesine %78’inin,
‘HPV cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olup serviks kanseri risk
faktörüdür’ ifadesine %66’ünün,
‘HPV aşısı serviks kanserinden koruyucu bir aşıdır’ ifadesine
%25.7’sinin katılmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
BULGULAR
• Kadınların serviks kanseri ve Pap smear
testi SİMÖ alt boyutları puan
ortalamaları;
• SİMÖ yarar algısının yüksek olmasıyla
beraber, duyarlılık ve sağlık motivasyonu
algılarının düşük olduğu belirlenmiştir.
(ölçek alt boyut puan ortalamalarının 7.7 ± 2.3 ile 33.5 ± 9.3
arasında değiştiği bulunmuştur.)
• BULGULAR
• Yaş ve eğitim düzeyi arttıkça kadınların serviks
kanserinden korunmaya yönelik bilgi düzeyleri
artmaktadır
• (p≤0.05 ).
• Anormal Pap smear öyküsü olan, ailede
jinekolojik kanser öyküsü olan, eğitim seviyesi
yüksek kadınların yarar ve sağlık motivasyonu
algıları puan ortalamalarının arttığı, SİMÖ engel
algıları puan ortalamalarının azaldığı bulunmuştur
(p≤0.05 ).
• Daha önce Pap smear testi yaptırmayan,
çalışmayan, gelir düzeyi düşük olan ve 15-19 yaş
grubundaki kadınların SİMÖ yarar algıları düşük,
engel algıları yüksektir (p≤0.05 ).
SONUÇ
Serviks kanseri tarama davranışları ve
inanışlarını inceleyen çalışmamız
sonunda;
Sağlık inanışları, yaş, cinsiyet, medeni
durum, çocuk sayısı, gelir düzeyi, düzenli
hekime gitme, risk düzeyleri ve bilgi
eksikliği gibi pek çok faktörün tarama
davranışlarını etkilediği bulunmuştur.
.
ÖNERİLER
Kadınların düşük bulunan duyarlılık ve sağlık
motivasyonu algılarını artırmak için
kadınların Pap smear testini yaptırmama
nedenleri ve sağlık inançlarının
değerlendirildiği araştırmalara ağırlık
verilmesi, sağlık kurumlarında kadınları
erken tanıya yönlendirecek ortamların
oluşturulması sağlanmalıdır...
ÖNERİLER
Hemşireler olumlu sağlık davranışlarını
geliştirecek kilit kişiler oldukları için
eyleme geçiricileri bilmeli, yeni
yaklaşımlar geliştirmeli ve uygulamada
kullanmalıdır.
Download

bulgular