ŞEHİRİÇİ TOPLU ULAŞIMDA ELEKTRİKLİ TAŞITLAR
(İETT İÇİN ELEKTRİKLİ OTOBÜS ÇEVRİMİ)
Elektrikli taşıtların şehir içi kullanımda içten yanmalı motorlara göre önemli avantajları bulunmaktadır.
Elektrik motorlarının içten yanmalılara göre daha verimli olması, düşük güçte yüksek çekiş gücü üretebilmesi
(tork), rölanti çalışma ihtiyacının olmaması, frenlemede enerjinin geri kazanımı, mekanik bakım ihtiyacının
(yağlama, balata,...) çok daha az olması, egzoz gazı yaymamaları bu avantajlardan en önde gelenleridir.
Avantajlarının yanısıra doğal olarak eksik olduğu nokalar da mevcuttur. Elektrik motorları ve devrelerinin
yeteri kadar gelişmiş olmasına karşın enerji saklamak için gerekli pil ve akülerin teknolojileri enerji saklamak
için akaryakıtın avantajlarından hala geridedir. Şarj süreleri uzun, menzilleri kısa, ağırlıkları daha fazla ve
maliyetleri yüksektir.
Elektrikli taşıtların artıları ve eksileri toplandığında özel otomobiller için henüz uygun değildir. Otomobillerde
ara çözüm olarak iki sistemin de kullanıldığı (petrol ve elektrik) hibrid sistemler kullanılmaktadır. Elektrikli
özel otomobillerin yaygınlaşması için en azından 8-10 yıla ihtiyaç olduğu düşünülmektedir (not: nihai olarak
elektrikli taşıtların yaygınlaşacağı konusunda kuşkular çok daha azdır).
Pil/akü teknolojilerindeki bütün sorunlara rağmen elektrikli taşıtların teknolojik olarak yeterli ve çok daha
ekonomik olduğu kullanım alanları mevcuttur. Bunları bulabilmek için petrol-elektrik farklarının elektrik
yönüne ağır bastığı, elektrikli taşıtların avantajlarının daha ön planda olduğu ve eksikliklerinin büyük engel
teşkil etmediği bu kullanım alanlarını araştırmak gerekir.
Bu avantajlara tekrardan bakarsak biz doğal olarak yönlendirdiklerini görürüz. Büyük rölanti kayıplarının
engellenmesi ve frenlemeyle geri kazanım dur-kalkın ve beklemelerin çok olduğu şehir içi kullanımını; yüksek
verim ve düşük güç / yüksek çekiş daha ağır taşıtları; yine yüksek verim ve bakım maliyetlerinden tasarruf
ise çok sayıda taşıttan oluşan filoları işaret etmektedir. Dolayısıyla şehir içinde kullanılan ağır taşıt filoları
elektrikli taşıtlardan daha çok faydalanacaklardır. Bu tür filolara örnek olarak okul/personel servislerini,
lojistik şirketlerini, ve tabii İETT’yi gösterebiliriz.
Ticari kullanım ve filoların bir diğer avantajı ise elektrikli taşıt teknolojisindeki (pillerdeki) eksiklere bireysel
olarak değil organizasyonel seviyede müdahale edebilme yeteneğidir. Şarj süresinin uzun olması, menzil
kısalığı, ağırlık ve maliyetler bahsettiğimiz filolar tarafından kolaylıkla çözülebilecektir. Ancak bu çözüm
taşıtların daha iyi tasarlanmasından değil bütün filonun birleşik bir sistem olarak ele alınmasıyla gelecektir.
Bir otomobil farklı kullanım şekillerinin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tasarlanmaktadır. Otomobiller bazen
aile otomobili, bazen taksi, bazen de makam aracı olarak kullanılmaktadır. Aile otomobili bazen sadece
yakın çevrede (10 km), bazen işe gidiş gelişlerde (100 km) bazen de uzun mesafeli tatillerde (1.000 km)
kullanılmaktadır. Bakım ve yakıt almak için çoğu durumda yeteri zaman varken, bazen de acil olarak
karşılanması gerekir. Kullanım şeklindeki bu farklılıklar her şarta uyan bir otomobil tasarımını
zorlaştırmaktadır.
Öte yandan bir filonun güzergahı, bakımları ve dolayısıyla yakıt ihtiyacı önceden planlanabilmekte hatta
optimize edilebilmektedir. Aksi durumda maliyetler hızla artacağı için bu planlama ve optimizasyon filo için
bir zorunluluk halini almıştır. Planlamanın mümkün olması bize taşıtların özelliklerinin de önceden
belirlenebileceğini söylemektedir. Bu ise elektrikli taşıtların dezavantajlarının planlama yoluyla ortadan
kaldırılabilmesi demektir.
İETT için otobüs hatlarının (güzergahların ve mesafelerin) belli olması, kalkış ve varış duraklarındaki
bekleme süreleri pillerin menzil ve şarj sürelerinden gelen sorunları çözmelerine yardımcı olacaktır. Pilerin
ağırlık problemi de ağır taşıtlar için nisbeten daha az sorun yaratmakla beraber planlama sayesinde eksiden
artı yöne çevrilebilir (taşıt hafifleyebilir).
Otobüslerde planlamaya ek olarak geliştirilecek teknik çözümler de menzil ve şarj süresi sorunlarının
çözümüne ayrıca katkı sağlayacaktır. Maliyeti fazla olmakla beraber tavanlara yerleştirilecek güneş panelleri
(fotovoltaik hücreler) özellikle yazın ortaya çıkacak klima yükünü hafifletecektir.
Elektrik motorlarının yanısıra sıkıştırılmış hava teknolojilerinin de denenmesini şiddetle öneriyoruz. Öte
yandan hidrojenin uygun bir yakıt olmadığının da kabul edilmesi gerekmektedir.
Yakın gelecekte pillerin kapasitelerinin artması, maliyetlerinin azalması ve bu tür gelişmelerin elektrikli
taşıtları daha da avantajlı hale getirmesi beklenmektedir.
Download

elektrikli tasit avantaj