İLERİ ARAŞTIRMA
TEKNİKLERİ
ARAŞTIRMA DESENİ
RESEARCH DESIGN
4
Prof. Dr. Mustafa Ergün
Araştırma Desenleri
(modelleri)
Araştırmanın alt problemlerine
yanıt aramak veya denenceleri test
etmek için yapılan araştırma planı,
stratejisi, yapısı…
Araştırma desenleri ikiye ayrılır
Araştırma Desenleri
Belgesel
(documantary)
Deneysel
(empirical)
Belgesel araştırmalar
(Documentary research),
araştırma problemi hakkında
var olan kütüphane, arşiv
veya Internet
kaynaklarından
derlenen verilere (yazı,
resim vs) dayalı
araştırmalardır.
Deneysel araştırmalar,
araştırma problemi
hakkında gözlem,
mülakat, anket, test ve
diğer ölçme araçlarıyla
toplanan geçerli ve
güvenilir verilere
dayanır.
cerl.wustl.edu
lindarecord.com
researchdesignmethod.com
Deneysel araştırma desenleri de
ikiye ayrılır
Deneysel Araştırma Desenleri
Tarama
Çalışmaları
Deneysel
araştırma desenleri
(survey,
observational)
(experimental designs)
Dergi Arşivi:
http://www5.statcan.gc.ca/bsolc/olccel/olc-cel?catno=12-001X&chropg=1&lang=eng
Tarama çalışmaları,
İncelenen olay veya olgunun
özelliklerini tasvir edebilmek
için, anketler ve görüşmeler
uygulayarak yapılan
deneysel çalışma. Bağımsız
değişkenlerle görüş, tutum
ve performans arasındaki
ilişkiyi araştırır.
Deneysel çalışmaların
temel kavramı
değişkenlerdir (variables)
(faktör de denir).
Değişkenler bir açıdan ikiye ayrılır
Değişkenler
Denek değişkenleri
Çevre değişkenleri
(yaş, boy, cinsiyet,
meslek, gelir vs)
(pekiştireç, deneme
programı, ilaç vs)
Değişkenler bir başka açıdan da ikiye ayrılır
Değişkenler
Bağımsız değişken
Araştırma problemini
etkileyen, değişmez çevre ve
kişi özellikleri, araştırmacının
değiştirdiği
Bağımlı değişken
Bağımsız değişkenin
etkisinin araştırıldığı, ona
göre değişen özellikler,
değişimin gözlendiği
Not: Ayrıca üçüncü bir değişken (third variable) veya bir arabulucu değişken (mediator
variable) olarak bilinen karıştırıcı değişken (confounding variable), bağımsız ve bağımlı
değişken arasındaki ilişkiyi olumsuz veya olumlu etkileyebilir. Bu konuda dikkatli olunmalıdır.
Tarama çalışmaları,
bağımlı ve bağımsız
değişkenler arasındaki ilişkiyi
ve ilişki derecesini araştırır;
deneysel çalışmalar ise
değişkenler arasındaki nedensonuç bağlantısını arar.
Tarama çalışmalarında,
bağımsız değişkenler üzerinde hiçbir
değişiklik yapılmazken;
deneysel çalışmalarda bağımsız
değişkenler kontrollü olarak değiştirilip
bunun bağımlı değişken üzerindeki etkisi
ölçülür.
Deneysel araştırma desenleri üçe ayrılır
Deneysel araştırma desenleri
Gerçek deneysel
desenler (experimental
design studies)
Yarı deneysel
desenler (quasiexperimental
desing studies)
www.fwr.org
Deneysel
çalışmaların bir
diğer temel kavramı
da varyanstır.
Varyans, bağımlı değişkende
meydana gelen değişmelerdir.
Deneysel çalışmalarda,
“bağımsız değişkendeki
bir değişme, bağımlı
değişkende bir
değişikliğe neden olur”
fikri test edilir.
Deneysel araştırma
desenleri, denek sayısı
bakımından tek denekli
(küçük grup) desenler ve
çok denekli desenler
olarak da ikiye ayrılır.
Deneysel araştırma desenleri,
bağımlı değişken üzerinde
etkili olan faktör sayısı
bakımından tek faktörlü
desenler ve çok faktörlü
desenler olarak da ikiye
ayrılır.
Tek faktörlü desenler (one factor
design), bağımlı değişken
üzerinde tek bir bağımsız
değişkenin etkisini araştırır.
toolkits.urbanreproductivehealth.org
Çok faktörlü desenler
(Factorial design) iki veya
daha fazla değişkenin
bağımlı değişken
üzerindeki tek tek ve
eşzamanlı etkilerini inceler.
Deneysel araştırma desenlerinin bir
başka sınıflandırması.
Denekleriçi / gruplariçi desen (completely randomized design):
Aynı deneklerin farklı koşullarda karşılaştırılması. Tekrarlı ölçümler yapılır.
Deneklerarası / gruplararası desen (randomized block design):
Farklı deneklerin farklı deneme şartlarında karşılaştırılması
Karışık desenler (mixed design): Denekleriçi ve deneklerarası
desenlerin karma yapılması. Öntest – sontest kontrol gruplu desen
Araştırma
desenlerinde iç
geçerlik ve dış
geçerlik kavramları
da önemlidir.
İç geçerlik (internal validity),
bağımlı değişkendeki
farklılaşmanın bağımsız
değişkenlerle açıklanma
derecesidir.
2012books.lardbucket.org
pip.ucalgary.ca’dan uyarlama
Dış geçerlik (external
validity), bir örneklem
üzerinde elde edilen
araştırma
sonuçlarının daha
büyük gruplara ve
evrene genellenme
derecesi.
Araştırma modelini
seçmek, araştırma
sürecinin en önemli ve en
zor kademesidir.
Araştırma modeli oluştururken
sadece elde edeceğiniz verilere
değil, o alanda var olan bilgilere
ve verileri nasıl elde edeceğinize
de dikkat etmelisiniz.
“Doğru soruya yaklaşık
bir cevap bulmak, yanlış
soruya tam doğru cevap
bulmaktan daha
değerlidir.“
John Tukey
İyi bilim adamı hata kaynaklarını iyi
tanır: modelleme hatası, sorunu
tanımlama hatası, geçerlik hatası ve
ölçme hataları…
Mesela bilgisayar programları
yapılırken, programı hazırlayanlar
Alfa testleri, programı deneme
amaçlı kullananlar Beta testleri
yaparlar. Buralarda hatalar bulunup
düzeltildikten sonra programlar
satışa sunulur.
Download

Araştırma Deseni