2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜Osmanlı Devleti’nde Kültür ve Medeniyet⁜
IV. BÖLÜM
OSMANLI DEVLETİ’NDE
KÜLTÜR VE MEDENİYET
Bu bölümden ortalama “2” soru çıkmaktadır.
KPSS’DE ÇIKMIŞ PERİYODİK SORU ANALİZİ
(LİSANS)
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
(3)
(3)
(3)
(2)
(2)
(2)
(2)
(1)
(2)
(2)
(3)
(3)
(2)
Yazarın Yorumu
Değerli adaylar, “Osmanlı Devleti’nin Kültür ve Medeniyeti” KPSS’deki en yoğun tarih
konularından biridir. ÖSYM, bu bölüm ile ilgili genellikle bilgi düzeyli sorulara ve yine
ağırlıklı olarak devlet yönetimi, kültür, sanat ve bilim konularına yer vermektedir. Ancak
bu bölümle ilgili sürpriz sorular gelme ihtimali de göz ardı edilmemelidir.
Bu noktada siz değerli adaylara yol göstermesi ve kolaylık sağlaması bakımından, ele alınan her konuyla ilgili, konunun anlatıldığı sayfalarda çıkması muhtemel soru örneklerine
olabildiğince yer verilmeye çalışılmıştır. Verilen örnek soruların çok iyi incelenmesini ve
konuyla ilgili bol soru çözülmesini öneriyoruz.
2014 KPSS’de 2 sorunun geldiği bu üniteyle ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir diğer
nokta da, bu bölüm ile ilgili özellikle kavram bilgisine son derece önem verilmesi gerektiğidir. Osmanlı Devleti’nin hemen her alandaki teşkilât yapısına ilişkin kavramların çok iyi
bilinmesi gerekmektedir.
⁜78⁜
2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜Osmanlı Devleti’nde Kültür ve Medeniyet⁜
VII. OSMANLI DEVLETİ’NDE VERGİ SİSTEMİ
✎ Osmanlı maliyesinin en önemli gelir kaynakları arasında vergiler geliyordu.
1.
I.
✎ Vergiler, Osmanlı vesikalarında “resm” ya da “rüsûm” adlarıyla geçmektedir.
öşür
II. cizye
✎ Osmanlı Devleti’nde vergiler Şer’i (Tekâlif-i Şer’iye) ve Örfî (Tekâlif-i Örfiye) olmak
III. haraç
üzere iki ana bölüme ayrılmaktadır.
Osmanlı Devleti’nde yukarıdaki vergilerden hangileri sadece gayr-i müslim halktan alınan vergilerdir?
☸ Şer’i Vergiler (Tekâlif-i Şer’iyye): Şeriat kuralları ile Kur’an-ı Kerim ve sünnete
dayanan vergilerdir.
A) Yalnız I
☸ Örfî Vergiler (Tekâlif-i Örfiye): Malî sıkıntılar nedeniyle devlet tarafından zorunluluk sonucu uygulanan vergilerdir.
B) Yalnız II
D) II ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
OSMANLI DEVLETİ’NDE VERGİLER
2.
I.
Şer’i Vergiler
cizye
II. öşür
Örfî Vergiler
III. avârız
Yukarıdakilerden hangileri şer’i vergiler
arasında yer almaz?
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
Öşür (Âşar)
Haraç
Cizye
Adet-i Ağnam
Resm-i Çift
Çiftbozan
Bâc-ı Bazar
Amediye
☸ Avârız
☸ Derbent
I.
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
☸
İhtisap Resmi
Resm-i Tapu
Arusâne
Cerîme (Niyâbet)
İspenç
Yâve (Kaçgun)
Canavar Resmi
Otlak Resmi
Mücerred
Bennak
☸ Resm-i Sürsat
II. resm-i nüzûl
Haraç
B) Yalnız II
D) II ve III
C) Yalnız III
E) I, II ve III
☸ İmdadiye-i Seferiye
☸ İmdadiye-i Hazariye
☸ İâne-i Cihadiye
☸ Kürekçi Bedeli
3.
derbent
III. iâne-i cihadiye
☸ Resm-i Nüzül
Osmanlı Devleti’nde, yukarıdakilerden
hangileri örfî vergiler arasında yer alır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
Tabloda verilen sınıflama, MEB 11. Sınıf Tarih kitabı,
s.143’teki çizelgede yer alan bilgilerle Prof. Dr. Ziya
Kazıcı, Osmanlı’da Vergi Sistemi, Bilge Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 86-187 adlı eserin karşılaştırılması
sonucunda oluşturulmuştur.
A) ŞER’İ VERGİLER (TEKÂLİF-İ ŞER’İYYE)
Öşür (Âşar)
A) Yalnız I
☸ Bâd-ı Heva
4. Osmanlı Devleti’nde askerlik çağına gelmiş gayr-i müslim erkeklerden, askerlik
yapmamaları karşılığında alınan ve edna,
âlâ, evsat gibi çeşitli ödeme kademeleri
olan vergi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Cizye
B) Haraç
D) Yâve
Müslümanlardan alınan 1/10 oranındaki ürün vergisidir.
C) İspenç
E) Cerîme
Gayr-i müslimlerden yaptıkları üretim karşılığında alınan vergi.
5.
I.
Cizye
Adet-i Ağnam
Gayr-i müslim erkeklerden askerlik yapmamaları karşılığında
alınan vergi olup; edna, âlâ, evsat gibi ödeme kademeleri vardı.
Hayvan vergisidir. Genellikle küçükbaş hayvanlar üzerinden
alınırdı. (Daha çok konar-göçerlerin ödediği vergidir.)
ağnam
II. amediye
III. mücerred
Yukarıdakilerden hangileri örfî vergiler
arasında yer almaz?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
Bâc-ı Bazar
⁜96⁜
Pazar yerlerindeki çarşı ve pazar esnafından alınan vergidir.
1-D
2-C
C) I ve II
E) I, II ve III
3-E
4-A
5-E
2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)⁜
VIII. BÖLÜM
XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ
(DAĞILMA DÖNEMİ)
Bu bölümden ortalama “3-4” soru çıkmaktadır.
KPSS’DE ÇIKMIŞ PERİYODİK SORU ANALİZİ
(LİSANS)
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
(-)
(3)
(2)
(2)
(2)
(1)
(3)
(1)
(2)
(3)
(1)
(4)
(3)
Yazarın Yorumu
Değerli adaylar, Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıl (Dağılma Dönemi) da son derece önemli bir
dönemdir. ÖSYM’nin her yıl ortalama 2-3, 2013 KPSS’de 4, 2014 KPSS’de ise 3 soru sorduğu
bu bölümde Osmanlı Devleti’nde hemen hemen her alanda bir ilk yaşandığını göreceksiniz.
Bu bölüm ile ilgili çıkan sorulara baktığımızda ise, özellikle II. Mahmut ve Sultan Abdülmecit
Dönemi ıslahatları (askerî, yönetim, hukuk...), Osmanlı Devleti’nin demokratikleşme çabaları, anayasal gelişmeler ve döneme damgasını vuran fermanlar ile ilgili olduğu görülmektedir. Öte yandan, bu bölümde siyasî gelişmelerle ilgili soru da sorulabilmektedir. Özellikle
bu yüzyıla damgasını vuran antlaşmalar ve özellikleri dikkat edilmesi gereken konulardır.
Ancak konular çalışılırken, daha çok yapılan ıslahat çalışmalarına odaklanmanızı ve soru çözümleriyle birlikte mutlaka konu tekrarı yapmanızı öneriyoruz.
⁜148⁜
2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)⁜
2) Askerî Alanda Yapılan Islahatlar
✎ Nizâm-ı Cedit’e benzeyen Sekban-ı Cedit Ocağı kurulmuştur. Ancak yeniçerilerin
tepki göstererek isyan etmeleri üzerine kapatılmıştır.
✎ Bu ocağın yerine Eşkinci Ocağı adıyla yeni bir ocak kurulmuşsa da, askerlerin tâlim
yapmak istememeleri yüzünden bu ocak da kapatılmıştır.
1. Aşağıdakilerden hangisi, II. Mahmut döneminde askerî alanda yapılan yenilikler
arasında yer almaz?
A) Seraskerlik makamının oluşturulması
B) Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması
✎ 1826 yılında halk, esnaf, topçu birlikleri ve ulemâ sınıfının da desteğiyle Yeniçeri
Ocağı kaldırılmıştır.
C) Nizam-ı Cedit Ocağı’nın kurulması
D) Redif Birlikleri’nin kurulması
Osmanlı tarihinde bu olaya Vak’ay-ı Hayriye (Hayırlı Olay) denmiştir.
E) Darü’ş-Şûrâ-yı Askerî’nin kurulması
✎ Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla;
☸ Islahatların önündeki en büyük engel kaldırılmıştır.
☸ Bektaşî Tarikatı kapatılmış, merkezî otorite güçlenmiştir.
☸ Hazinenin yükü hafiflemiştir.
2. Osmanlı Devleti’nde, 1826’da gerçekleşen ve “Vak’a-yı Hayriye” olarak nitelendirilen Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla;
I.
✎ Yeniçeri Ocağı’nın yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye ordusu kurulmuş böy-
lece Osmanlı’da “Ocak Anlayışı” terk edilmiştir.
✎ Genelkurmay’ın çekirdeğini oluşturan Bâb-ı Âli Seraskerliği makamı kurulmuştur.
İlk serasker olarak Rusçuklu Hüseyin Paşa 15 Haziran 1826’da yönetime katılmıştır.
Avrupa tarzı bir ordunun oluşturulması,
II. yenilik hareketlerinin hızlanması,
III. merkezî otoritenin güçlenmesi
gelişmelerinden hangilerinin yaşandığı
savunulabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
✎ Tımarlı sipahilerin yerine eyâletlerde güvenliği sağlamak için;
Anadolu’da
Redif Birlikleri
Rumeli’de
Müşirlikler kurulmuştur. (Müşir Beylerbeyi statüsündedir.)
✎ 1831’de askerî amaçlı ilk nüfus sayımı yapılmıştır.
✎ 1834’te Giuseppe Donizetti tarafından Askerî Bando Okulu (Mızıka-yı Hümâyun)
kurulmuş ve Mehterhâne kapatılmıştır.
3. II. Mahmut döneminde, 1834’te Giuseppe
Donizetti Paşa tarafından kurulan askerî
bando okulu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dârü’l-bedayi
B) Mızıka-yı Hümâyun
✎ 1834’te Harp Okulu (Harbiye) ve 1839’da Askerî Tıp Okulu (Tıbbiye) açılmıştır.
✎ Askerî işleri düzenlemek için Darü’ş-Şurây-ı Askerî kurulmuştur.
C) Dârü’l-elhan
D) Dârü’l-fünûn
E) Mehter Takımı
✎ İstanbul’da ilk silah fabrikası açılmıştır.
3) Yönetim ve Hukuk Alanında Yapılan Islahatlar
✎ 1835’te Divân-ı Hümâyun kaldırılmış, yerine Nazırlıklar (Bakanlıklar) kurulmuştur.
Böylece Divân-ı Hümayun’un yerini sadrazam başkanlığında Meclis-i Vükelâ almıştır. Bu gelişme doğrultusunda merkez teşkilâtında da şu düzenlemeler yapılmıştır:
Sadrazam
Başvekâlet
Defterdar (Darphane Hazinesi)
Maliye Nezareti
Reisü’l-küttap
Hariciye Nezareti
Sadaret Kethüdası
Dahiliye Nezareti
Vakıflar
Evkaf-ı Hümâyun Nezareti
Şeyhü’l-islam
Bâb-ı Meşihat Dairesi
4. II. Mahmut Dönemi’nde yapılan düzenlemeyle şeyhü’l-islamlık makamının yerini
alan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şûrâ-yı Devlet
B) Meclis-i Vükelâ
C) Darü’ş-Şûrâ-yı Bâb-ı Âli
D) Bâb-ı Meşihat Dairesi
Nazırlıkların oluşturulmasıyla birlikte ilk kez Kabine Sistemi’ne geçilmiştir.
E) Evkaf-ı Hümâyun Nezareti
5. Osmanlı Devleti’nde “Kabine Sistemi”ne
ilk kez hangi padişah döneminde geçilmiştir ?
A) II. Mahmut
B) Abdülaziz
D) Abdülmecit
C) III. Selim
E) I. Abdülhamit
✎ Posta Teşkilatı ile salgın hastalıkları önlemek için Karantina örgütü kurulmuştur.
✎ Memurlara fes, setre (ceket) ve pantolon giyme zorunluluğu getirilmiştir.
1-C
2-E
3-B
4-D
5-A
⁜155⁜
2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜Atatürk’ün Hayatı ve Eserleri⁜
XIV. BÖLÜM
ATATÜRK’ÜN HAYATI
VE ESERLERİ
Bu bölümden ortalama “1” soru çıkmaktadır.
KPSS’DE ÇIKMIŞ PERİYODİK SORU ANALİZİ
(LİSANS)
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
(-)
Yazarın Yorumu
Değerli adaylar, ÖSYM’nin 2014 KPSS Lisans sınavında soru sormamasına rağmen özelllikle 2014 KPSS Ön Lisans’ta bu konu doğrultusunda “1” soru yöneltmesi çalışmamızda
bu üniteye ayrı bir başlık altında yer vermemizi gerektirmiştir.
Bu ünitede; Mustafa Kemal’in eğitim, askerî ve siyasî hayatı ile eserleri ve O’na yönelik
yazılan eserler gibi konular üzerinde durulacaktır. Ayrıca ÖSYM’nin soru sorma eğilimine paralel olarak çıkması muhtemel sorulara da, sizlere fikir vermesi açısından, olabildiğince yer verilecektir.
⁜254⁜
2015 KPSS – Tarihin Pusulası
⁜Atatürk’ün Hayatı ve Eserleri⁜
✎ Mustafa Kemal’in askerî hayatı kadar siyasî yaşamı da oldukça yoğun geçmiştir. Ni-
tekim;
❄ 1919’da Temsil Heyeti başkanlığına seçilmiştir.
❄ 12 Ocak 1920’de Son Osmanlı Mebusan Meclisi’ne Erzurum milletvekili olarak
1. Mustafa Kemal Atatürk yaşamı boyunca
kaç kez cumhurbaşkanı seçilmiştir?
A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
E) 6
seçilmiştir.
❄ 23 Nisan 1920’de TBMM’de Ankara milletvekili olarak yer almıştır.
❄ 24 Nisan 1920’de TBMM tarafından Meclis Başkanı seçilmişir.
❄ 19 Eylül 1922’de ünlü şair Yahya Kemal Beyatlı’nın önerisiyle Dârü’l-fünun ta-
rafından “Fahri Doktora” unvanı verilmiştir.
Dârü’l-fünun aynı yıl İsmet İnönü’ye de “Fahri Doktora” unvanı vermiştir.
2. Mustafa Kemal, 29 Ekim 1923’te cumhurbaşkanı olarak seçildiğinde aşağıdaki illerden hangisinin milletvekili olarak görev yapmaktaydı?
A) Sivas
❄ 11 Eylül 1923’te “Halk Fırkası”nın genel başkanı seçilmiştir.
B) Amasya
D) Erzurum
C) İstanbul
E) Ankara
❄ 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olarak seçilmiştir.
Mustafa Kemal hayatı boyunca toplam 4 kez cumhurbaşkanı seçilmiştir. (1923,
1927, 1931 ve 1935 yıllarında)
❄ 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında gerçekleştirilen Cumhuriyet Halk Fırkası’nın
II. Büyük Kurultayı’nda “Nutuk” adlı eserini 36 saat 33 dakikada okumuştur.
❄ 1934’te Yunan Başbakanı Venizelos tarafından Nobel Barış Ödülü’ne layık gös-
terilmiştir.
❄ 22 Ocak 1938’de Yalova gezisinde Dr. Nihat Reşat Belger tarafından rahatsızlı-
ğına ilk teşhis konmuştur. (siroz başlangıcı)
❄ 6 Ağustos 1938’de Times Gazetesi O’nun adına “özel sa-
yı” yayımlamıştır.
3. 1922’de Mustafa Kemal Atatürk’e ve İsmet İnönü’ye “Fahri Doktora” unvanı veren kurum aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dârü’l-fünun
B) Gazi Eğitim Enstitüsü
C) Türk Tarih Kurumu
D) Musiki Muallim Mektebi
E) Güzel Sanatlar Akademisi
❄ 5 Eylül 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda vasiyetnâmesini
yazmıştır.
❄ 10 Kasım 1938’de, saat 09:05’te Dolmabahçe Sarayı’nda
hayata veda etmiştir.
❄ Atatürk’ün cenaze namazını, dönemin İslâm Tetkikleri
Enstitüsü direktörü Ord. Prof. Dr. Şerafettin Yaltkaya kıldırmıştır.
❄ 20 Kasım 1938’de naaşı Ankara’ya getirilerek TBMM’de katafalka konmuştur.
❄ 21 Kasım 1938’de ise naaşı geçici olarak (1953’e kadar) Etnografya Müzesi’nde
hazırlanan katafalka konmuştur.
❄ 9 Ekim 1944’te Anıtkabir’in inşasına başlanmış, ilk harcı da Başbakan Şükrü Sa-
4. 6 Ağustos 1938 tarihinde Mustafa Kemal
Atatürk’ün adına “özel sayı” yayımlayan
yabancı basın organı (gazete) aşağıdakilerden hangisidir?
A) Times
B) Guardian
C) Washington Post
D) Aftenbladet
racoğlu koymuştur. Atamızın ebedî istirahatgâhı olan Anıtkabir’in mimarları ise
Prof. Dr. Emin Onat ve Prof. Dr. Orhan Arda’dır.
E) Chicago Tribune
❄ 10 Kasım 1953’te ise naaşı Anıtkabir’e nakledilmiştir.
❄ 1981’de UNESCO tarafından doğumunun 100. yıldönümünün çeşitli etkinlik-
lerle dünya çapında kutlanması kabul edilmiştir.
✎ Mustafa Kemal Atatürk vasiyetinde, mal varlığını aşağıdaki kişi ve kurumlara bırak-
mıştır.
❄ Cumhuriyet Halk Fırkası
❄ Türk Tarih Kurumu
❄ Türk Dil Kurumu
❄ Kız kardeşi
5. 10 Kasım 1938’de hayata veda eden Atatürk’ün naaşı 1953’e kadar geçici olarak
aşağıdaki kurumların hangisinde muhafaza edilmiştir?
A) Yıldız Sarayı
B) Dolmabahçe Sarayı
C) Etnografya Müzesi
D) Beylerbeyi Sarayı
E) Arkeoloji ve Sanat Müzesi
❄ Manevî evlatları
❄ İsmet İnönü’nün çocuklarının eğitim giderleri
1-C
2-E
3-A
4-A
5-C
⁜257⁜
Download

Kitabımızdan Örnek Sayfaları Buraya Tıklayarak