KARDIOVASKÜLER DAYANIKLILIK

Kardiovasküler Dayanıklılık


büyük kas gruplarını içeren dinamik
egzersizleri orta-yüksek şiddet arasında uzun
süre uygulayabilme becerisidir.
Kardiovasküler sistemin ve kardiovasküler
dayanıklılığın en önemli ve geçerli ölçütü
Maksimal Oksijen Tüketimi ya da Maksimal
Aerobik Güçtür (VO2max)
2
Maksimal Aerobik Güç (VO2max)



Bireyin bir dakikada ulaşabildiği oksijen kullanma
düzeyi
Güç: oksidatif yani aerobik sistemin kapasitesi
Enerjinin büyük oranda aerobik sistemden
karşılandığı dayanıklılık aktivitelerinde büyük
önem taşır
3
Maksimal Aerobik Güç (VO2max)
4
Maksimal Aerobik Güç (VO2max)

Bu kapasite:


Kalp, akciğerler ve kanın oksijeni
çalışan kaslara taşıma kapasitesini ve
Egzersiz sırasında çalışan kasların
oksijen kullanımını yansıtmaktadır
5
Maksimal Aerobik Güç (VO2max)

Mutlak (absolut) ve göreceli (relatif) olarak ifade
edilmektedir
 Absolut değerler L.dak-1



Doğrudan vücut boyutu ile ilişkilidir
Erkeklerin absolut VO2max değerleri daha yüksektir
Relatif değerler L.kg-1.dak-1

Vücut boyutu farkını ortadan kaldırmak için vücut
ağırlığına göre ifade edilir
6
Aerobik Güç Sınıflaması
7
Aerobik Gücün Ölçümünde Kullanılan
Birimler






İş: kuvvet x yol
Güç: iş/zaman
Watt: 1 watt 6.118 kgm/dakika
(L.dk-1): dakikada kullanılan litre
(ml.dak-1): dakikada kullanılan mililitre
(ml.kg-1.dk-1): dakikada kullanılan O2’nin kg
başına miktarı
8
Aerobik Gücün Ölçümünde Kullanılan
Birimler

MET (Metabolik Eşitlik): istirahatte kullanılan kg
başına O2 miktarı
:3.5 ml.kg-1.dak-1

Ör: 10 dk’lık bir egzersiz sonunda
VO2maks=2.375 L/dk olan bir kişinin yaptığı
egzersizi MET cinsinden hesaplayın. (VA: 70
kg)
9
Yetişkinlerde Aerobik Uygunluğun
Değerlendirilmesi

Kalp-dolaşım dayanıklılığı





Kalp
akciğerler
kan damarları
kanın nitelik ve niceliği
egzersiz sırasında vücudun oksijen kullanımına yardımcı
olan hücresel unsurlar gibi faktörlere bağlıdır
10

VO2max maksimal ve submaksimal olmak üzere iki
şekilde belirlenebilir
 Maksimal VO2max doğrudan solunan gazlardan
veya iş yoğunluğundan kestirilebilir

Submaksimal VO2max ise kalp atım sayısı
cevapları ile belirlenebilir

Egzersizde iş yükü artınca çalışan kasların oksijen
ihtiyacı da artmaktadır
11
Aerobik Dayanıklılığın Değerlendirilmesi

VO2max sporcuların ve fitness programlarına
katılan bireylerin fiziksel çalışma kapasitelerini
belirlemek için kullanılır

Yüksek düzey dayanıklılık sporcularında 70 ml.kg-1.dak-1
üzerinde değerler bulunmuştur
12

VO2max


Yaşla ilişkili olarak artarak 20’li yaşlarda
zirveye ulaşır ve bu yaşlardan sonra yavaş bir
biçimde azalmaya başlar
Kadınların VO2max’ı erkeklerden % 10-20
daha düşüktür
13
Maksimal Aerobik Güç (VO2max)
14
Aerobik Dayanıklılığın Değerlendirilmesi

Yüksek şiddetli (>%60 VO2max) egzersiz
programına başlayacak aşağıdaki özelliklere sahip
bireylere öncelikle maksimal yüklenme testi
yapılması önerilmektedir:




Sağlıklı görünen 40 yaş üstü erkekler
Sağlıklı görünen 50 yaş üstü kadınlar
CHD riski olan bireyler
Bilinen kardiyak, pulmoner yada metabolik hastalığı
olanlar
15
Maksimal Testler


Koşu bandı bisiklet ve kol ergometresi kullanılarak
uygulanabilir
Test yöntemi



araç ve gerece, test yapılacak grubun özelliğine ve
testin amacına göre belirlenir
testler 1-3 dakikalık etaplarla başlar ve her etapta 3
MET’ten daha yüksek olmamak kaydıyla artış yapılır
15-20 dk’dan uzun olmamalı ve test edilen kişi istediği
zaman test sona erdirilmelidir
16
Maksimal
Testler
17
Maksimal Koşu Bandı Yöntemleri

Bruce Yöntemi




Koroner kalp hastalığı tanısı için en çok kullanılan
yöntem
Motorlu koşu bandı, kronometre, EKG veya KAH
monitörü kullanılmalıdır
Koşu bandı hızı ve eğimi her 3 dk artırılmaktadır
Denek devam edemediğinde test sona erdirilir
18
Bruce Yöntemi
Etap
1
2
3
4
5
6
7
Süre
(dk)
Hız
(mil/s)
Eğim
(derece)
3
3
3
3
3
3
3
1.7
2.5
3.4
4.2
5.0
5.5
6.0
10
12
14
16
18
20
22
19
Bruce Protokol

Eşitlikler:
Erkek:

VO2max=14.76-1.379(zaman)+0.451(zaman2)0.012(zaman3)
Kadın:

VO2max=4.38(zaman)-3.90
Birim: ml/kg/dk
20
Maksimal Koşu Bandı Yöntemleri

Balke Yöntemi



Sabit yürüme hızı temel alınmıştır
 Hız 3.3 mph
Eğim dakikada 1 derece artırılmaktadır
KAH 180’e ulaştığında test sona erdirilir
21
Balke Yöntemi

Eşitlik:
Erkek

VO2=1.44(zaman)+14.99
Kadın

VO2= 1.38(zaman)+5.22
Birim: ml/kg/dk
22
Maksimal Koşu Bandı Yöntemleri

Ör. Bruce ve Balke protokollerinde 10 dk
yürüyebilen bir erkek ve kadının VO2 maks’ını
hesaplayın
23
Maksimal Testin Avantaj ve Dezavantajları



Submaksimal testlere göre daha anlamlı yani
doğru sonuçlar vermektedir
Ancak kalp-solunum sistemine fazla stres
vermektedir
Gençler için daha uygun, risk taşıyan bireyler için
sakıncalı olabilir
24
Submaksimal Testlerin Avantaj ve
Dezavantajları

Kalp atım hızına bağlı olduğu için sınırlamaları
vardır


Verilen herhangi bir yükte KAH VO2max’tan bağımsız
olarak heyecan ve kaygı gibi nedenlerle fazla bir artış
gösterebilir
KAH birçok faktörden etkilenebilir (yemek, uykusuzluk
vb)
25
Submaksimal Testler
Astrand-Rhyming Testi




iş yükü ile KAH arasındaki ilişkiye dayalıdır
Kadınlar için 75 ile 100 W
Erkekler için 100 ile 150 W
Pedal çevirme hızı 50 rpm
26
Astrand-Rhyming Testi
 Araç-Gereç



Mekanik bisiklet ergometresi
Kronometre
KAH monitörü
27
Astrand-Rhyming Testi

Test sırasında her dakika boyunca KAH kaydedilir
ve 5. ve 6. dakikaların ortalaması alınır



Eğer bu iki KAH farkı 5 atımdan az ise test
sonlandırılır
Eğer bu fark 5 atımdan fazla ise test kalp aıtm hızınde
denge durumu oluşana kadar devam eder
Kondisyon durumu iyi olan bireyler için çok uygun
bir test değildir
28
AstrandRhyming
Testi
29
Yaş Düzeltme Faktörü
Yaş
Düzeltme Faktörü
15
1.10
25
1.00
35
0.87
40
0.83
45
0.78
50
0.75
55
0.71
60
0.68
65
0.65
30
PWC 170 Testi

Fiziksel Çalışma Kapasitesi Testi


Başlangıç yükü


Aerobik iş kapasitesinin belirlenmesi
Vücut ağılığı/60
Pedal hızı 60 devir/dakika
31
PWC 170 Testi



Denek her yüklemede 3 dakika pedal
çevirir
3. ve 6. dakikada olma üzere yük 2 kez
arttırılır
Her yüklemenin son 15 saniyesinde KAH
ölçülerek bir sonraki yüklemenin ne kadar
olacağı belirlenir
32
PWC 170 Testi

İlk yükleme sonunda KAH
durdurulur)







(155 ten fazla ise test
100’ün altında ise %70
100-110 arasında ise %60
111-120 arasında ise %50
121-130 arasında ise %40
131-140 arasında ise %30
141-150 arasında ise %20
151-160 arasında ise %10
33
PWC 170 Testi

İkinci yükleme sonunda KAH
test durdurulur)




(165 ten fazla ise
130’ün altında ise %70
130-140 arasında ise %50
141-150 arasında ise %30
151-165 arasında ise %10
34
PWC 170 Testi
Değerlendirme
PWC170=

(Y3-Y2)/(KAH3-KAH2) x170-KAH3)+Y3
VA



Y3 ve Y2= 3. ve 2. yüklemeler (Watt; yükler 60 ile çarpılarak
bulunur)
KAH3 ve KAH2= 3. ve 2. yüklemelerdeki KAH
VA= Vücut Ağırlığı
35
Alan Testleri


Yo-Yo Aralıklı Toparlanma testi
Modifiye Mekik koşusu Testi
36
YO-YO ARALIKLI TOPARLANMATESTİ


2 x 20 m lik bir alanda başlangıç, dönüş ve
bitiş çizgileri arasında
10 km.s-1 koşu hızıyla başlayan, sinyal
cihazından gelen bip sesine göre de koşu
hızının kademeli olarak arttığı tekrarlı
koşulardan oluşan bir dayanıklılık
testidir(Krustrup ve ark. 2003).
37
YO-YO ARALIKLI
TOPARLANMATESTİ
38
YO-YO ARALIKLI
TOPARLANMATESTİ


Her 40m’lik koşu sonrasında 10’ar saniyelik, 2x5m
den oluşan aktif toparlanma alanı bulunmaktadır
Test







10 km.s-1 hızda 1 tur,
11 km.s-1 hızda 1 tur,
12-13 km.s-1 hızda 1’er tur,
13.5 km.s-1 hızda 3 tur,
14 km.s-1 hızda 4 tur,
14.5 km.s-1 hızda 8 tur ve
0.5km.s-1 artışlarla 19.5 km/s hıza kadar 8’er tur
şeklinde yapılmaktadır.
39
YO-YO ARALIKLI
TOPARLANMATESTİ

Test,

kişi tükenme noktasına gelene kadar
veya ardı ardına üç sinyal sesini
kaçırması durumunda
sonlandırılmaktadır
40
YO-YO ARALIKLI
TOPARLANMATESTİ


Yo-Yo Aralıklı Toparlanma Testi sonucunda
aşağıdaki formül ile VO2maks
hesaplanmaktadır (Bangsbo ve ark.,1991).
VO2maks= 24.8+(0.014x Koşu mesafesi)
41
MODİFİYE MEKİK KOŞUSU TESTİ

Test


20 metre uzunluğundaki düz ve doğrusal bir
kulvarda, koşu temposunun sinyal üretici
elektronik bir cihaz yardımı ile ayarlandığı ve
kişinin iki uç arasında, aynı hat üzerinde çift
yönlü olarak, sinyal sesine uygun bir koşu
temposuyla gidip gelmesini içermektedir
42
MODİFİYE MEKİK KOŞUSU TESTİ
43
MODİFİYE MEKİK KOŞUSU TESTİ

Koşulan her 20 m bir mekik olarak kayıt
edilir




Koşu hızı 8 km/s ile başlar
her dakika 0.5 km/s artar
Koşu parkurunun her iki tarafında 20 m
çizgilerinden içe doğru 2 metrelik birer alan
bulunmaktadır
sinyal sesi geldiğinde katılımcıların 2m
çizgisini yakalamış olması ve 20 m çizgisine
temas ederek dönmesi gerekir.
44
MODİFİYE MEKİK KOŞUSU TESTİ



Modifiye Mekik Koşusu Testi sonucunda
birçok formül ile VO2max hesaplanabilir
Örnek:
Fernhall formülü:

0.35 x (mekik sayısı) -0,59 x BMI – 4.61 x (1)
+50.6
45
MODİFİYE MEKİK KOŞUSU TESTİ


Ard arda 3 hata yapan katılımcının testi
sonlandırılır ve üçüncü hatadaki 20 m
kayıtlara geçmez.
Test katılımcı testi kendi isteğiyle
bırakana veya üst üste 3 hata yapana
kadar aynı şekilde devam eder.
46
Testlerde Genel Prensipler









Egzersiz öncesi kalibrasyon
Test öncesi 2-3 dk ısınma
Test sırasında denek gözlemlenmeli
KAH her dakika kontrole edilmeli
KB her etabın sonunda ölçülmeli
Deneğin görünüşü ve belirtileri takip edilmeli
Submaksimal testte KAH %70 veya %85’e ulaşınca test sona
erdirilmeli
Test sonunda en az 3-4 dk soğuma dönemi verilmeli (KAH ve
KB kontrol edilmeli
Test alanında sıcaklık 21-23°C, nem % 60’ın altında olmalıdır
47
Sağlıklı Bireylerde Egzersiz Testini
Sonlandırma Kriterleri



Angina ve benzeri belirtiler
SKB’de çok büyük düşüş (20 mmHg) ya da SKB’nın artmaması
Kan basıncında oldukça fazla bir artış







SKB>260 mmHg ya da DKB>115 mmHg
KAH’nın egzersiz şiddetiyle birlikte artış göstermemesi
Kalp ritminde bozukluk
Baş dönmesi, görsel sorunlar, zihinsel sorunlar, baygınlık vb.
Deneğin durmak istemesi
Aşırı yorgunluk belirtileri
Test ekipmanının bozulması
48
Download

ml.kg-1.dk-1