MÜZİK ARAÇLARI YAPMAK-I
İÇİNDEKİLER
(Vurmalı ve Nefesli Çalgılar)
• Okulöncesi için Çalgı Yapımı
• Vurmalı Çalgılar
• Nefesli Çalgılar
OKUL ÖNCESİ
EĞİTİMDE ARAÇGEREÇ GELİŞTİRME
HEDEFLER
Doç. Dr. Ali ÖZTÜRK
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Müzik araçları planlayabilecek,
• Müzik araçlarını yapabileceksiniz.
ÜNİTE
11
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
GİRİŞ
Okul öncesi eğitiminin birçok bileşeni vardır. Bunlardan biri de öğretmendir.
Okulöncesi öğretmeninin yeterliği, sadece bilgi değildir. Beceri de bilgi kadar
gereklidir öğretmene. Eğitim araç gereçlerini oluştururken, her şeyin hazırını bulup
almak mümkün olmayabilir. Büyük işçilik gerektirmeyen, beceri yoluyla
hazırlanabilecek birçok araç gereç vardır. Bunlar arasında müzik araçları ayrı bir
yer tutar.
Okulöncesi çağı çocuklarının ihtiyaç duyduğu çalgı ya da müzikal araçların
yapımında öğretmenin bir planlama yapması gerekir. Nelere, ne kadar ihtiyaç
olduğu, hangilerini ne zaman hazırlaması gerektiği, bir planı gerektirir. Ardından
da hangilerini kendisinin yapabileceği, hangilerini yaparken çocukları da işin içine
katabileceği öğretmen tarafından belirlenir.
Bu ünitede, yukarıda belirtilen çalgı yapımını gerekliliği, planlaması ve
uygulaması geniş biçimde ele alınacaktır.
OKUL ÖNCESİ İÇİN ÇALGI YAPIMI
Çevremizde bulunan bütün nesnelerin bir sese sahip olduğu bilinir.
Kimilerinden doğrudan, kimilerinden dolaylı yollarla birbirinden ayrı sesler elde
etmek olasıdır. Bu da çocukların ve yetişkinlerin nesnelere aynı zamanda müziksel
araçlar olarak da bakmalarına yardımcı olur. Her bir nesneden ezgisel ya da ezgisel
olmayan; vurmalı, telli ya da nefesli çalgı olabilecek özelliklerini bulup ortaya
çıkarmak, öğretmenlerin kaygısı olmalıdır. Bu kaygıyı, kimi zaman müzikli bir
oyunda değişik etki aracı (efekt) gerektiğinde, kimi zamanda müzik öğretiminin
vazgeçilmez parçası olan çalgı gerektiğinde daha çok hissederiz.
İşte bu nedenle kendi kullanımlarının dışında da kullanılabilecek artık araç
gereçlere, küçük biçimsel değişikliklerle ya da bir başka araç gereçle yeni bir
biçime dönüştürülerek çalgısal özellik kazandırılabilir. Öğretmenlerin kimilerini,
öğrencileriyle birlikte de yapabilecekleri bu çalgılar, bir yandan çevremizde atık
durumda olan kimi nesneleri yeniden değerlendirmelerini sağlayacak; diğer
yandan da çocukların kendi kullanacakları çalgı ya da ses özelliği belirgin nesneleri
küme içinde birlikte yapmalarını sağlayacaktır. Bu da hem çevresel duyarlılık hem
de yaratıcı düşüncenin somutlaşıp uygulamaya dönüştürülmesine olanak
sağlayacaktır.
VURMALI ÇALGILAR
SAKSI VE KÂĞITTAN DAVUL
Araç gereçler
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Toprak saksı, parşömen kâğıdı, makas, beyaz tutkal, orta genişlikte boya fırçası,
ince ip, ince zımpara, parmak boyaları ya da diğer zararsız boyalar.
Yapılışı
A) Toprak saksı üzerine kâğıt kaplayarak davul yapmak için önce saksının ağız
bölgesi ince zımpara ile temizlenir.
Parşömen kâğıtlar saksının ağız genişliğinden fazla olacak biçimde kesilir.
Sulandırılmış tutkal, fırça ile parşömen kâğıda sürülür.
Tutkallanmış kâğıt saksının üzerine geçirilir.
5-6 kat olması dayanıklılığı artırır. Tüm katlar kat aynı biçimde tutkallanıp üst üste
saksı üzerine yapıştırılır.
Saksının ağzından 3-4 cm aşağıdan ince iple birkaç tur çevrilir ve bağlanır. İplerin
üzerinden de bir kat tutkallı fırça gezdirilir.
Saksı üzerine yapıştırılmış olan kâğıtların kuruması için beklenir.
Son olarak isteğe bağlı olarak, saksının üzerine ve yanlarına değişik renklerle
desenler oluşturulur.
B ) A’daki işlemlere ek olarak, yapıştırılan kâğıtların üstteki katı, boyama ya da
desenden sonra ince naylonla (stretch) kaplanır. İstenirse naylon yerine geniş
saydam koli bandıyla da kaplanabilir. Bütün bunlar çocuklarla birlikte de
yapılabilir.
Not: Saksı üzerine kâğıtların çok katlı yapıştırılması kalın, az katlı yapıştırılması
ince ses elde etmeyi sağlar. Sadece kâğıt kaplı davullar yapılacaksa değişik
kalınlıklar denenebilir.
Çalınışı
Çocuklar oturdukları yerde dizlerinin arasında saksıyı sıkıştırırken, iki ellerini
kullanarak, saksının üzerinde merkeze avuç içiyle, kenara parmak uçlarıyla vurarak
değişik sesler elde edebilirler.
İsteğe bağlı olarak vurma sopaları (baget) kullanılacaksa, mantardan yapılmış
olanlar tercih edilmeli ya da diğerleriyle sert olmayan vuruşlar yapılmalıdır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
3
Bireysel Etkinlik
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
•Saksı ve kağıttan davulu yaparken yeni uygulama teknikleri
deneyebilir misiniz?
İKİLİ DAVUL
Araç gereçler
2 aynı çap ve değişik uzunlukta teneke kutu, teneke kutuların çapına
rahatça uyacak kalın balon ya da plastik deniz topu parçası, 2 tane 16 mm’lik vida
ve vida somunu, çivi, pense, geniş yapıştırıcı bant küçük tokmaklar, renkli boyalar.
Yapılışı
Kutuların her iki ucu açılır.
Birer ucuna, kalın balon ya da plastik deniz topundan bir parça gerginleştirilerek
yapıştırılır ve geniş bantla sağlamlaştırılır.
Yüzeyleri üstten aynı olacak biçimde eşitlenir. Her bir kutuya çivi ile, üst yüzeyden
5 cm aşağıda, 2 cm aralıklarla 2 delik açılır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Delikler birbirlerinin üzerine gelecek biçimde konulur. Düzgün olmaları gerekir ki
vidalar birinden diğerine geçebilsin.
Vidalar deliklerden geçirilir ve vida somunlarıyla sıkıştırılır.
İsteğe bağlı olarak boyanabilir.
Çalınışı
Bongo, bacakların dizlere yakın aralığında sıkıştırılarak ve parmaklarla
vurularak çalınır. Çalarken geniş çaplı olan gövde, sol tarafta olmalıdır.
BORUDAN TINLAK-1
Araç gereçler
Bu çalgı, kamıştan yapılabileceği gibi, plastik ya da farklı türde metal
borudan da yapabilir. Buna göre belirlenen 2 cm çapında, yaklaşık 175 cm
uzunluğunda ya kamış, ya plastik ya da metal boru, kıl testere ya da demir
testeresi, lastik, vurma çubukları.
Yapılışı
Boru, ilgili testere ile 28 cm, 26 cm, 24 cm, 23 cm, 21,5 cm, 19 cm, 18 cm
uzunluklarda kesilir.
En üst sıraya akort edilmiş bir takım borular iki lastik ip üzerine yerleştirilir. 3.
şeritlerin rahatça titreşim olması için düğümlerin altına yerleştirilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
5
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
İsteğe bağlı ek borular oluşturulabilir. Boru ne kadar kısa olursa, ses perdesi de
o kadar ince olacaktır.
Çalınışı
Yapılan çalgı, bir yere asılıp ya da boyuna geçirilip sopalarla vurulabileceği
gibi, masa üzerine sünger kaplı iki sopa üzerine dizerek de çalınabilir.
KAMIŞ BORUDAN TINLAK (SALLANAN TINLAK)
Araç gereçler
Kargı kamışlar, ip ya da misina, 2 tane 2 cm çapında 25 cm uzunluğunda
sopa, ince uçlu burgu, kıl testere, raptiye, 10 cm genişliğinde tahta.
Yapılışı
Öncelikle 50 cm yüksekliğinde, 50 cm uzunluğunda köprü ayak yapılır. İstenirse
dört yanı olan çerçeve kasa da olabilir.
Kargı kamışlar 28 cm, 26 cm, 24 cm, 23 cm, 21,5 cm, 19 cm, 18 cm
uzunluklarında testere ile dikkatlice kesilir.
7 boy kamışın da aynı olacak biçimde ağızları 2 cm aşağıdan en ince burguyla
delinir.
Her biri için 5cm uzunluğunda yine kamıştan oluk yapılır.
Misinanın bir ucukamış oluktan geçirilir. 5-6 cm boşluk bırakacak biçimde kamış
boruların deliklerinden de geçirilip oluktaki diğer uçla birleştirilip düğümlenir.
Bu işlem tüm borular için yinelenir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
6
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Bütün oluklar boy sırasına göre yan yana konup, misina ya da iple oluklardan
geçecek biçimde tesbih gibi dizilir. Misinanın ya da ipin uçları tahta köprünün
karşılıklı iki yanlarına raptiye ile tutturulur.
Çalınışı
Bireysel Etkinlik
Sopalarla kamış boruların üst ağız bölümlerine şiddetli olmayan vuruşlarla
çalınır.
•Kendi olanaklarınızla vurmalı çalgı yapmak isteseniz hangi nesneleri
kullanırdınız?
LASTİK DAVUL
Araç gereçler
Kalın plastik boru, kullanılmış iç lastiği, küçük tahta çiviler, ince uçlu el
matkabı, eğe, zımpara, kemer deleceği ya da dar delgeç, makas, ip, boya.
Yapılışı
Çapı ve yüksekliği, isteğe bağlı olarak belirlenebilecek kalın plastik borunun ağzı içe
doğru eğelenir.
Tüm çevre eğelendikten sonra zımpara ile çapaklar temizlenir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
İç lastiği yırtmaması ve çalarken eli acıtmaması için köşe keskinliği olmayan bir ağız
elde edilir.
Plastik boru boyanacaksa, zımpara ile yanlarının kayganlığı zımparalanır.
Plastik borunun temizlenen ağzından 2 cm aşağısından bir halka çizilir.
Halka üzerinde 5-6 cm aralıklarla işaretler çizilir.
İşaretlenen noktalara, önce ucu sivri bir tornavida ile delinmeyecek derinlikte yer
açılır.
Bu küçük açıklıklardan, matkapla 3mm’lik uç kullanılarak eğimli olacak biçimde
delinir.
Delinen tüm deliklere ağaç çiviler, uçları birer santimetre dışta kalacak biçimde
çakılır.
Plastik boru, iç lastiğin üzerine dikey olarak konur.
Sağ ve sol yanlarından ikişer parmak fazla olacak biçimde iç lastik kesilir.
Kesilen lastik parçası, kısa kenarından makasla açılır.
Açılan lastik parçasının rahat esnemesi için elle ya da mengene ile gerilir.
Plastik borunun çapı lastiğin üzerine çizilir.
Tahta çivilerin yerleri işaretlenir.
Lastik üzerine işaretlenen çap ve çivi yerlerinden 1,5 cm içe doğru yeni çap çizilir.
Çivi yerleri yeni çap üzerinde küçülmüş olarak belirlenir.
Belirlenen noktalar kemer zımbası ile delinir.
Lastik parçası, plastik boru üzerinde karşılıklı sıra ile tahta çivilere geçirilir.
Tahta çivilerin olduğu yerden iple birkaç tur dolaştırılıp bağlanır.
İsteğe bağlı olarak plastik borunun çevresine desenler çizilip boyanır.
Davulun alt bölümüne tahta ayaklar vidalanıp, ayaklar üzerinde çalınması
sağlanabilir.
Not: Kullanılacak plastik borunun çapı, boyu ve iç lastiğin kalınlık oranları, elde
edilecek sesi doğrudan etkiler. Seçim yapıcıya bırakılmıştır.
Çalınışı
Ayaksız olanları, koltuk altında ya da dizlerin arasında çalınır. Ayaklı
yapılması düşünülüyorsa çocukların boyu dikkate alınmalıdır. Ellerle ya da
küçükbaşlı tokmakla çalınabilir. Ellerle çalınırken, diğer davullarda olduğu gibi,
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
8
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
merkeze ve kenara vurulur. Vuruşlar esnek olmalıdır. Boru davulların küçük ve
orta boyları için parmakların kullanılması daha iyi ses kalitesinin bulunmasına
yardımcı olur (Wieblitz, 2003).
PARMAK DAVULU
Araç gereçler
8-10 cm çapında plastik borular, parşömen kâğıtlar, eğe, zımpara, makas,
ağaç tutkal, ip, boya.
Yapılışı
Plastik borular 30 cm, 40 cm ve 50 cm olmak üzere üç değişik boyda kesilir.
Boruların birer ağzı eğeyle törpülenir.
Törpülenen ağızlar zımpara ile temizlenir.
Parşömen kâğıtlar, boruların ağzından geniş olacak biçimde kesilir.
Kesilen kâğıtlar tutkalla ıslatılır ve boruların ağzına yapıştırılır.
Kâğıtlar iki-üç kat yapıştırılır.
Boruların kâğıt yapıştırılmış olan ağızları 2 cm ya da 3 cm aşağıdan iplerle birkaç
tur dolaştırılarak bağlanır.
Kâğıtların kuruması beklenir.
İsteğe bağlı olarak borular değişik renk ve desenlerde boyanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
9
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Boyalar kuruduktan sonra, borular birbirine bağlanır.
Çalınışı
Parmak davul, koltuk altında ya da dizlerin arasında iki parmakla çalınır.
Not: İsteğe bağlı olarak boru sayısı artırılabilir. Boruların çapları değişik olabilir.
İsteğe bağlı olarak boyanabilir.
ÜÇLÜ BALON DAVULU
Araç gereçler
Su bardağı boyutlarında üç karton rulo, üç ayrı renk balon, ince lastik, geniş
lastik, yapıştırıcı, 25 cm boyunda, 1,5-2 cm çapında sopa.
Yapılışı
Balonlar ağız bölümlerinden makasla kesilir.
Karton ruloların bir ağzına, 1 cm genişliğinde yapıştırıcı sürülür. 2-3 dakika
beklenir.
Kesilen balonların her biri ayrı ruloların ağzına geçirilir. Rulolara sürülen
yapıştırıcılarla yapışması sağlanır.
Yapışan bölümün üzerine, bir ya da iki tur ince lastik sarılır.
Aynı işlemler üç rulo için de yinelenir.
Sopa, üç ruloya ortak yüzeylerinden yapıştırılır.
Tümü demet biçiminde geniş lastikle (çamaşır lastiği) sıkıştırılır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Çalınışı
Bir elle sopadan tutularak, diğer elin parmak ya da parmaklarıyla çalınır.
Not: Belirtilen ölçülerde karton rulo bulunamazsa, yaklaşık 6cm çapında, 8cm
yüksekliğinde ince plastik borular da kullanılabilir. İsteğe bağlı olarak ruloların
yükseklikleri arasında ikişer santimlik ayrı boylar kullanılabilir.
TAHTA DAVUL (Cajon)
Araç gereçler
30 cmX30 cmX12 mm ölçülerinde 2 tane; 30 cmX45 cmX8 mm ölçülerinde 3
tane; 30 cmX45 cmX2 mm ölçülerinde 1 tane “Öküma kontrplak” ya da başka
kaliteli kontrplak.
2 cmX2 cmX41 cm ölçülerinde 4 tane; 2cmX2cmX30cm ölçülerinde 8 tane kuru
tahta çıta, ağaç tutkalı, 3lük çiviler, misina ya da ince tel, küçük zil, dekupaj
testeresi, 16 mmlik ağaç vidaları 4 tane küçük lastik tabanlık, çekiç, zımpara.
Yapılışı
Kuru tahta çıtalardan, 30 cmX30 cmX45 cm ölçüsünde kafes yapılır. Bunun için
ağaç tutkal ve 3’lük çiviler kullanılır.
Kafesin ön olarak kullanılacak yüzeyine misina ya da ince tel zikzak olarak bağlanır.
Üzerine de bir ya da iki küçük zil bağlanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
11
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Kontrplaklardan 2 mm kalınlığında olanı ön yüzeye; 8 mm kalınlığında olanlardan 2
tanesi yanlara; diğer 8mm kalınlıkta olanın ortasına dekupaj makine ya da
testeresiyle 8-10 cmlik bir boşluk açılarak arka yüzeye; 30 cmX30 cmX12 mm olan
parçalardan biri alt yüzeye diğeri de üst yüzeye ağaç tutkalla yapıştırılır. Lastik
tabanlıkların her biri kutunun altında köşelere yapıştırılır ya da çakılır.
Oluşturulan kutunun sağlamlığı için köşe ve ortalarından birer ağaç vidası
gömülecek biçimde vidalanır. Köşe ve kenarlar zımpara ile pürüzsüz hale getirilir.
İsteğe bağlı olarak vernik ya da ağaç boyası ile boyanabilir.
Çalınışı
Tahta davulun üzerine oturulur ve bacakların arasından ellerle ön yüzeyin
orta ve kenarlarına vurularak çalınır. İsteğe bağlı yan yüzeylere de vurulabilir.
(http://www.musikinstrumentenbau.de), (http://www.onurerol.net) vd.
AFRİKA DAVULU
Araç gereçler
45-50 cm uzunluğunda, 20-30 cm arasında çapı olan karton mukavva rulo ya
da plastik atık su borusu, plastik saksı. (saksının dibi, mukavva rulo ya da plastik
borunun çapından çok az dar olmalıdır.)
İki parça tahta ya da plastik nakış çemberi. (Çemberlerin, plastik saksının üst kısmı
ile aynı çapta olması gerekir.)
Yapılacak davulun çapından 6-7 cm daha büyük, eski bir plaj topu ya da darbuka
kaplamada kullanılan plastik tabaka.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
12
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
1-2 cm genişliğinde paketleme şeridi (Kurdele).
Davulu süslemek için boya, kâğıt ya da kumaş, paket bandı, makas.
Yapılışı
Belirlenen çapta kesilen plaj topu ya da naylon oyuncak parçası nakış
çemberlerinin arasından geçirilerek sıkıştırılacak biçimde yerleştirilir. Bu davulun
başı olacaktır.
Plastik saksının altı genişçe kesilir. Davul başı, plastik çiçek saksının üstüne
yerleştirilir ve sağlam olması için paket bandı ile bantlanır.
Üstünde davul başı olan saksı, borunun tepesine yerleştirilip, paket bantla
tutturulur.
Bant kullanılan alanlar, iplik ya da kurdele ile kaplanır.
İsteğe bağlı olarak davulun tamamı boyanabilir.
Çalınışı
Bacak arasında sıkıştırılarak, alt bölümünün tümü yere gelmeyecek biçimde
öne doğru eğimli tutularak ellerle çalınır (Roberts, 1976).
İKİLİ DAVUL (BONGO)
Araç gereçler
2 aynı çap ve değişik uzunlukta teneke kutu, teneke kutuların çapına
rahatça uyacak kalın balon ya da plastik deniz topu parçası, 2 tane 16mm’lik vida
ve vida somunu, çivi, pense, geniş yapıştırıcı bant küçük tokmaklar, renkli boyalar.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
13
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Yapılışı
Kutuların her iki ucu açılır.
Birer ucuna, kalın balon ya da plastik deniz topundan bir parça gerginleştirilerek
yapıştırılır ve geniş bantla sağlamlaştırılır.
Yüzeyleri üstten aynı olacak biçimde eşitlenir. Her bir kutuya çivi ile, üst yüzeyden
5cm aşağıda, 2cm aralıklarla 2 delik açılır.
Delikler birbirlerinin üzerine gelecek biçimde konulur. Düzgün olmaları gerekir ki
vidalar birinden diğerine geçebilsin.
Vidalar deliklerden geçirilir ve vida somunlarıyla sıkıştırılır.
İsteğe bağlı olarak boyanabilir.
Çalınışı
Kongo, bacakların dizlere yakın aralığında sıkıştırılarak ve parmaklarla vurularak
çalınır. Çalarken geniş çaplı olan gövde, sol tarafta olmalıdır.
SUDA TRAMPET
Araç gereçler
Hindistan cevizi, (teneke kutu ya da su kabağı da olabilir) kıl testere, küçük
sopa ya da sert lastik başlı tokmak, kap içinde su.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
14
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Yapılışı
Hindistan cevizi, ikiye bölünür ve içi çıkarılır. Herhangi bir yarısına 2-3 tane küçük
delik açılır.
Çalınışı
Su dolu bir kapta bir elle yandan tutulurken diğer eldeki sopa ya da tokmakla
ritmik olarak vurulur.
Not: Başka nesneler de su trampeti yapmaya uygun olabilir. Kutular, plastik
bardaklar, vb. Önemli olan, hangi nesne kullanılacaksa, önce onun bir iki yerinden
küçük delikler açılması gerektiğidir. Kullanılacak nesne, suyun içinde daha derine
sokuldukça sesin değiştiği görülecektir (http://www.zzzebra.de).
PAN DAVULU
Araç gereçler
Aynı çapta, değişik uzunluklarda birkaç tane mukavva rulo ya da plastik
boru, yapışkan kâğıt ya da parşömen kâğıt, yapıştırıcı, vernik boya, değişik renkte
boyalar, ip ya da lastik şeritler.
Yapılışı
Rulo ya da plastik boruların her birine “Saksı Davul” gibi işlem yapılarak parşömen
kâğıtlar yapıştırılır.
Yapıştırıcı kuruduğunda, gerginliği sağlamak için, her bir davul başı verniklenir.
İp ya da lastik şeritler kullanarak boru davullar birbirine bağlanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
15
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Boyuna geçirilebilecek uzunlukta kalın bir ip ya da şeritle halka yapılır.
Borular isteğe bağlı olarak boyanabilir.
Çalınışı
Borular, boyna asılabilecek uzunlukta yapılmışsa, boyundan ya da bir başka
askıdan asılır. Parmakla ya da küçük tahta başlıklı tokmaklarla çalınır (Roberts,
1976).
OKYANUS DAVULU
Araç gereçler
Un elemede kullanılan 50-60 cm çapında elek kasnağı ya da aynı amaç için
kullanılabilecek plastik boru kesiti, 2 ya da 3 mm çapında 500 gr çelik bilye,
kaplamada kullanılabilecek deri ya da sık dokulu bez (Amerikan bezi), kalın saydam
naylon, raptiye, ip, kumaş şerit, vernik, deri yapıştırıcı, boya fırçası.
Yapılışı
Kasnağın ya da kasnak olabilecek plastik boru kesinin bir yüzeyi deri ya da bezle
kaplanır. (Bezle kaplandığında, bezin vernikle gerilmesinin sağlanması gerekir.)
Bir yüzeyi kaplanan kasnağın içine, çelik bilyelerin tamamı konur.
Üzerine saydam naylon kaplanır. Kumaş şeritle kasnağın çevresi kaplanıp raptiye
ile tutturulur.
Kullanılışı
İki elle kenarlardan tutulan kasnak, yavaş hareketlerle bir yandan diğer yana
kaldırılıp indirilir. Dairesel hareketler oluşturulacak biçimde, baş üstünde de
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
hareket ettirilebilen davuldan dalga etkisi yaratabilecek sesler elde edilir. El ve
parmaklarla ritmik olarak çalınabilir.
KâĞIT TEF
Araç gereçler
Kalbur kasnağı ya da dar kesilmiş plastik boru, parşömen kağıt, ağaç tutkalı,
geniş bant kumaş şerit ya da renkli ip.
Yapılışı
Parşömen kâğıttan 5 tane, kasnağın çapından 3-4 cm fazla bir çapta kesilir.
Kesilen kâğıtlar, ağaç tutkalı ile üst üste yapıştırılır. Katların aralarında hava
kabarcığı oluşmamasına dikkat edilir.
Kabarcık olması durumunda toplu iğne ile küçük delikler açılıp havası alınır ve
tutkalla kapatılır.
5 kat kâğıt yapıştırmak için aynı işlem yapıldıktan sonra, kuruması için bir gün
bekletilir.
Kasnak çevresindeki kâğıt fazlalıkları dikkatlice temizlenir ve kumaş şeritle, iple ya
da bantla kaplanır.
Çalınışı
Bir elle tutulup diğer elin parmaklarıyla vurularak ya da dizler arasına
sıkıştırılarak iki elin parmaklarıyla çalınır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
DAVUL ÇUBUKLARI
Araç gereçler
Çocuğun bedensel ve
zihinsel gelişiminde en
belirgin eylemlerden
biri el kol hareketleridir.
El kol hareketlerinin
erken aylarda önceleri
rastgele olduğu,
sonraları bunların ritmik
karakterde olduğu
görülür. Çocuğun ritmik
olarak kendi bedenine
ya da bir nesneye
vurması bir süre sonra
yorucu ve sıkıcı olabilir.
Değişik ses arayışlarına
yanıt bulacağı ve
bedeninde başlayan
ritmik gelişimi vurmalı
çalgılarla anlamlı hâle
getirir. Bu nedenle atık
ve artık nesnelerden
yapılan vurmalı çalgılar,
eğitimci ve öğrenci
açısından çok yönlü
avantajlar sağlar.
30cm uzunluğunda ve 1,5-2cm çapında tahta çubuklar, kum, çok küçük
boncuklar, ağaç tutkalı, pamuk ipliği, keçe parçası, lastik şerit ya da toplar, pamuk
ve pamuklu kumaş.
Yapılışı
Tahta sopanın bir ucuna ağaç tutkalı sürülür ve kumla kaplanır (A).
Küçük boncuklar bir araya geldiğinde sert tokmaklar ortaya çıkar (B).
Yuvarlak bir şekilde oyulan eski mantar tıpa oyularak sopanın başına yapıştırılır.
Plastik toplar tutkallanabilir.
Yaklaşık 30 cm tahta çubuğa, pamuk ipliği mümkün olduğunca sıkı bir şekilde 3 cm
çapa ulaşıncaya kadar sarılır.
İplik tümüyle tutkal ile kaplanır. Birkaç dakika tutkalda bekletildikten sonra
kurumaya bırakılır (C).
Keçe, pamuk iplik ya da diğer kumaş parçaları ile kaplanmış tokmaklar, yumuşak
ses elde etmeye yardımcı olabilir (D). Bunlar çubuğun başına yapıştırılabilir ya da
sıkıca çevresine sarılabilir ve tokmağın altına ip ile bağlanır (E).
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
NEFESLİ ÇALGILAR
HORTUM TROMPET
Araç gereçler
Bahçe hortumu, plastik şişe, koli bandı, bıçak.
Yapılışı
Yaklaşık 75-85 cm uzunluğunda bahçe hortumu kesilir. (Daha uzun ya da daha kısa
olursa üflemesi güçleşir.)
4 -5 cm uzunlukta bant kesilir.
Hortumun kesilmiş ucuna şişenin küçük ucu yerleştirilir ve bantlanır. Şişe ne kadar
geniş olursa ses o kadar yüksek olur.
Hortum, bir halka biçiminde kıvrılır ve bant ile sabitleştirilir.
Çalınışı
Hortumun artık bir dar bir de geniş uçları oluşmuştur. Dar olan ucundan
değişik aralıklarla uzun kısa üfürmeler yapılarak trompet çalınabilir.
PİNPON FÜLÜT
Araç gereçler
Bir adet pinpon topu, bir adet körüklü kamış (pipet), 2x9 karton parçası,
makas, yapıştırıcı.
Yapılışı
Pinpon topu üzerinde önce 1 cm çapında bir delik açılır. Delik yukarı gelecek
biçimde tutulurken 1.5 cm aşağısında küçük (7 mm) bir delik daha açılır. Bu küçük
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
delikten 1.5 cm ileride kare oluşturacak biçimde 4 delik daha açılır. Bu dört delik 6
mm, 5 mm, 4 mm ve 3 mm çapında olmalıdır. Sıralanışları, solda 6mm ve 5 mm
yukarıdan aşağıya; sağda 4mm ve 3mm yukarıdan aşağıya olmalıdır
Kamışın bir ucu ezilerek iyice daraltılır. 1 cm çapındaki delik yukarı gelecek biçimde
tutulurken kamış yere koşut (paralel) olarak tutularak deliği kapatmayacak
biçimde deliğin gerisine yapıştırılır. Karton parçasından oluşturulan üçgen destek
kamışla pinpon topunun kesiştiği noktaya alttan destek olarak yapıştırılır.
Çalınışı
Sağ elin başparmağı 7 mm çapındaki deliği kapatacak biçimde; işaret
parmağı 6 mm çapındaki deliği kapatacak biçimde; orta parmağı 5 mm çapındaki
deliği kapatacak biçimde yerleştirilir. Sol elin işaret parmağı 4 mm çapındaki deliği
kapatacak biçimde; orta parmağı 3 mm çapındaki deliği kapatacak biçimde
kullanılır. Üfleme biçimi blok flüt gibidir (Wieblitz, 2003).
BARDAKLI BORU
Araç gereçler
1.5, 2 cm çapında, 8-10 cm uzunluğunda plastik boru, sert plastikten bir su
bardağı, ince plastik plaka (plastik yoğurt kabı kapağı olabilir), bant, yapıştırıcı ve
makas.
Yapılışı
Plastik borunun bir ucu eğik (diyagonal) olarak kesilir.
Kesilen yeri kaplayacak genişlikte ve biçimde ince plastik plakadan bir parça kesilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Kesilirken bu parçanın plastik boruya yapıştırılacak kısmında kare biçimli bir uzantı
da bırakılmalıdır.
Plastik borunun diğer ucu bardağın tabanının ortasından açılacak delikten geçirilir.
Bardağın içindeki plastik borunun bu uçları dışa doğru hafifçe kıvrılarak yapıştırılır.
Çalınışı
Plastik borunun ince plastik plakayla kaplı tarafından üflenerek çalınır.
Not: Oluşturulan plastik boru tek başına, bardak kullanılmadan da üflenebilir.
KÂĞIT RULO ZIRILTI (KAZOO)
Araç gereçler
Tuvalet kâğıdı rulosu ya da kâğıt havlu rulosu, balmumu kağıt ya da
parşömen, lastik şerit.
Yapılışı
Balmumu kağıttan rulonun dibi için çapından daha geniş bir daire kesilir.
Bu daire, düzgünce rulonun altına yerleştirilir.
Düz ve gerginlik sağlanarak lastik şerit ile sabitlenir.
Lastik şeritten sonraki bölüme, kalemle rulonun içine bir delik açılır.
Çalınışı
Çalmak için rulonun açık kısmı ağza tutulur ve içine üfleyip çalınır.
Dudakların biraz büzülmesi gerekir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
BAS BORU (TUBA)
Araç gereçler
Teneke konserve kutusu, 1 m 2 cm çapında plastik hortum, 7-8 cm
uzunluğunda 2 cm çapında sert plastik boru çekiç, delici demir, tel parçası, pense,
yoğurt kabının kapağı, bant.
Yapılışı
Konserve kutusunun tabanı delici demirle, ortasından su hortumunun geçebileceği
çapta delinir.
Sert plastiğin bir ucu blok flütün ağız bölümü gibi eğik kesilir. Kesilen oval boşluğa
yoğurt kabından kesilen plastik parça tek noktadan sargı bantla tutturulur.
Ardından da sert plastiğin diğer ucuna hortumun ucu geçirilir.
Hortumun diğer ucu, tenekenin altından içeri sokulur. Hortum, tenekenin üzerinde
3 tur sarılır.
Sarılan hortumun tutması için küçük delikler açılarak tel parçalarıyla tenekeye
tutturulur.
Sarılan hortumun üzerine parmakla kapatılabilecek biçimde 1 cm çapında 4 delik
açılır.
Çalınışı
İki elle tutulan teneke kutunun üzerindeki delikler parmaklarla kapatılıp
açılırken, flütü çağrıştıran hortum ağızdan üflenir. Çıkan ses teneke içerisinde kalın
bir tını oluşturacak, eşlik çalgısı olarak ya da kısa ezgiler elde edilen bas çalgı olarak
kullanılabilecektir (Wieblitz, 2003).
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
Vurmalı çalgılar kadar
kolay olmasa da çocuğa
ve öğretmene eğitsel
katkı sağlayan nefesli
çalgılar, değişik ses
renkleri oluşturmada
büyük yardımcıdır.
PLASTİK KLARİNET (KAVAL)
Araç gereçler
Özellikle nefes
kullanımı, kısa ve uzun
soluk alış verişleri,
nefesli çalgılarla
eğlenceli hale gelir.
35 cm. uzunluğunda, yaklaşık 2 cm. çapında plastik su borusu, kıl testere,
matkap, zımpara.
Yapılışı
Blok flütün yapısındaki gibi (1cm çapında 3 tane, 8 mm çapında 2 tane, 6 mm
çapında bir tane) 7 delik önde, bir delik arkada (1 cm çapında) olacak biçimde
matkapla açılır. Ön deliklerin bulunduğu yüzeyin uç kısmına üçgen yarık açılır.
Açılan delikler ve üçgen yarık zımpara ile temizlenir.
Çalınışı
Parmaklar flüt ya da kaval çalmadaki gibi yerleştirilir. Üçgen yarığın
bulunduğu yönden ve üçgenin dudakların önünde bulunacağı biçimde üflenir ve
ezgi elde edilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
PLASTİK PANFÜLÜT
Araç gereçler
1,5 ya da 2 cm cm çapında plastik boru, kıl testere, zımpara, yapıştırıcı,
mantar ya da balmumu, ip.
Yapılışı
Plastik boru, 16 cm den başlayarak her biri diğerinden 1,5 cm kısa olarak üzere
kesilir. Başka bir deyişle 16 - 14,5 - 13 - 11,5 – 10 - 8,5 – 7 cm olmak üzere 7 boy
kesilir. Boy farkları alt bölümde kalacak biçimde sıralanır. Alt delikler mantar veya
balmumuyla kapatılır. Üst deliklerin çevresi zımpara ile temizlenir. Büyükten
küçüğe doğru yan yana sıralanacak biçimde birbirine bağlanır ve yapıştırılır.
Çalınışı
İki elle tutulan panfülüt, dudak önünde tutulurken boruların her birinin üst
boşluğuna teğet olarak üflenir. Uzundan kısaya doğru üflendiğinde, kalından
inceye doğru sesler elde edilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
24
Özet
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
•Çevredeki kimi atık ya da artık nesnelerin pahalı olmayan
düzenlemelerle, müzikal çalgı ya da araçlara dönüştürülmesi
olasıdır. Bu da el becerisinin geliştirilmesine, yaratıcı
etkinliklerde bulunmaya, tutumlu olmaya, çevre bilincinin
arttırılmasına yardımcı olacaktır.
•Hazır bulundurulan çalgıların yanı sıra öğretmen ve
öğrencilerin birlikte yapabilecekleri müzikal araç gereçler söz
konusudur. Bu da birlikte iş yapmaya dayalı yeni davranışlar
kazandırır. Sorumluluk duygusu, yardımlaşma ve birlikte
üretme gibi toplumsallaşmaya katkı sağlayıcı eğitsel bir süreç
de gerçekleşmiş olur.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
25
Ödev
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
•Siz de çevrenizdeki atık ya da artık nesnelerden vurmalı ve nefesli
çalgı yapmayı deneyiniz
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
26
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Atık ve artık nesnelerden çalgı yapımının çocuğa kazandırdıkları aşağıdakilerden
hangileri değildir?
a) Çevre duyarlığını artırır.
b) Nesnelerin çevrimsel özelliğini kavrar
c) Her nesneden ses çıkabileceğini kavrar
d) Usta yorumcu olur
e) Çalgı maliyetini düşürür
2. Atık ve artık nesnelerle müzik araç-gereçlerinin yapılması ile ilgili olarak
aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Nesneler değerlendirilmiş olur
b) Piyasada çok daha ucuza çalgılar bulunabilir
c) Maliyeti düşük çalgılar elde edilmiş olur
d) Çocuklar işe katılmış olur
e) Çocuklara yaratıcı düşünme ve birlikte iş yapma alışkanlığı kazandırılır.
3. Aşağıdakilerden hangisi “Saksı ve Kâğıttan Davul” yapımında kullanılır?
a)
b)
c)
d)
e)
Tutkal
Balon
Boya
Deri
Kasnak
4. Bir yere asılıp ya da boyuna geçirilip sopalarla vurulabilen çalgo aşağıdakilerden
hangisidir ?
a) İkili Davul
b) Tahta Davul
c) Okyanus Davulu
d) Bas Boru
e) Borudan Tınlak
5. Rulo ya da plastik boruların her birine “Saksı Davul” gibi işlem yapılarak
parşömen kağıtlarla yapılan çalgı aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Okyanus Davulu
Pan Davul
İkili Davul
Tahta Davul
Tef
6. Aşağıdakilerden hangisi vurmalı bir çalgı değildir?
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
27
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
a)
b)
c)
d)
e)
Hortum Trompet
Suda Trompet
Bongo
Tahta Davul
Üçlü Balon Davul
7. Aşağıdaki nefesli çalgılardan hangisinde pipet kullanılır?
a)
b)
c)
d)
e)
Bardaklı Boru
Bas Boru
Pinpon Flüt
Plastik Panflüt
Kâğıt Rulo Zırıltı
8. Kâğıt Rulo Zırıltı olarak bilinen nefeslinin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tuba
Kazoo
Bongo
Cajon
Plastik Panflüt
9. Aşağıdakilerden hangisi üflenerek çalınan bir çalgıdır?
a) Bardaklı Boru
b) Suda Trampet
c) Okyanus Davul
d) İkili Davul
e) Tahta Davul
10. Aşağıdakilerden hangisi davul çubuklarının yapımızda kullanılmaz?
a)
b)
c)
d)
e)
İp
Çubuk
Plastik
Deri
Keçe
Cevap Anahtarı
1.D, 2.B, 3.A, 4.E, 5.B, 6.A, 7.C, 8.B, 9.A, 10.D
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
28
Müzik Araç Gereçleri Yapmak-I
YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER
KAYNAKLAR
Botermans, Jack., H.D., H.G. (?) Making and Playing Musical Instruments,
University of Washington Press.
Grabinger, Thomas.(1981) Musikinstrumente, Hörnemann Verlag, Germany.
http://www.affenterz.de
http://www.autback.chi.il.us
http://whttp://www.familycrafts.about.com
http://www.kidsweb.de
http://www.musikinstrumentenbau.de
http://www.satifisfied-mind.com
http://www.sesameworkshop.org
http://www.yedaki.de
http://www.zzzebra.de
Öztürk, Ali. (2007) Nesneler ve Çalgılar, Kök Yayıncılık, Ankara.
Roberts, Ronald. (1976) Musical Instruments, Drayd Press, Leicester and London
Wieblitz, Ernst. (2003) Postgraduate Advanced Studies in Music and Dance
Education, Ders Notları, Carl Orff Enstitüsü, Salzburg-Avusturya.
www.hobbythek.de
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
29
Download

ÜNİTE - Lms - Atatürk Üniversitesi