2
3
Giriş
William Shakespeare
Yeter ki
Sonu
İyi Bitsin
Türkçesi:
Bülent Bozkurt
4
Çeviride esas olarak aşağıdaki metin kullanılmıştır:
William Shakespeare: The Complete Works.
Edited by Peter Alexander, London, 1951.
Ancak, özellikle Norton Shakespeare (1992)
ve başka basımlardan da yararlanılmıştır.
Çeviride Alexander metniyle uyuşmayan bölümler
için önce Norton Shakespeare’e bakılması önerilir.
yeter ki sonu iyi bitsin / William Shakespeare
Özgün adı: All’s Well That Ends Well
Her hakkı saklıdır.
Bu yapıtın aynen ya da özet olarak
hiçbir bölümü, telif hakkı sahibinin
yazılı izni alınmadan kullanılamaz.
Yayına hazırlayan: Gül Özseven
Kapak fotoğrafı: Ellie Kurttz
Kapak: Ömer Erduran
ısbn 978-975-14-1618-6
birinci basım: Mayıs 2014
Remzi Kitabevi A.Ş., Akmerkez E3-14, 34337 Etiler-İstanbul
Sertifika no: 10705
Tel (212) 282 2080 Faks (212) 282 2090
www.remzi.com.tr [email protected]
Baskı ve cilt: Remzi Kitabevi A.Ş. basım tesisleri
100. Yıl Matbaacılar Sitesi, 196, Bağcılar-İstanbul
Sertifika no: 10648
5
Ýçindekiler
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine, 7
Kişiler, 13
I.Perde, 17
II. Perde, 43
III. Perde, 81
IV. Perde, 106
V. Perde, 137
6
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine
7
YETER Kİ SONU İYİ BİTSİN ÜZERİNE
Yazılış, oynanış ve basım tarihleri: Oyunun günümüze ulaşan tek
metni, Shakespeare’in ölümünden sonra 1623 yılında basılan First Folio
(Shakespeare’in oyunlarının ilk toplu basımı)’da yer alıyor. Yazarın düzeltilmemiş taslak notlarından dikkatsizce derlendiği düşünülen bu metin hatalarla dolu. 1602-1603 yıllarında yazıldığı tahmin edilen oyunun
Shakespeare’in yaşadığı dönemdeki ilk sahneleniş tarihi bilinmiyor.
Kaynaklar: Oyunun temel kaynağı, Boccaccio’nun Decameron’unda
yer alan Beltramo de Rossiglione ile Giglietta de Narbonne’un hikâyesi.
Shakespeare bu hikâyeyi muhtemelen William Painter’ın İngilizce çevirisinden okumuş.
Oyunun özeti: Birinci perdede, ünlü doktor Gerard de Narbonne’un
ölümünden sonra öksüz kalan kızı Helena, evinde büyüdüğü Rousillon
Kontesi’nin oğlu Bertram’a âşık olur. Ancak aralarındaki sınıf farkı yüzünden aşkına karşılık bulamayacağını düşünür.
Kontes’in kocasının ölümü üzerine Bertram, çaresiz bir hastalığın pençesindeki Fransa kralının velayeti altına girer ve yanına ödlek
Parolles’le yaşlı Lord Lafeu’yü de alarak Paris’e, Kral’ın yanına gider.
Babasının doktorluk sırlarının bir kısmını öğrenmiş olan Helena da,
Kral’ın iyileşmeyen yaralarına şifa bulma umuduyla Paris’e gitmeye karar
verir. Amacına ulaşırsa toplum gözünde itibar kazanıp soylu sınıfına ve
Bertram’a biraz daha yaklaşabileceğini düşünmektedir.
İkinci perdede, Bertram Paris’e vardığında oradaki soylulardan bir bölümü Floransa Dükü’nün ordusuna katılmak üzere hazırlık yapmaktadır.
Ancak Kral çok genç olduğu gerekçesiyle Bertram’ın da onlarla birlikte
gitmesine izin vermez.
Helena Kral’ın sarayına geldiğinde Kral başlangıçta pek çok namlı
doktorun başaramadığı şeyi onun başarabileceğine ve hastalığına şifa
bulabileceğine ihtimal vermez. Babasından öğrendiği gizemli ilaçlara
güvenen Helena ise bu uğurda canını feda etmeye hazır olduğunu bil-
8
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine
dirir. Ama Kral’ı iyileştirmeyi başarırsa hizmetinin karşılığında ondan
saraydaki bekâr erkeklerden birini koca olarak seçmesine izin vermesini
ister. Kullandığı yöntemler sayesinde Kral sağlığına kavuşunca da ödül
olarak saraydaki erkekler arasından Bertram’ı seçer. Bertram kendini
küçük düşürdüğü gerekçesiyle bu anlaşmaya şiddetle karşı çıkar, ancak
Kral’ı kırmaktan çekindiği için sonunda Helena’yla evlenmeye razı olur.
Yine de, Parolles’in de teşvikiyle, evlilik töreninden hemen sonra gizlice
Floransa’ya gitmeye karar verir.
Üçüncü perdede, Helena Bertram’ın isteği üzerine Rousillon’a döner
ve orada Bertram’dan bir mektup alır. Bu mektupta Bertram beraberliklerinin sürmesi için Helena’ya olmayacak bir şart koşmaktadır: Buna
göre Helena Bertram’ın parmağından hiç çıkarmadığı bir yüzüğü elde
etmedikçe ve ondan bir çocuk sahibi olmadıkça onun karısı olamayacaktır. Helena’yı kızı gibi seven Kontes oğlunun bu davranışına çok sinirlenir.
Bertram’ın Fransa’dan kaçmasına sebep olduğu için çok üzülen
Helena hacı kılığına girer ve Aziz Jacque le Grand’ın türbesini ziyaret
etmek üzere yola çıkar. Ayrılmadan önce Kontes’e bir mektup bırakarak
bu yolculukta ölümü kucaklamaya hazır olduğunu söyler. Floransa’ya
vardığında Bertram’ın oradaki yaşlı bir dulun kızı olan Diana’yı iğfal etmeye kalkıştığını öğrenir. Dul kadın Bertram’ı yoldan çıkaranın Parolles
olduğunu söyler.
Helena dul kadına Bertram’ın karısı olduğunu açıklar ve eğer Diana
hazırladığı bir planı uygulamada kendisine yardımcı olmayı kabul ederse çeyizine yüklü bir katkıda bulunacağını söyler. Bu plana göre Diana
Bertram’dan parmağındaki yüzüğü isteyecek ve onun yatağına girmek
için bir gün kararlaştıracaktır. Kararlaştırılan günde de Diana’nın yerini
Helena alacaktır.
Dördüncü perdede, palavracı Parolles’in şişinmeleri ve ikiyüzlülüğü
Floransa’daki askerleri iyice bezdirmiştir. Sonunda onun gerçek yüzünü
ortaya çıkarıp Bertram’a göstermeye karar verirler. Parolles düşmanın
eline geçen orduya ait bir trampeti geri alma iddiasıyla ordugâhtan ayrıldığında komplo kuran askerler onu yakalayıp gözlerini bağlar ve “tercüman” aracılığıyla uydurma bir yabancı dilde sorguya çekerler.
Bu sorgulamada Parolles Fransız birlikleriyle ilgili her türlü askeri
sırrı açıklar. Kont Bertram’ı da tehlikeli ve ahlaksız bir genç olarak nite-
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine
9
ler ve canını bağışlamaları için yalvarır. Ancak kendisine kurulan tuzağı
öğrendiğinde hiç utanıp sıkılmadan “Yaşayan her insana bir yer, bir yol
bulunur,” diye konuyu geçiştirir.
Bu arada Diana Bertram’dan parmağındaki aile yadigârı değerli yüzüğü koparmayı başarır ve gece yarısı gerçekleşecek bir buluşma ayarlar. Buluşma gecesi Bertram’ın koynuna Diana yerine karanlıkta gizlice
Helena girer ve ona Kral’dan aldığı bir yüzüğü verir. Daha sonra, karısının öldüğüne inanan Bertram Fransa’ya döner.
Beşinci perdede, Helena’nın ölüm haberi Kral’la birlikte Kontes’e
ve Lord Lafeu’ye ulaşır. Lafeu, Bertram’a eş olarak kendi kızını önerir.
Bertram bu öneriyi kabul eder ve gelin için armağan olarak Diana sandığı kadından aldığı yüzüğü Lafeu’ye verir. Kral, Helena’ya verdiği yüzüğü
hemen tanır ve Bertram’ın Helena’yı öldürdüğünden şüphelenerek onu
tutuklatır.
Bu arada Diana annesiyle birlikte çıkagelir ve Bertram’ı kendisini iğfal edip karısının ölümünden sonra verdiği evlenme sözünü tutmamakla
suçlar. Bertram da karşılık olarak Diana’nın hafifmeşrep ve güvenilmez
bir kadın olduğunu iddia eder. Bunun üzerine Diana bilmecelerle konuşmaya başlayarak Bertram’ın hem suçlu hem masum olduğunu, öldüğüne
inanılan karısı Helena’yı gebe bıraktığını öne sürer.
Bu sözlere çok sinirlenen Kral Diana’yı hapse göndermek üzereyken Diana annesinden “özel bir tanık” çağırmasını ister. Dul kadın da
Helena’yı getirir. Helena Bertram’a, şartlarını yerine getirdiğine göre artık kendisini eş olarak kabul edip etmeyeceğini sorar. Bertram da onu
sonsuza dek büyük bir aşkla seveceğini söyler.
Yeter ki Sonu İyi Bitsin, Troilus ile Cressida ve Kısasa Kısas’la birlikte
Shakespeare’in “sorunlu” oyunlarından. Kişiler, olaylar, temalar ve bakış açısı oyunla ilgili akla yakın ve inandırıcı bir yoruma elvermeyecek
ölçüde tutarsız ve çelişkili. “Karanlık komediler” olarak da adlandırılan
bu oyunların bir başka ortak özelliği, Shakespeare’in erken dönem romantik komedilerinden farklı olarak, insanı ve davranışlarını karamsar
ve şüpheci bir açıdan ele almaları.
Bir bakıma Shakespeare’in tüm oyunlarının sorun ve çelişkilerle dolu olduğu söylenebilir. Ancak çoğu zaman bunlar insanoğlunun karmaşık doğasına ve yaşamın gizlerine ışık tutan sorun ve çelişkilerdir. Oysa
10
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine
“karanlık komediler”in bizi benzer bir yargıya ulaştıracak veri ve yönlendirmelerden büyük ölçüde yoksun olduğu söylenebilir.
Ülkemiz de dahil pek çok kültürde görülen, tanıdık halk masalı öğeleri taşıyan Yeter ki Sonu İyi Bitsin’in kişileri şaşırtıcı davranışlarıyla dikkati çekiyor. Rousillon Kontesi’nin yakışıklı, burnu havada, egoist, yer
yer “sevimsiz” ve zayıf karakterli oğlu Kont Bertram, Kral’ın zorlamasıyla
Helena’yla evlenmeye razı oluyor. Ancak daha sonra karısını terk ediyor,
Diana’yı iğfal etmeye çalışırken oyuna geliyor ve Diana yerine karısıyla
yatıyor, yaptıklarından pişman oluyor ve karısına dönüyor.
Bir doktor kızı olan (dolayısıyla, soylu olmadığı için Bertram’ın dengi sayılmayan) azimli, kurnaz ve fırsatçı Helena, babasından öğrendiği
gizli yöntemlerle Kral’ın ölümcül hastalığını iyileştiriyor. Karşılık olarak
Kral’dan, bu işe hiç de gönüllü olmayan Bertram’la evlenmeyi diliyor.
Bertram kendisini terk edince Floransalı dul bir kadın ve kızının yardımıyla gizlice Bertram’ın yatağına giriyor ve ondan hamile kalıyor.
Bertram’ın asalak, ödlek, ikiyüzlü, yalancı ve palavracı yardımcısı
Parolles, Floransa ordugâhı yakınında kendi asker arkadaşları tarafından pusuya düşürülüp sorguya çekilince rahatça her soruyu cevaplıyor
ve herkesi ele veriyor. Tuzağa düştüğünü öğrendikten sonra da hiçbir
pişmanlık ve üzüntü duymadığı gibi büyük bir pişkinlikle işi geçiştiriyor.
Karamsar, aksi, ağzı bozuk, bir anlamda “çivisi çıkmış” soytarı
Lavatch özellikle iftira atmakta ve insanların tadını kaçırmaktaki uzmanlığıyla dikkati çekiyor.
Yeter ki Sonu İyi Bitsin hayali bir dünyada geçen, geleneksel halk masalı özellikleri yanında kimi toplumsal gerçekleri de irdeleyen sıra dışı bir
“komedi”. Aşk ve para, erdem ve toplumsal statü gibi çelişen değerler
yer yer çarpıcı ve ustalıklı bir dille sorgulanıyor. Birinci perdede büyük
ölçüde “ölüm” olgusunun insan yaşamındaki önemi vurgulanıyor.
Çoğu halk masalında görüldüğü gibi bu oyunda da yaşlılar daha olgun ve anlayışlı, gençler ise daha uyumsuz ve isyankâr. Sonuçta ise iyimserlik teması ağır basıyor. Sevimsiz Bertram’ın bile davranışlarını haklı
çıkaracak nedenleri var. Kendisini istemeyen (ya da, belki isteyen ama
istemediğini sanan) birini elde etmeyi kafasına koymuş olan Helena’nın
başlangıçta pek de cana yakın olmayan kişiliği, zekâsı, gerçek aşkı ve
fedakârlığı sayesinde çok yönlü ve olumlu bir nitelik kazanıyor.
Bülent Bozkurt
Yeter ki Sonu İyi Bitsin Üzerine
11
Kaynaklar
Downer, D. D. and Riding. Essential Shakespeare Handbook. London,
2004.
Honan, Park. Shakespeare: Bir Yaşam. Türkçe’ye çeviren Bülent Bozkurt.
İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2000.
The Norton Shakespeare Based on the Oxford Edition. General Editor:
Stephen Greenblatt. New York, 1997.
Schmidt, Alexander. Shakespeare Lexicon and Quotation Dictionary. New
York, N. Y.: Dover, 1971.
A Shakespeare Encyclopaedia. Edited by O.J. Campbell and E. G. Quinn.
London: Methuen, 1966.
12
Oyunun Özeti
Oyunun Özeti
13
KİŞİLER
FRANSA KRALI
FLORANSA DÜKÜ
BERTRAM
Genç Rousillon(1) Kontu
ROUSILLON KONTESİ
Bertram’ın annesi
HELENA(2)
Kontes’in himayesinde genç bir kadın
LAFEU(3)
Yaşlı bir lord
PAROLLES(4)
Bertram’ın beraberindeki ödlek bir asalak
DUMAINE ADLI İKİ FRANSIZ LORDU
REYNALDO(5)
Kâhya, Rousillon Kontesi’nin hizmetinde
LAVATCH(6)
Soytarı, Rousillon Kontesi’nin hizmetinde
GENÇ UŞAK
Rousillon Kontesi’nin hizmetinde
DUL KADIN
Floransalı bir hanımefendi
DIANA
Dul kadının kızı
VIOLENTA
Dul kadının komşusu
MARIANA
Dul kadının komşusu
ŞAHİNCİ(7)
Fransız ve Floransalı Lordlar, Görevliler, Askerler.
Olayların geçtiği yerler: Rousillon, Paris, Floransa, Marsilya.
(1) Rousillon: Bazı edisyonlarda “Rousillion”. (ç. n.)
(2) Helena: Bazı edisyonlarda “Helen”. (ç. n.)
(3) Lafeu: Bazı edisyonlarda “Lafew”. (ç. n.)
(4) Parolles: Bazı edisyonlarda “Paroles”. (ç. n.)
(5) Reynaldo: Bazı edisyonlarda “Renaldo,” veya “Rinaldo”. (ç. n.)
(6) Lavatch: Bazı edisyonlarda “Lavache”. (ç. n.)
(7) Avcılık için şahin besleyip yetiştiren kişi. (ç. n.)
14
Oyunun Özeti
I. Perde, I. Sahne
YETER Kİ SONU İYİ BİTSİN
15
16
I. Perde, I. Sahne
I. Perde, I. Sahne
17
BİRİNCİ PERDE
B ir in ci
S ah n e
(Rousillon. Güney-batı Fransa. Kont Bertram’ın şatosu. Siyah giysilerle,
Rousillon Kontu genç Bertram, annesi Kontes, Helena ve Lord Lafeu
girer.)
KONTES
Oğlumu göndermek kocamı kaybetmekten farksız benim için.
BERTRAM
Ben de giderken, bayan, babamın ölümüne bir kere daha
ağlıyorum. Ama Majeste Kral’ın buyruğuna uymak zorundayım.
Onun velayeti altındayım artık, sözünden asla çıkamam.(1)
LAFEU
Kral size bir hami olacak, bayan; size de, bayım, bir baba. Ayrıca, sizin liyakatiniz onun sınırsız iyilik dağarcığından
kim bilir ne cevherler çıkaracaktır.
5
KONTES
Majestelerinin hastalığına bir çare bulundu mu?
LAFEU
Hayır, bayan, Kral doktorların boşa uğraştığına inandı,
tedaviyi bıraktı ve iyileşmekten umudu kesti.
10
(1) Babasının ölümünden sonra reşit oluncaya kadar Bertram’ın mal mülkünün yönetimi
Kral’a geçiyor. Kral bu şekilde velayeti altına giren bir gencin evliliğinde (evleneceği
kadının toplumsal statüsü ona denk olmak şartıyla) söz sahibi oluyor. (ç. n.)
YS 2
Download

William Shakespeare