ARAŞTIRMA (Research)
Hacettepe Dişhekimliği Fakültesi Dergisi
Cilt: 30, Sayı: 4, Sayfa: 58-66, 2006
Ortognatik Tedavi Gören Sınıf III Bireylerde
Stomatognatik Sistemin İncelenmesi
Evaluation of Stomathognathic System in
Orthognathic Treatment Patients with Class III
Malocclusion
*Dr. Banu SAĞLAM AYDINATAY. *Prof.Dr. Ayhan ENACAR, *Prof.Dr. E. Filiz YUKAY
* Hacettepe Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı
ÖZET
ABSTRACT
Giriş: Mandibuler prognasi hastalarının ortognatik
tedavisinin ardından stomatognatik sistem fonksiyonlarında meydana gelen değişiklikler henüz tam olarak
aydınlatılmamıştır.
Amaç: Amacımız; mandibuler setback uygulanan
Sınıf III bireylerde stomatognatik sistemde meydana
gelen değişikliklerin belirlenmesidir.
Bireyler ve Yöntem: Araştırmamızda Le Fort I cerrahisiyle birlikte veya tek başına BSSO uygulanmış
15 olguda cerrahiden hemen önce (T1), cerrahiden
1 ay sonra (T2), ve cerrahiden 6 ay sonra (T3) alınan
kinesiografik elektrovibratografi, elektromyografi ve
elektrognatografi kayıtları üzerinde stomatognatik sistemdeki değişiklikler araştırılmıştır. İstatistiksel analiz
Tek Yönlü Tekrarlayan Ölçümler Dizaynı, Friedman
Analizi ve Bonferroni düzeltimli Wilcoxon analizi kullanılarak yapılmıştır.
Bulgular: Maksimum vertikal ağız açılımı T1’den
T2’ye azalmış, T2’den T3’e artmıştır. Bu parametrelerde T1’den T2’ye ise anlamlı bir değişiklik görülmemiştir (p >0.05).
Sonuç: Ortognatik tedavi gören bireylerde, cerrahiden
hemen sonra stomatognatik sistemde meydana gelen
ve intermaksiller fiksasyona bağlı olduğu düşünülen
değişiklikler, cerrahiden 6 ay sonra tekrar başlangıç
değerlerine dönme eğilimindedir.
Introduction: It is not clear how stomathognathic
system functions change after orthognathic treatment of patients with mandibular prognathism.
Aim: Our aim was to determine the changes of
stomathognathic system functions in patients with
Class III malocclusion treated with mandibular setback surgery.
Subjects and Method: Our study consisted of 15
patients who had BSSO with or without Le Fort I surgery. Kinesiographic electrovibratography, electromyography and electrognathography records taken
before surgery (T1), 1 month after surgery (T2) and
6 months after surgery (T3) were used to evaluate
the changes in stomathognathic system functions.
Statistical analysis was carried out using One-way
repeated measures design, Friedman analysis and
Wilcoxon analysis with Bonferroni correction.
Results: Maximum vertical mouth opening and freeway space decreased from T1 to T2 and increased
From T2 to T3. The changes in these parameters
between T1 and T2 was not statistically significant
(p >0.05).
Conclusion: The changes in stomathognathic system functions of patients undergoing orthognathic
treatment, which are thought to take place due to
intemaxillary fixation, turn back to normal 6 months after surgery.
ANAHTAR KELİMELER
KEYWORDS
Bilateral sagittal split osteotomi, Stomatognatik
sistem, Elektromyografi, Elektrovibratografi,
Elektrognatografi
Bilateral sagittal split osteotomy, Stomathognathic
system, Electromyography, electrovibratography,
Electrognathography
59
GİRİŞ
Erişkin dönemde ciddi dentofasiyal deformitelerin tedavisi çoğu kez ortodontik tedavinin
ortognatik cerrahiyle beraber uygulanmasını
gerektirir. Bu yaklaşım ortognatik tedavi adını
almaktadır. Sınıf III malokluzyon tablosuyla
ilişkili bir iskeletsel uyumsuzluk olan mandibuler
prognasiye sahip hastalar özellikle bu tür tedavi
girişimine adaydır1.
Wisth2, Magnusson ve ark.’ları3 ile Athanasiou ve ark.’ları4 kraniomandibuler disfonksiyon
hastalarında okluzal temasların azaldığını ve okluzal interferensler olduğunu rapor etmişlerdir.
Ortognatik tedavi bu okluzal sorunları düzelttiği
için ortognatik cerrahi hastalarında fonksiyonlarda bir düzelme beklenmektedir5,6.
Cerrahinin çeşitli faktörlere bağlı olarak stomatognatik sistem üzerine zararlı etkileri olabileceği de tartışılmıştır ancak kraniomandibuler disfonksiyonun multifaktöriyel doğasına bağlı olarak
aradaki ilişki tam olarak açıklanamamaktadır(7,8).
Stomatognatik fonksiyonu değerlendirmek
için çok çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Bunlar
arasında elektromyografi (EMG), kinesiografi,
temporomandibuler eklemin (TME) radyolojik
incelemesi, çeşitli TME görüntüleme yöntemleri,
çiğneme etkinliğinin değerlendirilmesi ile okluzal
kuvvet ve temasların belirlenmesi gibi yöntemler
sayılabilir9.
Bu çalışmanın amacı; ortognatik tedavinin
stomatognatik sistem fonksiyonlarında yarattığı
değişikliklerin elektrovibratografi (EVG), elektromyografi (EMG) ve elektrognatografi (EGN)
kullanılarak araştırılmasıdır.
BİREYLER ve YÖNTEM
Araştırmamıza 11’i bayan 4’ü erkek, ortalama
yaşları 22,4 + 1,04 yıl (Dağılım aralığı 17-32,9
yıl) olan iskeletsel ve dental Sınıf III malokluzyonlarının düzeltimi için kombine ortodontik ve
cerrahi tedavi gören toplam 15 birey katılmıştır.
Hastaların 9 tanesine bilateral sagittal split osteotomisi (BSSO) kullanılarak mandibuler setback
ve Le Fort I osteotomisi ile maksiler ilerletme uygulanmıştır. Diğer 6 hastada ise Sınıf III düzeltim
BSSO kullanılarak tek çene cerrahi ile sağlanmıştır. Cerrahi sırasında rijid fiksasyon uygulanmıştır. İntermaksiller fiksasyon (İMF) süresi 4-6
haftadır. Cerrahi sırasında uygun okluzyonun
elde edilmesinde kullanılan akrilik splintler İMF
süresince ağızda tutulmuştur. İMF’un açılmasının
ardından okluzyonun detaylandırılması amacıyla
ortodontik tedaviye devam edilmiştir.
Bireylerden cerrahiden 1 hafta önce (T1), intermaksiller fiksasyonun açılmasından 1 ay sonra (T2) ve cerrahiden 6 ay sonra (T3) EVG, EMG
ve EGN kayıtları BioPAK Version 2,03 System
(BioResearch INC., Milwaukee, Wisconsin) kullanılarak alınmıştır.
Elektrovibratografik kayıtlar her bir açma/
kapama siklusu 1,5 saniye olacak biçimde ağız
açma/kapama hareketi sırasında; elektromyografik kayıtlar ise masseter (MM) ve anterior temporal (TA) kas grupları için fizyolojik istirahat pozisyonu ve diş sıkma sırasında kaydedilmiştir
Elektrognatografik kayıtların tümünde kayıt
alınmaya başlanmadan önce hastanın çenesi
sentrik okluzyona getirilmiş ve ardından ağız
açma/kapama sırasında ve istirahat pozisyonundan interkuspal pozisyona geçilirken mandibuler
hareketler kaydedilmiştir.
EVG kayıtlarında ölçümler ağız açma ve kapama hareketleri için ayrı ayrı yapılmıştır. Vibrasyondaki toplam enerji miktarını gösteren Total
İntegral (İ), 300 Hz altındaki integral (İ <300 Hz),
300 Hz üstündeki İntegral (İ >300 Hz) ve yüksek
frekanslı enerjinin düşük frekanslı enerjiye olan
oranı (>/ <) kaydedilmiştir.
İstirahat ve fonksiyonel EMG kayıtları değerlendirilirken kayıt süresi boyunca elde edilmiş
olan aktivite görüntüleri üzerinde 3 bölge işaretlenerek sağ ve sol kas grupları için ortalama
elektromyografik aktivite kaydedilmiştir.
EGN kayıtları ağız açma-kapama sırasında
değerlendirilirken maksimum vertikal açılım
miktarı; istirahat pozisyonundan interkuspal pozisyona geçilirken alınan EGN kayıtlarında ise
freeway aralığı ölçülmüştür.
60
T1, T2 ve T3’te bireylerden elde edilen değerler arasında fark olup olmadığının değerlendirilmesi Tek Yönlü Tekrarlayan Ölçümler Dizaynı,
Friedman Analizi ve Bonferroni düzeltimli Wilcoxon analizi kullanılarak yapıldı. Tüm istatistiksel analizler SPSS 10.0 programı kullanılarak
gerçekleştirildi.
BULGULAR
EVG kayıtlarının alınmasıyla elde edilen verilerin kuvvet spektrum analizi sonuçları Tablo I
ve III’te, meydana gelen değişikliklerin istatistiksel anlamlılıkları Tablo II ve IV’te, TA ve MM kas
gruplarının istirahat ve fonksiyon sırasındaki elektromyografik aktivitelerindeki değişiklikler Tablo
V’te, bu değişikliklerin istatistiksel anlamlılık değerlendirmeleri ise Tablo VI’da gösterilmiştir.
Elektrognatografik kayıtlar değerlendirildiğinde bireylerdeki maksimum vertikal açılım miktarı T1’den T2’ye 14,92 mm azalmış, T2’den
T3’e ise 15,20 mm artmıştır. Maksimum ağız
açılımındaki bu değişiklikler istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuşlardır (p <0,05). T1’den T3’e
meydana gelmiş olan 0,28 mm’lik artış ise istatistiksel anlam ifade etmemiştir (p >0,05)
(Tablo VII ve VIII).
TABLO I
Ağız açma sırasında elde edilen EVG ölçümleri
Değişim Aralığı
Ölçüm
Taraf
Sağ
Toplam İntegral (İ)
Sol
Sağ
İ <300
Sol
Sağ
İ >300
Sol
Sağ
>/ <
Sol
Zaman
X
SS
Minimum
Maksimum
T1
8,02
4,89
0,80
20,50
T2
4,35
2,35
0,80
10,30
T3
12,98
16,23
2,80
67,90
T1
7,54
5,13
0,70
20,00
T2
3,86
1,33
0,80
5,90
T3
8,92
6,37
2,70
21,50
T1
6,02
3,87
0,60
16,10
T2
3,12
1,98
0,60
9,00
T3
10,22
13,34
1,80
55,10
T1
5,58
4,12
0,50
17,30
T2
2,71
0,98
0,40
4,10
T3
6,74
4,86
1,70
15,30
T1
1,97
1,23
0,20
4,40
T2
1,23
0,56
0,20
2,30
T3
2,76
3,00
0,40
12,80
T1
1,95
1,45
0,20
4,80
T2
1,13
0,43
0,30
1,90
T3
2,18
1,63
0,30
6,30
T1
0,35
0,14
0,21
0,68
T2
0,43
0,13
0,14
0,62
T3
0,34
0,15
0,11
0,59
T1
0,38
0,14
0,15
0,60
T2
0,45
0,14
0,28
0,79
T3
0,35
0,13
0,13
0,59
61
TABLO II
Ağız açma sırasında elde edilen EVG ölçümlerinin istatistiksel anlamlılık değerlendirmeleri (* p <0.05).
Ölçüm
Taraf
Zaman
P
T1-T2
Sağ
T2-T3
T1-T3
Toplam İntegral (İ)
Sol
Sağ
İ <300
Sol
0,086
T1-T2
0,013*
T2-T3
0,008*
T1-T3
0,072
T1-T2
0,010*
T2-T3
0,008*
T1-T3
0,173
T1-T2
0,005*
T2-T3
0,007*
T1-T3
0,426
T1-T2
Sağ
T2-T3
T1-T3
İ >300
Sol
0,116
T1-T2
0,106
T2-T3
0,020*
T1-T3
0,280
T1-T2
Sağ
T2-T3
T1-T3
>/ <
0,061
T1-T2
Sol
T2-T3
T1-T3
İstirahat pozisyonundan interkuspal pozisyona geçilirken alınan EGN kayıtları incelendiğinde freeway aralığında her iki zaman aralığında
meydana gelen değişiklikler istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuşlardır (p <0,05). T1’den T3’e
freeway aralığında izlenen 0,04 mm’lik azalma
ise istatistiksel olarak anlamlı değildir (p >0,05)
(Tablo VII ve VIII).
TARTIŞMA
Yapılan çalışmalarda kuvvet spektrum analizi uygulandığında eklem rahatsızlığı olan bireylerin, sağlıklı bireylere göre tüm frekans aralıklarında daha yüksek enerji seviyesi oluşturduğu,
0,141
eklemdeki intrakapsüler rahatsızlık ilerledikçe
ve bireyler semptomatik hale geldikçe 250-300
Hz’in üstünde oluşan enerjinin arttığı rapor
edilmiştir10-12.
Araştırmamızda T1’den T2’ye meydana gelen toplam integral ve i <300 Hz enerji seviyelerindeki azalmanın sebebi cerrahiden hemen
sonra ağız açılımının azalması olabilir. T2 kayıtları İMF’un açılmasından 1 ay sonra alınmışlardır.
Bu süre içinde ağız açıklığı İMF’un açılmasından
hemen sonrasına göre bir miktar artarak eklemde hareket serbestliği sağlamış olsa da cerrahi
öncesi döneme göre mandibuler hareketlerde
bir kısıtlanma mevcuttur. Bu kısıtlanmaya bağlı
62
TABLO III
Ağız kapama sırasında elde edilen EVG ölçümleri
Değişim Aralığı
Ölçüm
Taraf
Sağ
Toplam
İntegral (İ)
Sol
Sağ
İ <300
Sol
Sağ
İ >300
Sol
Sağ
>/ <
Sol
Zaman
X
SS
Minimum
Maksimum
T1
8,55
8,24
0,70
34,20
T2
3,90
1,81
0,80
7,00
T3
7,90
5,86
2,50
24,90
T1
7,72
5,17
0,60
18,80
T2
3,40
1,31
0,70
5,90
T3
7,59
4,46
1,20
14,10
T1
6,54
6,83
0,60
27,80
T2
2,66
1,36
0,60
5,80
T3
5,86
4,56
2,00
19,20
T1
5,59
3,55
0,50
12,20
T2
2,30
0,96
0,40
4,10
T3
5,58
3,55
0,90
13,00
T1
2,02
1,62
0,20
6,30
T2
1,23
0,56
0,30
2,30
T3
2,04
1,51
0,30
5,70
T1
2,15
1,87
0,20
6,60
T2
1,08
0,44
0,20
1,90
T3
2,02
1,39
0,30
4,60
T1
0,36
0,15
0,12
0,66
T2
0,48
0,13
0,20
0,71
T3
0,37
0,13
0,10
0,56
T1
0,37
0,14
0,15
0,59
T2
0,49
0,11
0,26
0,67
T3
0,40
0,16
0,09
0,64
olarak kondil tam translasyon yapamayabilir ve
disk-kondil arasındaki hareket azalır. Bu durumda vibrasyon enerjisinde bir azalma ortaya çıkar.
Cerrahiden 6 ay sonra ise hem açma hem
de kapama fazlarında bu vibrasyon enerjisi seviyelerinde izlenen artış artiküler disk ile kondil
arasında artmış harekete işaret eder. Normal durumlarda böyle bir hareket artışı hastalarda TME
rahatsızlığı yönünden predispozan faktör olarak
görülebilir13. Ancak bizim hasta grubumuzda oluşan artış ile vibrasyon enerjileri cerrahi öncesi
değerlerine yaklaşmışlardır. Bireylerin cerrahi
öncesindeki vibrasyon enerjisi değerleri normal
sınırlarda olduğu için eklem rahatsızlığı riski
oluşacağı düşünülmemiş, meydana gelen artışın
mandibuler hareket kapasitesindeki artışla paralel olarak başlangıç değerlerine geri döndüğü
sonucuna varılmıştır.
Mandibuler pozisyon ile etrafındaki ligamentler, sınıf III bireylerde kas aktivitelerinin dentofasial deformitesi olmayan bireylerden farklı olması
beklenebilir.
Literatürde sağlıklı bireylerde istirahat EMG
değerleri MM için 0,5-1,4µV, TA içinse 1,01,9µV arasında verilmiştir. (13-15) Araştırmamızda bireylerin istirahat pozisyonundaki EMG
63
TABLO IV
Ağız kapama sırasında elde edilen EVG ölçümlerinin istatistiksel anlamlılık değerlendirmeleri (* p <0.05).
Ölçüm
Taraf
Sağ
Toplam İntegral (İ)
Sol
Sağ
İ <300
Sol
Zaman
P
T1-T2
0,023*
T2-T3
0,006*
T1-T3
0,977
T1-T2
0,005*
T2-T3
0,003*
T1-T3
0,556
T1-T2
0,009*
T2-T3
0,004*
T1-T3
0,865
T1-T2
0,003*
T2-T3
0,003*
T1-T3
0,445
T1-T2
Sağ
T2-T3
T1-T3
İ >300
0,120
T1-T2
Sol
T2-T3
T1-T3
Sağ
>/ <
0,069
T1-T2
0,028*
T2-T3
0,009*
T1-T3
0,659
T1-T2
Sol
T2-T3
T1-T3
aktiviteleri belirtilmiş olan bu normal değerlerden
daha yüksek bulunmuştur. Bu bulgu, TA ve MM
kas aktivitelerinin kontrol grubundaki normal bireylerden daha az olduğunu söyleyen Deguchi ve
ark.’larının16 bulguları ile uyumlu değildir. Ancak
Tsolka ve ark.’ları17 da istirahat pozisyonunda,
kraniomandibuler disfonksiyon bulgusu olmayan
hastalarda literatürden daha yüksek sağ ve sol
TA ve MM EMG aktiviteleri rapor etmişlerdir.
Ingervall ve ark.’ları18 mandibuler prognatizmi cerrahi olarak düzeltilen hastalarda, TA ve
MM kas aktivitelerinin cerrahiden sonra artarak kontrol grubuna yaklaştığını belirtmişlerdir.
Araştırmamızda, istirahat pozisyonundaki EMG
0,085
değerlerinin hiçbiri incelenen zaman aralıklarında anlamlı bir fark göstermemiştir. Diş sıkma sırasında meydana gelen değişiklikler ise literatür
ile uyumlu bulunmamıştır18,19. T2’de muhtemelen
İMF’a bağlı olarak azalmış olan kas kuvvetleri sol
MM hariç diğer kaslarda cerrahiden 6 ay sonra
T1’deki başlangıç değerlerine yakın değerlere geri
dönmüşlerdir. Araştırmamızda MM’de meydana
gelen değişikliklerin sebebinin yine İMF periyodu
sırasındaki immobilizasyon olduğu düşünülmüştür.
Ancak benzer şekilde anlamlı bir değişikliğin neden yutkunma sırasında aynı MM gibi, mandibuler
kapama hareketi sırasında görev gören TA kaslarında da gözlenmediği açık değildir.
64
TABLO V
İstirahat ve diş sıkma pozisyonundaki EMG ölçümleri
Değişim Aralığı
Ölçüm
Taraf
Zaman
T1
4,37
1,42
1,80
6,60
Sağ
T2
4,30
3,32
1,00
12,40
T3
4,43
2,29
1,90
10,90
İstirahat
TA (µV)
Sol
Sağ
İstirahat
MM (µV)
Sol
Sağ
Diş Sıkma
TA (µV)
Sol
Sağ
Diş Sıkma
MM (µV)
Sol
X
SS
Minimum
Maksimum
T1
4,58
1,23
2,60
6,80
T2
4,14
1,86
1,60
8,30
T3
4,84
2,18
1,40
10,30
T1
3,91
1,09
2,20
5,60
T2
4,80
5,54
0,50
24,00
T3
3,36
1,59
1,00
6,00
T1
4,07
1,78
1,40
7,50
T2
2,98
1,53
1,10
5,80
T3
3,45
1,49
1,60
5,60
T1
90,23
38,99
40,80
171,30
T2
66,21
45,40
17,90
154,60
T3
99,16
46,39
29,00
185,90
T1
90,77
53,36
35,50
227,80
T2
62,84
54,76
6,10
192,30
T3
102,11
58,04
20,10
190,80
T1
63,03
49,49
11,80
158,40
T2
46,25
60,35
4,70
210,30
T3
72,09
53,46
19,90
200,20
T1
65,23
51,79
5,80
163,60
T2
47,16
55,67
1,60
189,90
T3
84,44
53,02
36,20
185,70
Her ne kadar Harper20 40 mm’nin üstünde
bir maksimum vertikal açılımın her zaman normal bir TME’e işaret etmediğini söylemiş olsa da,
bu ölçüm stomatognatik sistem fonksiyonlarının
değerlendirilmesinde sıklıkla kullanılmaktadır. Literatür incelendiğinde ortognatik tedavinin maksimum vertikal ağız açılımı üzerindeki etkileriyle
ilgili çelişkili bilgiler mevcuttur.
Wisth2, mandibuler prognatizmi ortognatik tedaviyle düzeltilen bireylerde tedaviden 10 yıl sonra ağız açılımının normal olduğunu rapor etmiştir. Athanasiou ve Yücel-Eroğlu9 ve Athanasiou
ve ark.’ları21 ise ortognatik cerrahiden 6 ay sonra
maksimum interinsizal açılımın azaldığını rapor
etmişlerdir. Araştırmamızda cerrahiden 1 ay
sonra maksimum vertikal açılımın azaldığı görülmüştür. Bu azalma, çenelerin cerrahiden sonraki
immobilizasyonu, cerrahi travma veya iskeletsel
ilişkiye gösterilen adaptif değişiklikler nedeniyle
oluşmuş olabilir22. Cerrahiden 6 ay sonra maksimum vertikal açılımın başlangıç değerine göre
anlamlı fark göstermediğine işaret etmekte olan
bulgularımız Wisth’in2 bulguları ile uyumludur.
Freeway aralığında meydana gelen değişiklikler Tsolka ve ark.’larının17 asemptomatik bireylerde
bulduğu normal değerlerle uyumludur. Ortognatik
65
TABLO VI
TABLO VII
İstirahat ve diş sıkma pozisyonundaki EMG ölçümlerinde
meydana gelen değişikliklerin istatistiksel anlamlılık
değerlendirmeleri (* p<0.05).
EGN kayıtlarından elde edilen ölçümler
Ölçüm
Taraf
Zaman
Değişim Aralığı
P
Ölçüm
Zaman
Maksimum
Vertikal
Açılım (mm)
T1
X
SS
Minimum
Maksimum
44,50 7,42
24,10
55,70
T2
29,58 7,59
10,60
37,50
T3
44,78 5,62
33,10
51,40
T1
2,22 1,28
0,80
5,00
T2
1,48 0,57
0,60
2,50
T3
2,18 1,06
1,20
4,50
T1-T2
İstirahat
TA (µV)
Sağ
T2-T3
0,986
T1-T3
T1-T2
Sol
T2-T3
0,493
T1-T3
T1-T2
Sağ
İstirahat
MM (µV)
T2-T3
0,755
T1-T3
Freeway
Aralığı (mm)
T1-T2
Sol
T2-T3
0,199
T1-T3
Sağ
Diş Sıkma
TA (µV)
Sol
Sağ
Diş Sıkma
MM (µV)
Sol
TABLO VIII
T1-T2
0,002*
T2-T3
0,003*
T1-T3
0,486
T1-T2
0,008*
T2-T3
0,004*
T1-T3
0,173
T1-T2
0,012*
T2-T3
0,001*
T1-T3
0,211
T1-T2
0,025*
T2-T3
T1-T3
EGN kayıtlarından elde edilen ölçümlerde meydana gelen
değişikliklerin istatistiksel anlamlılık değerlendirmeleri (*
p<0.05).
Ölçüm
Zaman
P
Maksimum Vertikal Açılım
(mm)
T1-T2
0,000*
T2-T3
0,000*
T1-T3
0,365
T1-T2
0,016*
0,001*
T2-T3
0,014*
0,003*
T1-T3
1,000
Freeway Aralığı (mm)
66
cerrahinin ardından freeway aralığının azalmasının İMF’un kaslar üzerindeki etkisine bağlı olduğu,
cerrahiden 6 ay sonra bu etkinin ortadan kalkmasıyla normale döndüğü sonucuna varılmıştır.
SONUÇ
Mandibuler prognatizmi olan bireylerde cerrahiden sonra uygulanan İMF’a bağlı olarak
fonksiyonel kas aktivitesinin, özellikle TA ve MM
kaslarının EMG aktivitelerinin ve mandibuler hareketlerin sınırlandığı ancak 6 aylık takip dönemi
içinde bu parametrelerin başlangıç değerlerine
geri dönme eğiliminde oldukları bulunmuştur.
KAYNAKLAR
1. Athanasiou AE. Morphologic and functional implications
of the surgical-orthodontic management of mandibular
prognathism: A comprehensive review. Am J Orthod
Dentofac Orthop 1993; 103: 439-447.
2. Wisth PJ. Mandibular function and dysfunction in patients
with mandibular prognathism. Am J Orthod 1984; 85: 193198.
3. Magnusson T, Ahlberg G, Finne K, Nethander G. Changes
in temporomandibular joint pain-dysfunction after surgical
correction of dentofacial anomalies. Int J Oral Maxillofac
Surg 1986; 15: 707-714.
4. Athanasiou AE, Melsen B, Mavreas D, Kimmel FP.
Stomatognathic function of patients who seek orthognathic
surgery to correct dentofacial deformities. Int J Adult
Orthod Orthognath Surg 1989; 4: 239-254.
5. Athanasiou AE, Melsen B, Eriksen J. Concerns, motivation
and experiences of orthognathic surgery patients: A
retrospective study of 152 patients. Int J Adult Orthod
Orthognath Surg 1989; 4: 47-55.
6. Tucker M, Thomas PM. Temporomandibular pain and
dysfunction in the orthodontic surgical patient: Rationale
for evaluation and treatment sequencing. Int J Adult
Orthod Orthognath Surg 1986; 1: 11-22.
7. O’Ryan F, Epker BN. Surgical orthodontics and the
temporomandibular joint. I. Surgical repositioning of the
maxilla. Am J Orthod 1983; 83: 408-417.
8. O’Ryan F, Epker BN. Surgical orthodontics and the
temporomandibular joint. II. Mandibular advancemet via
modified sagittal split ramus osteotomies. Am J Orthod
1983; 83: 418-427.
9. Athanasiou AE, Yücel-Eroğlu E. Short-term consequences
of orthognathic surgery on stomatognathic function. Eur J
Orthod 1994; 16: 491-499.
10. Ishigaki S, Bessette RW, Maruyama T. Vibration of
the temporomandibular joints with normal radiographic
imagings: Comparison between asymptomatic volunteers
and symptomatic patients. J Craniomand Pract 1993; 11:
88-94.
11. Rohlin M, Westesson PL, Eriksson L. The correlation of
temporomandibular joint sounds with joint morphology in
fifty-five autopsy specimens. J Oral Maxillofac Surg 1985;
43: 194-200.
12. Christensen LV, Orloff j. Reproducibility of
temporomandibular joint vibrations (electrovibratography).
J Oral Rehabil 1992; 19: 253-263.
13. User’s Guide: BioPAK Diagnostic System. BioResearch
Associates INC., Milwakuee.
14. Miller AJ. Craniomandibular Muscles: Their role in
function and form. Florida: CRC Press, 1991.
15. Ferrario VF, Sforza C, Miani Jr A, D’Addona A, Barbini E.
Electromyographic activity of human masticatory muscles
in normal young people: Statistical evaluation of reference
values for clinical applications. J Oral Rehabil 1993; 20:
271-280.
16. Deguchi T, Garetto LP, Sato Y, Potter RH, Roberts WE.
Statistical analysis of differential lissajous EMG from
normal occlusion and Class III malocclusion. Angle
Orthod 1992; 2: 151-160.
17. Tsolka P, Fenlon MR, McCullock AJ, Preiskel HW. A
controlled clinical, electromyographic, and kinesiographic
assessment of craniomandibular disorders in women. J
Orofac Pain 1994; 8: 80-89.
18. Ingervall B, Ridell A, Thilander B. Changes in activity
of the temporal, masseter and lip muscles after surgical
correction of mandibular prognathism. Int J Oral Surg
1979; 8: 290-296.
19. Nickel JC, Yao P, Spalding PM, Iwasaki LR. Validated
numerical modeling of the effects of combined orthodontic
and orthognathic surgical treatment on TMJ loads and
muscle forces. Am J Orthod Dentofac Orthop 2002; 121:
73-83.
20. Harper RP. Analysis of temporomandibular joint function
after orthognathic surgery using condylar path tracings.
Am J Orthod Dentofac Orthop 1990; 97: 480-488.
21. Athanasiou AE, Elefteriadis JN, Dre E. Short-term
functional alterations in the stomatognathic system after
orthodontic-surgical management of skeletal vertical
excess problems. Int J Adult Orthod Orthognath Surg
1996; 11: 339-346.
22. Harper RP. Functional analysis of the temporomandibular
joint in the treatment of dentofacial deformity. ‘’Modern
Practice in Orthognathic and Reconstructive Surgery”
(Ed. W.H Bell)’de, W.B. Saunders Company, Philadelphia,
1992, s. 456-469.
* Bu çalışma ‘’Ortognatik Tedavide Sagittal Osteotomi Sonrası Temporomandibuler Eklem ve Stomatognatik Sistem Fonksiyonlarının
Değerlendirilmesi” isimli Doktora Tezi’nin bir bölümüdür. Bu tez Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Birimi tarafından desteklenmiştir
(HÜAF 04.T07.102.001).
İLETİŞİM ADRESİ
Dr. Banu SAĞLAM AYDINATAY
Hacettepe Üniversitesi, Dişhekimliği Fakültesi, Ortodonti Anabilim Dalı 06100, Sıhhiye /Ankara
Tel: 0 312 311 64 61 Fax: 0 312 309 11 38 e-mail: [email protected]
Download

Makale - Hacettepe Üniversitesi