LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
WALLENDA ETKİSİ VE ALTTAN GELENLERİN PSİKOLOJİSİ
Prof. Dr. Hasan Şimşek
İstanbul Kültür Üniversitesi
(www.hasansimsek.net)
20 Nisan 2014
Üstünler üstünlüklerini nasıl kaybediyor? İmparatorluklar nasıl çöküyor? Yeniler üstün
güçleri ve egemenleri nasıl mağlup ediyor? Batı uygarlığının geleceği tehlikede mi?
Yoksul kökenden gelen çocukların bazıları, daha varlıklı kökenden gelen veya daha
eğitimli ebeveynlerin çocuklarıyla karşılaştırıldığında neden ve nasıl daha başarılı
oluyor? Alttan gelen siyasi oluşumlar kurulu yapıları nasıl dönüştürüyor? Geleceğin
emperyal güçleri nerelerde şekilleniyor? Dünyanın en çalışkan ve iyimser insanları
nerede yaşıyor? Yakın gelecekte ciddi bir ekonomik krizle karşılaşacak mıyız?
Sorular birbirinden ilgisiz gibi görünebilir ancak gerçekte birbirleriyle çok ilgili. Bu yazı
alttan gelenlerin ekonomisi ve psikolojisi üzerine. Dünyada köklü bir güç
dönüşümünün yaşandığını epeydir yazıyorum. Bu yazıda hem ekonomi, hem siyaset,
hem psikoloji, hem liderlik, hem değişim ve dönüşüm var.
16 Nisan 2014 tarihli Hürriyet Gazetesi’nin web sitesinde pek çoğunuzun dikkatinden
kaçmış olabilecek magazinvari bir yazı yayınlandı
(http://www.hurriyet.com.tr/dunya/26232685.asp). Bütün yukarıdaki soruların
yanıtları bu pek dikkat çekmeyen kısa haberde özetlenmişti. Hem de araştırma
bulgularına dayanılarak.
Birce Bora’nın Londra merkezli haberinin konumuzla ilgili kısmı şöyle:
“İngiliz araştırma şirketi Ipsos MORI'nin 20 ülkeden 16 bin 39 kişi üzerinde
gerçekleştirdiği kapsamlı bir anket Türk gençlerinin Avrupalılara kıyasla geleceğe çok
daha iyimser baktığını ortaya çıkardı...
Araştırmada Türkiye’nin yanı sıra Çin, Hindistan, Rusya ve Brezilya’dan gençlerin ‘her
şeyin gelecekte daha iyiye gideceğine’ inandıkları görülürken, Fransa, Belçika,
İspanya ve İngiltere gibi batı Avrupa ülkeleri ile ABD’den gençlerin gelecek
konusunda kötümser olduğu gözlemlendi.
Page 1 of 6
LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
Ankette 30 yaşın altındaki Çinli gençlerin yüzde 81’inin ‘anne babalarından daha iyi bir
hayat yaşayacaklarına’ inandıkları görülürken, bu oranın Brezilya’da yüzde 48,
Türkiye’de ise yüzde 47 olduğu tespit edildi. Fransa ve İspanya’da ise bu oran yüzde
16’da kaldı...”
Habere kaynaklık eden araştırmayı yapan kuruluşun web sitesine girdim
(http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/3369/People-inwestern-countries-pessimistic-about-future-for-young-people.aspx). Araştırmayla ilgili
başka verilere de buradan ulaşmak mümkün. Araştırmaya ABD ve Kanada’da 18-64
yaş arası, diğer 18 ülkede 16-64 yaş arası 16.039 kişi dahil edilmiş.
Birce Bora, okunma sayısını artırmak ve büyük olasılıkla Türklerin entelektüel
konulara fazla ilgi göstermediğini düşünerek araştırmayı fazlasıyla magazinleştirmeyi
tercih etmiş. Oysa araştırmanın sitesinde olayın bam teline basılıyor. Birce Bora “Türk
gençleri yaşlılardan fedakârlık bekliyor” başlığını kullanarak araştırmanın özünü bir
miktar kaçırırken, araştırmayı yapan şirketin sitesinde araştırma için kullanılan başlık
“Batı ülkelerinde insanlar gençlerin geleceği hakkında kötümser” (People in western
countries pessimistic about future for young people) şeklinde. Ve araştırma şirketi
araştırmanın özünü şöyle özetliyor: “20 ülkede yapılan kapsamlı bir araştırma
Batı’lıların gençlerin geleceği hakkında ne kadar kötümser olduklarını ortaya koydu...”
Soru şu: “Genel olarak düşündüğünüzde, bugünün gençleri ebeveynlerinin
kuşağından daha mı iyi yoksa daha mı kötü yaşam koşullarına sahip olacaklar?”
Soruya ilişkin olarak aşağıdaki grafiği inceleyiniz. Grafikte ülkelerin isimleri var; yeşil
renk “daha iyi”yi, kırmız renk “daha kötü”yü simgeliyor.
Page 2 of 6
LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
Kaynak: http://www.ipsosmori.com/researchpublications/researcharchive/3369/People-in-western-countriespessimistic-about-future-for-young-people.aspx
Grafiğin üst kısmındaki beş ülkeye bakınız. Çin’de daha iyi olacak diyenlerin oranı
%81 (daha kötü %8), Hindistan’da daha iyi olacak diyenlerin oranı %49 (daha kötü
%32), Brezilya’da daha iyi olacak diyenlerin oranı %45 (daha kötü %37), Türkiye’de
denk bir oran çıkıyor; daha iyi olacak diyenlerin oranı %41 (daha kötü %41).
(Türkiye iyimserlik oranında listenin üst kısmında yer almasına rağmen kötümserlik
oranında da oldukça yüksek. Bu verinin Türkiye’deki güncel siyasi ve ekonomik
verilerle birlikte düşünülmesinde yarar var. Toplumu bu derece kötümserliğe iten
nedenlerin irdelenmesi gerekir. İlginç bir şekilde bu veriler ülkelerin ekonomik
performanslarıyla da doğru orantılı. Türkiye ve Brezilya yeni liberal politikalarla inişli
çıkışlı bir ekonomik ve siyasi performans gösterirken özellikle Çin ve daha sonra
Hindistan’ın istikrarlı ekonomik büyümeleri vatandaşlarının iyimserliğine de yansıyor
gibi).
Aynı grafikte önemli başka bir durumu gözden kaçırmayalım. Şimdi aynı grafiğe geri
dönerek İtalya’dan başlayarak grafiğin altına doğru inceleyiniz. 20. Yüzyılın ekonomik
Page 3 of 6
LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
devlerinin listenin altında yer aldığını görüyorsunuz. Bunların içinde İsveç ve Almanya
gibi krize rağmen ekonomileri hala güçlü olan Batı ülkeleri de var. İtalya’da daha iyi
olacak diyenlerin oranı %29 (daha kötü %56), Almanya’da daha iyi olacak diyenlerin
oranı %24 (daha kötü %42), Kanada’da daha iyi olacak diyenlerin oranı %23 (daha
kötü %46), İngiltere’de daha iyi olacak diyenlerin oranı %20 (daha kötü %54),
İsveç’te daha iyi olacak diyenlerin oranı %19 (daha kötü %43), İspanya’da daha iyi
olacak diyenlerin oranı %16 (daha kötü %67), Belçika’da daha iyi olacak diyenlerin
oranı %13 (daha kötü %60), ve Fransa’da daha iyi olacak diyenlerin oranı %7 (daha
kötü %69). Araştırmanın bu kısmına ilişkin veriler 16-64 yaş arası insanlardan elde
edilmiş.
Araştrımada ikinci bir veri daha var. Bu veri sadece 29 yaş altı katılımcılardan elde
edilmiş. Yani, bu grup genç insanlardan oluşan bir grup. Bu konudaki grafik aşağıda.
Grafiğe konu soru şu: “Genel olarak düşündüğünüzde, sizin kuşağınızın sizin
ebeveynlerinizden daha mı iyi yoksa daha mı kötü bir yaşamı olacak?” Yeşil renk
“daha iyi” bir yaşam beklentisini gösteriyor.
Page 4 of 6
LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
Kaynak: http://www.ipsosmori.com/researchpublications/researcharchive/3369/People-in-western-countriespessimistic-about-future-for-young-people.aspx
Görüldüğü gibi tablonun üst kısmındaki dört ülkede gençler anne-babalarından daha
iyi bir yaşam standardına sahip olacaklarına inanıyorlar. Çin’de 29 yaş altı gençlerin
%78’i, Brezilya’da %48’i, Türkiye’de %47’si ve Hindistan’da %46’sı kendilerini daha
iyi bir geleceğin beklediğine inanıyor. Şimdi de tablonun altındaki ülkelere bakın.
Amerika’da 29 yaş altı gençlerin sadece %26’sı, Kanada %24’ü, İngiltere %22’si,
İtalya %21’i, İspanya %16’sı, Fransa %16’sı ve Belçika %12’si kendilerini daha iyi bir
geleceğin beklediğine inanıyor.
Savaşlar önce beyinde kazanılır ya da kaybedilir! Yıllar önce liderlikle ilgili okuduğum
bir kitapta başarı ve başarısızlık konusunda “Wallenda etkisinden” söz ediliyordu
(“Wallenda etkisi” hakkında bilgilerin yanı sıra başarı ve başarısızlık konusunda ilginç
başka düşüncelerin de yer aldığı şu sayfayı ziyaret edebilirsiniz:
http://www.newteacheruniversity.com/resources/teacherarticles/continued/failure_is_not_final/). 1905 yılında Almanya’da doğmuş olan Karl
Wallenda dünyanın gelmiş geçmiş en büyük ip cambazlarından birisidir. Niyagara
Şelalesi de dahil metrelerce uzunluktaki ip yürümeleriyle rekor üstüne rekorlar
kırmıştır. Alman kökenli bu Amerikalı ip cambazı dünyaca ünlü “Uçan Wallendalar”
sirkinin kurucusudur. Oğlu Nik Wallenda hala babasının işini yapmaya devam
etmektedir. Karl Wallenda’nın ölümü trajik olmuştur. 1978 yılında 73 yaşındayken
Porto Riko’da Condado Plaza Otel’inin iki kulesi arasında ipte yürürken 37 metreden
yere düşmüş ve hayatını kaybetmiştir (http://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Wallenda).
“Wallenda etkisi” kavramı ölümünden sonra karısının anlattığı bir anekdottan
gelmektedir. Karısı, Karl Wallenda’nın ölümünden önceki son üç ayda alışılmadık
şekilde ve fazlaca başaramamaktan söz ettiğini, öldüğü günün sabahı ise “galiba
bugün başaramayacağım” dediğini anlatmıştır. “Wallenda etkisi” liderlik ve işletme
kitaplarına bu anekdokla girmiştir. Başarı ve başarısızlık beyinde başlar ve beyinde
biter!
Ipsos-Mori’nin araştırması tam anlamıyla bunu ortaya koymaktadır. İki yüz yıldır
dünyaya üstünlük sağlamış olan Batı, hızla Batı dışından yükselen, yakın geçmişin
Page 5 of 6
LÜTFEK KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ!
2014
sömürgelerinde yaşayan insanların beyinlerinde yükselen bir “iyimserlik” dalgasının
baskısını hissetmeye başlamıştır. “Yırtmaktan” başka şansı olmayan altta kalmışların
şansı nihayet dönmeye başlamıştır. Bu insanların cesur, maceraperest, kavgacı ve
inatçı psikolojisi son 20 yıldır ekonomisi katlanarak büyüyen Çin, Hindistan, Rusya,
Brezilya ve Türkiye’nin en büyük itici gücüdür. İyimserlik puanlarında 20 ülke içinde
ilk dörde girmeyi başaran Türkiye’nin iyimserlik ve kötümserlik puanları eşittir.
Buradan şunu anlıyorum: İnsanımızın geleceğe dönük beklenti ve umutları ekonomik
bir mucizeyi gerçekleştirecek enerjiyi sağlamaya hazırdır, ancak Türkiye’deki güncel
siyasi gelişmeler bu mucizenin gerçekleşmesine ket vurmaktadır.
Ipsos-Mori’nin araştırması bazı açılardan son derece önemli. Bir kaç denence
sıralayalım: 1) Araştırma sonuçları üstünlüklerin nasıl kaybedildiğinin mekaniğini ve
psikolojisini çözmemize yardımcı oluyor. 2) Benzer bir psikoloji 19. Yüzyıldan 20.
Yüzyıla dönerken Amerikalılar arasında da yaygındı. 3) Alttan gelenlerin bitmeyen
enerjisi, inatçılıkları, çalışkanlıkları ileriye dönük her katedilen mesafede iyimser bir
gelecek algısını katlayarak artırıyor. 4) Üsttekilerin edinilmiş refaha alışkanlıkları ve
refahla birlikte gelen göreli rehavet onların enerji, inatçılık ve çalışma azmini ister
istemez törpülüyor. 5) Üstünlerin dünyasında edinilmiş refah ve rahattan en küçük bir
kayıp hayal kırıklıkları ve sisteme karşı güvensizlik olarak olarak kötümserlik
katsayısını artırmaya yardımcı oluyor. 6) Alttakilerin yukarı hayalleri doping etkisi
yaparak motivasyon patlamasına yol açarken, yukardakilerin düşme korkusu
kötümser bir gelecek kabusunu tetikliyor.
Galiba “Wallenda etkisi” Batı’da hızla yayılıyor. Bu, hem gelecek büyük ekonomik
yıkımın, hem de uygarlığın merkez değiştireceğinin ülke vatandaşları arasında zihinsel
bir izdüşümünün yansıması gibi görünüyor.
Page 6 of 6
Download

Wallenda Etkisi ve Alttan Gelenlerin Psikolojisi