2 Ayda bir yayınlanır
MaYIS - HAZİRAN 2014
Sayı: 78
“artı değer katar...”
/
www.eplustr.com
Sektör ISSA/INTERCLEAN
FUARI’NA kilitlendi
Temizlik Sektörü Dünü,
Bugünü,Yarını…
“ULUSAL TEMİZLİK
ZİRVESİ’’ TESHİAD
işbirliğiyle
25-27 Eylül tarihleri
arasında İstanbul’da
gerçekleşecek
2020 yılında plastik çöp
olmayacak
MEVZUAT
Av. Serdar SEZER
YÖNDES Hukuk Müşaviri
[email protected]
www.yondes.com
İŞLETMELERDE, NORMLAR HİYERARŞİSİ,
DÜRÜST TİCARET İLKESİ ve
HUKUKİ CHECK UP
M
edeni toplumlarda bireylerin hastalanmadan belirli periyotlarla hekimlerine müracaat
ederek check-up yaptırdıkları ve çoğu zaman
önemli bir hukuki işleme başlamadan öncede hukukçularına müracaat ettikleri bilinmektedir. Hatta bazı
yabancı hukuk sistemlerinde, bazı işlemlerin geçerli
olması için tarafların avukatlarının da işlemlerde imzaları olması şart sayılır. Bu yaklaşım beraberinde,
risklerin daha aza indirildiği konforlu bir yaşam alanı
sağlar. Aynı zamanda problemlerin çıkmasından sonra bulunacak çözümlere kıyasen daha ekonomik ve
ucuz çözümleri içinde barındırır. Bu sisteme ckeckup sistemi de denmektedir.
İşletmelerde yapılması gereken Hukuki Check-Up
öncesi bazı hukuki kavramların ve öncüllerin hukuki
ve sosyolojik açıdan açıklanmasında fayda vardır.
Normlar Hiyerarşisi
İnsanoğlu sosyal bir varlık olarak, toplum içinde bireysel yaşamını ve kurmuş olduğu kuruluşların
yaşamını sürdürmesini ister. İnsanoğlunun arzuları
sınırsızken, toplumun insanoğluna ve kuruluşlara tanımladığı yaşam alanı sınırlıdır.
Yaşam alanın düzenlenmesi ve sınırların belirlenmesi adına binlerce kural yasama organınca bir
sistematik çerçevesinde konulmuş ve bu kurallara
uyulmaması halinde, kişiler veya organizasyonlar yaptırımlarla karşı karşıya kalmışlardır. İhtar, para cezası,
hapis, işlemin iptali, kapama, mal varlığına el koyma,
izin ve ruhsatların iptali, geçici süre ile men şeklinde
44
MAYIS 2014
yaptırımlar ortaya çıkmıştır. Yasama organınca konmuş olan binlerce kuralın olduğu bir yaşam ortamında, temel amaç, kamusal alanda kamu menfaatine
ulaşmaktır. Bu da Normlar Hiyerarşisi ile sağlanır.
Normlar Hiyerarşisi; bütün kuralların birbirleriyle
uyumlu olmasıdır. Bu kavram içinde iki şart barındırır.
l ŞART I - Her kural bütünü farklı önceliğe sahiptir.
l ŞART II -Her kural bütünü bir üst kural bütününe uyumlu olmak zorundadır.
Kavram aşağıdaki tablo ( Şekil:1 ) ile görselleştirilmeye çalışılmıştır.
Anayasa
Kanun
KHK
Tüzük
Diğer Düz. Kur.
KHK - Kanun Hükmünde Kararname
Diğer Düz. Kur. - Diğer Düzenleyici İşlemler
(Genel Tebliğler, Tebliğler, Genelgeler, Kararnameler,
Karar, Tebliğ, İlke kararı, Esaslar, Yönerge, Talimat,
Statü, Genel Emir, Tenbihname, Genel Tenbih, İlan,
Duyuru, Plan, Tarife vb.)
Şekil 1
kuralları doğar. Bu kurallar bütünü, uyumlu olarak
İşletme Bazlı Normlar Hiyerarşisi çatısı altında Genel
Normlar Hiyerarşine aykırı olmayacak şekilde yazılı
hale getirilmelidir.
Genel Kurul Kararları
İşletme Anasözleşmesi
Yönetim Kur. Kararları
Prosedür ve Talimat
Sirkülerler
Sözleşmeler
İşletme Bazlı Normlar Hiyerarşisi
Şekil 2
Bir ara özet vermek gerekirse; her işletmenin
kendine özgü iç hukuk sisteminin olması, İşletme
Bazlı Normlar Hiyerarşini oluşturması ve oluşturulan
yapının Genel Normlar Hiyerarşine uygun olması gereklidir. Genel Normlar Hiyerarşisi anlatımımız KATMANLAŞTIRILACAK olursa, ŞEKİL 3’de gösterildiği
üzere 6 ayrı katmanda söz edilebilir. Bu altı katman,
kamusal alanı düzenleyen hukuk kaynaklarıdır. Yapı,
Şekil 1 ve Şekil 2 görsellerinin ışığı altında detaylandırılacak olursa, herhangi bir işletmeye ait İşletme Bazlı
Normlar Hiyerarşi, Genel Normlar Hiyerarşine 7. katman olarak dahil edilmelidir. O halde anlatılmak istenen yapı, Şekil 3 yer aldığı üzere görselleştirilebilir.
Katman Alan
Anayasa
1
Kanun
2
KHK
3
Tüzük
4
Yönetmelik
5
Diğer Düz. Kur.
6
KAMUSAL ALAN
Bu açıklamalar ışığında bakılacak olursa, Kamusal Alanın düzenlenmesindeki temel kaynak ANAYASA
’dır. Çıkacak kanunların anayasaya, KHK ’nın kanunlara, Tüzüklerin kanun veya KHK’ya, yönetmeliklerin tüzüklere, diğer düzenleyici kurallarında yönetmeliklere
uyumlu olması gereklidir. Bir başka ifadeyle, her bir
alt hukuk kaynağının üst hukuk kaynaklarına uyumlu
olması gereklidir.
Şu ana kadar Normlar Hiyerarşisini DEVLET mantığı çerçevesinden bir üst evrende açıklamaya çalıştık.
Evren daraltılarak İŞLETME (şirket / kuruluş / organizasyon) bazında bir alt evrende değerlendirilecek
olursa, işletme tarafından konan kuralların da, işletme içi normlar hiyerarşisine tabii olması ve yazılı hale
getirilmiş olması gerekir.
Yapılar, (açıklamalarımızda işletme olarak tanımladığımız organizasyon) belli bir amaç ve beklenti
çerçevesinde toplanmış gerçek ve/veya tüzel kişiler
topluluğudur. Özet bir ifade ile topluluğu oluşturan
gerçek ve/veya tüzel kişiler birliğine de GENEL KURUL adlandırılmasını yapmak mümkündür.
Yapıya ait olan, ana sözleşme Genel Kurulun ve İşletmenin anayasası mahiyetindedir. İşletme, genel kurulca verilmiş yetki çerçevesinde Yönetim Kurulunca
yönetilir. Yönetim Kurulu, yönetim erkini kullanırken
genel kurul kararları ve ana sözleşme hükümlerine
çerçevesinde hareket sergilemek zorunda olmasına
rağmen genel normlar hiyerarşine de uygun karar
vermek zorundadır. Normlar hiyerarşine uygun olmayan Genel Kurul talimatları, hukuki olarak geçerli olmayan talimatlar hükmündedir. Normlar hiyerarşine
uygun olmayan genel kurul talimatlarının icrası halinde Yönetim Kurulu üyelerinin ve işletme profesyonellerinin şahsi sorumlulukları doğacaktır.
Bunun yanı sıra tüzel kişiliğe sahip işletme, kamusal alan içinde faaliyetlerini sürdürecek ise, KAMUSAL
ALAN içinde tanımlanmış kurallara uymak zorunda
olacaktır. Çünkü; işletme, tüzel kişilik kazanmak ve işlem ehliyetine sahip olmak için resmi dairelere müracaat edecek, kredi kullanacak, personel çalıştıracak,
işletme alanları kiralayacak, hammadde alacak, ürün
ve/veya hizmet üretimi yapacak, satış yapacak, tahsilat gerçekleştirecek, SGK primi ve vergi ödeyecek, ithalat ve ihracat gibi işlemler yapacaktır. Örnek olarak
sunulan işletmesel eylemlere yüzlercesini eklemek
mümkündür. Unutulmamalıdır ki; bu işletme eylemlerinin her biri hukuki sonuç doğuracak işlemlerdir ve
normlar hiyerarşisine uygun olarak icra edilmelidirler.
İşletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi ve etkin
bir yönetim için, işletmenin var oluşundan itibaren
(Kalite Yönetim Sistemleri (KYS) öncesinde, veya KYS
geçiş aşamasında veya sonrasında) İşletme içi bir
takım süreç, prosedür, talimatlara ihtiyaç vardır. Bu
ihtiyaçlar sonrası yazılı olan ve/veya olmayan işletme
Normlar Hiyerarşisi
İşletme Bazlı Normlar Hiyerarşisi
7 İşletme
Şekil 3
Yaptığımız açıklamalardan anlaşılacağı üzere işletme kamusal alanın içinde bir alt yapı, İşletme Bazlı
MAYIS 2014
45
MEVZUAT
Normlar Hiyerarşisi de Genel Normlar Hiyerarşisinin
içinde alt hukuk kaynakları olarak yer alacaktır.
Tanımlamaya çalıştığımız 7. KATMAN aslında İşletmenin Hukuki Yapısıdır.
Dürüst Ticaret İlkesi ( Fair Trade İlkesi )
İşletmenin hukuki yapısı, normlar hiyerarşine uygun olarak kurgulanmış ise; yönetsel bazlı, iç ticaret
ve dış ticaret bazlı faydalar da kendiliğinden ortaya
çıkacaktır.
İşletmelerin, çetin rekabet koşullarının yaşandığı
bir ortamda varlıklarını sürdürmeleri ve büyümeleri için dış ticareti göz ardı etmemeleri de gereklidir.
Yabancı yatırımcı, yatırım yapacağı ülkede ekonomik
istikrarı ve güvenilir hukuki yapıyı (etkin adalet mekanizmasını) ararken, yatırım yapacağı işletmede de
ekonomik istikrar ile birlikte sağlam bir hukuki yapı
aramaktadır.
Bunun yanı sıra globalleşen dünyada Dürüst Ticaret İlkesi ( Fair Trade İlkesi) önem kazanmıştır. Dürüst
Ticaret İlkesi, ticari anlamda yapılan tüm faaliyetlerin
hukuka uygun olarak yapılması olarak tanımlanabilir. Günümüzde dürüst ticaret uygulaması için devletler yasal zorunluluklar kapsamında, işletmelerin
faaliyetlerinin dürüst ticaret ilkesi ile örtüşmemesini
haksız rekabet olarak nitelendirmekte ve ekstra yaptırımlar uygulamaktadırlar. Bu yaklaşımlara örnek
vermek gerekirse, üretim aşamasında hukuka aykırı
bilişim teknolojileri (BT) kullanan, küçük yaşta işçi çalıştıran, sigortasız işçi çalıştıran üreticilerin rakip mal
üreticilerine göre maliyetleri düşürerek haksız avantaj elde ediyor olması haksız rekabet olarak değerlendirilmekte ve ihracatçı firmalara bir takım yaptırımlar
uygulanmaktadır.
Kaçak BT kullandığı tespit edilen bir Brezilya Şirketine ait ihracat mallarının Amerika Birleşik Devletleri gümrüğünden dürüst ticaret ilkesine uymamadan
dolayı çevrilmesi buna örnek teşkil edecektir.
İşletmede Hukuki Yapının Varlığının Faydaları
l Sermayedar / Hissedar / Ortak / Yöneticinin
Sorumluluğu Yasal Sınırlar dahilinde kalacaktır.
l İşletme Yönetimi, şeffaf, hızlı usulüne uygun
kararlar alacaktır.
l Organizasyon, hukuki yaptırımlarla sonuçlanabilecek, ekstra riskleri taşımayacaktır.
l Verimliliğe Katkı Sağlayacaktır.
l İşletme Karlılığına Etki Sağlayacaktır.
l İşletme Etikleri oluşacak ve kayıt altına alınmış olacaktır.
46
MAYIS 2014
l İşletmede standartlaşma işlemleri kolaylaşacak ve gereği halinde belgelendirilebilecek duruma
gelecektir.
l İşletmenin diğer kişi ve/veya işletmelerle işbirliği yapma ihtimali artacaktır.
l Yabancı yatırımcı için farklılık arz edecektir.
l İşletmenin ihracat yapması halinde, yabancı
müşterinin isteyeceği bir kısım şart peşinen yerine
getirilmiş olacaktır.
l Dürüst Ticaret İlkesi dahilinde işlem yapılıyor
olacaktır.
Hukuki Check - Up
Örnek olarak sunulan faydaları elde etmek adına
işletmelerin nasıl bir yol haritası izlemesi gerektiği
yönünde bir soru sorulacak olursa; işletmenin HUKUKİ CHECK UP yapması gerektiği kaçınılmazdır.
l İşletme, iştigal alanları dikkate alınarak sektör
/ sektörler olarak değerlendirilmeli, sektörel mevzuat
envanteri çıkarılmalıdır.
l İşletme, İşletme Bazlı Normlar Hiyerarşi yönlü
incelenerek tespitler çıkarılmalıdır.
l Sektörel mevzuat incelemesinin yapılması ve
organizasyonun süreçlerinin mevzuata uygunluk yönünden değerlendirilmesi gereklidir.
l İşletmenin süreçlerindeki, prosedürlerindeki, talimatlarındaki, proseslerindeki v.b. unsurlarında
bulunan uygunsuzluklar kayıt altına alınarak düzeltilmelidir.
l
İşletmeye sözleşme sistemi kurulmalı, işletmede tüm işlemlerin sözleşmeler ile yapılmasına
özen gösterilmelidir.
(Bu noktada faaliyetler değerlendirilmeli, sözleşme tipleri belirlenmeli, şartname yapısı, muayenekabul yöntemleri standartlaştırılmalıdır.)
l İnsan Kaynakları Süreçlerinin kapsamlı olarak
hukuki gözetimden geçirilmesi gereklidir.
l Mevzuat değişikliklerinin izlenebilmesi için bir
yöntem geliştirilmelidir.
l Kontrol Noktaları oluşturularak belirli periyotlar halinde işletmede hukuki denetimlerin yapılması
sağlanmalıdır.
Belirli aralıklarla sağlığımız için TİBBİ CHECK-UP
yaptırmak konforlu bir hayat sürmemizi, işletmemiz
için İşletme Bazlı Normlar Hiyerarşi ilkeleri dahilinde hukuk sistemi kurarak belirli aralıklarla HUKUKİ
CHECK-UP yapılması ekstra risk almayan, verimli,
sürdürülebilir, dürüst ticaret ilkelerine önem veren bir
iş sahibi olmamızı sağlayacaktır..
Download

Hizmet Dergisi Makalemiz - YÖNDES Yönetim Danışmanlık