Pediatrik Beslenme
YENİDOĞAN DÖNEMİ
Yenidoğan bebeklerin sadece anne sütü ile beslenmesi, bu süre içinde su dahil hiçbir ek besinin verilmemesi
önerilir. Bununla beraber çok sıcak günlerde, aşırı terleme de varsa, su desteği için doktora danışmak gerekir. Anne
sütünün yetersiz kaldığı tek besin öğesi, D vitaminidir. Bu nedenle yenidoğan bebeklere, anne sütüne ilave olarak
günde 400 ünite D vitamini desteği yapıhr.
Anne sütünün yeterli olup olmadığına doktor karar vermelidir. Gerçekten anne sütü yetersizse, anne sütüne
benzetilmiş hazır mamalardan (formül süt), hazır mama temin edilemiyorsa, inek sütünden yararlanılır.
Anne sütü ile beslenen bir bebek:
1. Memede uzun süre kalıyorsa (40 dakikadan fazla),
2. Sık emiyorsa (1. aydan sonra, günde 10 kereden fazla),
3. Az emiyorsa (1. günden sonra, günde 6 kereden az),
4. Altı kereden daha az bez ıslatıyorsa,
5. Dışkısı katı ise, beslenmenin yeterli olup olmadığını değerlendirmek için doktora danışmak gerekir.
ANNE SÜTÜ ODA ISISINDA 6 SAAT, BUZDOLABINDA 24 SAAT, DERİN DONDURUCUDA 6 AY
SAKLANABİLİR.
Hazır mama ve inek sütünün hazırlanışı
• Hazır mamanın hazırlanışı: Mamalar genelde 30 ml kaynatılmış, ılıtılmış suya 1 ölçek (5g) toz mama konarak
hazırlanır. Mamaların nasıl hazırlanacağına ilişkin bilgiler kutuların üzerinde de yazılıdır.
• İnek sütünün hazırlanışı: İnek sütü yenidoğan döneminde 1:1 oranında, yarı yarıya sulandırılarak, 6 aya kadar ise
2 süt:1 su oranında sulandırılarak hazırlanır. Ayrıca sulandırılmış inek sütünün her 100 ml’sine 1 tatlı kaşığı
şeker ile yarım tatlı kaşığı sıvı yağ eklenir. Altıncı ayından sonra inek sütü sulandırılmaz.
Anne sütü bebeğe ağladıkça ve istedikçe verilir. Üç saatten fazla uyuyan bebekler, uyandırılarak nzirilir. Emzirme
sıklığı, birinci aydan sonra, 2-3 saatlik aralar şeklinde programlanabilir. Günlük emzirme sayısı, 10 kereden fazla
olmamalıdır.
Hazır mama hangi miktarlarda verilir?
2000-2500 gr arasında olan bebekler 3 saatlik aralıklarla birinci gün 5-10 mi, ikinci gün 10-20 mi üçüncü gün 15-30
mi kadar mama alırlar. Mamanın miktarı, günden güne 5-10 ml arttırılarak, kilogram başına 160-170 ml’ye kadar
çıkılır.
2500g’m üzerinde olan bebekler, 3. saatlik aralıklarla birinci gün 20m1, ikinci gün 30 mI, üçüncü gün 40m1 alırlar.
Mamanın miktarı, günden güne 10 mi arttırılarak kilogram başına 160-l7Oml’ye kadar çıkılır.
SÜT ÇOCUKLUĞU (1-12 ay arası) DÖNEMİNDE BESLENME
Anne sütü, ilk altı ayda D vitamini hariç, bebeğin tüm gereksinimlerini karşılar. Bu nedenle anne sütünün yeterli
olduğu durumlarda, bebeğe ilk altı ay sadece anne sütü verilir. Altıncı aydan sonra anne sütüne ilave olarak ek bes
inler başlanır. Elma-şeftali püresi, pirinç unu ile hazırlanmış muhallebi, yoğ urt ve sebze püresi ilk başlanacak ek
besinlerdir. Ek besinler üç gün, tercihen bir haftalık aralarla başlamr.
Ek besinlerin hazırlanışı
Meyve püresi: Elma, şeftali, muz gibi meyveler cam rendede rendelenerek ya da çatalla ezilerek püre haline getirilir.
İki-üç tatlı kaşığı ile başlanıp, günden güne miktarı arttırılır. Meyve püresi kuşluk ara öğününde tek başına ver
ilebileceği gibi, ikindi öğününde yoğurda karıştırılarak da yenilebilir. Yedinci aydan sonra mevsimine göre, diğer
meyvelerin püreleri denenebilir. Meyve püresini ilk günlerde meyve suyu şeklinde vermek daha doğrudur.
Muhallebi: 1 su bardağı inek sütü, 3 tatlı kaşığı (silme) pirinç unu ve 1 tatl ı kaşığı (silme) şeker ile hazırlanır.
Mııhallebi inek sütü yerine hazır mama ile de hazırlanabilir. Hazır mama ile muhallebi hazırlanırken, önce 180 mi su
ile 3 tatlı kaşığı (silme) pirinç unu pişirilerek, su muhallebisi yapılır. Biraz soğuduktan sonra 6 ölçek toz mama
eklenir, karıştırılır. Ayrıca ticari olarak toz şeklinde alınıp, evde su ilavesiyle hazırlanan yada kavanozlarda hazır
olarak satılan muhallebi çeşitleri de bulunmaktadır. Muhallebi genellikle akşam öğününün yiyeceğidir. Bir öğünden
fazla verilmemelidir.
Sebze Püresi: Başlangıçta yarım küçük havuç, yarım küçük patates, 1 tatlı kaşığı pirinç, 1 tatlı kaşığı sıvı yağ ve 2 su
bardağı su ile hazırlanır. Tuz eklenmez. Meyve püresinde olduğu gibi, başlangıçta küçük miktarlarda başlanır.
Günden güne miktarı arttırılır. Başladıktan bir hafta ya da 10 gün sonra önceden pişirilmiş 1 yemek kaşığı kıyma,
daha sonra da mevsimlik sebzeler ile bulgur, mercimek gibi besinler, farkli günlerde sebze püresine eklenir. Sebze
püresi genellikle öğle öğününde verilir.
Yoğurt: 1 litre süt kaynatılır, 40 dereceye kadar soğutulur. 1 yemek kaşığı yoğurt 1-2 yemek kaşığı sütle iyice
çırpılır, soğutulan süte karıştırılarak ilave edilir. Hareket ettirmeden üzeri örtülerek ya da biraz sıcak bir ortamda
3.5-4 saat bekletilir. Yoğurt her yaş için olduğu gibi, bebek beslenmesi için de ideal bir besindir. Tercihen ikindi
öğününde verilir. Meyve püresi, pekmez ilavesi ile tatlandırılabilir.
Kahvaltı: Hazır mama ya da inek sütü, yumurta sarısı, reçel ya da pekmez, ekmek içi ya da bisküvi ile hazırlanır.
Kahvaltıya tuzu çıkarılmış peynir ile sıvı yağ da eklenebilir. Bir yaşına kadar bal verilmez. Kahvaltıya eklenen
yumurta katı olarak pişirilir. Bir yaşma kadar sadece sarısı verilir. Bir yaşından sonra tam yumurta verilebilir.
Yumurta sarısı kahvaltıya diğer besinlerde olduğu gibi, yavaş yavaş (her gün bir çeyrek) arttırılarak eklenir.
Tahıllar: Tahıllı besinler bebeğe, önce muhallebi ve sebze püresinin içinde, daha sonra, bisküvi ve ekmek şekline
7-8 inci aylarda kahvaltıda verilir.
Et türleri: Önce sebze püresinde kıyma şeklinde daha sonra, tavuk, balık ve karaciğer vb. şeklinde yemeklere
eklenir.
6-9 AYLIK BESLENME PROGRAMI
Uyanınca : Anne sütü
06-6.30
Kahvaltı : Anne sütü yoksa hazır mama (150 mI)
08-8.30 1 yumurta sarısı
Yeni Bölüm 1 Sayfa 1
Kahvaltı : Anne sütü yoksa hazır mama (150 mI)
08-8.30 1 yumurta sarısı
Yarım kibrit kutusu beyaz peynir
1 tatlı kaşığı pekmez
3-4 adet bisküvi ya da bir dilim ekmek içi
Kuşluk : Meyve püresi
10.00-11.00
Öğle : 1 kase sebze püresi (150 ml)
12.30-13.00
İkindi : 1 kase yoğurt (150 mi)
15.30-16.00
Akşam : 1 kase muhallebi (150 mI)
19.00 -19.30
8-9 aylar arasında öğle öğününde, sebze püresi yerine, yayla, acısız tarhana, mercimek ve terbiyeli şehriye
çorbaları verilebilir. Sebze püresi ya da çorbalara kıyma (kırmızı et) yerine, balık ve tavuk eklenebilir.
Yatarken, gece, aralarda ve yemeklerden sonra anne sütü verilebilir.
10-12 AYLIK BESLENME PROGRAMI
Uyanınca Anne sütü
06-6.30
Kahvaltı : Anne sütü yoksa hazır mama (150 mi)
08-8.30 : 1 yumurta sarısı
Yarım kibrit kutusu beyaz peynir
3-4 adet bisküvi ya da bir dilim ekmek içi
Kuşluk : M eyve püresi
10.00-11.00
Öğle : 1 adet kabak dolma, yarım kase yoğurt (100 mi)
12.30-13.00 ya da 2-3 yemek kaşığı (1 kepçe) terbiyeli köfte,
1 dilim ekmek içi.
İkindi : 1 kase yoğurt (150 mi)
15.30-16.00 : M eyve, pekmez eklenebilir
Akşam : 1 kase muhallebi (150-200 mi)**
19.00-19.30
Etler : Kıyma, balık veya tavuk olabilir.
Muhallebi ile tatmin olmayan bebeklere, 1 kase tarhana ya da yayla çorbası verilebilir. Yatarken, gece, aralarda
ve yemeklerden sonra yemeklerden sonra anne sütü verilebilir.
**
12. ayda kahvaltıya 1-2 adet çekirdeği alınmış zeytin ilavesi yapılabilir. Öğlen öğününde püre şeklinde kuru baklagil yemekleri
(fasulye, nohut vs) yenilebilir.
1-2 YAŞ DÖNEMİNDE BESLENME
Anne sütü ile beslenmeye, diğer besinlerle dengelenmek koşulu ile 2. yılı son una kadar devam edilir. Bu dönemdeki çocukların
yeterli ve dengeli beslenebilmeleri için, görevleri farklı olan besin gruplarından önerilen miktarlarda tüketmeleri gerekir.
Bu yaşın besinleri beş grupta toplanır:
1. Et grubu: Et, tavuk, balık, hindi, yumurta ve kuru baklagillerden oluş ur. Bu gruptaki besinler, proteinden zengin olmanın
yanında, özellikle demirden zengindirler.
2. Süt grubu: Süt, yoğurt, peynir, çökelek gibi besinler bu gruba girer. Bu gruptaki besinler proteinden zengm
olmanın yanında, esas olarak kalsiyumdan zengindirler.
3. Ekmek ve tahıl grubu: Buğday, pirinç,mısır ve bunlardan yapılan unekmek, makarna, bulgur, erişte vb besinler bu
gruba girer. Bu gruptaki besinler, vücut için gerekli enerjinin /kalorininn ana kaynağını oluştururlar.
4. Sebze —meyve grubu: Her türlü sebze ve meyve bu grup altında toplan ır. Lif ve C vitamininin en önemli
kaynağını oluştururlar.
5. Yağ ve şeker grubu: Her türlü hayvansal yada bitkisel katı —sıvı yağ ile şeker bu gruba girer. Aslıda bu gruptaki
besinler, diğer grupların yenmesiyle de vücuda alınırlar. 0 nedenle önerilen miktarlardan fazla tüketilmeleri,
şişmanlığa yoi açar.
1-2 yaş dönemindeki küçük çocukların tüketmeleri gereken besinler ve miktarları
Et grubundan 2 köfte kadar et, tavuk, balık ya da 3-4 yemek kaşığı kadar kur u baklagil
Süt grubundan 2 su bardağı süt-yoğurt
Ekmek grubundan 3-4 dilim ekmek yada makarna, pilav, patates vb, Sebze-meyve grubundan 1 orta boy meyve, 1
orta boy havuç ya da 2-3 yem ek kaşığı pişmiş sebze
Yağ-şeker grubundan 1-2 yemek kaşığı yağ, 1-2 yemek kaşığı şeker yemeleri önerilir.
1-2 YAŞ ARASINDAKİ ÇOCUKLAR IÇİN BESLENME PROGRAMI
Uyanınca : Anne sütü
06.00-06.30
Kahvaltı : Hazır mama yada inek sütü
08.00-08.30 1 yumurta yada 1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir
1 tatlı kaşığı bal, pekmez, reçel (birisi)
1-2 adet zeytin (çekirdeği çıkarılmış)
1 dilim ekmek
Öğle : 2-3 yemek kaşığı sebzeli tavuk
12.00-13.00 1-2 yemek kaşığı bulgur pilavı
Yarım kase yoğurt (100 mi)
İkindi : 1 orta boy meyve ya da 1 dilim kek ,börek vb,
15.30-16.00
Akşam : 2-3 yemek kaşığı makarna,yanm kase yoğurt
(lOO ml)
Yatarken, gece, aralarda ve yemeklerden sonra anne sütü verilebilir.
OKUL ÖNCESİ (2-6 YAŞ) DÖNEMİNDE BESLENME
Dikkat edilmesi gereken hususlar şöyledir:
Yeni Bölüm 1 Sayfa 2
Dikkat edilmesi gereken hususlar şöyledir:
1. Öğünler 4-6 öğün şeklinde düzenlenir.
2. Kendi yemesi için çocuk cesaretlendirilir, destek verilir.
3. Kalsiyum gereksiniminin karşılanabilmesi için, günde 2 su bardağı süt ile
1 kibrit kutusu kadar peynir,
4. Demir gereksiniminin karşılanabilmesi için, 2 köfte kadar et, tavuk, balık yada bir porsiyon (3-4 yemek kaşığı)
kuru baklagil yemeği,
5. Vitamin ler ve lif gereksiniminin karşılanabilmesi için, 1 orta boy meyve ile bir porsiyon pişmiş sebze yada 1-2
porsiyon Çiğ sebze (örneğin 1 orta boy domates, havuç),
6. Enerji gereksiniminin karşılanabilmesi için, günde 4-6 ince dilim ekmek yada pilav, makarna, erişte, patates gibi
nişastalı besinlerin tüketilmesi ger ekir.
7. Yumurta her gün veya gün aşırı (et, tavuk ve balığı yeterli tüketenler) verilir.
8. Çay kahve kola türü içeceklere yer verilmez.
9. Şeker ve çikolata sık olmamak koşulu ile (haftada 1-2) ancak öğün sonralarında verilebilir.
10. İki yaş civarında diş fırçalama alışkanlığı kazandırılır.
12.11k 12 ay içinde verilmeyen bal, kahvaltıda pekmez veya reçel yerine verilebilir.
OKUL (6-1 1YAŞ) DÖNEMİNDE BESLENME
Dikkat edilmesi gereken noktalar şöyledir:
1. Günün en önemli öğünlerinden biri olan kahvaltıda 1 su bardağı süt yada meyve suyu, 1 yumurta yada bir kibrit
kutusu kadar peynir, 5-6 adet zeytin, 1-2 tatlı kaşığı reçel, bal yada pekmez ile 1-2 dilim ekmek tüketilmesi,
2. Öğle ve akşam yemeklerinde et, tavuk, balık yada kuru baklagil yemekler inden birinin yanında, makarna, pilav,
erişte gibi nişastadan zengin bir yemek ile sebze yada meyvenin bulunması,
3. Öğün aralarının meyve, kek, poğaça, börek, tost, ayran, meyve suyu, dondurma, mısır, fındık, ceviz gibi besinlerle
desteklenmesi gerekir.
4. Günlük önerilen 2 su bardağı süt-yoğurt ile 1-2 kibrit kutusu peynirin tüketilmesine özen gösterilmelidir.
ERGENLİK (11-18 YAŞ) DÖNEMİNDE BESLENME
Dikkat edilmesi gereken noktalar şöyledir:
1. Bu dönemde kalsiyum gereksinimi arttığı için, günlük 3-4 su bardağı süt- yoğurt, 2-3 kibrit kutusu kadar peynirin
tüketilmesi önemlidir.
2. Özellikle genç kızlarda demir eksikliği olasılığına karşı yumurta, et ve kurubaklagiller, yumurta, yeşil yapraklı
sebzeler ve pekmez gibi demirden zengin besinlerin tüketimine özen gösterilir.
3. Lif tüketimini karşılayabilmek için, günde 5-6 dilim kepekli ekmek, 4-5 porsiyon sebze-meyve ile haftada 1-2
porsiyon kurubaklagil tüketilmesi gerekir.
4. Çay, kahve tüketiminin günde 1-2 bardak yada kupa ile sınırlandırılmasın a dikkat edilir.
5. Sağlığın korunması ve şişmanlığın önlenebilmesi için, fast food tipi yiyeceklerin seyrek (haftada 1 kez yada daha
az) tüketilmesi önemlidir.
6. Düzenli spor yapılması, dişleriın fırçalanması, uyku saatlerinin düzenli olması, genel sağlık açısından önemlidir.
7. Bebeklik döneminde olduğu gibi bu dönemde de D vitamini desteği yapılması uygun olur.
Yeni Bölüm 1 Sayfa 3
Download

Bebek Çocuk ve Gençler İçin Beslenme Programı