0-6 YAŞ
BESLENME ÖNERİLERİ
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
“Hayat sağlıkla güzeldir”
ÇOCUK SAĞLIĞI ve HASTALIKLARI ANABİLİM DALI
Anne sütü, 6 aydan sonra bebeğin enerji, protein, demir, çinko ve yağda çözünen
A ve D vitamin ihtiyacını karşılayamaz. Anne sütünün tek başına süt çocuğunun
enerji ve besin öğeleri gereksinmesini tam olarak karşılamadığı dönemde başlayan
ve diğer yiyecek ve içeceklerin anne sütü ile birlikte verildiği sürece “tamamlayıcı
beslenme” adı verilir. Bu dönem genellikle 6 ay ile 2 yaş arasını kapsar.
Bu dönemde bebek değişik tat, lezzet ve yapıda besinlerle tanışır. Uygun zamanda
başlatılan ve kurallara uygun şekilde sürdürülen tamamlayıcı beslenme ile bebeğin
bir yaş dolaylarında aile sofrasındaki yiyecekleri tüketebilecek olgunluğa ulaşmasını
sağlar. Altıncı ayda tamamlayıcı beslenmenin başlanması, bebeğin besin ihtiyacını
karşılaması yanında çocuğun normal gelişimi için de gereklidir:
• Isırma ve çiğneme becerisi geliştirilmesi sağlanır.
• Çiğneme ile ağız-dil koordinasyonu sağlanır ve konuşmanın geliştirilmesinde
çok önemlidir.
• 6 aylık bebeğe farklı tat ve özellikte besin sunulmaya başlanması ile tat
duyusunun gelişmesi sağlanır ve ileride çeşitli tat ve dokudaki besinleri alması
kolaylaşır.
• Tamamlayıcı beslenme daha geciktirilirse bebeğin değişik tat içeren ve pütürlü,
katı gıdalara alışması zorlaşır ve beslenme bozukluğu gelişir.
Tamamlayıcı beslenmenin 4 altın kuralı
Zamanında
Tüm anne sütü alan çocuklara altıncı ayda başlanmalıdır
Yeterli
Çocuğun normal büyümesini sağlayacak kadar besleyici olmalıdır.
Protein ve demir, çinko, kalsiyum, A vitamini, folat içeriği yüksek
olmalıdır
Güvenli
Taze besinler verilmelidir
Besinler bir öğünden fazla saklanmamalıdır
Biberon kullanılmamalı, kaşık veya fincanla verilmelidir
Uygun
Bebeğin yaşına ve gelişimine uygun kıvamda olmalıdır
Öğün sıklığı bebeğin yaşına uygun olmalıdır
Bebeğin beslenmeye aktif katılımı sağlanmalıdır
3
Tamamlayıcı besinlere neden 6.aydan önce başlanmamalıdır?
•
•
•
•
•
•
•
•
Anne sütü alımını ve süresini azaltması
Anne sütünün hastalıklara karşı koruyucu etkisini azaltması
İlk 6 ayda bebeklerin büyümesi için anne sütünün yeterli olması
Çiğneme becerisinin altı aydan önce gelişmemiş olması
Baş kontrolünün tam gelişmemiş olması
Böbrek işlevlerinin yeterince olgunlaşmaması
Sindirim sistemindeki enzimlerin yeterli olmaması
Alerjik hastalıkların artmasına neden olması
Tamamlayıcı beslenmeye başlarken dikkat edilecek noktalar
• İki yaşına kadar bebeğinizi emzirmeyi sürdürün
• İlk kez vereceğiniz yiyecekleri bebeğiniz aç iken ve öğle öğününde vermeyi
deneyin
• Yeni bir yiyeceği ilk kez denerken tek başına verin
• İlk kez verdiğiniz yiyecekten sonra bebeğinizin cildinde kızarıklık ve ishal gibi
allerjiyi gösteren bulgular olup olmadığını gözleyin
• Yeni besinleri en az 2-3 gün aralıklarla çocuğunuzun beslenmesine ekleyin
• Hoşlanmadığı yiyecekleri 2-3 haftalık aralarla tekrar vermeyi deneyin
• Bebeğinizi oturur pozisyonda besleyin
• Tamamlayıcı besinleri kaşıkla ya da fincanla verin.
• İlk başta lapa/püre şeklinde başlayın, sonra pütürüklüye, ardından küçük
parçalara geçin. İlk başlarda küçük miktarlarda (genelllikle 1-2 tatlı kaşığı gibi)
başlayın
• Tamamlayıcı besinleri verirken bebeğinizin isteğini ve iştahını göz önünde
bulundurun
• Yiyecekleri hazırlamadan önce ellerinizi yıkayın
• Gün içerisinde farklı besinler, tatlar sunun
• Yiyeceklerin temiz ve taze pişmiş olmasına dikkat edin, günlük hazırlayın
• Çocuğunuza iki yaşına kadar herhangi bir diyet ürünü (light peynir, yoğurt)
vermeyin.
4
6-7 Ay arası beslenme
•
•
•
•
•
Günde 2-3 kez olacak şekilde, 2-3 yemek kaşığı lapa/püre halinde ya da iyice
ezilmiş besin maddeleriyle başlayın, miktarını bir çay bardağı (100-125 ml)
olacak kadar aşamalı olarak arttırın.
Çocuğunuza yemekler arasında iştah açıcı (yoğurt, meyve püresi) 1-2 ara öğün
verin.
Çocuğunuzu beslemeye yeterli zaman ayırın aceleci davranmayın
Boğulmaya neden olabilecek gıdalardan çocuğunuzu uzak tutun (nohut, üzüm, vb.).
Çocuğunuz 6 aylık olduktan sonra kaynamış ve daha sonra soğutulmuş su
verilebilir.
Verilebilecek besinler
Yoğurt
Meyve püresi (elma, muz, şeftali, armut)
Sebze püresi (havuç, patates, kabak)
Yumurta sarısı (1/8-1/4 oranında)
Şekersiz muhallebi (süt + pirinç unu)
Meyve püresi
Genellikle ilk başlanacak meyveler elma, armut ve şeftalidir
Mevsim meyvesi olmasına özen gösterilmelidir
Tercihen cam rendede rendelenmelidir.
İlk günler 2-3 tatlı kaşığı başlanarak ikinci haftadan itibaren 100 ml’ye kadar verilebilir.
Sebze püresi
Genellikle ilk başlanacak sebzeler, havuç ve patatestir.
Sebzeler doğrandıktan sonra yarım su bardaği su ekleyerek 10 dakika pişirilir.
Pişen sebzeler tel süzgeçten geçirilir
Sebze püresine alıştıktan sonra yarım tatlı kaşığı zeytinyağı veya tereyağı (5 gr)
eklenebilir, ayrıca pirinç, irmik, tel şehriye gibi kıvamı ve kaloriyi arttıracak ilaveler
yapılmalıdır.
İkinci haftadan sonra çifte çekilmiş kıyma (bir ceviz büyüklüğünde) eklenmelidir.
5
Yoğurt
Malzeme
100 ml süt
1 çay kaşığı yoğurt mayası
Yapılışı
Süt kaynatılıp ılıtıldıktan sonra 1 çay kaşığı yoğurt
mayası ilave edilerek mayalanır.
Kımıldatmadan üzeri örtülerek 3-4 saat mayalanmaya
bırakılır.
veya
90 ml kaynatılıp ılıtılmış su
3 ölçek devam maması
1 çay kaşığı yoğurt mayası
90 ml su kaynatılır.
Elin dayanabileceği sıcaklığa gelinceye kadar
soğutulur.
Kaynatılmış ılıtılmış suya 3 ölçek devam maması
konularak karıştırılır.
Mama ılık iken 1 çay kaşığı yoğurt mayası ilave
edilerek mayalanır.
Kımıldatmadan üzeri örtülerek 3-4 saat
mayalanmaya bırakılır.
Kahvaltı
Peynir (tuzu çıkarılmış, kibrit kutusu büyüklüğünde)
Reçel veya pekmez (birer tatlı kaşığı)
Ekmek veya bebek bisküvisi
Yumurta sarısı
Daha akışkan bir kıvama getirmek amacıyla içine 30-60 ml hazır mama eklenebilir.
Peynirle reçel veya pekmez mama içinde ezilir
Tam katı haşlanmış yumurta sarısı (bir çay kaşığı kadar başlanıp zamanla arttırılır)
Karışıma ekmek içi ya da bebe bisküvisi katılır.
1 çay kaşığı tereyağ eklenebilir.
Kahvaltıya 1-2 tatlı kaşığı olarak başlanır ve giderek arttırılır.
Muhallebi (hazır mama ile)
100 ml su
1 tatlı kaşığı pirinç unu (5 gr)
3 ölçek devam maması
100 ml su ile 1 tatlı kaşığı pirinç unu ilave edilerek ezilir ve yavaş ateşte karıştırılarak
pişirilir.
Muhallebi kıvamını aldıktan sonra ocaktan indirilir
Ilıdıktan sonra içine 3 ölçek toz mama eklenir.
Bir yemek kaşığı pekmez eklenebilir.
Piştikten sonra 1 yemek kaşığı zeytinyağı eklenebilir.
Muhallebiye soğuduktan sonra meyve püresi eklenebilir.
6
Bir yaşında sonra hazır mama yerine inek sütü ile hazırlanır.
7-9 Aylar arası beslenme
• 6-7. ayda başlanan besinlere devam edilir.
• Günde 2-3 kez, bir çay bardağı (100-125 ml) olacak şekilde verin.
• Sekiz aylıktan itibaren çocuğunuza elleriyle kendi kendine yiyebileceği, çiğneyebileceği
besinler verin.
Verilebilecek besinler
Sebze çorbaları ve tahıl yemekleri (iyi ezilmiş)
Yumurta sarısı miktarı arttırılır (yarım, tam)
Beyaz peynir
Pekmez (bir tatlı kaşığı kadar)
Ekmek, bisküvi, tost gibi elle tutulabilen yiyecekler
Sebze çorbası
Malzemeler
1/2 küçük boy havuç
1/2 orta boy patates
1/2 orta boy domates
1 yemek kaşığı mercimek,
bulgur veya pirinç,
1 yemek kaşığı zeytinyağı
Yapılışı
Sebzeler iyice yıkanıp küçük olarak doğranır ve kısık
ateşte pişirilir.
Pişmeye yakın daha önceden ıslatılmış 1 yemek
kaşığı mercimek, bulgur veya pirinç ilave edilerek
5-10 dk daha pişirilir.
Son olarak 1 yemek kaşığı zeytinyağı eklenir.
Tel süzgeçten geçirilerek çocuğa verilir.
Başlangıçta ilk olarak genellikle havuç ve patates ile başlanır ve zamanla diğer
sebzeler eklenir.
Maydanoz, pırasa, brokoli, kereviz katılabilir.
Tavuk eti, dana veya kuzu etinden az yağlı kıyma bir ceviz büyüklüğünde katılabilir.
9.aya kadar yemekler tuzsuz hazırlanmalıdır.
7
9-12 Aylar arası beslenme
•
•
•
•
•
•
•
Çocuğunuza bir çay bardağı kadar günde 3-4 ana öğün, iştahına uygun olarak
1-2 ara öğünü verin, bir su bardağı (200-250 ml) olacak kadar aşamalı olarak
arttırın.
10 aylıktan itibaren kaşık kullanabilir.
Aile sofrasına çocuğunuzla beraber oturun, kendisine ait bir tabağı olsun.
Çocuğunuz yemek yerken ona sabırlı bir şekilde yardımcı olun.
Sevgi dolu bir şekilde konuşun, onu yemek yemesi için cesaretlendirin ve asla
güç kullanmayın.
Çocuğunuz yemeğini yerken yemeğe karşı ilgisini kaybettiyse, çevresindeki
dikkat çekici uyaranları kaldırın ve yeniden yemekle ilgilenmesini sağlayın.
Bebeğinizi beslerken televizyonu, bilgisayarı kapatın
Verilebilecek besinler
7-9 ayda verilen besinlere devam edilir.
Sofra yemekleri (etli dolma, tarhana, şehriye çorbası, makarna ve pilav, etli sebze
yemekleri)
Baklagiller (fasulye, mercimek, nohut)
Yumurta beyazı
Balık (hamsi, somon)
Izgara köfte
30 gr (1 köfte kadar) yağsız ve iki kere çekilmiş dana kıyma
Az miktarda ekmek içi,
Az miktarda ince doğranmış maydanoz
Ekmek içi az su ile ıslatılır.
Maydanoz ve kıyma katılarak yoğurulur
Isıtılmış fırında pişirilir.
Ekmek yerine pirinç veya bulgur konularak sulu köfte olarak da yedirilebilir.
Bir yaşın altında kaçınılması önerilen besinler
Çiğ yumurta veya çiğ ya da kısmen pişmiş yumurta içeren yiyecekler, kuruyemişler,
çay, bal, şeker, gazlı içecekler, bakla, midye gibi kabuklu deniz ürünleri, konserve
ürünler, salça
8
1-2 Yaş arası dengeli beslenme
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Anne sütüne devam edin, bebeğiniz her istediğinde emzirin.
En az iki yaşına kadar emzirin.
Tamamlayıcı beslenmeyi günde 3 ana 2 ara öğün şeklinde verebilirsiniz.
"Temel besin grupları"ndan her birinden gün içerisinde yeterli miktarda
tüketilmesini sağlayın
Temel besin gruplarının herbirini aynı öğünde alması beklenmemelidir (öğle
öğününde süt ürünü ağırlıklı beslenebilir, akşam ise sebze veya et ağırlıklı
beslenebilir).
Temel besin gruplarında bulunan bir veya birkaç besini alıyorsa, diğerlerini de
alması için zorlamayın; örneğin çocuğunuz süt grubundan peynir sevmiyor,
yoğurdu severek yiyorsa peynir yemesi için zorlamayın, zamana bırakın.
Bu yaştaki çocuklar yavaş beslenir, etrafı batırır ve dikkatleri kolayca dağılır.
Çocuğunuzun beslenmesi için yeterli zaman ayırın (ortalama 30 dakika).
Çocuğunuzu diğer çocuklarla kıyaslamayın; her çocuğun büyüme hızı farklıdır.
Büyüme hızını çok miktarda besin vererek değiştiremezsiniz.
Günde 250-300 ml’den fazla inek sütü veya meyve suyu tüketimi çocuğun diğer
zengin besinleri tüketimini azaltabilir. Günde 250 ml’den fazla inek sütü ve
meyve suyu tükettirmeyin.
Çocuğunuza yiyecekler konusunda seçenekler sunun. Yiyeceği hazırlarken
çocuğunuzun da katkıda bulunmasını teşvik edin; örneğin makarnanın peynirini
onun serpmesine izin verin.
Beslenmenin sosyal boyutunu unutmayın. Yemek saatlerini keyifli ve ailece bir
arada olunan zamanlara dönüştürün.
1-2 yaş arası anne ile bebeğin beslenme konusunda en sık çatışma yaşadığı
dönemdir. Bu çatışmanın beslenme sorunlarına yol açmaması için lütfen
aşağıdaki önerilerimizi dikkate alınız:
• Bebeğiniz artık ilk yıl kadar hızlı büyümeyecektir. İlk yıl kadar hızlı
büyümesini ve vücuduna oranla ilk yılda olduğu gibi fazla yemesini
beklemeyin.
• Bebeğiniz çevresini tanımaya başladıkça yemeğe ilgisi azalabilir, bazı
öğünler az yiyebilir, bazı besinleri reddedebilir. Bebeğinizle bu konuda
çatışmayın, bekleyin, bir kaç öğün sonra düzelecektir.
• Temel besin gruplarından birini yeterli tüketiyor ancak aynı gruptan diğer
besinleri reddediyorsa, tüketmesi için zorlamayınız. (Bakınız: Günlük
tüketilmesi önerilen temel besin grupları tablosu)
9
2-6 Yaş arası dengeli beslenme
Anne sütü kesilirken dikkatli olmalısınız
Öncelikle gündüz emzirmeyi kesin, daha sonra gece emzirmeyi bırakın
Emzirmeyi bırakmak için çocuğunuzdan uzaklaşma yöntemini kullanmayın
Günde üç ana öğün aile yemekleri, iki ara öğün de meyve ve sebze şeklinde tüketmesini
teşvik edin
• Temel besin grupları tablosunda belirtilen besin gruplarından her birinden gün
içerisinde yeterli miktarda tüketmesini sağlayın.
• Aşırı şekerli ve tuzlu gıdalardan uzak tutun
• Gazlı ve kolalı içecekler yerine süt, ayran ve taze sıkılmış meyve suyu tüketmesini
teşvik edin
•
•
•
•
Tablo: Günlük tüketilmesi önerilen temel besin grupları
Besin grubu
İçerik özelliği
Miktar
1
Süt ve süt ürünleri
(peynir, yoğurt)
Kalori
Protein
Vitaminler
Mineraller
2 porsiyon
2
Kırmızı et, tavuk eti, balık, yumurta,
fasulye, bezelye ve mercimek
Protein
Vitaminler
Mineraller
2 porsiyon
3
Nişastalı yiyecekler
(ekmek, bulgur, pirinç, makarna,
kahvaltı yemekleri, patates)
Kalori
Vitaminler
Mineraller
Lif
2-3 porsiyon
Meyve ve sebzeler
C vitamini
Diğer koruyucu
vitaminler
Mineraller
Lif
1-2 porsiyon meyve
1-2 porsiyon sebze
Katı ve sıvı yağlar
(yemekler içerisinde tüketilebilir)
Kalori
Esansiyel yağ
asitleri (beyin ve
sinir gelişimi için
gereklidir)
20 gram
4
5
10
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
Herşey
Sağlıklı
Nesiller İçin...
Bölümlerimiz
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Sağlıklı Çocuk Takibi
Çocuk Kardiyolojisi
Çocuk Nörolojisi
Çocuk Nefroloji - Romatoloji
Çocuk Metabolizma
Çocuk Endokrinoloji
Yenidoğan Yoğun Bakım
Çocuk Cerrahisi
Çocuk Ergen Psikiyatrisi
Yaşama sevincimiz çocuklarımız
Hayata sağlıklı başlangıç için,
doğum öncesi ve sonrasında
çocuklarımızın sağlığı için
hep yanınızdayız.
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
“Hayat sağlıkla güzeldir”
Randevu: 0(312) 203 55 55
Download

0-6 YAŞ - Turgut Özal Üniversitesi Hastanesi